Kahta Devlet Hastanesi Psikiyatri Kliniðinde
Yatan Hastalarýn Sosyodemografik ve Klinik
Özellikleri
Sociodemographic and Clinical Characteristics of Patients in The Kahta
State Hospital Psychiatry Clinic
Aysun Kalenderoðlu1
1Yard. Doç. Dr., Adýyaman Üniversitesi Týp Fakültesi Psikiyatri A.D.
SUMMARY
Objective: The aim of this study was to investigate the
sociodemographic and clinical characteristics of patients who applied to the Kahta State hospital. Method: A
total of 270 inpatients were evaluated in the Psychiatry Department of Kahta State hospital between 2010 and 2013. Diagnoses were made according to DSM-IVTR.
Results: The mean age of the inpatients was 40,68
±14,80 and The patients consisted of males 45,9 %, females 54.1 %. According to the DSM-IV criteria there was only one disorder in 58,51% patients (n=158). Those were Anxiety disorder 30.4% (n=48), psychotic disorder 27,2% (n=43), bipolar affective disorder 19,6% (n=31), major depression 14,6% (23), mental retarda-tion 4,4% (n=7), substance abuse 1,9% (n=3), delusion-al disorder 1,3% (n=2) and dementia 0,6% (n=1). 41,49% of (n=112) this patients had comorbid disor-ders. Conclusion: The importance of epidemiologic research is increasing in our country as well as other countries recently. Valid and reliable data for psychiatric disorders are required in Turkey. Evaluating the results of studies performed in different regions of our country will contribute to obtain the specific characteristics of psy-chiatric disorders in Turkey.
Key Words: Kahta State hospital, inpatient,
sociodemo-graphic characteristics
ÖZET
Amaç: Bu çalýþmada Kahta Devlet Hastanesi Psikiyatrisi
Birimi’ne baþvuran hastalarýn sosyodemografik ve klinik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmýþtýr. Gereç ve Yöntem: Bu çalýþmada Kahta devlet hastanesi psikiyatri
Kliniðine 2010-2013 tarihleri arasýnda yatan 270 hasta deðerlendirmeye alýnmýþtýr. Tanýlar DSMIV-TR sýnýflandýr-masýna göre konulmuþtur. Bulgular: Yatan hastalarýn yaþ
ortalamasý 40,68 ±14,80 idi ve hastalarýn %54.1’i kadýn, %45,9’u erkeklerden oluþmaktaydý. DSM-IV taný ölçütler-ine göre, olgularýn %58,51’inde (n=158) tek bir psikiya-trik bozukluk vardý. Bunlar %30,4’ü anksiyete bozukluðu (n=48), %27,2’si psikotik bozukluk (n=43), %19,6’sý iki-uçlu bozukluk (n=31), %14,6’sý majör depresyon (n=23), %4,4’ü zeka geriliði (n=7), %1,9 madde baðým-lýlýðý (n=3), %1,3’ü delüzyonel bozukluk (n=2), %0,6’sý bunama (n=1) idi. Bu hastalarýn %41,49’unda (n=112) ek psikiyatrik hastalýk eþlik ediyordu. Sonuç:
Epidemiyolojik araþtýrmalarýn tüm dünyada olduðu gibi ülkemizde de önemi artmaktadýr. Türkiye’de psikiyatrik hastalýklara ait saðlýklý ve güvenilir bilgilere gereksinim duyulmaktadýr. Ülkemizin deðiþiklik bölgelerinde yapýlan çalýþma sonuçlarýnýn deðerlendirilerek psikiyatrik hastalýklarýn Türkiye profilinin oluþturulmasý, topluma özgü özelliklerinin tanýnmasýna, risk etmenlerinin sap-tanmasýna, toplumsal ve demografik iliþkilerin ortaya çýkarýlmasýna katkýda bulunacaktýr.
Anahtar Sözcükler: Kahta devlet hastanesi, yatan hasta,
sosyodemografik özellikler
(Klinik Psikiyatri 2017;20:30-36) DOI: 10.5505/kpd.2017.76476
GÝRÝÞ
Son yýllarda yapýlan çeþitli araþtýrmacýlarda, hasta-larýn sosyodemografik özellikleri ile psikiyatrik epi-demiyoloji ve ruh saðlýðý hizmetlerini kullanma biçimleri arasýndaki iliþkinin araþtýrýldýðý bilinmek-tedir (1,2). Çalýþmalar belirli sosyodemografik özel-liklere sahip bireylerle psikiyatrik hizmet veren kurumlara baþvurma arasýnda iliþki olduðunu göstermiþtir. Hizmeti kullanmada belirleyici olan sosyal ve demografik bilgileri saðlamanýn, ruh saðlýðý hizmetlerini planlama, geliþtirme ve deðer-lendirmede önemli olduðu belirtilmektedir (3). Bu nedenle psikiyatrik bozukluklarýn etiyolojisi ve patogenezi konusunda ipuçlarý elde etmek ve risk gruplarýný belirleyebilmek için epidemiyolojik çalýþ-malara gereksinim vardýr. Ülkemizde Saðlýk Bakanlýðý'na baðlý hastaneler ve üniversitelerde psikiyatri hastalarý için ayrýlmýþ yatak sayýlarý yeter-siz olup ayrýca yýllýk yatan hasta sayýlarýna iliþkin istatistikler oldukça azdýr. Özellikle Anadolu kýrsalý gibi uzun yýllar saðlýða ulaþýmý zor olan toplumlarla ilgili verilere ulaþmak zordur (4). 2012 yýlý saðlýk bakanlýðýnýn verilerine göre Türkiye'de toplam 4393 psikiyatri yatak sayýsý bulunmaktadýr (5). Bununla birlikte, saðlýk bakanlýðý istatistiklerinde psikiyatri kliniklerinde yatarak tedavi gören hasta-larýn taný daðýlýmhasta-larýnýn %46.5 psikotik bozukluk, %38.3 nevrotik bozukluk, %11.7 alkol baðýmlýlýðý, %3.4 madde baðýmlýlýðý, %2 zeka geriliði olarak bildirilmesi, bu konuda sýnýrlý da olsa bir fikir ver-mektedir (6).
