Sovyet Komünist Partisi belgelerinde Türkiye

DİZİ

MİLLİYET 22 ARALIK1992 SALI

17

>vyei

5

L

Sovyetler Birliği Komünist Partisi ( S B K P ) arşivlerinde bulduğumuz belgeler, T ürkiye’y i yakından ilgilendiren olayları ilk k e z gün ışığına çıkarıyor.

Ç ok değil, bundan bir y ıl önce, söz konusu arşivlerde değil araştırma yapm ak, binaya girebilmek bile düşlerle sınırlıydı. O zamanlar, Sovyetler Birliği dünyaya kafa tutan bir dev, Komünist Parti ise iktidarı tek başına elinde tutan demir yum ruktu, inanması zor geliyor am a şim di Sovyetler Birliği adında bir ülke y o k artık. Parti ise, ana­ yasa mahkemesindeki davada,

idamdan zor kurtuldu. Parti arşivleri, geçen yılın ağustos ayındaki başarısız darbenin ardından açıldı. Aslında

“açıldı "sözcüğü, gerçeği tam yansıtmıyor: Yalnızca, Rusya yönetiminin uygun gördüğü belgeler açıklandı. Yani, geçmişin önemli bir bölümü hâlâ karanlıkta. İlk açıldığında arşivlere hücum eden araştırmacılar genelde düş kırıklığına kapıldı. İstedikleri, ele geçirmeyi umut ettikleri belgeler, hâlâ duvarların ardındaydı. Yine de, açıklanan milyonlarca belge, özellikle gazetecilerle tarihçiler için büyük önem taşıyordu.

Başlarken...

Bu arşivlerde, bir yıla yaklaşan süre içinde gerçekten özenli bir çalışmanın ardından, Türkiye'de hiç bilinmeyen bazı olayları aydınlatacak belgelere ulaştık. Milyonlarca belge arasından, Türkiye ile ilgili olanları bulabilmek zor bir uğraştı, ancak bulunan her yeni belge, tüm yorgunluğu alacak denli de değerliydi: K imi 1950’lere uzanacak kadar eski, kim i 1990 tarihini taşıyacak kadar yeni. Bu arada arşiv sorumlularıyla, bozulan fo to k o p i makinelerine,

M oskova 'da yedek parça arayacak kadar da samimi ol­ muştuk.

Bulduğumuz belgelerin büyük bölümü, Türk kom ünistleri ile ilgili: N âzım H ikm et,

Zekeriya-Sabiha Ser tel, T K P ve T İP 'in, S B K P ile ilişkileri gibi. Ancak, ilgi çekeceğini

düşündüğümüz diğer belgelere de yer vermek istediğimiz için, yazı dizimizi, “S B K P belgelerinde T ürkiye”diye ana bir başlık adı altında topladık.

Amacımızın, kim seyi suçlamak y a da yargılamaya ça­ lışmak değil, gazeteci, hele tarih

öğrenimi görmüş bir gazeteci olarak, ya kın tarihimizin karanlıkta kalan bazı yönlerine ışık, tutm ak olduğunu özenle vurgulamak istiyo­ ruz. B u kaygıyla, belgeleri, elimizden geldiğince yorum suz aktarm aya çabaladık.

Son olarak, S B K P arşivlerinde bulunan değişik konulardaki belgelerin çeşitli ülkelerde yayınlandığını, ancak -bildiğimiz kadarıyla- tek bir başlık altında bu kadar boyutlu bir araştırma yapılmadığını anım satm ak istiyoruz. Gazetemizin, bu alanda da öncü olması, bizlerim utlu ediyor.

--- ---C.B.

Nazım ın dramı

"Beni Türk halkından koparam azlar"

Nâzım, ünlü Sovyet yazarı ilya Ehrenburg’la bir

konuşmasında, vatandaşlık konusuna şöyle değini­ yordu:

-Eee, Sovyet pasaportuyla nasıl gidiyor işler Nâzım?

-Fena değil, iyi.

-Merakımı bağışlayın Nâzım, neden yaptınız bu­ nu?

-Bıkmıştım. 10 yıldır Moskova’dayım ama yurttaşı değilim bu ülkenin. Bir belirsizlik vardı bunda, siz de öyle düşünmüyor musunuz?

-Ne önemi var? Polonya da sosyalist bir ülke. -Yok. Bıkmıştım artık! Batı'da her önüne gelen sü­ müklü, sadece orada mı, burada da soruyor insana: Madem Moskova'da yaşıyor ve kendinizi MoskovalI sayıyorsunuz, neden Sovyet yurttaşı değilsinz öyley­ se? Batı’da katıldığım bütün toplantılarda gazeteciler mutlaka iki soruyu fırlatıyorlar suratıma: ’’Neden Moskova’da 'Ivan Ivanoviç var mıydı, yok muydu?’yu sahneden kaldırdılar? Ve neden Sovyet yurttaşı değil­ siniz? Peki, güzel yapıyorsunuz propagandasını Sov­ yetler Birliği nin, ama Sovyet pasaportu taşımak iste­ miyorsunuz neden?” Her seferinde bunun bana bağlı bir şey olmadığını, olayların akışının bu sonucu d o - : ğurduğunu anlatamam ki. Başlangıçta hiçbir resmi kâğıdım yoktu, sonra Türkiye’de bir yasa çıkardılar. Adı da, "Nâzım Hikmet Yasası” ve buna göre beni resmen Türk yurttaşlığından çıkardılar. Anlıyor musu­ nuz, binlerce insan var Türkiye dışında yaşayan, bir tek beni yurttaşlıktan çıkardılar. Çok hoş değil mi? Bu durum beni başka bir ülkenin yurttaşlığına girmek zo­ runluluğuyla karşı karşıya bıraktı. Yoksa, hiç kimse­ yim, anlıyor musunuz, hareket edemem, yaşayamam! Onlar beni mecbur bırakınca, kuşkusuz Sovyetler Bir- liğ i’ni seçecektim. Bu “ yasa” yla beni Türk halkından kopacaklarını sanıyorlar. Saçma, ben her zaman onunla birlikte olacağım, yani benim için bu, biçimsel b İM ş . n __________ _____________________________

(*) Nâzım'la Söyleşi. Vera Tulyakova Hikmet. Türkçesi: Ataol Behra- moğlu. Cem Yayınevi, İstanbul 1989.

Nazım Hikmet

bir yasa ile Türk

yurttaşlığından

çıkarıldıktan bir

süre sonra o

dönemdeki

Sovyet Lideri

Nikita

Kruscov'a bir

mektupla baş

vurdu ve Sovyet

yurttaşlığına

geçti.O

gönlerde bir

dostuna şunları

söylüyordu:"Bu

yasa ile beni

Türk halkından

koparacaklarını

sanryoriar.Saç-

ma.Benher

zaman onunla

bitlikte

olacağım."

Eylül tarihli Milliyet gazetesi, Kültür Ba-

W # kanlığı’nın, "Bağışla Bizi Nâzım” adlı oyunu X . # sahnelemek için harekete geçtiğini

yazıyor-J m t # du. Ünlü şairin, kendi ülkesini, kendi vatan­ daşlarını bağışlaması önemli elbette. Ama, acaba Türki­ ye, Türk halkı, kendi kendini bağışlayabilecek mi?

