Üniversitelerde Bütünleşik Proje Yönetimi için Model Önerisi

(1)

Üniversitelerde Bütünleﬂik Proje Yönetimi için

Model Önerisi

An integrated model proposal for project management in universities Hakk› Gökbel1_{, Hasan Kürﬂat Güleﬂ}2_{, Ömür Hakan Kuzu}3

1_{Selçuk Üniversitesi Rektörü,}2_{Rektör Yard›mc›s›,}3_{Turizm Fakültesi Ö¤retim Üyesi, Konya}

Ü

niversiteler, son y›llarda bilgi üreten ba¤›ms›z bir yap›dan ileri teknoloji yenilikler üreten bilgi mer-kezleri ve faaliyet gösterdikleri bölgeler için ekono-mik büyüme kayna¤› olma fleklinde yap›sal ve fonksiyonel bir de¤iflim içerisindedir (Youtie ve Shapira, 2008, s. 1188). Bu de¤iflim, üniversitelerin geleneksel olarak e¤itim ve araflt›rma odakl› olman›n ötesinde sektör odakl› ve bilgi transferi

süreç-lerine do¤ru uzanan sürekli ve yenilikçi bir dönüflüm yaflad›¤› fleklinde de ifade edilebilir. Üniversitelerin Ortaça¤ üniversi-telerindeki e¤itim misyonu odakl› yap›s›, 19. yüzy›l bafllar›n-da araflt›rma misyonunun eklenmesiyle iki çekirdek misyona kavuflmufltur. Daha sonralar› üçüncü misyon fleklinde belirti-len bilginin ve üniversitenin di¤er imkanlar›n›n akademik d›-fl› çevreler yani sektör ve toplum için üretilmesi, kullan›lmas›, Bu çal›flmada, Türkiye’deki üniversitelerde proje ofisi konusundaki

yap›-lanmalar çerçevesinden hareketle Selçuk Üniversitesi’ndeki proje merke-zi/ofisi yap›lanmas› örnek olay yöntemi ile incelenmifltir. Çal›flman›n ilk bölümünde proje yönetimi uygulamalar›na yönelik kavramsal bir çerçeve sunulmaya çal›fl›lm›fl ve ülkemizdeki baz› üniversitelerin proje ofisi ve/ve-ya merkezi ve/ve-yap›lanmalar› karfl›laflt›rmal› olarak incelenmifltir. Karfl›laflt›r-ma yoluyla incelenecek üniversitelerin seçiminde sisteKarfl›laflt›r-matik bir yol izle-me amac›yla ODTÜ Enformatik Enstitüsü URAP 2013 Türkiye Genel S›ralamas›nda ilk onda yer alan ve proje ofisi/merkezi ad› alt›nda birimi bulunan dokuz devlet ve vak›f üniversitesi ile s›ralama d›fl›ndaki di¤er dev-let ve vak›f üniversitelerinden kolayda örneklem yöntemiyle seçilen sekiz üniversite dikkate al›nm›flt›r. Bu sekiz üniversitenin seçiminde proje ofi-si/merkezi yap›lanmas›na dair bilgiye internet arac›l›¤›yla h›zla eriflilebil-me kriteri esas al›nm›flt›r. Çal›flman›n ikinci bölümünde örnek olay yön-temi ile incelenen “Selçuk Üniversitesi Proje Gelifltirme ve Yönetimi Uy-gulama ve Araflt›rma Merkezi”nin kuruluflu için gelifltirilen kavramsal model de¤erlendirilmifltir. Çal›flman›n son bölümünde, örnek olay olarak incelenen Selçuk Üniversitesi ile di¤er üniversitelerin proje merkezi/ofisi yap›lanmalar› elefltirel bir bak›fl aç›s›yla tart›fl›lm›flt›r.

Anahtar sözcükler:Proje merkezi, proje ofisi, Selçuk Üniversitesi.

In this study project center/office structure at the Selçuk University was examined by the case method with starting from the frame of structures about the project office on universities in Turkey. In the first part of the study, it was aimed to present a conceptual framework for project manage-ment practices, and project offices/centers of some universities were ana-lyzed comparatively. In order to follow a systematic way in the selection of universities for comparison, nine state and private universities that were in the first tenth and have project office/center unit according to METU Informatics Institute URAP 2013 Turkey General Rankings List and the other eight state and private universities that were not in the list were cho-sen through convenience sampling method. In selection of these eight uni-versities, the quickly access to information via Internet was taken into con-sideration, and the information about project office/center structures was obtained through this method. In the second part of the study, conceptual model that investigated by the case method and developed for the establish-ment of “Selçuk University Project Developestablish-ment and Manageestablish-ment Practices and Research Center” was evaluated. In the final part of the study, Selçuk University examined as a case study and other universities project center/office structures have been discussed with a critical perspective. Keywords:Project center, project office, Selçuk University.

‹letiflim / Correspondence: Prof. Dr. Hasan Kürflat Gülefl Selçuk Üniversitesi Rektörlü¤ü, fiemsi Tebrizi Mahallesi, Ankara Caddesi, 42030, Karatay, Konya e-posta: [email protected]

Geliﬂ tarihi / Received: Mart / March 8, 2014; Kabul tarihi / Accepted: Eylül / September 2, 2014

Özet Abstract

(2)

uygulanmas› ve iflletilmesi yönünde üniversitelerle sosyo-eko-nomik kalk›nma aras›ndaki ba¤lant›sal bir iliflkiye dönüflmüfl-tür (Vorley ve Nelles, 2008, s. 3).

Üniversitelerin sosyo-ekonomik kalk›nmaya katk›s›nda arafl-t›rma misyonunun önemi büyüktür. Araflarafl-t›rma ve üçüncü mis-yon fleklinde tan›mlanan toplumsal katk›n›n entegrasmis-yonu ile bütün misyonlar›n birbiriyle uyumu ve bütünleyicili¤i sa¤lan-maktad›r (Etzkowitz, 2004; Geuna, 1999). Bu nedenle araflt›rma misyonunun; e¤itim ve sosyo-ekonomik kalk›nmaya katk› sun-ma (toplumsal hizmet) fleklindeki di¤er iki misyon aras›nda ba¤-lant› kuran en önemli misyon oldu¤u söylenebilir. Di¤er yandan baflta ifl dünyas› olmak üzere d›fl paydafllarla iflbirli¤inin ve ulus-lararas›laflman›n sa¤lanmas› için araflt›rma misyonunun kilit rol üstlendi¤i görülmektedir. Bu gibi geliflmelerle birlikte üniversi-telerde araflt›rma faaliyetlerinin planlanmas›, yürütülmesi ve yayg›nlaflt›r›lmas› konusunun önemi daha da artmaktad›r.

Araflt›rma faaliyetlerinin bir önemli konusu da faaliyetlerin finansman› olarak görülmekte ve ülkemiz üniversitelerinde üni-versite içi araflt›rmalar›n finansman› için Bilimsel Araflt›rma Projeleri (BAP) Koordinatörlü¤ü kaynaklar› kullan›lmaktad›r. BAP Koordinatörlükleri’nin sadece üniversite içi projelerle ilgi-li destek ve finansman faailgi-liyetlerini yürütmesi ise araflt›rma fa-aliyetlerinin yayg›n etkisi aç›s›ndan baflka yap›lanmalar›n olufl-mas›n› gerekli k›lmaktad›r. Bu nedenle üniversite d›fl›ndan ge-lecek projelerle ilgili faaliyetler konusunda fark›ndal›k olufltur-mak ve projelerin e¤itim, dan›flmanl›k ve teknik destek gibi ih-tiyaçlar›n› gidermek amac›yla BAP Koordinatörlükleri d›fl›nda baz› idari birimler kurulmaktad›r. Böylelikle üniversiteler “Pro-je Ofisi veya Pro“Pro-je Merkezi” ad› alt›nda kurulan daha esnek ve daha yetkili yap›lanmalarla araflt›rma faaliyetlerini daha etkin ve kapsaml› hale getirmeyi amaçlamaktad›r.