Psikiyatri hastalarýna sunulan tedavinin daha saðlýklý koþullarda planlanmasý ve ülkemizin saðlýk politikalarýnýn biçimlendirilmesi için psikiyatri has-tanelerinin ve kliniklerinin yatak kapasitelerinin ve yýllýk hasta yatýþýnýn bilinmesi önemlidir (7). Epidemiyolojik çalýþmalarýn, hastalarýn özellik-lerinin incelenmesinin ruh saðlýðý hizmetözellik-lerinin planlanmasý ve geliþtirilmesi konusunda yararlý ola-bilmesi ve kýsmen de olsa risk gruplarý konusunda fikir verebilmesi görüþlerinden yola çýkarak Kahta Devlet Hastanesinde yatarak tedavi gören hasta-larýn sosyodemografik özelliklerinin araþtýrýlmasý amaçlanmýþtýr.
YÖNTEM
Adýyaman ilçeleri ile beraber yaklaþýk 600 bin nüfusa sahip bir il olup, saðlýkta dönüþüm programý kapsamýnda ortak kullaným prokolünün (afilias-yon) uygulandýðý, pilot bölgelerden birisidir. Adýyaman merkezde yer alan Eðitim Araþtýrma Hastanesi ve Kahta Devlet Hastanesi dýþýnda diðer ilçelerde yataklý psikiyatri kliniði bulunmamak-tadýr. Adýyaman'ýn Kahta ilçesi yaklaþýk 120 bin nüfusu ile en büyük ilçesi olup 2010 yýlýnda tamam-lanmýþ olan 150 yataklý devlet hastanesi ile saðlýk hizmeti vermeye baþlamýþ ve 10 yataklý psikiyatri kliniði kurulmuþtur (8). Bu tarihten itibaren bu böl-geye ruh saðlýðý hizmeti verilmeye baþlanmýþtýr. Bu çalýþma, Adýyaman'ýn Kahta ilçesinde Kasým 2010 tarihinden itibaren faaliyet göstermeye baþlayan hastanenin 10 yataklý psikiyatri kliniðinde, 2010-2013 yýllarý arasýnda yatarak tedavi gören 270 hastalanýn dosyalarýnýn geriye dönük olarak dosya bilgilerinin taranmasý ve sosyodemografik veri-lerinin istatistiksel olarak dökümünün elde edilme-si ile yapýlmýþtýr. Bu hastalar; poliklinik ve ya acil serviste görülerek DSM-IV (9) taný kriterlerine tanýsý konulan ve yatýþ endikasyonu olup kliniðe kabul edilen hastalardýr. Yatýþý yapýlmýþ olan hasta-larýn dosyahasta-larýnda sosyodemografik bilgilerin olduðu anamnez formu ve almýþ olduklarý tanýlarý-na göre hastalýk þiddeti ve seyrini göstermesi açýsýn-dan ölçekleri doldurulmuþtur. Bu ölçekler; Hamilton anksiyete ölçeði (Ham-A) (10), Hamilton Depresyon ölçeði (Ham-D) (11), Young-Mani Ölçeði (YMRS) ( 12), Pozitif ve negatif sendrom ölçeði (PANSS) (13) ve Klinik global izlenim (CGI) (14) ölçeðidir.
Ýstatistik
Verilerin istatistiksel deðerlendirilmesi SPSS 21.0 programý ile yapýldý. Deskriptif (tanýmlayýcý) istatis-tiksel analizler olarak numerik deðiþkenlerden nor-mal daðýlýma sahip olanlarda ortalama ve standart sapma, normal daðýlýma sahip olmayan deðiþkenler için medyan, minimum, maksimum deðerleri kul-lanýlmýþtýr. Anlamlýlýk deðerlendirmeleri için ki-kare analizi kullanýldý. p<0.05 olduðunda deðerler anlamlý kabul edildi.