Sovyetler Birliği Komünist Partisi-Merkez Komitesi

(SBKP-MK) arşivlerinde, Nâzım’la ilgili, hemen hemen

f lo p o r o f l U n i T f t C e p r a a s a a , c x * B * T \ a8x a a iM x e i a a a t o x b k o c e p x u a n a r o a o B o f l, a o a c B o e ft | 0N o rp a4>aeR c B a a a a c Co b o t c x b m CcnoaoM, H b b u s B c r j n a a a s a p r a c « J o a a n e a a a o B a M o c x a a , b 1923 r o x y . a n o a x e , b 1924 r o x y . t o b o b M o c a s * , s T y p a u a y ® | x o M u yb m cTHHe c x y s n a p T B n ,

0 s a r a s a 1 9 2 ^ ro x a a oxoaxax b Mooxaa KoiuiyaacTatiecxaft 1 ymtBepcMT&T TpyxBBXxca BocTOxa a noo x aa b T yp q ar a a napiafla; i pafioTy. B xoBUe 1925 r o x a b Aaxapa a e a a nparo B o p aaa a a o a a o ,

t b x xax a a a z o x a a c a a a o x a o a a a , x n a t\a a x n a T B ro x « * tdpbmh. H obobb Bapayaca a Mocxay. B 1928 ro x y * sbobb b Typ-

qxm aa n ap taflao ll p a flo re . C » t o r o a p a a a a a xo 1950 ro x * a » n eao u oTcaxaa b t»p m* e*M\aaxaaTB a a r , x o r a óux n p aro ao p * « x nar#xoc*7B n a c ía ro x a u t a x i m e i x a . fl to a ocbo6o*x«h aa TDpwu O xaroxapa óopkóa n p o rp a c c x s a u x xoxell a a o r a x c i p a s a , npaxxa a c e r o , cob«tcxax x»x*fl.

fl - o x a a a a c a a c T x a a a B u B X n o B t o p - x o a u m i B c io B : a a e x o a e -fl a o c fc n p a3X "0» a if c 7-d r o x o a a a a y O x i a J p r j s n a c a í a 06 a t o a c t b xJ n p a a x H O B a lp ^ X U l - r o c b o o x b RUCO a n a c a t s 00b t o m c t b x m. y * e x e c a T fc x o t a x x a y a M o c x a a . 7 a e a a b x b c b c e n t s , f l c o r p y s e u b c o B e ic x y » x a a a fc , x a x a 'c é c o b o t c x b u n o a o r a i e a a e , x o p o r o l Hb x b t b O a p r a e x a a . f l x o s y c o b o t c x b m r p a x x a a a a o a . l a x a n B a a a c a r o x o d p o r o . C ysexeaBOM

tamamı bugüne kadar gizli kalmış belgeler bulunuyor.

Günümüze dek, Nâzım’ın Sovyetler Birliğindeki ya­

şamıyla ilgili bilgilerimiz, eşi Vera’nın, Türkiye’de de yayınlanan anılarıyla sınırlıydı.

Bugün yayınladığımız ilk belgede, Nâzım’ın, Sovyet

vatandaşlığına geçmek için, o dönemdeki Sovyet lideri Nikita Kruşçev’e yazdığı mektup yer alıyor:

Saygıdeğer Nikita Sergeyeviç,

19 yaşından beri, yalnızca kalbim ve kafamla değil, geç­ mişimle de Sovyetler Birliği’ne bağlıyım.

Bolşevik Par tisi’ne, ilk olarak 1923 yılında üye oldum. Ardından, 1924 yılında, yine M oskova’da, Türkiye Komü­ nist Partisi (T K P ) üyesi oldum.

1925 yılı başında, M oskova’daki Doğu Emekçileri Ko­ münist Üniversitesi’ni bitirdim ve parti işleri için Türkiye ’ye gittim. 1925 yılı sonunda, Ankara’da yeraltı çalışmaları gös­ terdiğim için gıyaben 15 yıl hapis cezasına çarptırıldım.

Sonra, yine Moskova'ya döndüm. 1928 yılında Türki­ y e ’de parti işleriyle uğraştım. O zamandan 1950yılınakadar

toplam 56 yıl hapis cezasına çarptırılmama karşın, toplam 17 yıl cezaevinde kaldım. Başta Sovyet halkı olmak üzere, ilerici insanların mücadelesi sonucu cezaevinden çıkarıldım.

Ben. sayılı Komünist şairlerdenim. Çok mutluyum, çün­ kü büyük Ekim Devrimi’nin beşinci yıldönümünü M oskova’­ da kutladım, şiir yazdım. SB K P ’nin 22’nci kongresini kut­ ladım. Bu nedenle de şiir yazdım.

Artık 10 yıldır Moskova'da yaşıyorum. Ailem de ya­ nımda. Bütün Sovyet halkı gibi', buradaki yaşama alıştım. Saygıdeğer Nikita Sergeyeviç, yardım edin, ben Sovyet va­ tandaşı olmak istiyorum.

En iyi dileklerimle.

Saygılarımla. Nâzım Hikmet

7 Aralık 1961

7 x o x a6p a 1961 r .

/Aj a /y srr- i Li-Jcev\B/j dar bilinmeyen ilk vasiyetini ve kendisiyle ilgili diğer bel­Yazı dizimizin ikinci bölümünde, Nâzım’ın şimdiye ka­ geleri yayınlayacağız.

►YARIN

DİZİ

MİLLİYET 2 3 ARALIK 1992 ÇARŞAMBA

Nazım,Sovyet yazar Simonov’a ölmek üzere olduğunu söylüyor..

"Ben çok

hasyayım .Ö nüm üzdeki

günlerde Tanganika'ya

gidiyorum .Oradan

dönm eyecekm işim gib i

bir h isse

kapılıyorum .Yaşam ım

boyunca, kendim ve

yakm larun için birşey

istem edim .Am a

şim di..."

« A * '^

i)

"Bana herhangi bir şey olursa,bütün te lif

ücretlerim in ikiye bölünerek, yan sın ın Türkiye

Komünist P artisi'ne,ikinci yan sın ın ise oğlum la

eşim e verihnesi..B ütün kitaplanm ın Lenin

K ütüphanesini verilm esi..."

- y AZIM, yaşamının son bölü- I münde, ölüm korkusuna ka- pılmıştı, ama kendinden ^ 1 çok, ardında bırakacaklarını

k. ^ düşünüyordu.

Nâzım, şimdiye kadar

; bilinmeyen ilk vasiyetini, yine kendi­ li çok kötü hissettiği bir gün, Sovyet ya­

zarı Konstantln Slmonov’a açıkladı. Ama, hem sağlık durumu, hem de morali düzelince, 25 Ağustos 1956 tarihinde yazdırdığı bu vasiyeti, büyük olasılıkla, tamamen unuttu. Bu ilk vasiyeti, kimseye göstermeden, yıllarca kasasında sakla­ yan Slmonov, 1963 yılında parti yönetimi­ ne başvurdu.

Posta No 5 Haziran 1963 151776 Sovyetler Birliği Komünist

Parti M erkez Komitesi'ne

Nâzım H ikm et’in ölümü nedeniyle bazı bildiklerimi anlatmam gerektiğini düşünü­ yorum.

25 Ağustos 1956’da, bir iş gezisi için yurt dışına gitmeden önce, çok acilen Nâzım H ikm et’in Peredelkino’daki daçasma çağ­ rıldım. Çok hasta ve gergin bir durumdaydı. Benden ilaç bulmamı rica etti. Hangi ilaç olduğunu, şu an hatırlayamıyorum. Sonra, ölmek üzere olduğunu söyledi ve va- iyetini yazmamı rica etti. Ben orada, söz -.onusu vasiyeti yazdım, o da imzaladı. Bu ’asiyeti yanımda bulundurmamı istedi. Yurt hşına gitmeden önce kasama koydum ve bü­ tüne kadar da sakladım.