Bu anlamda çal›flman›n ilk bölümünde üniversitelerde arafl-t›rma misyonunun daha etkin ve pratik bir biçimde yürütülme-sine imkân tan›yan proje yönetimi uygulamalar›na yönelik kav-ramsal bir çerçeve sunulmaya çal›fl›lm›fl ve ülkemiz üniversitele-rindeki proje ofisi ve/veya merkezi yap›lanmalar› incelenmifltir.

Çal›flman›n ikinci bölümünde örnek olay yöntemi ile ince-lenen “Selçuk Üniversitesi Proje Gelifltirme ve Yönetimi Uygu-lama ve Araflt›rma Merkezi”nin kuruluflu için gelifltirilen kav-ramsal model de¤erlendirilmifltir.

Çal›flman›n son bölümünde, örnek olay olarak incelenen Selçuk Üniversitesi ile di¤er üniversitelerin proje merkezi/ofisi yap›lanmalar› elefltirel bir bak›fl aç›s›yla tart›fl›lm›flt›r.

Kavramsal Çerçeve

Proje Yönetim Ofisi

Araflt›rma yapma, ileriye dönük projeler gelifltirme, bilgi üretme ve yayma, ulusal bilgi sistemini gelifltirebilecek temel

yenilik faktörleri aras›nda de¤erlendirilmektedir. Üniversite-ler, ö¤retim elemanlar› ve ö¤renciler ile araflt›rma ve projeler yürüterek bu yenilik faktörlerini gelifltirmede önemli bir rol üstlenmektedir (Hansen ve Lehmann, 2006, s. 823). Son y›l-larda üniversiteler ulusal bilgi ve yenilik sistemlerine daha fazla ve daha do¤rudan katk› yapmalar› konusunda ciddi bas-k›ya maruz kalmaktad›r. Bu nedenle üniversiteler daha genifl ölçekli, multidisipliner ve tak›m çal›flmas› odakl›, k›saca daha iflbirlikçi ve yenilikçi projelere yönelmektedir (Toker ve Gray, 2008, s. 311).

Proje, kal›c› bir organizasyona veya karmafl›k problemleri çözme yoluyla bir grup paydafla fayda sa¤lamak üzere tasarlan-m›fl, belli bir çal›flma süresi olan çal›flmad›r (Söderlund, 2011, s. 37). Mevcut rekabet bask›s›na karfl›, projelerin say›s›n› ve stra-tejik önemini art›rmak amac›yla pek çok organizasyon “Proje Yönetim Ofisi” olarak isimlendirilen yeni bir örgütsel oluflum gelifltirmifltir (Hobbs, Aubry ve Thuillier, 2008, s. 547).

Proje yönetim ofisi, proje yöneticileri, tak›mlar› ve çeflitli yönetim düzeylerine stratejik konularda yard›mc› olmak için proje yönetimi ilkelerine uygun uygulama, metodoloji, araç ve teknikler kullanan bir birimdir (Ward, 2000, s. 759). Proje yönetim ofisleri, organizasyonlar ile gelifltirdikleri projeler aras›nda bilgi ve di¤er kaynaklar›n eflgüdümünü kolaylaflt›ran birimler olarak kabul edilebilir (Pamsel ve Wiewiora, 2013, s. 32).

Proje yönetim ofisinin görevleri “uygulamalar› yönetmek, idari destek sa¤lamak, proje izleme ve kontrol, e¤itim ve da-n›flmanl›k, de¤erlendirme-analiz ve proje seçimi” fleklinde grupland›r›labilir (Artto, Kulvik, Poskela ve Turkulainen, 2011, s. 413). Daha genifl bir perspektifte proje yönetim ofis-lerinin proje yönetimine sa¤lad›¤› katk›lar afla¤›da s›ralanm›fl-t›r (Block ve Frame, 1998; Akt.: Dai ve Wells, 2004, s. 524):

Raporlama ve yaz›l›m ifllemleri gibi idari yüklerin azalt›l-mas› konular›nda proje yönetimine destek sa¤lama Proje yönetimi uzmanlar› arac›l›¤›yla öneri gelifltirme ve proje planlama gibi konularda profesyonel dan›flmanl›k yapma

En iyi uygulamalar› geliﬂtirmek ve ekipteki tüm üyelerin ayn› proje yönetim dilini kulland›klar›ndan emin olmak için standartlar geliﬂtirme

Bireysel becerileri geliﬂtirmek ve mesleki sertifikalar›n edinimini teﬂvik etmek için e¤itim verme

Uygun proje yöneticileri önererek proje ekibine destek olma Co¤rafi ve organizasyonel mesafeleri ortadan kald›ran sa-nal proje ofisleri geliﬂtirerek ileri teknoloji standartlar›nda destek sunma

(3)

Sonuç olarak proje yönetim ofisleri özellikle uluslararas› düzeyde projeler yürütmeyi amaçlayan üniversiteler için bü-yük önem tafl›maktad›r. Ülkemizde bilimsel araflt›rma-gelifl-tirme faaliyetleri sürecinde çok önemli bir kurum olan TÜB‹-TAK, HORIZON 2020 Araflt›rma ve Yenilik Çerçeve Prog-ram›[1]

içeri¤inde baﬂar›l› bir üniversite yap›lanmas› için Proje Destek Ofisine yer vererek bu önemi daha da ön plana ç›kar-may› amaçlamaktad›r.

Ülkemiz Üniversitelerinde Proje Ofisi/Merkezi Yap›lanmas›

Ülkemizde kamu kurumlar›nda proje ofisi veya proje mer-kezi uygulamalar›nda son on y›ld›r nicelik ve nitelik olarak önemli geliflmeler kaydedilmifltir. Üniversiteler, “Proje Gelifl-tirme/Yönetim/ Destek Ofisi” veya “Proje Gelifltirme/Destek/Ko-ordinasyon Uygulama ve Araflt›rma Merkezi” ad› alt›nda kur-duklar› birimler ile bilim, teknoloji ve yenilik stratejisi kapsa-m›nda yurt içi ve yurt d›fl› desteklerin tek bir çat› alt›nda top-lan›p ulusal ve uluslararas› bilimsel destek f›rsatlar›n›n duyu-rulmas›, projelerin baflvurusu, al›nan projelerin izlenmesi ve mali yönetimleri s›ras›nda karfl›lafl›lan tüm sorunlara üniversi-te düzeyinde çözümler oluflturarak bir bütünlük sa¤lanmas›, araflt›rma ve gelifltirme sürecinin her aflamas›nda yasal, teknik ve bütçe konular›nda destek verilmesi, bilimsel araflt›rmalar›n teflvik edilmesi ile üniversitede gelifltirilen projelerin yat›r›m-c›lara tan›t›larak projelerin lisanslanmas› ve ticarilefltirilmesi yönünde idari ve hukuki dan›flmanl›k verilmesini amaçlamak-tad›r.

Devlet üniversitelerinde ö¤retim elemanlar› ve araflt›rma-c›lar›n bilimsel araflt›rma projesi tekliflerinin de¤erlendiril-mesi, kabulü ve desteklenmesi konular›nda BAP Koordina-törlü¤ü ad› alt›nda bir idari birim bulunmaktad›r. Bu birimle-rin mali ve idari ifllebirimle-rinin d›fl›nda bilimsel çal›flmalar›n proje-lendirilmesi konusunda dan›flmanl›k ve yönlendirme faaliyet-lerinin kuvvetlendirilmesi için üniversitelerin proje ofisleri veya merkezleri kurduklar› görülmektedir.

Üniversitelerin proje ofisi yap›lanmas›nda mevcut mevzu-at içerisinde yer alan Bilimsel Araflt›rmalar Koordinmevzu-atörlü¤ü ile yetki ve sorumluluk aç›s›ndan potansiyel kar›fl›kl›k ve ça-k›flmalar› ortadan kald›rmak için farkl› türde seçenekleri göz önünde bulundurduklar› gözlemlenmektedir. TTTTablo 1’de özetlendi¤i üzere üniversitelerdeki proje ofisi yap›lanmas›n-da; devlet üniversitelerinin BAP Koordinatörlü¤ü ekseninde proje ofisleri kurduklar›; vak›f üniversitelerinin baz›lar›n›n ise “Direktörlük” fleklinde bir örgütlenme ile proje gelifltirme ve yönetimi mekanizmas›n› kurumsallaflt›rd›klar› görülmektedir. Proje ofislerinin ülkemiz üniversitelerinde yap›lanma türleri TTTTablo 1’de özetlenmifltir.

