İstanbulun Boğaziçi Emirgan semtindeki ünlü Cınaraltı’nın yanıbaşında bulunan Emirgan Camii... EDE BALİ CAMİİ
Bilecik il merkezindedir. Osmanlı devletinin kurucusu Osman Gazi'nin kayınpederi olan Şeyh Edebali'nin adına bina olunmuştur. Ondördüncü yüzyıldan kalma ve o devir mimarisi nin özelliklerini taşıyan bir camidir. Osmanlı devletinin kuruluşu yılların da büyü'k hizmetler görmüş bir ulu kişi olarak tanınan Şeyh Edebali'nin türbesi de camiin hemen yanındadır. EKMEKCİBAŞI MESCİDİ
İstanbul'un Beşiktaş semtinde, Aka retler mahallesindedir. Fatih Sultan Mebmed'in Ekmekçibaşrsı Ali Ağa tarafından Onbeşinoi yüzyılda yaptı rılmıştır. Zamanla haraıb bir duruma gelen mescidin 1860 yılında Refia Hanım adında hayırsever bir kadın tarafından tamir ettirildiği bilinmek tedir. Kare plân üzerine ahşap bi çimde bina olunan mescidin kısa ve güdük bir minaresi vardır. Mimarî bir özelliği olmayan mescid hâlen i- badete açıik durumdadır. Bânisi Ek- mekçibaşı Ali Ağa'nın kabri de mes cidin haziresindedir.
EKMEKYEMEZ MESCİDİ
İstanbul'da, Şişhane yokuşu civa rında, Yüksekminare ve Tutsak so kaklarının kesiştikleri köşede yükse len mesciddir. Kare plân üzerine du varları kârgir, çatısı ahşap olarak bi na olunmuştur. Minaresi tuğla örme dir. Bânisi Hüsameddıin Efendi is minde bir zâttır. 1590 yılında vefat eden bu zâtın kabri, mescidin hazi resindedir. Zamanla harab olan mes cidin 1885 yılında onarım gördüğü kapısındaki kitabeden öğrenilmek tedir. Bir rivayete göre; Hüsamedd-in Efendi ekmek yemediğinden ötürü mescid Ekmekyemez adıyla anılmış tır.
EMİNBEY MESCİDİ
İstanbul’da, Bayezid semtindedir. Evvelce mescidin önünde, bulgur yapmak için bir dibek taşı bulundu ğundan, «Dibekli Mescid» adıyla da anılır. Beyezid Camii’nin bina emîni bulunan Abdullahoğlu Emir Bey ta rafından yaptırıldığı bilinir. Minberi ni, III. Sultan Ahmed’in başkadını Emetullah Kadın koydurtmuştur. Ka re plân üzerine kârgir duvarla inşa olunmuş ve çatısı ahşaptır.
EMİRBUHARİ TEKKESİ MESCİDİ Fatih’te Sarı güzel mahallesinin Bu- harî sokağındadır. Mescid ve yanın daki zaviyeyi II. Sultan Bayezid’in yaptırdığı bilinir. Minberini IV. Sul tan Munad’ın sadrâzamlarından Bay ram Paşa koydurtmuştur. Nakşiben dî şeyhi olan Emîr Buharî’nın türbe si de (Ö. 1779) adını taşıyan bu ca miin yanındadır.
EMİRGAN CAMİİ
İstanbul’da, Boğaziçi'nde adını taşı
dığı semttedir. Emirgân'daki ünlü Çınaraltı'nın hemen yanındadır. I. Sultan Abdülhamid tarafından 1781 yılında yaptırılmıştır. Cami kârgir o- lup çatısı ahşaptır, minaresi ise tek şerefelidir. Camiin yanında, mermer bir sekiden çıkılan Hünkâr kasrı var dır. Oldukça geniş olan avlusunda güzel bir şadırvan ile birkaç da oda mevcuttur. Cami ile birlikte, hemen karşısında bir muvakkithane, okul ve ayrıca imam ve müezzin meşrutaları da yapılmıştır. Emirgân Camii, bulun duğu semtin en güzel yapılarından biri olup denizden bakıldığında da apayrı bir güzellik arzetmöktedir.
EMİRSULTAN CAMİİ
Bursa il merkezindedir.. Bursa’nın ulu kişilerinden Emir Sultan'ın adına Yıldırım Bayezid’in kızı ve bu ulu ki şinin haremi olan Hundî Sultan ta rafından yaptırılmıştır. Hemen yanın da Emir Sultan Hazretlerinin türbesi bulunmaktadır.