BULGULAR
Deðerlendirmeye alýnan 270 hastanýn yaþ ortala-masý 40,68 ±14,80 olup hastalardan %54.1'i (146) kadýn, %45,9'u (124) erkek idi. Kadýnlarýn yaþ orta-lamasý 39,75 ±15,71, erkeklerin yaþ ortaorta-lamasý 41,42 ±13,61 idi. Hastalarýn medeni hal, eðitim düzeyi, meslek gibi özelliklerin daðýlýmý Tablo-1'de verilmiþtir.
DSM-IV taný ölçütlerine göre hastalarýn %58,51'inde (n=158) tek bir psikiyatrik bozukluk var iken hastalarýn %41,49'unde (n=112) ise ikinci bir psikiyatrik bozukluk eþlik ediyordu. Tek psiki-yatrik bozukluk olan hastalarýn taný daðýlýmýna bakýldýðýnda; bunlar arasýnda en sýk %30,4 ile anksiyete bozukluðu (n=48) olduðu görüldü. Yine eþlik eden ikinci bir psikiyatrik bozukluk olarak da en sýk %39,2 ile anksiyete bozukluðu (n=44) tespit edildi. Hastalarýn diðer taný daðýlýmlarý Tablo-2' de gösterilmiþtir. Cinsiyete göre taný daðýlýmýna bakýldýðýnda; anksiyete bozukluðu ve majör
depresyon tanýlarý alan kadýnlarýn erkeklere oranla anlamlý düzeyde daha fazla olduðu tespit edildi ( x2 = 1,405, p=0,000, x2=11,42, p=0,003). Ancak kronik psikoz tanýsý alan erkeklerin oraný kadýnlara göre anlamlý yüksekti (x2=19,08, p=0,000). Ýki-uçlu bozukluk ve diðer tanýlar açýsýndan anlamlý fark yoktu (Tablo 2). Hastalarýn hastanede yatýþ sayýlarýna bakýldýðýnda; %63,7'sinin tek yatýþ (n=172), %36,3'ünün ise tekrarlayan yatýþlarý (n=98) mevcuttu. Tekrarlayan yatýþ oranlarý cin-siyete göre daðýlýmýna bakýldýðýnda %54,1'i erkek (n=53), %45,9'u kadýndý (n=45). Tekrarlayan yatýþ oranlarýnýn hastalýklara göre daðýlýmý Tablo-3'te verilmiþtir. Yatan hastalarýn eksen 3 tanýlarýna bakýldýðýnda; hastalarýn %71,5'inde ek týbbi bir hastalýk (n=193) yoktu. %28,5'inde (n=77) ek týbbi hastalýk eþlik ediyordu. Ek hastalýklarýn taný daðýlýmý Tablo-3'de gösterilmiþ olup en sýk HT (n=46) eþlik etmekteydi. Yatan hastalarýn hastalýk süreleri ve almýþ olduklarý tedavi süreleri Tablo-4'te gösterilmiþtir. Yatan hastalarýn tanýlarýna göre yapýlmýþ ölçek ortalamalarý (Hamilton depresyon ölçeði (HAM), Hamilton anksiyete ölçeði (HAM-Tablo-1. Hastalarýn sosyodemografik özellikleri
Özellikler Hasta sayýsý (N) % Cinsiyet Erkek 124 %45,9 Kadýn 146 %54.1 Medeni Durum Evli 152 %56,3 Bekar 101 %37,4 Dul 17 %6,3 Eðitim Yok 108 %40 Ýlkokul 82 %30,3 Ortaokul 47 %17,4 Lise 24 %8,8 Yüksekokul 9 %3,3 Meslek Yok 192 %71,1 Ýþçi 24 %8,9 Memur 14 %5,2 Çiftçi 31 %11,5 Esnaf 7 %2,6 Emekli 2 %0,7 Yaþ ortalamasý Ortalama ± Standart sapma Kadýn 39,75 ±15,71 Erkek 41,42 ±13,61 G. Ortalama 40,68 ±14,80
Tablo-2. Hastalarýn Tanýsal Daðýlýmý Tek Psikiyatrik