TTTTablo 1’deki bilgiler ›ﬂ›¤›nda üniversitelerde proje bi-rimlerinin iki ﬂekilde yap›land›¤› söylenebilir:

Proje ofisi/proje birimi ﬂeklinde yap›lanma

Araflt›rma ve uygulama merkezi fleklinde yap›lanma Araflt›rmayla ilgili bütün birimlerin koordinasyonunu sa¤lama fleklinde bir misyonu bulunan Ege Üniversitesi Pro-je Destek Ofisinin di¤er örneklerden farkl› oldu¤u ifade edi-lebilir.

[1] HORIZON 2020, Avrupa’n›n küresel rekabet düzeyinin art›r›lmas›n› amaçlayan Avrupa 2020 öncü inisiyatifi ve Yenilik Birli¤inin temel uygulama arac› olarak tan›mlanmaktad›r. Avrupa Birli¤i taraf›ndan, üye ülkelerin çeflitli alanlardaki ulusal politika ve uygulamalar›n›n birbirine yak›nlaflt›r›lmas› amac›yla düzenlenen HORIZON 2020’nin bütçesi, cari fiyatlarla yaklafl›k olarak 80 milyar Avro, sabit fiyatlarla 70.2 milyar Avro’dur. Bu anlamda HORIZON 2020, dünyan›n en büyük sivil Ar-Ge program› olarak nitelendirilmektedir.

TTTTablo 1.Üniversitelerde proje birimi yap›lanmas› türleri

Devlet Üniversiteleri Örnekler:

--ODTÜ Proje Destek Ofisi

--Ankara Üniversitesi Bilimsel Araﬂt›rma Proje Ofisi --Sinop Üniversitesi Proje Yönetim Ofisi --Pamukkale Üniversitesi Proje Destek Ofisi --Ondokuz May›s Üniversitesi Proje Yönetim Ofisi --Ege Üniversitesi Proje Destek Ofisi

--Kocaeli Üniversitesi Proje Birimi

Örnekler:

--Gazi Üniversitesi Proje Koordinasyon Uygulama ve Araﬂt›rma Merkezi --Bingöl Üniversitesi Proje Koordinasyon Uygulama ve Araﬂt›rma Merkezi --Uluda¤ Üniversitesi Proje Yönetim Merkezi

--Akdeniz Üniversitesi Proje Gelifltirme Uygulama ve Araflt›rma Merkezi --Cumhuriyet Üniversitesi Proje Koordinasyon Uygulama ve Araflt›rma Merkezi

Ofis yap›lanmas› Merkez yap›lanmas›

Vak›f Üniversiteleri Örnekler:

--Sabanc› Araﬂt›rma ve Lisansüstü Politikalar Direktörlü¤ü --Koç Araﬂt›rma ve Proje Direktörlü¤ü

(4)

Yöntem

Bu çal›flmada, Türkiye’deki üniversitelerde proje ofisi ko-nusundaki yap›lanmalar çerçevesinden hareketle Selçuk Üni-versitesi’ndeki proje merkezi/ofisi yap›lanmas› örnek olay yöntemi ile incelenmifltir. Genel olarak örnek olay yöntemi araflt›rmac›n›n gerçek olaylar üzerinde kontrolünün s›n›rl› ol-du¤u durumlarda nas›l, ne ve niçin sorular›na cevap bulmak üzere tercih edilen bir araflt›rma yöntemidir. Bireysel yaflam döngüleri, örgütsel ve yönetsel süreçler, uluslararas› iliflkiler ve sanayi faaliyetleri gibi gerçek yaflam olaylar›n›n bütünsel ve anlaml› karakteristiklerini tespit ederek mevcut bilgiye katk› sa¤lamaya imkan tan›maktad›r (Yin, 2003, s. 1).

Araflt›rma sürecinde öncelikle ülkemizdeki farkl› devlet ve vak›f üniversitelerinin proje ofisi/merkezi yap›lanmalar› karfl›-laflt›rmal› olarak analiz edilmifltir. Karfl›laflt›rma yoluyla ince-lenecek üniversitelerin seçiminde sistematik bir yol izleme amac›yla ODTÜ Enformatik Enstitüsü URAP 2013 Türkiye Genel S›ralamas›nda (URAP, 2013) ilk onda yer alan ve pro-je ofisi/merkezi ad› alt›nda birimi bulunan dokuz devlet ve va-k›f üniversitesi ile s›ralama d›fl›ndaki di¤er devlet ve vava-k›f üni-versitelerinden kolayda örneklem yöntemiyle seçilen sekiz üniversite dikkate al›nm›flt›r. Bu sekiz üniversitenin seçimin-de proje ofisi/merkezi yap›lanmas›na dair bilgiye internet ara-c›l›¤›yla h›zla eriflilebilme kriteri esas al›nm›flt›r. TTTTablo 2’de 17 üniversiteye ait bilgilere eriflilen toplam 19 internet adresi sunulmufltur.

Çal›flman›n kavramsal modeli, üniversitelerdeki projelerin üretilmesi ve uygulanmas› sürecinde üniversitenin paydaflla-r›yla olan karfl›l›kl› etkileflimini göstermek üzere tasarlanm›fl-t›r. Araflt›rma-gelifltirme faaliyetlerinin önemli ç›kt›lar›ndan olan projelerin üretim öncesi sürecindeki en temel ifl alan› olarak e¤itim ön görülmüfl ve TTTfiekil 1’de yer alan modelin temelinde e¤itim birimlerine yer verilmifltir. Bu noktada arafl-t›rmac›lar›n proje yapma kültürünün gelifltirilmesiyle ilgili e¤itimlerde üniversitenin sadece fakülte ve enstitü fleklindeki birimlerinin de¤il, araflt›rma ve uygulama merkezleri fleklinde kurulan birimlerinin de aktif flekilde yer almas› önemli görül-müfl ve örnek olay incelemesinde bu birimlerin neler olabile-ce¤i konusu detayland›r›lm›flt›r. Modelde ikinci olarak, proje merkezine planlama, idare ve finans konular›ndaki katk›lar› nedeniyle Bilimsel Araflt›rma Projeleri (BAP) Koordinatörlü-¤ü yer alm›flt›r. Projelerin ticarilefltirilmesi ve toplumsal kul-lan›ma sunulmas› noktas›nda da Teknokent ve sektör temsil-cilerine modelin üst yap›lar›nda yer verilmifltir. Üniversitele-rin araflt›rma-gelifltirme faaliyetleÜniversitele-rindeki “finans ve toplumsal kullan›m” içerikli en temel sorunlar›na çözüm olarak; üniver-sitenin e¤itim ve araflt›rma alt yap›lar› ile desteklenen bir pro-je merkezinin sorumlulu¤una “araflt›rma-gelifltirmeyle ilgili önemli yap› ve kurumlar›n koordineli çal›flt›r›lmas› ana yetki ve görevlerinin” de eklenmesi ve bu yap›n›n birim içinde ku-rumsallaflt›r›lmas› önerisi gelifltirilmifltir. Bu ba¤lamda model, projelerin gelifltirilmesi, yönetilmesi, eflgüdümü, dan›flmanl›-TTTTablo 2.Üniversitelerin proje ofisi/merkezi yap›lanmas› bilgilerinin derlendi¤i internet eriflim adresleri ve eriflim tarihleri

Akdeniz Üniversitesi http://apgem.akdeniz.edu.tr/v2/template/, Eriﬂim Tarihi: 03.03.2014 Ankara Üniversitesi http://bap.ankara.edu.tr/?page_id=1025, Eriﬂim Tarihi: 01.03.2014

Bilkent Üniversitesi http://www.bilkent.edu.tr/bilkent-tr/academic/progunit.html, Eriflim Tarihi: 03.03.2014 Bingöl Üniversitesi http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/02/20120223-6.htm, Eriflim Tarihi: 03.03.2014 Bo¤aziçi Üniversitesi http://www.arastirma.boun.edu.tr/arastirma.php?a_l=tr&p=37, Eriflim Tarihi: 03.03.2014 Ege Üniversitesi http://pdo.ege.edu.tr/PDO_calisma_ilkeleri.pdf, Eriflim Tarihi: 01.03.2014