Nâzım Hikmet daha sonra bu konuya liç değinmedi, ben de anımsatmadım.

Bence, kişisel vasiyeti, aile yaşamında laha sonra meydana gelen değişiklikler ne­ leriyle artık bir rol oynamıyor. Fakat, vasi- >etin birinci ve ikinci maddelerinde yer alan iyasi nitelikli bazı unsurları SBK P M K ’ya nldinnek ve bu belgeyi iletmem gerektiğini iüşündüm. Konstantin Simonov 4 Haziran 1963 151776 nn«M no*rrv ^ - 5 MM» i B e ı ı n o a a e p T h B H ı rt n t# c m s t s® m#oOt o a h m m n| I OOOSKMTk 0 CMAjnO»t»l 29- r e s s r y c t # 1956 i-o a s, s a k ia y s e c s o s r o P r p a a M R jr r r o m#mA « P 0* * 7» *.««> # r o op ovn oM y S M io s y .ö M « y j f u s Xu m o t# u « r o A M # » n o p e jM iıa ı ıO . 0« OM« t # M « o 0o * | I MSSOAHSO« ■ KP#«M# llOA»B*#hHOM C O C T O « « # - 0* M^jj I o o n p o O o M T h HOMO## » a y /Oc t s t sk»h o# -t o «o m p c t b o /« s » 1 y a # NO nOMBP/, • OCTOM CKB3B1 MH#, <«»0 ÖOBTO* « tO MOBOtJJ

yM «p«Tk ■ n o n p o c M m#mii 3a#c# « e , c M t « r » »o a # r o ah h| * j. l o s s y I I H W M « « « « > « r o C M O p t«. « C00T B B M 9T 0 J { ■ • M M S # TM» ■ # , m# m v c t o, OH n o A iw c # « « r o “ n . 0 0 M “ * w ı | ? s p a s m r t o s s s o r ih s# y c # 0* . 6 nopS A o t s o ia o m « • r p s M B tıj' B O Z C U « o r o k c e ö o s c o â * . t a# » « « ■ 1 » o » n o p .

UOMU İBSMOT HSHOTİ# h# BnSBpSaBJC» • pBlfOBOpa* Cl^ j m ıo â ■ »TCMy s o n p o c y , • * r o « « m h m io m h h# « m y o fl »to.

İHA BM O - T OM «IHHO MH# KUMCU ' « »*■ »• B f**™ S#B ^ I O M U O D0C1«A7WM« DOP#M#»#*‘ " 1 C#MO««OM R01W X sM w e T t, c oBs b c y s # mo s r p s w p o a * " n o o a o jk n y ı ■o« a st OjiOM u y a n t a « } u « u > ı < o o a# P * * T O İ • * * , * *tm «

QOliatBHICHM# «OplKT#P, B CMBTS» CSOOİ UÖBBtMMOCTM IASTB » t Ot SOKjr««KT » UK KTCC^,

* /KOBCTBMTHH CBMOROS/ i Odaihhhkk ■ non««

Vasiyet

Nâzım’ın vasiyeti.

1) Bana herhangi bir şey olursa, Sovyetler Birliği, halk demokrasisi ülkeleri ya da kapitalist ülkelerde ödenecek bütün telif ücretlerimin ikiye bölünerek, bir parçasının (yarısının) T K P ’ye, ikinci parçasının ise oğlumla eşime verilmesi,

2) Bütün kitaplarımın, Lenin Kütüphanesi ’ne veril­ mesi,

3) Bütün eşyalarımla binek arabamın Galina Gri- goryevna Kolesnikova’ya verilmesi.

Nâzım Hikmet 25 Ağustos 1956.

Sayın yoldaşlar,

Eşim Nâzım H ikm et’in belgelerini karıştırırken bulduğum, size yazılmış mektupları gönderiyorum. 4 Temmuz 1963 Vera Tulyakova

Ek: Nâzım Hikmet ’in M K ’ya mektubu (1). SBKP M K ’ya

Sayın yoldaşlar,

Ben çok hastayım. Önümüzdeki günlerde Tanga- nika ‘ya gidiyorum. Oradan dönemeyecekmişim gibi bir hisse kapılıyorum. Yaşamım boyunca, kendim ve yakınlarım için bir şey istemedim. Ama şimdi sizden bir ricam var.

İki yakın insanım var: Eşim Vera Tulyakova ve oğlum Mehmet.

Birikmiş param yok, elimdeki telif ücretleriyle de uzun süre geçinemezler. Ölümüm halinde, parasız ka­ lacaklarını düşündüğüm zaman ölmekten çok korku­ yorum. Eşim ve oğluma maddi destek sağlama yolunu bulmanızı çok rica ediyorum. Sîzlerin ve partimin, sı­ radan bir eri olduğum partimin desteğini beklemeye hakkım var sanıyorum.

Bir yıl önce, yoldaş Kruşçov ’a başvurarak Sovyet vatandaşlar ailesine alınmamı rica ettim.

Değerli Nikita Sergeyeviç, bana gösterdiğiniz son derece büyük güven için size kişisel olarak teşekkür etme olanağı bulamadım. Fakat şimdi size ediyorum.

Nâzım Hikmet 25 Ocak 1963

Nâzım’ın ölümünden

sonra ortaya çıkan bu mek­ tup üzerine, parti yönetimi bir toplantı yapıyor ve şu ka­ rarı alıyor (2):

Eşyalarıyla arabasının verilmesini istediği Galina Ko­ lesnikova, Nâzım’ın, Vera Tulyakova’dan önce birlikte oldu­

ğu kişi.

Nâzım’ın ölümünden kısa bir süre sonra eşi, Vera, SBKP

MK’ya (Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi) yazılmış ancak gönderilmemiş bir mektup buluyor:

OC 45 3/2 Simonov, K. 151776/63

SBK P M K

Nâzım H ikm et’in dut eşi yoldaş Tulyakova, eşinin parti merkez komitesine yazdığı an­ cak göndermediği mektubu bize iletti.

M ektupta Nâzım, ölmesi halinde, eşi Vera Tulyakova ve birinci eşinden olan oğlu M ehm et’e maddi destek sağ­ lanmasını rica ediyor. Aralık 1963’te Nâzım H ikm et’in res­ mi vasiyeti üzerine, Polonya’­ da yaşayan birinci eşi ve oğlu Mehmet, Nâzım ’in resmi mi­ rasçıları tanınmıştır..,

...Bunu ve Nâzım H ik­ m et’in mektubunu dikkate alarak, Sovyetler Birliği Ya­ zarlar Birliği, Nâzım H ik­ m et’in ödenmemiş telif ücret­ leri tutarından, Tulyakova’- nm, arşivle ilgili çalışmalarım kısmen de olsa ödemeyi karar­ laştırdı. Alman bu önlemlerle yetinmeyi uygun görüyoruz.

İmzalar: V.Olikarpoh I.Cernoutsgn Uluslararası Bölüm 28 Aralık 1963 (1) Bu belgenin bir bölümü, Vera’nın anılarıyla yayı­ nlanmıştı. (2) Belge özetlendi.