Bozukluk Hasta sayýsý (N=158) % Anksiyete b ozukluðu 48 %30,4 Kronik Psikoz 43 %27,2 Major Depresyon 23 %14,6 Ýkiuçlu b ozukluk 31 %19,6 Zeka Geriliði 7 %4,4 Madde Baðýmlýlýðý 3 %1,9 Delüzyonel b ozukluk 2 %1,3 Bunama 1 %0,6 Eþlik Eden 2. Taný Hasta sayýsý (N=112) % Anksiyete b ozukluðu 44 %39,2 Major Depresyon 21 %18,7 Madde kötüye kul lanýmý 14 %12,8 Dürtü kontrol boz ukluðu 17 %15,1 Kiþilik b ozukluðu 11 %9,8 Atipik yeme boz ukluðu 5 % 4,4 Cinsiyete göre tüm tanýsal daðýlým (ilk ve ikincil tanýlar) Anksiyete M.Depresyon Kr. Psikoz Ýkiuçlu bozukluk (N/%) (N/%) (N/%) (N/%) Kadýn 64(%69,6) 31 (% 70,4) 13 (% 30,3) 14(%45,2) Erkek 28(%30,4) 13 (% 29,6) 30(%69,7) 17(%54,8) x2=1,405, x2=11,42 x2=19,08 x2=55,07 p=0,000 p=0,003 p=0,000 p=0,266
A), Young mani derecelendirme ölçeði (YMDÖ), Pozitif ve negatif sendrom ölçeði (PANSS), Klinik global izlenim ölçeði (CGI)). Tablo-5 de verilmiþtir. TARTIÞMA
Bu çalýþmada; 2010 yýlýnda hizmete giren Kahta Devlet Hastanesi psikiyatri kliniðinin, 2010-2013 yýllarý arasýnda yatýþ yapýlan hastalarýn sosyode-mografik verileri deðerlendirilmiþtir. Bu çalýþmada
Tablo-1' de verilen sosyodemografik veriler, temel saðlýk hizmetlerine baþvuran hastalarýn özellikleri ile benzerlikler göstermektedir (15, 16). Yine psikiyatrik bozukluk tanýsý konan hastalarýn çoðun-luðu kadýn olup, genellikle orta yaþlarda hasta grubunu olmasý birçok çalýþma ile benzerlik göster-mektedir (17-20). Samsun'da gerçekleþtirilen ve yatarak tedavi gören hastalarýn örneklemi oluþtur-duðu benzer bir çalýþmada hastalarýn yaþ ortalamasý 37.9±12.11, hastalýk süresi ortalama 9.4±9.5 olarak saptanmýþtýr (21).
Ruhsal saðlýk sorunlarýnýn medeni durumla iliþkisi-ni araþtýran çalýþmalarda; psikiyatrik bozukluklarýn evlilerde düþük, boþanmýþ ve ayrý yaþayanlarda ise yüksek olduðu tespit edilmiþtir (22). Bizim çalýþ-mamýzda ise; yatan hastalarýn çoðunluðu evli olup, bu durum; geleneksel yaþam tarzlarýný kaybet-meyen bir toplum olmasýndan kaynaklanýyor ola-bilir (23). Ayrýca yatan hastalarýn yeti yitimi görece daha az olan depresyon ve anksiyete hastasý olmasý ve kadýn cinsiyetin ön planda olmasý ile açýkla-nabilir.
Hastalarýn DSM-IV sýnýflandýrma sistemine göre Tablo-2'deki psikiyatrik taný daðýlýmlarýna bakýldýðýnda en sýk anksiyete bozukluðu olduðu tespit edildi. Ülkemizde duygu durum bozukluklarý ve anksiyete bozukluklarý en sýk konulan tanýlardýr. Bu hastalýk gruplarýnýn hem temel saðlýk hizmet-lerinde, hem de klinik hastalarla yürütülen çalýþ-malarda yaygýn olduðu birçok araþtýrmada göster-ilmiþtir (24). ABD'de yapýlan benzer çalýþmalar, bireylerin 1/3'ünde yaþamlarý boyunca en az bir kez mental bozukluk yaþadýðýný ya da yaþayabileceðini ortaya koymaktadýr. Bu bireylerde gözlenen en yaygýn tanýlar anksiyete bozukluklarý, depresif bozukluklar ve alkol/madde kullaným bozukluk-larýdýr (25,26). Bu durum ülkemizde yapýlan çalýþ-malarla da uyumludur (24,27,28). Diðer yandan psikotik bozukluklar ve özellikle þizofreninin erkeklerde daha sýk görüldüðü bildirilmektedir (3,16,25,26).