Gazi Üniversitesi http://proje.gazi.edu.tr/posts/view/title/yonetmelik-10629, Eriflim Tarihi: 03.03.2014 ‹stanbul Teknik Üniversitesi http://www.pym.itu.edu.tr/tr/index.php/genel-bilgiler.html, Eriflim Tarihi: 03.03.2014 ‹stanbul Üniversitesi http://bilimap.istanbul.edu.tr/Page.php?P=39, Eriflim Tarihi: 03.03.2014

http://bap.istanbul.edu.tr/?p=6513, Eriflim Tarihi: 05.11.2014 Kocaeli Üniversitesi http://proje.kocaeli.edu.tr/, Eriflim Tarihi: 03.03.2014 Orta Do¤u Teknik Üniversitesi http://www.pdo.metu.edu.tr/node/39, Eriflim Tarihi: 03.03.2014

Pamukkale Üniversitesi http://www.pau.edu.tr/yonetim/tr/sayfa/yonetmelik-ve-yonergeler, Eriﬂim Tarihi: 03.03.2014 Sabanc› Üniversitesi http://rgp.sabanciuniv.edu/tr/proje-yonetim-ofisi, Eriﬂim Tarihi: 03.03.2014

http://rgp.sabanciuniv.edu/tr/node/1771, Eriﬂim Tarihi: 03.03.2014

Selçuk Üniversitesi https://www.selcuk.edu.tr/Sayfa.aspx?birim=250&dt=1, Eriﬂim Tarihi: 03.03.2014

Sinop Üniversitesi http://www.sinop.edu.tr/akademikbirimler/rektorluge_bagli_birimler/bap/dosyalar/proje_yonetimi_ofisi_yonergesi.pdf, Eriﬂim Tarihi: 03.03.2014

Turgut Özal Üniversitesi http://www.turgutozal.edu.tr/contents/files/projeyonetimofisiyonergesi.pdf, Eriﬂim Tarihi: 03.03.2014 Uluda¤ Üniversitesi http://pym.uludag.edu.tr/, Eriﬂim Tarihi: 03.03.2014

(5)

¤› ve konuyla ilgili e¤itimlerin planlanmas› gibi araflt›rma-ge-lifltirme faaliyetlerine “bilgi ve belge yönetimi” deste¤i suna-cak ve üniversitenin içindeki ve d›fl›ndaki paydafl ve kurumlar-la iliflkileri koordine edecek bir proje merkezi yap›kurumlar-lanmas› üzerine kurgulanm›flt›r. Böylelikle üniversitenin araflt›rma-gelifltirme faaliyetlerindeki ortak kurumsal haf›zan›n oluflu-muna multidisipliner ve multisektörel bir alt yap› kazand›r›la-rak bu haf›zan›n sürdürülebilir k›l›nmas› amaçlanm›flt›r.

Afla¤›daki bölümde öncelikle üniversitelerdeki proje mer-kezi yap›lanmalar› karfl›laflt›rmal› olarak incelenmifl, sonras›n-da Selçuk Üniversitesi örne¤i üzerinden proje merkezi yap›-lanmalar› hakk›nda baz› öneriler gelifltirilmifltir.

Örnek Olay: Selçuk Üniversitesi Proje

Geliﬂtirme ve Uygulama ve Araﬂt›rma Merkezi

Kavramsal Model Geliﬂtirme Çal›ﬂmalar›

Üniversitelerde Proje Birimi Yap›lanmas› Örneklerinin ‹ncelenmesi

ODTÜ Enformatik Enstitüsü URAP 2013 Türkiye Genel S›ralamas›nda ülkemizde ilk onda yer alan devlet ve vak›f versiteleri ile proje birimleri bulunan baz› devlet ve vak›f

üni-versitelerindeki proje birimi yap›lanmalar› TTTTablo 3’de su-nulmuﬂtur.

TTTTablo 3’de yer alan üniversitelerin proje ofisi/merkezi yap›lanmalar› incelendi¤inde, mevcut faaliyet alanlar›n› BAP Koordinatörlü¤ü Yönergeleri taraf›ndan belirlenen organizas-yon, yetki ve sorumluluk alanlar›ndan farkl›laﬂt›rmak için pro-je birimlerinin iki ana konu üzerinde (dan›ﬂmanl›k ve destek hizmetleri) odakland›¤› görülmektedir:

Üniversite ö¤retim elemanlar›n›n proje yapma kültür ve becerilerinin geliﬂtirilmesi

Ulusal ve uluslararas› projelerin akademik personele tan›-t›larak yap›lacak projelere akademik, idari ve teknik destek hizmetlerin sa¤lanmas›

Söz konusu proje birimlerinin yap›lanmalar› ve mevzuatla-r› incelendi¤inde BAP birimleri ile organizasyon, yetki ve so-rumluluk alanlar› çak›flmas›n›n bulundu¤u ifade edilebilir. Afla-¤›da proje yönetiminde görevli birimler aras›nda yetki ve iflle-yiflteki eflgüdüm sorununa çözüm üretmek ve finansal kaynak-lar›n zenginlefltirilmesine katk› sa¤lamak amac›yla bir model önerilmifltir. Selçuk Üniversitesinde hayata geçirilen “birimler ve paydafllar aras› etkileflimli” bu model üzerinden ilgili birim-lerin proje merkezi içerisindeki yap›lanmas› görülmektedir.

(6)

T

Tablo 3.

Üniversitelerde proje birimi yap›lanmas› örnekleri

Orta Do¤u Teknik Üniversitesi

-BAP Koordinatörlü¤ü

-Araﬂt›rmalar Koordinatörlü¤ü

ODTÜ Teknokent

Proje Destek Ofisi,

Proje Yürütme Ofisleri, Proje Geliﬂtirme Ofisi

-Proje ça¤r›lar›n›n üniversite içinde duyurulmas›,

-Proje destek imkânlar›n›n tan›t›lmas› vb. bilgilendirme faaliyetleri ile proje baflvurusu aflamas›nda formlar›n kontrol edilmesi ve bilgilerin araflt›rma projeleri veritaban›na aktar›lmas›,

-Üniversitedeki araflt›rma yönetim sistemi ile ilgili bilgi dokümanlar› ve araflt›rma performans›na iliflkin raporlar›n haz›rlanarak araflt›rmac›lar›n bilgisine sunulmas›. BAP Koordinatörlü¤ü, Araflt›rmalar Koordinatörlü¤üne ba¤l› birim olarak çal›flmaktad›r. Ulusal ve uluslararas› projeler için iki alt birimi bulunmaktad›r. Araflt›rma projelerinin yönetiminde eflgüdüm içinde çal›flma yapan birimler afla¤›da s›ralanm›flt›r: 1.

Araﬂt›rmalar Koordinatörlü¤ü – Proje Destek Ofisi (PDO)

2.

Strateji Geliﬂtirme Daire Baﬂkanl›¤› - Muhasebe Birimi

3.

‹dari ve Mali ‹ﬂler Daire Baﬂkanl›¤› - BAP Koordinatörlü¤ü

4.

TÜB‹TAK ve AB Projeleri Ofisi (TAB)

5.

Teknopark Proje Ofisi (TPO)

Üniversite

BAP birimi ad›

Teknokent ad›

Proje birimi ad›

Devlet üniversitelerinde ofis yap›lanmas›

Amac›

Yap›lanmas›

Ankara Üniversitesi

BAP Koordinasyon

Birimi Koordinatörlü¤ü

Teknoloji Geliﬂtirme Bölgesi Bilimsel Araﬂt›rma _{Proje Ofisi (BAPRO)}

-Araﬂt›rma veritaban›n oluﬂturulmas› ve performans ölçümü,

-Ulusal ve uluslararas› proje destek programlar›n›n duyurulmas› ve proje haz›rlan›ﬂ›na destek olunmas›,

-Proje uygulama sürecinin koordinasyonunun sa¤lanmas›,

-‹novasyon ve teknoloji transferi oluflumuna destek olunmas›. Ofis, birbiriyle iflbirli¤i içerisinde olacak flekilde ba¤›ms›z çal›flan dört birimde yap›land›r›lm›flt›r: 1.