Tek kubbeli olarak bina olunan cami in kıble tarafına daha sonra Uçbeyi Sinan Bey tarafından iki kubbe daha ilâve olunmuştur. Bundan sonra da cami birçok tâmirler görmüş, 1804 yılında III. Sultan Selim’in emriyle
yeniden ve tek kubbeli olarak bina olunmuştur. Camiin iç kapısı önün de ahşap bir revakla iki yanında bi rer şerefeli birer minare vardır. Mi narelerin âlemleri taştan yapılmadır. Emirsultan Camii'ne, geniş bir av ludan girilir. Zemini mermer kaplı o- lan bu avlunun ortasında güzel bir şadırvan vardır. Ayrıca avluyu çepe çevre bir revak kuşatır. Avluyu kap layan mermerlerin 1891 yılında Bur sa Valisi Ahmed Münir Paşa tarafın dan döşetildiği bilinir. Emirsultan Ca mii, Bursa’yı süsleyen ve ona mane vî değer veren en güzel ve en kutsal yapılardan biridir. İstanbul için
sultan ne ise Bunsa için de Emirsul- tan odur.
ESKİ CAMİİ (Adana)
Adana ¡1 merkezindedir. «Yağ Camii» adıyla anılır. Çarşı içindedir. Rama- zanoğulları zamanında inşa olunmuş OsmanlI zamanında çeşitli tamirler görmüştür. Sarı renkli taştan yapıl mış olan kapısı taş işçiliği, bakımın dan bir sanat eseri değeri arzeder. Minaresinin yakın zamanda yenilen diği bilinir. Adana'nın en eski ve en güzel camilerinden biri olarak tanın maktadır.
ESKİ CAMİİ (Edirne)
Edirne il merkezindedir, i. Sultan Mehmed tarafından 1413-1414 yıla rında inşa ettirilmiştir. Mimarının Konyalı Hacı Alâeddin olduğu bilinir. Dokuz kubbe ile örtülü İlginç bir mi marisi vardır. Üç kapılı ve iki mina relidir. İçindeki davarları süsleyen nefis hatları sanat şaheseri değerin dedir. Bunlardan biri Edirneli Kısbî’- ye a-id bulunduğundan ayrıca değer taşır. Bu camii Hacı Alâeddin’in kal fası İbrahimoğlu Ömer ile birlikte onbir yılda tamamladıkları bilinir. Camiin içi 2116 metrekaredir. Dünya da son cemaat yeri kapalı olarak bi na edilen İlk cami olması bakımın dan da önem ve değer taşır. Eskider
Edirne’de tahta çıkan Osmanlı pa dişahları bu camide kılıç kuşandık larından, cuma ve bayram namazla rında hatip hutbeye kılıçla çıkmak tadır. Büyük velî Hacı Bayram’ın bu camide vaizlik yaptığı bilinir. Asfalta açılan kapının solunda bu büyük ve lînin kürsüsü bulunmaktadır. ESKİCAMİ (İçel)
İçel’in Tarsus ilçesindedir. İlçe mer kezinin en eski camilerinden biridir. Eski bir Roma kilisesi iken, Tarsus' un Türkler tarafından fethini müte akip bir minare ilâvesiyle camie çev rilmiştir.
ESKİCAMİ (Tekirdağ)
ESKİ İMARET CAMİİ
İstanbul’da, Fatih ile Haliç arasında ki alandadır. İstanbul’un en eski ca milerinden biri olup fetihten sanra buradaki bir Bizans kilisesine minare İlâve edilmek suretiyle camie çev rildiği bilinmektedir.
ESKİ VALDE CAMİİ
Bak. - VALDE CAMİİ (Üsküdar) EYÜP SULTAN CAMİİ
Fetihten sonra İstanbul’da yapılan İlk camidir. Adım taşıdığı semttedir. Tekirdağ II merkezindedir. Gümrük yanında olduğu için «Gümrük Camii» Can Pasa tarafından vaptırıldıöı için «Canpaşa Camii» adıyla da anılmak tadır. Biryanaın sonucu kül olan ca miin yerine 1836 yılında Zahire Nâzırı Ahmed Aöa tarafından yenisi yaptı rılmıştır. 1912 yılındaki deprem sı rasında yıkılan minaresi ise Cumhu riyet döneminde ven’den b'na olun muştur. Cami, kare plân üzerine pa-
P'ln-us oluo duvarları tas örme, üzeri kiremit kaplı çatısı ise ohsaofır. Te kirdağ’ın en işlek camilerinden biri- d'r.
İstanbulun fethinden sonra İstanbulda yaptırılan ilk cami olan Eyüp Sultan Camii (en üstte) ve avlusu (altta). Ak Şemseddin Hazretleri, Eyüp Sul
tan Hazretleri’nin kabrini keşfettik ten sonra Fatih Sultan Mohmed ta rafından bu kabrin üzerine bir türbe ile yanına bir de cami yaptırılmıştır. Cami, III. Sultan Murad zamanında tevsi edilmiş, 1724 yılında -mahya ku rulabilmek için minareleri yemden yaptırılmıştır.