Tablo-3. Hastalarýn Yatýþ sayýsý ve eksen -3 taný daðýlýmý
Yatýþ sayýsý Hasta sayýsý (N=270) % Ýlk yatýþ 172 %63,7 2 kez yatýþ 74 %27,4 3 kez yatýþ 20 %7,5 4 ve üzeri 4 %1,4
Psikiyatrik taný Tekrarlayan yatýþ oraný Hasta (N=98) % Kronik psikoz 40 % 40,8 Ýkiuçlu boz. 23 %22,4 M.Depresyon 18 %11,2 Anksiyete bozukluðu 11 %17,5 Diðer 6 %8,1
Eken-3 Taný Hasta sayýsý (N=270) % Yok 193 %71,5 Hipertansiyon 46 %17 DM 16 %6 Astým 4 %1,5 Hipertiroidi 4 %1,5 Parkinson 2 %0,7 Kalp hastalýðý 2 %0,7 MS 2 %0,7 Kan hastalýðý 1 %0,4
Tablo-4. Yatan hastalarýn hastalýk ve tedavi süreleri Hastalýk süresi Hasta sayýsý (N=270) % 0-1yýl 94 %34,8 1-5 yýl 108 %40,0 5 yýl ve üzeri 68 %25,2 Tedavi süresi Hasta sayýsý (N=270) % Yok 69 %25,5 0-1yýl 82 %30,3 1-2 yýl 57 %21,3 2 yýl ve üzeri 62 %22,9
Tablo-5 Hastalarýn tanýlarýna göre hastalýk þiddet ölçeði Ölçekler ortalama±SD minumum maksimum HAM-A 29,78±7,21 13,00 39,00 HAM-D 27,23±7,45 11,00 38,00 YMRS 25,86±12,45 4,00 41,00 PANSS 47,00±6,47 34,00 61,00 KGI 4,5±0,7 3,00 6,00
Hastalarýn psikiyatrik taný daðýlýmlarý, ülkemizdeki diðer psikiyatri klinikleriyle bazý benzerlikler göstermekle birlikte, taný gruplarý açýsýndan karþýlaþtýrýldýðýnda en fazla yatýrýlan hastalarýn tanýlarýnýn farklý hastanelere göre deðiþtiði göze çarpmaktadýr. Bu deðiþiklik nedenleri arasýnda; hastane yatak kapasitesi, bölgenin sosyo kültürel etkileri, sýnýrlý kapasitede çalýþan hastanelerin hasta yatýrmadaki öncelikleri olabilir. Örneðin; Karadeniz Teknik Üniversitesi Týp Fakültesi'nde (TF) 2000-2003 yýllarý arasýnda psikiyatri kliniðinde yatan hastalarýn tanýlarý incelendiðinde en sýk belir-lenen tanýlar duygudurum bozukluðu (%33), psikotik bozukluk (%25.6) ve anksiyete bozukluðu (%19) olarak saptanmýþtýr (28). Soygür ve arkadaþlarýnýn (2005) yapmýþ olduðu bir çalýþmada ise; %35.4 majör depresif bozukluk, %33.3 psikotik bozukluk, %11.1 bipolar affektif bozukluk, %8.3 anksiyete bozukluðu, %5.6 somatoform bozukluk, %4.2 madde kullaným bozukluðu, %2.1 uyum bozukluðu olarak saptanmýþtýr (7). Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) Ankara Eðitim ve Araþtýrma Hastanesi'nin 2001 yýlýnda 1 yýl içinde yatan hastalarýnýn taný daðýlýmý %33.1 þizofreni ve diðer psikotik bozukluklar, %21.9 madde kullaným bozukluðu, %12 duygu durum bozukluðu, %6 anksiyete bozukluðu, %6 somatoform bozukluk, %8 uyum bozukluðu olarak saptanmýþtýr (29). Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Psikiyatri Kliniði'nde yatan hastalarýn Kasým 1999 ile Kasým 2001 arasýnda iki yýllýk süre içinde tanýlarý ince-lendiðinde, en sýk belirlenen tanýlar unipolar depresyon (%33), þizofreni (%21.3) ve bipolar bozukluk (%14) olmuþtur (30).
Çalýþmamýzda saptanan bir diðer bulgu ise; psiki-yatrik tanýlarla cinsiyet arasýndaki iliþki karþýlaþtýrýldýðýnda anksiyete ve depresyonun kadýnlarda, psikotik bozukluk tanýsý alanlarýn hastalarýnda erkeklerde anlamlý derecede yüksek bulunmasýdýr. Genel olarak ve ülkemizde yapýlan epidemiyolojik çalýþmalarda anksiyete bozukluðu ve majör depresyon kadýnlarda daha sýk görülmek-te olup bu bulgumuz ligörülmek-teratür ile uyumludur (31,32). Ayrýca kronik psikoz hastalarýnýn erkek oranýnýn yüksek olmasýnýn nedeni, hastalýðýn erkek hastalarda daha þiddetli seyretmesi nedeniyle has-tane baþvurularýnýn kadýnlara oranla daha fazla olmasý ve daha fazla yatýþ oranlarýnýn olmasý nedeniyle olabilir (31).
Hastalarýn hastanede yatýþ sayýlarý, tekrarlayan yatýþ oranlarýnýn cinsiyete göre daðýlýmý Tablo-3'de verilmiþtir. Tanýlarýna göre mükerrer yatýþ oran-larýnda ise; ilk sýrada %40,8 ile kronik psikoz, ikin-ci sýrada %22,4 ile ikiuçlu bozukluk tanýlarý yer almaktadýr. Hastanede yatýþ sayýsýný artýran hastalýklar arasýnda; psikoz, duygu durum bozuk-luklarý ve eksen-2 kiþilik bozukbozuk-luklarý olduðu bilin-mektedir (33). Psikotik hasta grubunun daha sýklýk-la hastaneye yatýrýlma riski; tehlikeli davranýþsýklýk-lara eðilimin daha sýk olmasýnýn yaný sýra içgörü ve irade zayýflýðý ile de iliþkili olabilir. Özellikle zeka ve sözel bellekteki hastalýkla iliþkili biliþsel kaybýn duygu durum bozukluklarýna kýyasla þizofrenide daha þiddetli olduðu bilinmektedir (34). Bu hasta-larda en sýk bulgu olan "amaçsýz ve daðýnýk davranýþlar" nedeniyle kendisi ve çevresi için tehlikelilik durumu, hezeyan ve halüsinasyonlardan daha öncelikli bulunduðundan, hastalýðýn psikozun yol açtýðý dezorganize davranýþlar gibi pozitif bul-gularýna ek olarak, bu hastalarýn çoðunun eðitim düzeyi düþük, yalnýz yaþayan, evlenmemiþ/dul /ayrýlmýþ ve genelde çalýþmayan kiþiler olduðu düþünüldüðünde psikotik hastalarýn yatýþ sýklýðýnýn daha fazla olmasý beklenilebilir (35,36).