Proje Bilgilendirme ve Destek Birimi

2.

BAP Koordinasyon Birimi

3.

Bilimsel Araﬂt›rma Dokümantasyon Birimi

4. ‹novasyon Birimi Sinop Üniversitesi BAP Koordinasyon Birimi

-Proje Yönetim Ofisi

-Ö¤retim üyeleri ile araﬂt›rmac›lar taraf›ndan gerçekleﬂtirilen ulusal veya uluslararas› projeler ile BAP Komisyonuna sunulan projelerin say›s›n›n ve niteli¤inin art›r›lmas›,

-Yurt içi ve d›ﬂ› proje teklif ça¤r›lar›n›n ilgili akademisyen ve birimlere duyurulmas›,

-Proje haz›rlayacak kiﬂilerin iletiﬂiminin sa¤lanmas›,

-Proje kaynaklar›n›n do¤ru ve etkin kullan›m›n›n sa¤lanmas›,

-Projeler ile ilgili bilimsel, mesleki ve e¤itsel çal›flmalarda bulunulmas›, dan›flmanl›k hizmeti verilmesi. Organlar›: 1. Baflkan 2. Baflkan Yard›mc›s› 3. Kurullar 4. Komisyonlar 5. Birimler 6. Proje gruplar› Pamukkale Üniversitesi Bilimsel Araflt›rma Projeleri Koordinatörlü¤ü Pamukkale Teknokent

Proje Destek Ofisi

-Akademik personele araﬂt›rma projeleri faaliyetleri konusunda destek sa¤lanmas›,

-Proje haz›rlayacak personele dan›ﬂmanl›k hizmeti sunulmas›,

-Projelerle ilgili istatistiksel verilerin takip edilmesi,

-Proje duyurular›n›n takip edilmesi ve akademik personelin bilgilendirilmesi,

-AR-GE konusunda e¤itim programlar› düzenlenmesi. Organlar›: 1.

Yürütme Kurulu

2.

(7)

T

Tablo 3.

[devam]

‹stanbul Üniversitesi Bilimsel Araﬂt›rma Projeleri Birimi

‹stanbul Teknokent

Avrupa Birli¤i Proje Ofisi

-Uluslararas› araﬂt›rma destek kaynaklar›n›n izlenmesi ve tan›t›lmas›,

-Araﬂt›rmac›lar› uluslararas› kaynaklardan ve AB. 7.Ç.Program›ndan yararlanmaya yönelik araﬂt›rma projeleri haz›rlamaya özendirilmesi,

-Araflt›rmac›lara projelerin her aflamas›nda (haz›rl›k, baflvuru, yönetim, sonland›rma, patent, ticarileflme…) idari ve mali süreç deste¤i sa¤lanmas›,

-Araﬂt›rma faaliyetlerinin verilerle izlenmesi, verilerin iﬂlenmesi ve raporlanmas›.

Rektörlü¤e ba¤l› bir yap› olarak çal›ﬂmaktad›r.

Ege Üniversitesi Bilimsel Araﬂt›rma ﬁube Müdürlü¤ü

‹zmir Teknoloji

Geliﬂtirme Bölgesi

Proje Destek Ofisi

-Faaliyet alan›, ulusal bilim, teknoloji ve yenilik stratejisi kapsam›nda bilimsel araﬂt›rma ve hayat boyu ö¤renme kapsam›ndaki yurt içi ve yurt d›ﬂ› desteklerin tek bir çat› alt›nda toplan›p ulusal ve uluslararas› bilimsel destek f›rsatlar›n›n duyurulmas›,

-Projelerin baflvurusu, al›nan projelerin izlenmesi ve mali yönetimlerinin yürütülmesi s›ras›nda karfl›lafl›lan tüm sorunlara üniversite düzeyinde çözümler oluflturarak bir bütünlük sa¤lanmas›,

-Araflt›rma ve gelifltirme çal›flmalar› sürecinin her aflamas›nda yasal, teknik ve bütçe konular›nda destek verilmesi,

-Bilimsel araflt›rmalar›n teflvik edilmesi ile üniversitede gelifltirilen projelerin, yat›r›mc›lara tan›t›larak projelerin lisanslanmas› ve ticarilefltirilmesi amac›yla idari ve hukuki dan›flmanl›k verilmesi. BAP fiube Müdürlü¤ü baflta olmak üzere ilgili tüm birimleri koordine eden etkin ve kapsaml› hizmet veren bir ayr› yap› içerisindedir.

Kocaeli Üniversitesi BAP Koordinasyon Birimi Kocaeli Teknopark Proje Birimi

-Ulusal ve uluslararas› projelerin nitelik ve nicelik olarak geliﬂtirilmesi,

-Bire bir dan›ﬂmanl›k sunulmas›,

-Yap›land›r›lm›ﬂ yüz yüze ve çevrimiçi seminerler düzenlenmesi,

-Bas›l›, canl› ya da sanal kaynaklara kolay eriﬂim olana¤› sa¤lanmas›,

-Önemli geliﬂme ve tarihlerin duyurulmas›.

Sorumlu iki ö¤retim üyesi ile faaliyetlerini yürütmektedir.

Bo¤aziçi Üniversitesi

Bilimsel Araﬂt›rma

Projeleri

Koordinatörlü¤ü

Bo¤aziçi _Teknopark Araﬂt›rma Projeleri Koordinasyon Ofisi

-Ulusal ve uluslararas› araﬂt›rma destek kaynaklar›n›n izlenmesi ve tan›t›lmas›,

-Üniversite araﬂt›rmac›lar› taraf›ndan ulusal ve uluslararas› kaynaklardan yararlanmaya yönelik araﬂt›rma projelerinin haz›rlanmas›n›n özendirilmesi,

-Araflt›rmac›lara projelerin her aflamas›nda (haz›rl›k, baflvuru, yönetim, sonland›rma, patent, ticarileflme…) idari ve mali süreç deste¤inin sa¤lanmas›,

-Üniversitenin disiplinleraras› ve çok disiplinli yetkinliklerini etki yaratacak projelerle daha fazla harekete geçirmek için çal›ﬂmalar›n yap›lmas›,

-Araﬂt›rma Politikalar› Dan›ﬂma ve Yürütme Kurullar›n›n sekretaryas›n›n yürütülmesi,

-Uygulama ve Araﬂt›rma (UYGAR) Merkezlerinin koordinasyonunun yap›lmas›,

-Üniversite araﬂt›rma faaliyetlerinin verilerle izlenip iﬂlenmesi ve raporlanmas›.

-BAP Mali ve ‹dari Koordinatörlü¤ünden ayr› olarak yap›land›r›lm›ﬂt›r.

-Araﬂt›rma Projeleri Koordinasyon Ofisi bu görevlere ait iﬂ süreçlerini;

-Uluslararas› Projeler Birimi (AB ÇP ve di¤er uluslararas› projeler), Ulusal Projeler Birimi (TÜB‹TAK, Kalk›nma Bakanl›¤›, di¤er), Araflt›rma Planlama Koordinasyon fiube Müdürlü¤ü ve Patent Ofisinden oluflan organizasyonel yap›lanma içinde sürdürmektedir.

Üniversite

Teknokent ad›

Amac›

(8)

Üniversite

Teknokent ad›

Amac› Yap›lanmas› T T T Tablo 3. [devam]

Gazi Üniversitesi Bilimsel Araﬂt›rma Projeleri Birimi

Gazi Teknopark

Proje Koordinasyon

Uygulama ve

Araﬂt›rma Merkezi

-Yurt içinden ve yurt d›ﬂ›ndan proje teklif ça¤r›lar›n›n tüm ilgili akademisyen ve birimlere duyurulmas›,

-Proje haz›rlayan kiﬂi ve gruplar aras› iletiﬂim ve koordinasyonun sa¤lanmas›,

-Proje kaynaklar›n›n do¤ru ve etkin kullan›lmas›,

-Projelerle ilgili bilimsel, mesleki ve e¤itsel çal›ﬂmalarda bulunulmas›,

-Proje yönetimi süreçlerinin izlenmesi,

-Kariyer planlamas› ve akademik geliﬂimin desteklenmesi,

-Üniversite sanayi iliﬂkilerinin güçlendirilmesi,

-Bilimsel faaliyetlerde projecilik anlay›ﬂ›n›n yürütülmesi,

-Proje teknik destek ihalelerine baﬂvurulmas› ve dosyalar›n›n haz›rlanmas›,

-Üniversitenin sosyal ve bilimsel proje faaliyetlerinin nitelik ve nicelik olarak art›r›lmas›. BAP Komisyonu d›fl›nda bir yönetmelikle Proje Koordinasyon Uygulama ve Araflt›rma Merkezi fleklinde yap›land›r›lm›flt›r. Merkezin yönetim organlar› flu flekildedir: 1.