III. Sultan Selim, son derece harab durumdaki bu camii 1800 yılında ye
niden ihya ettirmiştir ki, birinci Av- lu’nun kapısı üzerindeki kıîabe de bunu belirtmektedir. Camiin İC av lusu, 12 sütun üzerine kurulmuş 13 'kubbelidir. Camiin mihrabı ise dışcifi çıkık durumda olup merkezî kubbe 8 şutuna dayanan kemerler üzerin dedir. Camiin ayrıca bir de Hünkar Mahfell bulunmaktadır.
Camiin cümle kapısı karşısında 671 yılında İstanbul'un kuşatmasında bu
lunmuş olan Hazret-I Muhammed’in Sancaktarı Hazret-I Halld Ibn-I Zeyd- ül Ensarî’mn türbesi bulunmaktadır. Bu türbe de cami gibi 1458 yılında inşa olunmuştur. II. Sultan Selim ta
rafından yeniden yapılıyormuşcası- na onarılan cami Barok üslubunda olup içinin süslerinin güzelliği İle dik
kati çekmektedir.
Eyüp Sultan Türbesi gibi kutsal bir makamın yanındaki Eyüp Sultan Ca-18
Fatih Sultan Mehmet tarafından, İstanhulun fethinden on yıl sonra yaptırılan Fatih Camii...
Mahirini de yeniden yaptırmıştır. 11 Mayıs 1766 günü vukua gelen dep remde cami, ilkinden çok daha bü yük hasara uğramış bu aradaktrbbe- si de yıkılmıştı. Fatih Camii bir yıl kadar harab bir durumda kaldıktan sonra III. Sultan Mustafa, arda ka lan enkazı da tamamen yıktırarak camii yeni baştan inşa ettirmişti. Beş yıl süren bu inşaattan sonra Fatih Camii 15 Nisan 1772’de görkemli bir törenle tekrar ibadete açılmıştı. Bu günkü Fatih Camii, işte III. Sultan Mustafa tarafından inşa ettirilen bu binadır.
Fatih Camii'ne biri cepheden, diğer leri yanlardan olmak üzere üç kapı dan girilmektedir. Bir üstüvane üze rine kurulmuş olan 'büyük kubbe bey- zî biçimde dört yarım kubbeye otur maktadır. Bu dört büyük kemere ay rıca dört de yarım kubbe dayanmak tadır.
Camiin ikişer şerefeli iki minaresi vardır. Fatih Sultan Mehmet’in tür besi de adını taşıyan bu güzel camiin yanındadır.
FENARİ İSA CAMİİ
İstanbul'da, Aksaray'daki Vatan Cad desi üzerindedir. Eski bir Bizans ki lisesi iken, Şeyhülislam Fenarizade Şemseddin Efendi’nin torunu Ali E- ferrdi tarafından 1497 yılında camie tahvil olunmuştur. Mimarisi tipik bir Bizans kilisesi hüviyetini taşımakta olup Vatan Caddesi’nin açılışı sıra sında onarılmıştır.
Divanyolu caddesi üzerinde bulunan Firuzağo Camii... Sultanahmetten Çemberlitaş’a giden
mii, İstanbul camileri arasında sahip olduğu eşsiz manevî değer bakımın dan pek ayrı ve pek önemli bir mev ki işgal etmektedir.
FATİH CAMİİ
İstanbul’da adını verdiği semttedir. Fatih Sultan Mehmet tarafından, fet hettiği kentte adını taşıyan bir cami
in inşaasına, fetihten tam 10 yıl son ra karar veriimiş ve İstanbul'un fati hi, adına bina olunacak camiin ye rini de bizzat tayin etmişti. Harab bir durumda bulunan Ayon Apostolon Kilisesi'nin bulunduğu tepenin üze rinde yapılması kararlaştırılan cami in planlarını günün ünlü mimarı Atik Sinan Ağa çizmiştir. 1463 yılında başlayan inşaaat sekiz yıl sürdükten sonra 1471 yılında tamamlanmış bu
arada camiin çevresinde büyük bir de külliye meydana getirilmişti. Ge niş bir alana yayılan bu külliyede, büyük bir medresenin yanısıra ima ret, hastane ve misafirhaneler yeral- maktadır.
Fatih Camii, 1509 yılında İstanbul’u vuran büyük deprem sırasında ağır hasara uğramış; II. Sultan Bayezid bu hasarı tamir ettirirken Hünkâr
FETHİPAŞA CAMİİ
İstanbul'da, Üsküdar’ın meşhur Ka- racaahmet Mezarlığı çevresinde ve Karacaahmet Türbesi’nin hemen karşısında küçük bir camidir. Fethi Paşa tarafından yaptırıldığından ba- nisiinin adıyla tanınmaktadır ve anıl maktadır.