Yatan hastalarýn eksen 3 tanýlarýna göre daðýlýmý tablo-3'de verilmiþtir. Týbbi sorunlar özellikle de kronik fiziksel hastalýklar, bireyde yapý, yetenek ve iþlevsellikte önemli kayýplara yol açarak psikiyatrik bozukluklarýn geliþme olasýlýðýný arttýrýrlar. Wells ve arkadaþlarý 35 kronik týbbi bozukluðu olan hastalarý incelemiþler ve bu kiþilerde % 41 oranýn-da oranýn-daha fazla psikiyatrik bozukluk görüldüðünü bildirmiþlerdir (37). Ülkemizde, Özmen ve arkadaþlarýnýn 36 bu alanla ilgili derlemiþ olduklarý çalýþmalara bakýldýðýnda, genellikle kronik böbrek yetmezliði, hipertansiyon, migren, inme, alopesi gibi belli fiziksel hastalýklarýn incelendiði ve psiki-yatrik bozukluk oranlarýnýn % 36.6 ile % 77 arasýn-da deðiþtiði görülmektedir (38). Ancak dikkati çeken bir diðer bulgu da psikiyatrik bozukluk sap-tanan hastalarýn % 34 gibi yüksek sayýlabilecek bir oranýnýn 55 yaþ ve üstündeki bireylerden oluþ-masýydý (39). Bizim çalýþmamýzda psikiyatrik hastalýk ve ek týbbi hastalýk oraný daha düþüktür. Bunun en önemli nedenlerinden biri hastalarýmýzýn yaþ ortalamasýnýn orta yaþ grubunda olmasý olabilir. Son yýllarda psikiyatrik hastalýklara eþlik eden diðer týbbi hastalýklarýn, psikiyatride kullanýlan
ilaçlarýn-da etkisi olduðunu gösteren çalýþmalar vardýr (40,41). Diðer bir neden olarak; kullanýlan psikiya-tri ilaçlarýnýn hastalar üzerindeki metabolik etkileri sayýlabilir. Özellikle antipsikotiklerin kilo artýþý, hiperlipidemi yaparak metabolik parametreleri bozarak diabet, HT gibi hastalýklara yatkýnlýðý artýrdýðý ileri sürülmektedir (42). Ancak bizim çalýþ-mamýzdaki en önemli bulgulardan birisi; hasta-larýmýzýn %25,5'inin (n=69) daha önce psikiyatrik tedavi almamýþ olmasý tedavi alanlarýn da büyük çoðunluðunun tedavileri 1 ya da 2 yýl gibi görece kýsa süreli olmasýdýr. Yatan hastalarýn almýþ olduk-larý tedavilerinin veri dökümünün olmamasý bu çalýþmadaki kýsýtlýlýklarýmýzdandýr.
Diðer yandan 5 yýldan uzun süreli hastalýða sahip olanlarýn oraný ise %25,2 (n=68) idi. Dolayýsýyla yatan hastalarýmýzýn kronik týbbi bir hastalýk için hem yaþ ortalamasýnýn düþük olmasý, hem de uzun süreli psikiyatrik tedavi alanlarýn oranýnýn düþük olmasý ek týbbi hastalýk oranýnýn düþük çýkmasýna neden olmuþ olabilir. Çalýþmamýzda yer alan hasta-larýn yarýsýnda fazlasýnýn ya hiç tedavi almamýþ ve tedavileri yeni baþlanmýþ olan hasta grubu olduðu düþünüldüðünde; bu bölgenin kültürel-ekonomik yapýsý, düþük eðitim düzeyi, yeterli saðlý hizmeti alamama gibi etkenlerden kaynaklanýyor olabilir (4).
Bu çalýþmada, yeni kurulmuþ olan Kahta Devlet hastanesinin psikiyatri kliniðinde üç yýllýk bir dönemde yatýrýlarak izlenen hastalarýn sosyode-mografik ve klinik özellikleri sunularak hasta
pro-filinin anlaþýlmasýna katkýda bulunulmaya çalýþýlmýþtýr.