Müdür 2. Müdür Yard›mc›lar› 3. Yönetim Kurulu 4. Dan›ﬂma Kurulu 5. Birimler

‹stanbul Teknik Üniversitesi

Bilimsel Araﬂt›rma Projeleri Koordinasyon Birimi ‹TÜ Ar› Teknokent Proje Yönetim Merkezi

-Akademik ba¤lant› ile akademik kurulufllara ve sektörel ba¤lant› ile de yap› ve proje yönetimi alan›nda uzmanlara e¤itim, rehberlik ve destek sa¤lamaya ve yap› sektörünün bir bütün olarak geliflmesi ve büyümesine adanm›flt›r. BAP Koordinasyon Biriminden ayr› olarak merkez fleklinde yap›lanm›flt›r.

Uluda¤ Üniversitesi Bilimsel Araﬂt›rma Projeleri Birimi Bursa Ulutek Teknoloji

Geliﬂtirme Bölgesi

Proje Yönetim

Merkezi

-Üniversite ö¤retim elemanlar›n›n kendi öz kaynaklar› d›ﬂ›ndaki araﬂt›rma fonlar›ndan daha etkin yararlanmas›,

-Proje ça¤r›lar›n›n duyurulmas›, gerçeklefltirilmesi, sonuç raporlar›n›n yaz›m›na kadar tüm süreçlerde destek verilmesi. Dan›flmanl›k ve destek birimi olarak yap›land›r›lm›flt›r. Yönetim ve dan›flmanl›k birimleri bulunmaktad›r.

Bingöl Üniversitesi Bilimsel Araﬂt›rma Projeleri Birimi

-Proje Koordinasyon

Uygulama ve

Araﬂt›rma Merkezi

-Yurt içi ve yurt d›ﬂ› proje teklif ve ça¤r›lar›n›n akademisyen ve birimlere duyurulmas›,

-Proje haz›rlayan kiﬂi ve gruplar aras› iletiﬂim ve koordinasyonunun sa¤lanmas›,

-Proje kaynaklar›n›n etkin ve do¤ru kullan›lmas›,

-Projelerle ilgili bilimsel, mesleki ve e¤itsel çal›ﬂmalarda bulunulmas›, dan›ﬂmanl›k hizmetleri verilmesi,

-Proje yönetim süreçlerinin izlenmesi,

-Kariyer planlamas› ve akademik geliﬂimin desteklenmesi,

-Üniversite-sanayi iliﬂkilerinin güçlendirilmesi,

-Bilimsel faaliyetlerde projecilik anlay›ﬂ›n›n yürütülmesi,

-Proje teknik destek ihalelerine baflvurulmas› ve dosyalar›n›n haz›rlanmas›. BAP Birimi d›fl›nda bir yönetmelikle Proje Koordinasyon Uygulama ve Araflt›rma Merkezi fleklinde yap›land›r›lm›flt›r. Merkezin yönetim organlar› flu flekildedir: 1.

Müdür 2. Müdür Yard›mc›lar› 3. Yönetim Kurulu 4. Dan›ﬂma Kurulu 5. Birimler

(9)

Üniversite

Teknokent ad›

Amac› Yap›lanmas› T T T Tablo 3. [devam]

Akdeniz Üniversitesi

Bilimsel Araﬂt›rma

Projeleri Koordinasyon

Birimi

Antalya Teknokent

Proje Geliﬂtirme, Uygulama ve _{Araﬂt›rma Merkezi}

-Üniversitenin iç ve d›ﬂ kaynakl› proje haz›rlama, uygulama ve de¤erlendirme kapasitesini geliﬂtirecek faaliyetlerde bulunulmas›,

-Üniversitenin ulusal ve uluslar aras› düzeyde sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik düzeyinin geliﬂimine katk›da bulunulmas›. Organlar›: 1. Müdür 2. Yönetim Kurulu 3. Dan›ﬂma Kurulu 4.

Merkez Koordinasyon Sorumlusu

Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araﬂt›rma Projeleri Koordinasyon Birimi Hacettepe Teknokent

-Avrupa Birli¤i projelerinin üniversite içinde art›r›lmas›. Özel proje ofisleri bulunmaktad›r (Avrupa Birli¤i Proje Ofisi gibi)

Turgut Özal Üniversitesi Bilimsel Araﬂt›rmalar Koordinatörlü¤ü

-Proje Yönetim Ofisi

-Bilimsel proje faaliyetlerinin nicel ve nitel yönden art›r›lmas›,

-Fakülteler, enstitüler, araﬂt›rma merkezleri ve ö¤retim birimleri aras›nda koordinasyon sa¤lanmas›. Organlar›: -Müdür -Müdür Yard›mc›s› - Proje uzmanlar›

Sabanc› Üniversitesi Araﬂt›rma ve Lisansüstü Politikalar Direktörlü¤ü

-Proje Geliﬂtirme Ofisi

-Teknoloji Transfer Ofisi

-Proje Yönetimi Ofisi

-Üniversitenin tüm alanlar›nda ö¤retim üyelerine, personele ve idarecilere yönelik iç ve d›ﬂ finansman f›rsatlar›n› belirlemek, de¤erlendirmek ve önermek,

-Bireysel araflt›rmac›lar, gruplar, bölümler, fakülteler, merkezler ve enstitülerle araflt›rma önergelerinin haz›rlanmas›n› koordine etmek; gerekti¤inde konsorsiyum oluflturmak,

-Fakülte araflt›rmac›lar›n›n hibe ve sözleflmelerdeki destek ve teklif hükümlerini de¤erlendirmesine yard›mc› olmak; ard›ndan resmi baflvuru ile süreci yönetmek ya da desteklemek,

-Bütçe haz›rlamak ve formlarla belgelerin tamamlanmas›na destek vererek sponsorun ﬂartlar›n›n yerine getirilmesini sa¤lamak,

-Hibe ve sözleﬂme tekliflerini do¤ruluk, eksiksizlik ve ajans kurallar›na, kurum politikalar›na uyum bak›m›ndan gözden geçirmek,

-Hibelerle ilgili politika, prosedür, kural ve formülleri analiz etmek; yorumlamak ve kampus içine ve kampus d›ﬂ›na duyurmak,

-Fakülte personeline, hibe ve ilgili konular›n geliﬂtirilip haz›rlanmas› hakk›nda sürekli e¤itim vermek,

-Sözleflmelerin haz›rlanmas›, uyuflmazl›klar›n çözümü konular›nda hukuki dan›flmanl›k deste¤i vermek ve tüm sözleflmeleri üniversite ad›na yürütmek.

-Araﬂt›rma ve Lisansüstü Politikalar Direktörlü¤ü alt›nda yap›land›r›lm›ﬂt›r.

-Proje Yönetim Ofisi ise proje faaliyetlerinin mali ve idari iﬂlerini yürütmektedir.

Bilkent Üniversitesi

-Bilkent Cyberpark

Avrupa Birli¤i Merkezi

-Araflt›rmac›lar›n Avrupa Birli¤i Çerçeve Programlar›'na kat›l›mlar›n› kolaylaflt›rmak için bilgi iletiflimi (proje ça¤r› duyurumlar› ve fon kazanan projelerin ilan› gibi) hizmeti vermek. Birim fleklinde yap›land›r›lm›flt›r. Üniversitede baflka araflt›rma merkezleri de bulunmaktad›r.