►YARIN

TÜRK KOMÜNİSTLERİNE YARDIMLAR

DİZİ

MİLLİYET 24 ARALIK1992 PERŞEMBE

17

m m m m

* Sovyet Kortl

Partisi

Türk k om ü n istlere

belgelerinde

T

ü r k iy e

Î C/i ' * , >• /'i,-'- ■ A ' , Ä m m m m ê æ È Ê m m ' I P I < H û

yardımlar

Sovyet Komünist Partisi, 1978'de grevde bulunan m aden işçilerine, Türkiye Barış

Komitesi ne, bir yayınevine, bazı yazarlara Merkez Komitesi kararian ile para

yardım ında bulundu. Yazar Zekeriya Serte! ve eşin e ise Azeıbaycan'da oturma

izni dışında 120'şer ruble de em ekli m aaşı bağladı

SBKP MK 19. DÖNEM

Sekreterliğin 1.2.1955 tarihli ve 74 sayılı tutanağından.

16 G. SSCB Yazarlar B irliğ i­ ne,

1- SSCB Devlet Bankası’na, yazar Nâzım Hikmet'e, Yazarlar Birliği kanalıyla, 10 bin ruble (1) karşılığında 2.500 dolar alma izni verildi.

2- SSCB Yazarlar Birliği’ne, Nâzım Hikmet’in 2.500 dolarını, SSCB Büyükelçiliği kanalıyla Avusturya'ya transfer etme izni verildi.

DİZİMİZİN bugünkü bölüm ünü, Sovyet Kom ünist P a rtisi’nin Türk kom ünistlere yaptığı yardım lara ayırıyoruz.

23. DÖNEM

SBKP MK Sekreterlerinin... kararnamesi.

1 Haziran 1970 894C 29.5.1970

Türkiye Komünist Partisi MK yönetiminin, 50. kuruluş yıldönümü dolayısıyla TKP amblemli rozet yapılması ricası.

14265

20. DÖNEM

SBKP MK ideoloji, kültür ve uluslararası parti ilişkileri komisyo­ nu. Komisyonun 21 Mayıs 1958 ta­ rihli toplantısının 10 sayılı tutanağı­ ndan.

44 G. TKP MK Politbüro üyesi

yoldaş Marat’ın(2) ricası: ,

Yoldaş Marat’ın ricasının yerine getirilerek, SSCB Devlet Bankası Yönetim Kurulu’na (yoldaş Po- pov’a) 5.000 rubleyi, resmi kur üze­ rinden Demokratik Alman markına çevirme görevi verildi.

SBKP MK 20. DÖNEM

Sekreterliğin 18 Ocak 1960 tarihli 133 sayılı tutanağından.

IG. Nâzım Hikmet için Sov­ yet parasının dolara çevrilme­ si:

SSCB Yazarlar Birliği Yö­ netim Kurulu'nun önerisi ka­ bul edilecek ve SSCB Devlet Bankası (yoldaş Koravuskin) Nâzım Hikmet için 10 bin rub­ leyi dolara çevirmekle görev­ lendirilecektir. SBKP MK 20. DÖNEM Sekreterliğin ... ta­ rihli toplantısının...sayılı tutanağından. 24 G. Nâzım Hikmet'in Sovyet parasının dolara çevrilmesi:

Türkiye Komünist Parti­ si’nin temsilcisi yoldaş Ma- rat'ın önerisi kabul edile­ cek, SSCB Devlet Bankası (yoldaş Korovuskin) Nâzım Hikmet için 10 bin rublenin dolara çevrilmesiyle görev­ lendirilecektir. 25. DÖNEM Çok Gizil SBKP MK dairelerinin... 9 Ocak 1978 99C 6.1.1978

Grevde bulunan Türk madencilere yardım sağlanması. 3. Sektör numarası 00773 6S SBKP MK 22. DÖNEM Sekreterliğin 8 Aralık 1961 tarihli toplantısının 8 sayılı tutanağından. 103 G. TKP’nin ricası: SSCB Devlet Bankası Yönetim Kurulu (yoldaş Korovuskin AK.) SBKP MK İdare Müdürlüğü için 1.500 rubleyi Demokratik Alman markına çevirmek­ le görevlendirilecektir.

top-SBKP MK 22. DÖNEM

Sekreterliğin 27 Kasım 1962 tarihli lantısının 48 sayılı tutanağından.

4. TKP MK’nin ricası (yoldaşlar Ponomarev, Suslov, Kozlov).

1- TKP yönetiminin ricası yerine getirilerek, ilerici Türk yazarı Zekeriya Sertel ve eşi Sabiha Sertel, SSCB’de sürekli oturmak üzere kabul edilecek.

2- Azerbaycan Komünist Partisi MK’si, Ser­ tel ailesine Bakü'de konut sağlamakla görev­ lendirilecek.

3- SSCB Bakanlar Kurulu özel emeklilik ma­ aşı belirleme komisyonu, Zekeriya ve Sabiha Sertel’e, 120'şer ruble özel emeklilik maaşı ver­ mekle görevlendirilecek.

4- SSCB Demokratik Almanya Büyükelçisi­ ne gönderilecek telgrafın metni onaylanacaktır.

25. DÖNEM Çok Gizil

SBKP MK dairelerinin. 11 Eylül 1978

4488C 8.9.1978

TKP yönetiminin SSCB’de 10 bin adet parti rozeti yapılması yolundaki ricasının yerine getirilmesi.

3. Sektör numarası 19161,4S

12

BELGE

Bütün dünyanın İşçileri birleşin Çok Gizil

SBKP MK No: St-143/9GS 17.1.1979

Merkez Komitesi Sekreterliği toplantısından No: 143, paragraf 9GS tutanaklarından alıntı.

Konu: Türkiye Barış Komitesine maddi yardım yapılması.

Türkiye Barış Komitesine maddi yardım sağlan­ ması için Sovyetler Birliği Barış Komitesi’ne izin verildi. Dört bin ruble değerinde propaganda malzemesi veril­ mesi kararlaştırıldı.

Bu ödemeler, Sovyet Barış Komitesi tarafından

SBKP MK 23. DÖNEM

Sekreterliğin 18 Ağustos 1970 tarihli toplantısının 105 nolu tutanağından.

133 G. "Molodaya Gvardlya” Yayı­ nevinin Türk yazarı Suat Derviş'e telif üc­ reti ödemesi.

“ Molodaya Gvardiya” Yayınevine Türk yazarı Suat Derviş’e telif ücretini ruble olarak ödeme izni verilmiştir.

25. DÖNEM Çok Gizil

SBKP MK dairelerinin... 10 Mart 1978

973C 3.3.1978

"Novosti" haber ajansının aylık "Sosyalizm: Teori ve Pratik” dergisi­ nin sürekli olarak çıkmasının sağlan­ ması İçin Türk “ Ser" Yayınevi'ne nakit para yardımı sağlanması.

3. Sektörün numarası 4504 3S. ve kitap

karşılanacaktır _ lmza(lsim yok)

25. DÖNEM Çok Gizil

SBKP MK dairelerinin...| | 31 Ocak 1980

562C 30.1.1980

Durumu incelemek ve röportaj­ lar hazırlamak üzere Afganistan’a giden “ Politika” gazetesi (Türkiye) Yazıişleri Müdürü A.Engin’in Istan- bul-Moskova-lstabul ve dönüş mas­ raflarının karşılanması.

3. Sektörün numarası 03020,4S

(1) Sözü edilen tarihte uygulanan kura göre 1 ruble ~ 0.60 ABD doları.

(2) Bazı belgelerde "Yoldaş Marat" diye sözü edi­ len kişi İsmail Bilen. _ _ , _ _ _ _ _ _

--- ►YARIN —

• •

MİLLİYET

25 ARALIK 1992 CUMA

l l l l g p î f : : ;

Sovyet Komünist

Partisi

belgelerinde

TÜRKİYE

Îiiîjiijii

iy'/ ' *•„ y ' '

_{*:• ::}

_.