Epidemiyolojik araþtýrmalarýn tüm dünyada olduðu gibi ülkemizde de önemi artmaktadýr. Türkiye'ye psikiyatrik hastalýklara ait saðlýklý ve güvenilir bil-gilere gereksinim duyulmaktadýr. Ülkemizin deðiþik bölgelerinde yapýlan çalýþma sonuçlarýnýn deðerlendirilerek psikiyatrik hastalýklarýn Türkiye profilinin oluþturulmasý, topluma özgü özellik-lerinin tanýnmasýna, risk etmenözellik-lerinin saptanmasý-na, toplumsal ve demografik iliþkilerin ortaya çýkarýlmasýna katkýda bulunacaktýr. Bu bilgilerin ruh saðlýðý hizmetlerinin iyileþtirilmesi açýsýndan yarar saðlayacaðýný düþünmekteyiz.
Yazýþma adresi: Yard. Doç. Dr. Aysun Kalenderoðlu Adýyaman Üniversitesi Týp Fakültesi Psikiyatri A.D.
KAYNAKLAR 1. Tyrer P. Psychiatric clinics in general practice an extansion of
community care. Br J Psychiatry 1984; 145:9-14.
2. Vinding HR, Hansson L, Zandren T. The influence of patient social characteristics on treated incidence. Acta Psychiatr Scand 1996; 93:339-344.
3. Lin E, Georing PNR, Offord DR, Campbell D, Boyle MH. The use of mental healthservices in Ontario: epidemiologic find-ings. Can J Psychiatry 1996; 41:572-577.
4. Keyder, Ç. Üstündað, N. Doðu ve Güneydoðu Anadolu'nun Kalkýnmasýnda Sosyal Politikalar. Doðu ve Güneydoðu Anadolu'da Sosyal ve Ekonomik Öncelikler 2006; 90-149. 5. T.C. Saðlýk Bakanlýðý, Saðlýk Ýstatistikleri Yýllýðý;2013. 6. T.C. Saðlýk Bakanlýðý Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüðü. Yataklý Tedavi Kurumlarý Ýstatistik Yýllýðý Ankara;2001. 7. Soygür H, Özalp E, Cankurtaran EÞ, Turhal L, Iþýk U, Çekiç
T, Þengel A, Karahan R. Yeni kurulan bir psikiyatri kliniði yatak-lý servisinin ilk beþ yüz günü: Bir deðerlendirme çayatak-lýþmasý. Anatolian Journal of Psychiatry 2005; 6:170-176.
8. www.tkhk.gov.tr/2014. Eriþim tarihi: 22 Ekim 2016
9. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, (DSM-4). 2000, Diagnostic Stat. Man. Mental. Disorders.
10. Yazýcý MK, Demir B, Tanrýverdi N, Karaaðaoðlu E, Yolaç P. Hamilton Anksiyete Deðerlendirme Ölçeði, deðerlendiriciler arasý güvenirlik ve geçerlilik çalýþmasý. Turk Psikiyatri Derg 1998; 9:114-7.
11. Akdemir A., Örsel S, Dað Ý, Türkçapar H., Ýþcan N, Özbay H. Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeði'nin geçerliði, güvenilirliði ve klinikte kullanýmý. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi 1996; 4: 251-9.
Derecelendirme Ölçeðinin Türkiye'de Geçerlik ve Güvenilirliði. Türk Psikiyatri Dergisi 2001; 13: 107-114.
13. Kostakoðlu AE, Batur S, Tiryaki A. Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeði'nin (PANSS) Türkçe uyarlamasýnýn geçerlilik ve güvenilirliði. Türk Psikoloji Dergisi 1999; 14:23-32.
14. Guy W. ECDEU assessment manual for psychopharmaco-logy: Clinical Global Impressions. Rockwille, MD: National Institute of Mental Health 1976; 218-221.
15. Saðduyu A, Özmen E. Temel saðlýk hizmetlerinde ruhsal bozukluklar: pratisyen doktor tanýlarý, verilen tedaviler, eðitimin etkisi. Türk Psikiyatri Dergisi 1996; 7:176-184.
16. Gürsoy Rezaki B, Rezaki M. Bir saðlýk caðýna baþvuran hastalarda ruhsal sorunlar: bir yýllýk izleme çalýþmasý. Türk Psikiyatri Dergisi 1996; 7: 83-91.
17. Al-Ansari EA, El-Hilu S, El-Hihi MA, Hassan K I. Patterns of psychiatric consultationsin Kuwait general hospitals. Gen Hosp Psychiatry 1990; 263:257-263.
18. Clarke MD, Minas IH, Stuart GW. The prevalence of psy-chiatric morbility in generel hospital inpatients. Aust NZJ Psychiatry 1991; 25:322-329.
19. Fink P. Metal illness and admission to general hospitals: a register investigations. Acta Psychiatr Scand 1990;82:458-462. 20. Belek, Ý. Sosyal sýnýf, eðitim, gelir ve mahalle: Hangisi saðlýðýn en önemli belirleyenidir. Sosyoloji Araþtýrmalarý Dergisi 1999; 99: 77-93.