(10)

Yetki ve ‹flleyifl Eflgüdümü Üzerine Bir Model: Selçuk Üniversitesi Proje Gelifltirme ve Yönetimi Uygulama ve Araflt›rma Merkezi

Selçuk Üniversitesi Proje Gelifltirme ve Yönetimi Uygula-ma Araflt›rUygula-ma Merkezi, ilgili yönetmeli¤in 28687 say›l› ve 23 Haziran 2013 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanmas› suretiyle faaliyetlerine bafllam›flt›r. Merkezin kuruluflu sürecinde örnek-lem içerisinde yer alan di¤er üniversitelerdeki merkezlerin yu-kar›daki bölümde özet olarak verilen karfl›laflt›rmal› inceleme-si yap›lm›flt›r. Sonras›nda bu merkezlerin faaliyetlerinin kap-sam› ve benzeri kurum ve yap›larla yetki kar›fl›kl›¤›n›n gideril-mesi noktas›nda projelerle ilgili süreçler konusunda uzman akademisyenlerden görüfller al›nm›flt›r. Bu görüfller afla¤›daki flekilde s›ralanm›flt›r:

Proje ofisleri/merkezlerinin sorumluluk alanlar›n›n; - Proje üretme, proje yazma, kaynak ve ortak bulma, - Makale yazma ve yay›nlatma,

- Patent ve mali müﬂavirlik boyutlar›nda destek sunma ﬂeklinde s›n›rland›r›lmas›,

BAP Koordinatörlü¤ü alt›nda yap›lanma, BAP Koordina-törlü¤ü ile olan kesiflmeleri belirginlefltirdi¤inden yeni proje birimlerinin BAP Koordinatörlü¤üne destek olma amac›yla kurulmas› gerekti¤i, bu nedenle de bu birimlerin ba¤›fl haricinde gelirlerinin olmamas›,

Proje ofisi/merkezinin, BAP Koordinatörlü¤ünü yöneten ve kontrol eden bir yap›n›n d›fl›nda bu birimin çal›flmalar›-na destek olan bir anlay›flta BAP Koordiçal›flmalar›-natörlü¤ü imkân-lar›n› aflan çal›flmalar için faaliyetlerini sürdürmesi, Proje ofisi/merkezinin, projelerin akademisyenlere duyu-rulmas›, proje haz›rlay›c›lar›n iletiflimi, proje kaynaklar›n›n etkin hale getirilmesi, yurt içi ve yurt d›fl› proje faaliyetleri-nin e¤itim, dan›flmanl›k ve yay›nlanmas› ile ilgili paydafllar-la iflbirli¤i sa¤paydafllar-lanmas› gibi üniversite içi ve d›fl› e¤itim, bil-gilendirme ve dan›flmanl›k deste¤i sa¤lamaya odaklanmas›, Proje ofisi/merkezi amaçlar›n›n sürekli e¤itim ve uzaktan e¤itim merkezleri baflta olmak üzere di¤er uygulama ve araflt›rma merkezleri, Bölge Kalk›nma ‹daresi Baflkanl›kla-r› ve teknokentlerin amaçlaBaflkanl›kla-r› ve ifllevleri ile görev çat›flma-s› yaflamamaçat›flma-s›,

(11)

Proje ofisi/merkezinin akademik geliﬂime katk› sunmas›, ancak bu tarz e¤itim programlar›n›n ve üniversitenin di¤er birimlerinin e¤itime yönelik genel faaliyetlerini kapsama-mas›,

Proje ofisi/merkezinin projelerin ön de¤erlendirmesinin yap›ld›¤› proje sunum birimi olarak de¤il, projelerin sunul-mas›n›n idari, hukuki ve teknik olarak desteklendi¤i bir destek birimi olarak ele al›nmas›,

Proje ofisi/merkezinin BAP Koordinatörlü¤ünün baflta iç kaynaklar› yönetme gibi genel iflleyiflinin tekrar›ndan kaç›-narak mevcut bir yap›n›n iflleyifli ile örtüflen karmafl›k bir görüntü sergilememesi,

Proje ofisi/merkezi yap›lanmalar›n›n BAP Koordinatörlü-¤ü gibi kanunla yetki verilmifl bir bütçelerinin olmamas› nedeniyle bu birimlerin gelir ve giderlerinin döner serma-ye üzerinden yürütülerek bu birimlerin yap›lanma mevzu-atlar›nda mali ve personel konular›na yer verilmemesi. Uygulama örnekleri ve uzman görüflleri çerçevesinde ge-lifltirilen Selçuk Üniversitesi Proje Gelifltirme ve Yönetimi Uygulama ve Araflt›rma Merkezinin kurulufl yap›s›na ve hu-kuksal boyutuna temel teflkil etmek üzere gelifltirilen bir yap›-lanma modeli TTTfiekil 2’de gösterilmektedir.

TTTfiekil 2’de finansal sorunlar›n ve toplumsal kalk›nman›n önemine vurgu nedeniyle de¤iflen 21. yüzy›l üniversite anlay›-fl› paralelinde finans ve topluma hizmet misyonlar›na mode-lin üst k›sm›nda yer verilmifltir. Di¤er misyonlardan olan arafl-t›rma ve e¤itim misyonlar› ise temel misyonlar olarak görül-dü¤ünden modelin alt k›sm›nda yer almaktad›r.

Di¤er üniversitelerdeki uygulamalarla uzman görüfllerinin birlikte de¤erlendirilmesi sonucunda flekillenen proje birimi yap›lanmas›n›n gerek BAP Koordinatörlü¤ü ile yetki çat›flma-s›n› ortadan kald›rmak gerekse mali ve idari yap›lanmas› soru-nunu çözümleyebilmek için Selçuk Üniversitesi proje birimi için önerilen model; “Uygulama ve Araflt›rma Merkezi” flek-linde belirlenmifltir. TTTfiekil 2’de Proje Gelifltirme ve Yöne-timi Uygulama ve Araflt›rma Merkezi ad› alt›nda yeni proje biriminin bilhassa sanayi olmak üzere sektörle iflbirli¤i ve ö¤-retim elemanlar› ve araflt›rmac›lar anlam›nda iç paydafl ve ka-mu kurumlar› ve sivil toplum kurulufllar› baflta olmak üzere d›fl paydafl kat›l›m›na önem veren bir yap›lanma ve iflleyiflte kur-gulanarak sektörle iflbirli¤i ve paydafl kat›l›m› anlay›fl› eksenin-de faaliyetlerini sürdürmesi gerekti¤ine vurguda bulunulmufl-tur. Bu amaçla Proje Gelifltirme ve Yönetimi Uygulama ve Araflt›rma Merkezi yap›lanmas›n›n etkileflim içinde yer alaca-¤› düflünülen birim ve kurulufllar Selçuk Üniversitesi BAP Koor-dinatörlü¤ü, Konya Teknokent, Selçuk Üniversitesi Sürekli E¤itim Uygulama ve Araflt›rma Merkezi (SELÇUKSEM) ve Selçuk Üni-versitesi Uzaktan E¤itim Uygulama ve Araflt›rma Merkezi

Mer-kezi (SUZEM) olarak gösterilmektedir. Bu durum, proje mer-kezinin kurulufl ve yap›lanma yönetmeli¤inde söz konusu dört birimin proje merkezi yönetim kurulunda temsil edilmesi sure-tiyle hukuksal ve kurumsal anlamda prati¤e dönüfltürülmüfltür (Selçuk Üniversitesi Proje Gelifltirme ve Yönetimi Uygulama ve Araflt›rma Merkezi Yönetmeli¤i, 2013).

Sonuç

Proje üretme sürecine katk›da bulunmak amac›yla tasarla-nan proje birimlerinin üniversitelerdeki yap›lanmalar› çeflitli-lik göstermektedir. Bu üniversitelerden devlet ve vak›f üniver-siteleri ayr› ayr› incelendi¤inde; devlet üniverüniver-sitelerinde BAP Koordinatörlüklerinin bulundu¤u ve proje birimlerinin “bi-rim/ofis, eflgüdüm sa¤layan üst yap› birimi ve araflt›rma-uygu-lama merkezi” fleklinde yap›land›¤› görülmektedir. Vak›f üni-versitelerinde ise “Araflt›rma ve Proje Direktörlü¤ü” veya “Proje Ofisi” fleklinde idari yap›lanma örnekleriyle karfl›lafl›l-maktad›r.