■

■

SK ■

*

' f S - 'â J ;

_...

_{. i., : ...}

i

_.:,...

-Yoldaş

B ilen e

Türkiye Komünist Partisi Genel Sekreteri

İsmail Bilen, uluslararası komünizm ve işçi

hareketine, Türk- Sovyet halklan arasındaki

dostluk ilişkilerinin gelişmesine büyük

katkıları nedeniyle halkların dostluğu nişanı

ile ödüllendirilmişti

T

KP lideri İsmail Bilen, SBKP belgelerinde adı en çok ge­ çen Türk. TKP-SBKP ilişkile­ riyle ilgili yazışmalarda, kimi zaman yoldaş Marat olarak tanımlanan Bilen dışında, sözü edilen Türklerin sayısı çok az. Bul­ garistan ve Doğu Almanya komünist par­ tileri ile de yakın ilişki içinde bulunan Bi- len’le ilgili olarak iki belgeye yer veriyo­ ruz. Birincisinde, kendisine halkların dostluğu nişanı verilmesiyle ilgili, İkinci­ sinde ise, dinlenme amacıyla Sovyet- ler'e çağrılması konusundaki kararlar yer alıyor. SBKP’nin "kardeş partiler” olarak ta­ nımladığı yabancı komünist ve sosyalist partilerin liderlerinin konuk edilmesi, özen gösterilen bir uygulamaydı. Ev sa­ hipliğinin ne kadar titizlikle uygulandığı­ nı kanıtlayan bir belgeye de yer veriyo­ ruz. 1. belge No: St-71 /27 S 6.9.1977 Konu: Türkiye Komünist Partisi Mer­ kez Komite Sekreteri yoldaş /. Bilen ‘e nişan verilmesi. I ) Türkiye Komünist Partisi Merkez Komite Genel Sekreteri yoldaş ¡.Bilen ’in, uluslararası komünist ve işçi hareketine, Sovyet ve Türk halkları arasında dostluk ilişkilerinin gelişmesine büyük katkıları ve 75. doğum günü nedeniyle, halkların dostlu­ ğu nişanıyla ödüllendirilmesi. Bu konuda hazırlanan Sovyetler Birliği Yüksek Sovyet Prezidyumu kararname tas­ lağının onaylanması. 2) Sovyetler Birliği’nin Demokratik Al­ manya Büyükelçisi hin, TKP Merkez Ko­ mitesi Genel Sekreteri yoldaş İ. Bilen ’e, halkların dostluğu nişanı vermekle görevlen­ dirilmesi. ( Telgraf metni ekte.) 3) Konunun Politbüro toplantısında ele alınması. Merkez Komite Sekreteri ( İsim ve imza yo k) E k-l (Taslak) (Yayınlanamaz) Sovyetler Birliği Yüksek Sovyet Prezid­ yumu hun kararnamesi: Konu: Yoldaş I. Bilen ’in halkların dost­ luğu nişanıyla ödüllendirilmesi. Türkiye Komünist Partisi Merkez Ko­ mite Sekreteri yoldaş I. Bilen ’in. uluslarara­ sı komünist ve işçi hareketine, Sovyet ve Türk halkları arasındaki dostluk ilişkileri­ nin gelişmesine büyük katkıları ve 75. do­ ğum yıldönümü nedeniyle, halkların dostlu­ ğu nişanıyla ödüllendirilmesi kararlaştırıldı, imzalar SSC B Yüksek Sovyet Prezidyumu Baş­ kam L. Brejnev SSC B Yüksek Sovyet Prezidyumu Sek­ reteri G. Georgadze Ek-2 (Gizli) Berlin Sovyet Büyükelçisi’ne TKP Merkez Komitesi Genel Sekreteri yoldaş ¡.Bilen, 18 Ekim 1977’de 75yaşına basıyor. Yoldaş ¡. Bilen ’e, halkların dostluğu ni­ şanı takılması görevini size veriyoruz. Söz konusu nişan, nişan kitapçığı ve Sovyetler Birliği Yüksek Sovyet Prezid­ yumu hun kararnamesi, en yakın diploma­ tik kuryeyle size gönderiliyor. Görevi tamamladığınıza ilişkin bilgi ve­ riniz. ( Gizli) No: I a numaralı eke ek. 1979yılı içinde Sovyetler Birliği Komü­ nist Partisi Merkez Komitesi’nin konuğu olarak dinlenmeye gelecek, sosyalist olma­ yan ülkelerin komünist ve işçi partileri yöne­ ticilerinin listesi. Sıra no: 64 Parti adı: TKP Kota: Altı kişi Çağrılan: Yoldaş İ. Bilen ve eşi. Çağıran: Sovyetler Birliği Demokratik Almanya Büyükelçisi.

Sovyetler Birliği

Komünist Partisi

yöneticileri, çeşitli

ülkelerdeki kardeş

parti liderlerinin

dinlenme amacıyla

Sovyetler Birliği'ne

davet edilmelerine

büyük önem

veriyorlardı. Bazılan

tedavi için çağnlan bu

kişilerin tüm

ihtiyaçtan büyük bir

özenle karşılanıyordu

UOKPBTHO K npvt/ıOKemııo Ä la c n H C 0 K KOMuyHMCTHMeoKMx H paÖ o uH X na p T M fl H e q g iw a jiH C T M 'ie c K M X c T p a ı t . x o T o p u x H anpanxH ioTC H n p M r^ a o e H H ii UK KflCC 0 n p n e 3A e p v K O B o - A n n y tx paöoTHMKOB Ha o t a h xb 1979 r o A y HaM MeııoBaHHe Kb o t b Ile p c o H a x b H O ,ın n a p T H fl Katta* H a n p a B J ie - HHH np m vıam eH H Ji I . KoMMYHHCTMMecKMe m p a ó o v n o na p T H H K a m iT a jiH -CTMUeOKMX OTPaH 6 4 . KoMMyHMCTvroecKaH 6 t. H . Bh x b h na pT H H TVp u h m 0 c y n p y r o R c o B n o c jıa Bilen ve eşi- ninSovyetler’e davet yazısı

-

t j ö

*

SBKP yetkilileri, kardeş parti liderlerinin,

dinlenme amacıyla Sovyetler Birliği’ne

çağrılması uygulamasına büyük önem

veriyordu. Bazıları tedavi için çağnlan bu

kişiler için, çevirmenlerinden günlük

harcamalarına kadar bütün ayrıntılar

düşünülüyordu.