21. Tankaya O, Gönen AG, Çevik M. Toplum ruh saðlýðý merkezinde takibi yapýlan ve ruh saðlýðý hastanesinde yatarak tedavi gören psikotik bozukluk tanýlý hastalarda içselleþtirilmiþ damgalanma: Bir karþýlaþtýrma çalýþmasý. 48. Ulusal Psikiyatri Kongresi 2012;25.
22. Henderson C, Thornicroft G, Glower G. Inequalities in mental health. Br J Psychiatry 1998; 173:105-109.
23. Arslan, R. XIX. Yüzyýlda Adýyaman'da Sosyo-Ekonomik Yapý. Dumlupýnar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2010; 288-301.
24. Öztürk OM. Ruh Saðlýðý ve Bozukluklarý. Sekizinci baský, Ankara, Nobel Týp Kitabevi, 2001.
25. Linzer M, Spitzer R, Kroenke K. Gender quality of life and mental disorders in primary care: results from the PRIME-MD 1000 study. Am J Med 1996;101:526-533.
26. Philbrick JT, Connelly JE, Woltford AB. The prevalence of mental disorders in rural Office practice. J Gen Intern Med 1996;11:9-15.
27. Dönmez L, Dedeoðlu N, Özcan E. Saðlýk ocaðýna baþvuran-larda ruhsal bozukluklar. Türk Psikiyatri Dergisi 2000; 11:198-203.
28. Hocaoðlu Ç, Kandemir G, Tiryaki A, Sarýoðlu O, Muratoðlu H, Ak Ý. Son dört yýl içinde bir eðitim hastanesi psikiyatri klin-iðinde yatan hastalarýn deðerlendirilmesi40. Ulusal Psikiyatri Kongresi Bildiri Kitabý 2004;.706-708.
29. Özel A. Bir Psikiyatri Kliniðinin Çalýþmalarýnýn Deðerlendirilmesi ve Yeni Öneriler. SSK Ankara Eðitim Hastanesi Uzmanlýk Tezi.2002.
30. Yýldýz A, Onur E, Turgut K, Tunca Z. Bir üniversite has-tanesi psikiyatri kliniðinde hasta yatýþ sürelerini etkileyen fak-törler. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2003; 13:3.
31. Cancro R, Heinz E, Lehmann. Schizophrenia clinic features. VA Sadock, BJ Sadock (ed), Comprehensive Textbook of Psychiatry, yedinci baský, 2000; 1169-1199.
32. Küey L, Üstün B, Güleç C. Türkiye'de ruhsal bozukluklar epidemiyolojisi. Bir gözden geçirme yazýsý. 23. Ulusal Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Kongresi Bildiri Kitabý 1987; 437-449. 33. Menninger WW. Role of the psychiatric hospital in the treat-ment of treat-mental illness. VA Sadock, BJ Sadock (ed), Comprehensive Textbook of Psychiatry, yedinci baský, Philadelphia 2000;3210-3218.
34. Çakýr S, Üçok A. Biliþsel bozukluk açýsýndan þizofreni ve bipolar bozukluk; benzerlikler ve farklar: Sistematik gözden geçirme. Nöropsikiyatri Arþivi 2010; 47:150-157.
35. Potkonjak J, Karlovic D. Sociodemographic and medical characteristics of involuntary psychiatric inpatients-retrospec-tive study of five-year experience with Croatian Act on Mental Health. Acta Clin Croat 2008; 47:141-147.
36. Gültekin, Bülent Kadri, et al. Þizofreni Hastalarýnda Tekrarlayan Yatýþ Sýklýðý ve Öngörücüleri. Klinik Psikiyatri Dergisi 2013;16.4.
37. Wells KB, Golding JM, Burnom A. Psychiatric disorder in a sample of the general population without chronic medical con-ditions. Am J Psychiatry 1998;145:976-981.
38. Özmen E, Aydemir Ö, Ýçelli Ý. Bedensel hastalýðý olanlarda psikiyatrik taný daðýlýmý (Türkiye'de yapýlan çalýþmalarýn gözden geçirilmesi) Ege Psikiyatri Sürekli Yayýnlarý Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi II 1997; 2(2) s.285- 298.
39. Ateþci FÇ, Karadað F, Oðuzhanoðlu NK. Bir üniversite has-tanesinde yatan hastalarda psikiyatrik bozukluk daðýlýmý Anadolu Psikiyatri Dergisi 2000; 1:148-156.
40. Usta E, Metin Ö, Birsöz S. Þizofreni ve diyabet: Yeni kuþak antipsikotiklerin yol açtýðý diyabet veya metabolik sendrom. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2007; 17: 207-216.
41. Yumru, M., Savaþ, E., Gergerlioðlu, H. S., Baþaralý, K., Kalenderoðlu, A., Savaþ, H. A., & Büyükbaþ, S. Ýkiuçlu Bozuklukta Metabolik Sendrom, Serum Leptin Düzeyleri ve Tedavi iliþkisi. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni 2008;18:2 42. McIntyre RS, McCann SM, Kennedy SH. Antipsychotic metabolic effects: weight gain, diabetes mellitus, and lipid abnormalities. Can J Psychiatry 2001;46:273-281.