Adlar›ndaki çeflitlili¤e benzer flekilde proje birimlerinin ya-p›sal ve hukuksal aç›dan da farkl› modellerde tasarland›¤› sonu-cuna ulafl›lm›flt›r. Proje birimlerinin projeler konusu ile ilgili mevcut birimlerle yetki çat›flmas› yaflamamak için farkl› nokta-lara odakland›klar› görülmektedir. Bu odaklanmalar flu flekilde ifade edilebilir:

Dan›flma ve desteklemeye odaklanma: Bu misyona odakla-nan bir proje birimi buluodakla-nan ünivesitede; harcama, avans ve kredi gibi mali ifllerle saymanl›k ve sat›n alma gibi yürütme fonksiyonlar›n›n BAP Koordinatörlü¤ünde b›rak›larak yeni proje birimine bu alanda üniversite içi birimler aras›nda efl-güdümü sa¤lama ve yönlendirme yetkilerinin tan›mland›¤› görülmektedir. Ege Üniversitesi Proje Destek Ofisi yap›-lanmas› bu odaklanma modeline örnek olarak gösterilebilir. Sektörle iflbirli¤ine odaklanma: Üniversitelerin ifl dünyas› ve sivil toplum kurulufllar› ile iflbirli¤ini gelifltirmeye yönelik yap›lanmalar›n önemine vurguda bulunan bu modeldeki proje birimlerine; üniversitenin iç paydafllar›yla beraber d›fl paydafllarla projeler oluflturmas›, d›fl paydafllara projelerin tan›t›m› ve üniversite d›fl› kesimlerin de proje yapma e¤itim-lerini kapsayacak kapsaml› bir yetki alan› tasarland›¤› görü-lebilmektedir.

E¤itim ve eflgüdüme odaklanma: Baz› proje birimlerinin TÜB‹TAK, Avrupa Birli¤i, Kalk›nma Bakanl›¤› ve Kalk›n-ma Ajanslar› gibi kurumlar taraf›ndan desteklenen projeler-le ilgili olarak üniversite ö¤retim eprojeler-lemanlar›na yönelik e¤i-tim ve üniversitenin d›fl paydafllar› aras›ndan proje ortaklar› bulma gibi faaliyetleri düzenleyen ve koordine eden bir mis-yonu üstlenecek flekilde örgütlendi¤i görülmektedir. Bu ko-nuda Gazi Üniversitesi Proje Koordinasyon Uygulama ve Araflt›rma Merkezi incelenebilir.

(12)

Bu anlamda, üniversitelerde araflt›rma-gelifltirme misyonu-nun temel paradigmalar›ndan olan projelerin ticarilefltirilmesi ve toplumsal hizmete sunulmas› ve proje kaynaklar›n›n çeflitlen-dirilmesine yönelik ekonomik, finansal ve toplumsal üretkenlik sorunsal›na pratik çözümler gelifltirilmesi amac›yla farkl› bir ör-gütlenme modeli ile tasarlanan Selçuk Üniversitesi Proje Gelifl-tirme ve Yönetimi Uygulama ve Araflt›rma Merkezini benzeri birimlerden ay›ran temel özellikler ve bu özelli¤inden dolay› beklenen faydalar flu flekilde ifade edilebilir:

Selçuk Üniversitesi Proje Gelifltirme ve Yönetimi Uygu-lama ve Araflt›rma Merkezi, üniversitenin e¤itim ve arafl-t›rma misyonlar›n› üstlenen Konya Teknokent, BAP Ko-ordinatörlü¤ü, Selçuk Üniversitesi Sürekli E¤itim Uygu-lama ve Araflt›rma Merkezi ve Selçuk Üniversitesi Uzak-tan E¤itim Uygulama ve Araflt›rma Merkezi ile etkileflim içinde üniversiteyi dünya çap›nda üniversite olma vizyo-nuna tafl›yacak uluslararas›laflma odakl› çal›flmalar›n eflgü-dümünü sa¤layabilecektir. Bu etkileflimli yönüyle mevcut yap›lanmalara üstünlük sa¤lamas› öngörülen merkez, afla-¤›daki boyutlarda projelerin verimlili¤ine katk› sa¤laya-cakt›r.

Merkezin Selçuk Üniversitesi Sürekli E¤itim Uygulama ve Araflt›rma Merkezi ve Selçuk Üniversitesi Uzaktan E¤itim Uygulama ve Araflt›rma Merkezi gibi birimlerle iflbirli¤i ve ortak faaliyetler içerisinde bulunmas›, üniversitede sektörle iflbirli¤i ve d›fl paydafl kat›l›m›n›n maksimize edildi¤i bir top-lumsal hizmet anlay›fl›n› yayg›nlaflt›rabilecektir.

Merkezin Konya Teknokent ile eflgüdümlü ürün ve patent çal›flmalar›n›n olmas›, üniversite aç›s›ndan projelerin ticari-leflmesi sürecine ivme kazand›rabilecektir.

Merkezin bu dört birimle eflgüdümlü çal›flmalar›, di¤er dört birimin gelirlerinden do¤rudan ya da dolayl› olarak merke-zin de faydalanmas›na neden olabilecek ve di¤er kurulufl ve birimlerin faaliyetlerinin sürdürülebilirli¤ine ve üniversite aç›s›ndan da finansal kaynaklar›n›n etkin ve verimli bir bi-çimde zenginlefltirilmesi ve çeflitlendirilmesine katk› sunulabile-cektir.

Teﬂekkür

Çal›flmadaki katk›lar›ndan dolay› Selçuk Üniversitesi Ö¤re-tim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Tu¤ba fiener’e teflekkür ederiz.

Kaynaklar

Artto, K., Kulvik, I., Poskela, J., and Turkulainen, V. (2011). The inte-grative role of the project management office in the front end of innovation. International Journal of Project Management, 29, 408–421. Dai, C. X., and Wells, W. G. (2004). An exploration of project manage-ment office features and their relationship to project performance.

International Journal of Project Management, 22, 523–532.

Etzkowitz, H. (2004). The evolution of the entrepreneurial university.

International Journal of Technology and Globalisation, 1(1), 64–77.

Geuna, A. (1999). The economics of knowledge production: Funding and the

structure of university research. Cheltenham (UK): Edward Elgar.

Hansen, J. A., and Lehmann, M. (2006). Agents of change: Universities as development hubs. Journal of Cleaner Production, 14, 820–839. Hobbs, B., Aubry, M., and Thuillier, D. (2008). The project

manage-ment office as an organisational innovation. International Journal of

Project Management, 26, 547–555.

Pemsel, S., and Wiewiora, A. (2013). Project management office a knowl-edge broker project-based organisations. International Journal of Project

Management, 31, 31–42.

Söderlund, J. (2011). Theoretical foundations of project management. In P. W. G. Morris, J. K. Pinto, and J. Soderlund (Eds.), The Oxford

handbook of project management (pp. 37–64). New York: Oxford

University Press.

Toker, U., and Gray, D. O. (2008). Innovation spaces: Workspace plan-ning and innovation in U.S. university research centers. Research

Policy, 37, 309–329.

URAP (2013). ODTÜ Enformatik Enstitüsü URAP 2013 Türkiye Genel

S›ralamas›. 1 Mart 2013 tarihinde <http://tr.urapcenter.org/2013/

2013_URAP_BASIN_ACIKLAMASI.pdf> adresinden eriﬂildi. Vorley, T., and Nelles, J. (2008). (Re)conceptualising the academy:

Institutional development of and beyond the third mission. Higher

Education Management and Policy, 20(3), 1–17.

Ward, L. (2000). Glossary of project management terms (2nd ed.). Arlington, VA: Esi International.

Yin, R. K. (2003). Case study research design and methods (3rd ed.). Applied Social Research Methods Series (Vol. 5). Thousand Oaks, CA: Sage. Youtie, J., and Shapira, P. (2008). Building an innovation hub: A case

study of the transformation of university roles in regional technolog-ical and economic development. Research Policy, 37, 1188–1204.