Yandaki belge, 1980 yılında, dinlenme ve

tedavi için davet edilen toplam 3815 kişi

için hazırlanan bütçeyi gösteriyor:

►YARIN

-t ü r k ORDUSUNDAKİ MUHALİFLER • (Bin ruble) 0 ) 1- Gidiş-geliş, yol masrafları ve 1050 ruble karşılığı döviz dahil 2- Moskova’daki otel, ev, villa ve konukevlerinde kalış ...1.950 ...610

3-Konuklarla çevirmenlerin yemek giderleri (SBKP MK’ya ait tesislerde) ...510

4-Dinlenme evleri, sanatoryumlara gidiş-geliş, konaklama ve yoldaki harcamalar . ...580

5-Ülke İçi geziler (bilet, konaklama, kültür hizmetleri ve yemek dahil) ...700

6-Konuklara ayrılan arabalar ...470

7-Para yardımı ...220

8-Günlük harcamalar ...105

9-Kültür harcamaları, hediye vs. ...130

10-Sözleşmeli çevirmenler ...65

11-Mejdunarodnaya Kniga Yayınevi tarafından sağlanacak gazete, dergi ve kitaplar . ...60

12-Devamlı SSCB’de kalan yabancı parti temsilcilerine verilecek hizmet ...50

13- Yabancı komünist partilere gönderilecek kitap ve malzeme 14- Diğer harcamalar ...130

...20

TOPLAM ... ... 5.600.000

DİZİ

MİLLÎYET2 6ARALIK 1992 CUMARTESİ

17

Partisi

belgelerinde

TÜRKİYE

TKP'yeyol

gösteren

Moskova, Türk

Silahlı Kuvvet-

leri'nin yalnızca

gericilik

ağsından

değerlendirilme­

sinin yanlış

olduğunu

belirtiyor ve ordu

içinde rejime

muhalif unsurlar

bulunduğunu öne

sürerek, bu kişi­

lerin ilerde

önemli rol

oynayabileceğini

kaydediyor

S

BKP, TKP’ye örgütsel anlam­da da yardım edebilmek için büyük çaba gösteriyordu.

Merkez Komlte’nin 13 Ma­ yıs 1974 tarihinde yaptığı top­ lantıda, parti yetkililerinden V. Zagladln’le N. Slepov’un, TKP’ye yardım edilebilecek konuları belirlem eleri İçin Demokratik Almanya’ya gönderilm eleri kararı alındı.

Aynı toplantıda, yine TKP’ye yardım konusunda, SBKP Dış İlişkile r Dalresl’- nln, Bulgaristan Komünist Partisl’yle İliş­ kiye geçmesi de kararlaştırıldı.

Aynı yılın ikinci yarısında İse, TKP programının hazırlanması çalışmalarına hız verildi. 12 Aralık 1974 tarihinde yapı­ lan toplantının 151 sayılı tutanağına göre, SBKP yetkililerinden Suslov, Kirilenko, Pelse, Ponomarev ve Kapitonov, TKP programının tamamlanmasına yardımcı olmakla görevlendirildi.

Büyük bir olasılıkla, bu kişiler tarafın­ dan hazırlanan bir raporda, TKP’nln programıyla ilg ili değerlendirm eler yer alıyor. Raporu hazırlayanlar, bir yandan TKP yönetimine yol gösterirken, diğer yandan da ağır eleştiriler yöneltiyor. Herhalde, bu konudaki en dikkat çekici eleştiri İse, TKP yöneticilerinin, kendi ül­ kelerindeki durumu yanlış değerlendir­ mekle suçlanması.

Tamamı dört sayfa olan bu rapordan hazırladığımız özet şöyle:

1- Genel olarak parti program tasarı­

sı, Marklszm-Leninizm ve proleter enter- nasyolanizmln ilkelerine dayanan politik bir belgedir.

2- Tasarıda, çok sayıda eksiklik var:

Çok fazla ayrıntı yer alması, tasarıyı uza­ tıyor ve bazı bölümlerini, sıradan insan­ lar için anlaşılmaz kılıyor. Oysa parti programı, sıradan insanlara yönelik ol­ malıdır.

3- Program tasarısıyla ilgili başlıca eleştiri ve önerilerimiz şöyle:

a) Ülkenin bugünkü durumu, genelde doğru değerlendiriliyorsa da, bazı yan­ lışlıklar var.

- Ülkenin kapitalist uluslararası ilişki­ ler sistemindeki durumu değerlendirildi­ ği zaman hem Türk burjuvazisi ile ABD arasındaki çelişkelere gereken önem gösterilmiyor, hem de yabancı sermaye­ nin Türkiye’deki durumuna da önem ve­ rilmiyor. Bunların sonucunda, Türk

ikti-M oskova'dan Türk

kom ünistlere

talim at

Türkiye'deki rejimin

politik özellikleri

konusunda TKP'yi ölçülü

davranmaya davet eden

Moskova, "Bu rejim,

faşist değil, gericidir. Bu

unsur Türk halkına

dengeli bir biçimde

anlatılmalı" uyansında

bulunuyor

dar çevrelerinin dış politikada manevra yapma olanakları gereken şekilde değer­ lendirilmemiş. Oysa, Türk iktidar çevrele­ ri, özellikle son yıllarda, yalnız ABD’ye yönelik politika izlemiyor, daha çok deği­ şik devletler arasında dengeleme politi­ kasına başvuruyor. Bu arada sosyalist ül­ kelerle Batılı ülkeler arasında dengeleme politikası izliyor.

Tasarıda, bugün Türkiye’de, işçi sını­ fının devrimci mücadelesinde, politik bi­ lincin rolüne fazla önem verilmemiş. Tür­ kiye’de işçi sınıfı, nüfusun küçük bir bölü­ münü oluşturuyor (halkın yüzde 70’i kırsal kesimde yaşıyor), işçi sınıfı politik açıdan örgütlenmemiştir. Parti programı, bütün komünistleri, öz bilincin artırılmasına, birleşmeye ve örgütlenmeye yöneltilme­ lidir.

Tasarıda ayrıca, Türkiye’nin komünist olmayan işçi partilerinden söz edilmiyor. Bu doğru değildir. Proleter olmayan işçi tabakalarının ve orta sınıfın devrimci mü­ cadeledeki rolü önemsenmiyor. Bu taba­ kalarla büyük burjuvazi ve yabancı ser­ maye arasında önemli çelişkiler var. Oysa, tasarının bir bölümünde bu tabaka­ lardan bir bölümünün, ulusal demokratik cepheye katılmasından söz ediliyorsa da diğer bölümlerinde bunlar partinin plan­ larına hiç alınmıyor. Bu arada, gelecek ik­ tidar sistemini anlatan bölümde, bu taba­ kaların gelecek ülke yönetiminde, deği­ şimlerin ilk demokratik aşamasında bile yer almayacağından şöz ediliyor. Bunu doğru sayamayız.

Bugünkü rejimin politik özellikleri ko­ nusunda da daha ölçülü davranmak ge­

rekiyor. Bu rejim, faşist değildir, elbette. Fakat son derece gerici çizgilere sahiptir. Bütün bu unsurların çok dengeli, Türk halkının anlayabileceği bir şekilde değer­ lendirilmesi çok önemlidir.

Ayrıca ordunun değerlendirilmesinde de düzeltme yapılması gerekiyor. Tasarı­ da ordu, yalnızca gericilik açısından de­ ğerlendiriliyor. Elbette general ve yüksek rütbeli subayların son yıllarda oyna­ dıkları rol bu açıdan değerlendirilebilir, öte yandan, ordu içinde çok değişik, bu arada, rejime muhalif unsurlar vardır. Bu unsurlar, gelecek olaylar sırasında önemli rol oynayabilir.

b) Program tasarısında, devrimci ge­ lişmenin iki aşamasının değerlendiril­ mesine açık bir yaklaşım gösterilmiyor. Şu sıralarda devrimin sosyalist aşaması­ na daha ayrıntılı bir nitelik vermek zordur. Şimdi devrimci değişimlerinin ilk ulusal demokratik aşamasına daha büyük önem verilmeli. Tasarıda, öngörülen devrlmci- demokratik ödevler arasında sıralanan değişimler bugünkü aşamada zor ger­ çekleştirilebilir. Herhalde bunlar, daha çok devrimin sonraki aşamaları için ge- çerlldir.