FETHİYE CAMİİ (İstanbul)
İstanbul'un Fatih ilçesinde, Kara- gümrü’k ile Fener arasındaki Manya- sizâde Caddesi üzerindedir. Onuncu yüzyıl yapısı eski bir Bizans kilisesin den, Sadrâzam Ferhat Paşa tarafın dan camie tahvil ettirilmiştir. Gür cistan'ın fethi şerefine camie çevril diğinden (1591) «Fethiye Camii» adı verilmiştir. Tipik bir Bizans kilisesi mimarisindedir. Camie tahvili sıra sında, içindeki çök değerli mozayk- ler ince bir sıvı ile örtülmüş bulundu ğundan, 1965 yılında bu sıvaların te mizlenmesiyle mozayikler tekrar meydana çıkarılmış olup o tarihten- beri müze olarak kullanılmaktadır. FETHİYE CAMİİ (Amasya)
Amasya il merkezindedir. Bizans İm paratorluğu Phocas’ın kızı Helena tarafından 610 yılında kilise olarak yaptırılmış olup Danişmendoğulları'- ndan Fethi Gazi tarafından 1116 ca mie çevriltmiştir. Bânisi Fethi Gazi’- nin adına izafeten «Fethiye Camii» adıyla anılmaktadır.
FEVZİYE CAMİİ
İstanbul'da, Yedikule ile Belgradkapı arasındaki Hacıevhad Mahallesinde- dir.
"T T - Stffc&Sfe
1825 yılında Feyzullah efendi adında hayırsever bir kişi tarafından Yedikulede yaptırılan Fevziye Camii...
İstanbul’un Fatih ilçesinde karagümrük ile Fener arasında bulunan ve onuncu yüzyıl yapısı bir bizans kilisesinden cami’e dönüştürülen Fethiye Camii ve müzesi...
1825 yılında Feyzullah Efendi adına hayırsever bir kişi tarafından yaptı rılmış olup bânisinin adına İzafeten «Fevziye Camii» diye anılmaktadır. Küçük bir cami olup kare plân üzeri ne bina olunmuştur. Tek minarelidir. «Küçükefendi Camii» diye de anıl maktadır.
FİRDEVSPAŞA CAMİİ (İsparta) İsparta il merkezindedir. Yörenin en güzel yapılarından biri olarak değişik mimarisiyle dikkati çeker. Firdevs Paşa tarafından yaptırıldığından bâ nisinin adı ile anılan bu güzel cami Mimar Sinan’ın eseri bulunması ba kımından ayrı bir önem ve değer ta şımaktadır.
FİRUZ BEY CAMİİ
Milâs’taki Türk mimari eserler için de en muhteşem örnektir. 1394 tari hinde yaptırılmıştır. Yapı kibaye gö re sultan Bayezlt’ın Menteşe valisi Floca Firuz ağa tarafından yaptırıl mıştır. Hisar başı ile yeldeğirmeni a- rasında bulunan bu eser, plan itiba riyle OsmanlIların ilk yıllarında daha Bursa’da Orhan camiinden görülen ters (T) biçiminde sıralanmış kubbe düzeni ile yan meıkanlanlı ve zaviyeli camiler gurubuna girer.
Üzeri kurşunla kaplı olduğu için kur şunlu camii olarakta bilinen bu abi denin yüzü baştan başa mermerle kaplanmıştır. Renkli kakmalar,
sta-toktiıkler ve kabartma çerçevelerle kaplı olan oaminin beş kemerli cep he mimarisi ilginçtir.
Beş kubbe ile örtülen camide, yan kubbeler tek büyük kubbe etra fında çift kasnaklıdır. Yapının kapısı 1875 yılında İstanbul’a götürülmüş tür. Camiin önünde 19 asırda ilave edilmiş sekiz köşeli küçük bir mer mer şadırvan vardır, ve yapının ar kasında avlunun güneyine düşen yerde medrese hücreleri vardır. FİRUZAĞA CAMİİ
İstanbul'da Sultanahmet’ten Çem- berlitaş’a çrkan Divanyolu Caddesi üzerindedir. 1491 yılında,
Başhazine-dar Firuz Ağa tarafından yaptırılmış olup bânisinin adıyla anılmaktadır. Kare bir plân üzerine bina olunmuş teik minareli bir camidir. Güzel mi marisiyle dikkati çeken bir camidir. Bânisi Başhaznedar Firuz Ağa da bu camiin haziresinde gömülü bulun maktadır.
FUADPAŞA CAMİİ
İstanbul’da, Bayezit semtindeki Fu- adpaşa Caddesi üzerindedir. Sadrâ zam Fuad Paşa tarafından yaptırıl mış küçük bir cami olup Bânisinin a- dryla anılmaktadır.
Kare bir plân üzerine bina olunmuş ve tek minarelidir.
20
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