Tasarıda gelecek demokratik devrim­ ci rejime özgü çizgiler sıralanıyor fakat demokratik devrimci düzenin nasıl ve ne şekilde kurulması gerektiği konusundan hiç söz edilmiyor. Parti programı yalnız amacı belirtmekle yetinmemeli, bu ama­ ca ulaşma yollarını da göstermelidir. Aksi halde bu amaca ulaşılması için ortak mü­ cadeleye hazır olan güçleri seferber et­ mek zor olur.

TIP’e kutlama mesajı

SBKP M K ’mn 20 Şubat 1979 tarihli toplantısının 147 sayılı tuta­

nağında, Türkiye İşçi Partisi’nin ricası üzerine, parti kongresine kutla­ ma mesajı gönderilmesi karan alındı. Bu karara bağlı ilginç bir olay var: TİP’e mesajın, açıklanmayan bir nedenle, Sovyet basınında yayınlan­ maması isteniyor.

Değerli yoldaşlar,

Partinizin kongresi nedeniyle Sovyetlcr Birliği, Asya ve Afrika ülke­

leriyle dayanışma komitesi, bütün Sovyet toplum çevreleri adına sizlere ve bu olanaktan yararlanarak Türkiye’nin bütün demokratik güçleri­ ne, ülkenin bağımsızlığını güçlendirme, demokrasi ve sosyal ilerleme mücadelesinde başarılar diliyor.

Sovyet insanları, Türk emekçilerinin, kendi halkının parlak geleceği

uğrunda, yumuşamanın derinleştirilmesi, genel barışın sağlanması ve silahsızlanma yolunda, emperyalizmin Türkiye’ye empoze ettiği silah­ lanma yarışına karşı mücadelesini dayanışma duygusuyla izliyor.

Barış ve sosyal ilerleme davasına bağlı olan herkesin bu mücadeleye

ve Sovyetlcr Birliği ile Türkiye arasındaki iyi komşuluk ilişkilerinin sağ­ lamlaşması sürecine her iki halkın yararına, yeni bir katkıda buluna­ cağına inanıyoruz.

Sovyetler Birliği Asya-Afrika Dayanışma Komitesi Prezidyumu.

20 Şubat 1979.

Son olarak, tasarıda kesin ve sert ta­ nımlamalar yer alıyor. Bunlar, anlaş­ mazlığa ve hatta yanlış politik yorumlara neden olabilir. Türkiye’deki durum dik­ kate alındığında, bu kadar kesin tanımla­ malar uygun görülmüyor. Komünist ol­ mayan demokratik güçlerin mücadeleye .katılımını olanaksızlaştırıyor.

★ ★ ★

TKP’nin, SBKP’den yardım istediği bir diğer konu eğitim le ilg ili, örneğin, bir süre önce M illlyet’te yayınladığımız bir

belgeye göre, TKP’nin, 12 üyesinin, Sov­ yet gizli servisi KGB’de “ yasal ve yasadı­ şı çalışmalarda bulunması İçin” 1988 yı­ lında SBKP’ye yaptığı başvuru kabul edildi.

SBKP, TKP ile bu denli iç içe geçme­ sine karşın, görünüşte de olsa, Türkiye ile resmi ilişkilerin gölgelenmemesi için çaba harcıyordu.

Bu konuda verilebilecek b ir örnek, Türkiye Sosyalist İşçi Partisl’nin (TSİP) kongresiyle ilg ili. 19 Mart 1976’da alınan, 1399 C sayılı kararla, İstanbul’daki Sov­ yet Başkonsolosu’na, TSİP kongresine

konuk olarak katılmasının uygun görül­ mediğini belirten bir talim at gönderili­ yor.

23 Haziran 1971 tarihini taşıyan 3073 C sayılı belgeye göre İse, Şam'daki Sov­ yet Büyükeiçiliği’ne, Sovyetler B lrliğ i’ne sığınmak İçin başvuruda bulunan üç Türk vatandaşının isteklerinin kabul edil­ memesi gerektiği blldlrltlyor. (Belgede, söz konusu üç kişinin kim likleri açıklan­ mıyor).

YARIN

DÎZİ

MİLLİYET 27 ARALIK 1992PAZAR

17

m

Sovyet Komünist

Partisi

belgelerinde

TÜRKİYE

SHP İstanbul İl

Örgütü'nün, "Sovyet

yerel yönetim or­

ganlarının çalışm aları

ve yerel parti

organları ile ilişk i­

lerini incelem ek

am acıyla" SSCB'ye bir

parti heyetinin

g elm esi için yaptığı

başvuru, Komünist

Partisi Merkez

Konseyi'nin 27 Ekim

1 9 9 0 tarihli

toplan tısın da

görüşülüp kabul

edildi

Sovyetler B itliği Komünist

Partisi Merkez Konseyi, 31

Aralık 196 4 günü yaptığı

toplan tıd a Türkiye'de bazı

devlet adam larına,

politikacılara ve bazı

yön eticilere arm ağanlar

gönderilm esini

kararlaştırdı. Armağan

gönd erilecekler arasında,

Cemal Gürsel, İsm et İnönü,

Nihat Erim, Kemal Satır,

Haluk Bay ülken ve Haşim

İşcan gibi isim lerd e

bulunuyordu

SH P II Örgütünün Sovyet Komünist Partisinden ricası.

Bizi M oskovay a davet edin

öneticilere armağanlar

s ?

--- :

kiye ile ilişkileri yumuşatmak amacıyla bazı devlet İZİMİZİN son bölüm ünde Türkiye I belge

__ .ı_:ı .a a. aAa a a,i.,a,h.. & . . A ı H , k i BB ı İ p ı n ı l ı u r h p n p v a r

ilk

h p n n r l p ' l j l c . L t

Türk yöneticilere armağanlar

SBKP. Türkiye ile ilişkileri yumuşatmak amacıyla bazı devlet

adamlarına ve yöneticilere arm ağanlar gönderiyordu. Aşağıdaki belge, SBKP MK S ekreterliği’nin 31 Aralık 1964 ta rih li toplantısının 109 sayılı tutanağından alınmıştır: (1)

14 G. Türkiye Cumhuriyeti devlet ve toplum adamlarına hatıra- lık hediye gönderilmesi.

SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumu’nun, Türk devlet ve.toplum

adamlarına SSCB yüksek Sovyet heyeti adına hatıralık hediye ve ril­ mesi yolundaki önerisi kabul edilecek. (Liste ilişikte)

Değeri (Ruble)(2)

1-TBMM Porselen vazo 300

2-Cemal Gürsel

SSCB Yük. Sovyet! masa madal. SB ve Birlik Cum. arma ve albüm. Sovyet ressamın tablosu

2 500-700 Cumhurbaşkanı Masa madalyası -3-lsmet İnönü

19. yy Rus resimleri albümü Sovyet ressamın tablosu

7

400-600

B aşba kan M a sa m a d a lya sı -4-Kemal Satır

19. yy Rus resim leri albümü M ineli gümüş kahve tk. (2 kişilik)

7

268 Başbakan Yrd. Plak takımı (10 adet) 10 9-Nihat Erim

Hermitaj Müzesi albümü Altın kaplamalı gümüş likör takımı

3

126

TBMM Dışişleri

Kom. Bşk. Moskova albümü 5 10-H.Bayülken Altın kaplamalı gümüş salata tabağı 115 Dışişleri Gen. Sek.Hermitaj albümü 3 17-Haşim İşcan Porselen çay takımı 63 İstanbul Bel.Bşk. Plak takımı (Sadet) 5

Moskova albümü 5

23-Bergama Tekstil

Fabrikası Mineli gümüş kahve-kaşık takımı 12

Müdürüne Hermitaj albümü 3

YEDEKLER

Masa madalyası 3 adet Zorki 6 tipi fotoğraf makinesi 1

Erkek saati 1

Kristal salata tabağı 1 Kehribar takım 4 Parfüm takımı 4 ‘‘Ormanda Ayılar" adlı kutu (lakel kaplama)

Rozetler TOPLAM

1- özet.

2- Söz konusu tarihte 1 ruble = 0.60 ABD doları. 43 50 28.50 24 46 12 50 4234

D

İZİMİZİN son bölüm ünde, Türkiye

ile ilg ili üç belge var. İlk belgede, SHP heyetinin, iki yıl önce Mosko­ va ’ya yaptığı ziyaret öncesi yazış­ m alar ve SBKP’nin bu partiye bakış açısı bulunuyor. İkincisinde Sovyetler B irliğ i parlam ento heyetinin Ankara ziyareti sırası­ nda, Türk devlet adam ları ve yöneticilerine ve­ rilecek hediyelerle ilg ili kararnam e ve bu hedi­ yelerin listesi yer alıyor. Listedeki her hedi­ yenin yanında değeri de b elirtiliyor. Bu arada, olası b ir soruna karşı, yedek hediyeler de hazı­ rlanm ış. Son belgede ise, 1967 yılındaki b ir sınır ihlali nedeniyle Türkiye'nin protesto e d il­ m esiyle ilg ili karar bulunuyor.

Türkiye’ye protesto

SBKP MK sekreterlerinin oylaması ile proto­ kole not alınmadan kabul edilen SBKP M K karar­ namesi

Karar tarihi: 4 Ağustos 1967

Belgelerin num aralan ve 2. sektöre gelme tari­ hi: 1686 C 31.7.1967

SSCB Bakanlar Kurulu KGB’sinin 1908-A sayılı ve 28.7.67 tarihli yazısı.

Konu: Kafkasya Askeri Bölgesi 40 nolu Sınır Muhafız Birliği 15 nolu Sınır Karakolu bölgesinde sınmn iki Türk askeri tarafından çiğnenmesi (Er­ menistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti), konu­ sunda Türk tarafına diplomatik kanallardan pro­ testo sunulması uygun görülmüştür.

3.Sektör No: 23824 1. belge U G İz lI | 2. sektör 27 Ekim 1990 SBKP M K

Türkiye Sosyaldemokrat Halkçı Partisi İstanbul örgütü­ nün ricası

SH P İstanbul İl Örgütü yönetimi, parti heyetinin, yerel yönetim organlarının çalışmaları ve yerel parti organları ile ilişkilerini incelemek amacıyla SSC B'ye gelmesi için başvuru­ da bulundu. SSC B Türkiye Büyükelçiliği de bu ricayı destekli­ yor. ( Ankara’dan şifreli telgraf, özel no: 1062,10 Ekim 1990). SHP, ülkenin başlıca muhalefet partisidir (parlamentoda­ ki 450 sandalyeden 80'i SH P'ye ait). Parti yönetimi, Sovyet- Türk iyi komşuluk ilişkilerinin geliştirilmesinden yana, SBKP ile temaslara ilgi gösteriyor. 1988 yılında SBKP MK, bir S HP heyetini Moskova’ya davet etli ancak bu ziyaret çeşitli neden­ lerden gerçekleşmedi. SH P İstanbul İl Örgütü’nün yeni ricası (Mart 1989'dan başlayarak, bu par linin temsilcileri İstanbul Belediyesi’nin başında bulunuyor) parti yönetiminin, SBKP ile temasları geliştirme arzusu taşıdığını gösteriyor.

SH P İstanbul İl Örgütü heyetinin kasım-aralık 1990'da SSC B de kabul edilmesiyle ilgili konuya çözüm getirilmesini ve heyetin Moskova dışında l^eningrad'ı ve Rusya Federasyo­ nu ’na bağlı bölgelerden birini ya da Birlik cumhuriyetlerinden birini ziyaretinin düzenlenmesini uygun görüyoruz. SBKP M K dış ilişkiler, organizasyon ve idare bölümleri, heyeti kabul et­ mekle görevlendirilebilir. 2-3 kişilik heyetin SSCB'de yedi gün süreyle kalması ile ilgili masraflar parti bütçesindeki rezervden karşılanabilir. Bu arada, heyetin İstanbul’dan Moskova’ya ve Moskova'dan İstanbul'a yolculuğuyla ilgili masrafların karşı tarafa ait olması öngörülüyor.

Konu, SBKP M K idare bölümü ile görüşüldü. Onayınızı rica ederiz.

SBKP Dış

İlişkiler Bölümü SBKP M K Organizasyon Başkan Yardımcısı Bölümü Başkan

Yardımcısı R. Fedorov

26 Ekim 1990 06/1-66IC

Y.Rijov

'l a.msas» aanttopj.n, mcwtw c<»p.M-,mi9iffiKim»cTO»

KtEojmo» o «prim Typum

•koborctbo CTtuöyjibcıtofl BHJiafleTcroft (oóaacTMoW) oprawiaB- fg; Goıw a s -A6B0 ıcpat mwc to ft HapoflHofl napm * Typnnu (QQHD) oöpa- r ^ o c b c npocbCofl 06 opraratsaıiMM d o m a in e e AOJieranwH b CCCP* ; y j j u OBH&jrOMAeHKJI C R8KTBXbH0CTbD M6CTHMX OpPBHOB BAftCTR M

»saKMooTHOBeHJtjoot c napTMtboaiM opraHBKM. IlocoJibCTBo CCCP b Typ- r mot 3Ty npocböy mywepmBaeT (b/t-mbmb r.AKtapu, coau. * 1062

B /'I O oiTKOpu 1990 roAft).

cnnn »iba**yc* r n iH o ll onnosımMOKHO* napYMeft cTpaxw (6 0 mbct

Vb DapnauAHTs m» 4 5 0 ). PyxoBOACTBo napmn BucryoMT bb p a cm petaf i Vno6p6COC«C»ra COBBTCKO-rypeUKHJC 0TH0WKII*, CrpORBiWCT SBJOlTtpO-

coBBUHocTb B KoHTBXTBX c RDCC. B 1988 ra*T UK MIX n p w rnc** ABXtr^ptx) QZXUn DocerwTb CobbtckmB Cobb, orhmooobbabbdo puny W g j lM Ho COCTOJtlBCb. HllHOBUW npOCbö» 0 OpRCMB B CCCP A*DBrt- Tqini CTBMfiyxbCKoi opraroiBamai QQHD ( c tuapr a 1969 poa* dpbactbbm-

i TBJDt aren acpriw BOBrXBBMBT KyKMUMDMMTeT r.CtBÜÖyia) CBMAB- texbCTByet o ctpmubmmm p y io boa c r i a btoB napnot paasMBafb roH- v a r n t c KnCC.

DoxariLEM 6m QMaCCOdpaBHMM DOBOOYBIBHO peSKTb Bonpoc 0

npnsMB b CCCP ABMraom Oraaöy*bc*ot oppamaaiotM QHHD * Moaöpa- Aaiadpa 1990 roA*, opraraisoBaB abbh h n o c « t « » a , ipowe Mockbm, t a n e r . flewoirpaAa ■ ormo* mb o fix a c ta l PC4CP ramcocskwx

peccyC-|5 c OooivI MM

İ a»** 7

; oTA.no«

P jieacp o B

(SHP’nin Moskova ziyaretiyle ilg ili değerlendirme) BİTTİ

-Kişisel Arşivlerde ıstanüuı Beneği Taha Toros Arşivi