G Ü N EŞ S A Y FA 6
^
-H, ıc
,
8
2
Sanat • Kültür • İnsan
“ Erotizm şiirin atardamara*”
İlhan Berk’le son kitabı “Güzel Irmak” ve şiirde erotizm üzerine söyleşi
ENVER ERCAN
B
İR şiir kazırısıdırilhan Berk.Kimi şairlerin ayak basmadığı, basma ya çekindiği,ya da şiindışı tutma ya çalıştığı birçok tkilgeyi didik di dik etmekten çekinmemiştir. Ona•■Şiirin korkunç çocuğu” denilmesinde anla tılmak istenen de budur aslında. İlhan Berk
le aşkın(erotizmin ve ölümün üzerine üzerine gittiği son kitabı "Güzel Irm ak” üzerine ko nuştuk.
—"Güzel Irmak"ın "Birinci Kitap"ını oluş turan şiirlerin teması " tarihin, toplumlann. yönetimlerin, ideolojilerin el koyduğu ve bi çimlendirdiği" İnsan gövdesi olduğuna göre, bu el koyuş ve biçimlendirişte şairin ve şiirin payını sorabilir miyim?
"Ğövdenin, şiirin, yazının konusu oluşu yeni dir. Milyonlarca insan tarihin, toplumlann, ik tidarların (buna ideolojilerin de diyebiliriz) baskısı yüzünden kendi gövdesini görmeden göçüp gitmiştir. Yalnız Ortaçağ onu, zindana atmakla kalmamış, yakınçağlar da ondan kor kuyla şözetmiştir. Roland Barthes, 'Yaşamak istiyorsam gövdemin tarihsel olduğunu unutmam' derken, sorunu bütün çıplaklığıy la vurgulamıştır. Şu bir gerçek. Gövdenin me sajını başka hiçbir yerde, hiçbir şeyde bula mayız. Benim için gövde her şeydir. En baş ta da, okunacak yazınsa! bir dildir. Hem de bü yük bir Ust-dildir. Kısaca gövde çağımızda ilk kez soyunuyor. Bu düşünceler yıllarca 'meş gul' etti beni. Gövdemin, o cehennemin şiiri böyle oluştu.
Ne diyor Octavio Paz? Gövdenin söyledik lerini ammsamalı. ‘Güzel lrm ak’a gövdenin, o cehemmenin halleri diye bakılmalı". —"Ölümü yazık ki daha kavrayamıyorum. Ölüm benim dışımda bir sözcük olarak kaldı" demiştiniz bir konuşmamızda. Yeni kitabınız da "Aşkla Ölüm” adlı bir bölüm var. Ve bir dize: "Besbelli ki aşka ve ölüme çalışıyorum” . "Yanlış" okumuyorsam ölümle iç içe bir tu tumunuz var bu şiirlerde.
"Şairlerin başucu kitabıdır aşkla ölüm, öte yandan ikisi de aynıdır aslında. Hiçbir şey, aşkla ölüm kadar özdeş değildir. Dahası, aşk.
44 GÖVDENİN söylediklerine kapalı bir şiir üretmişiz biz. Erotizm
de öyle. Pek girmemiştir şiirimize. Oysa erotizm gövdeyi okumak
gibi yaşamı yemden keşfetmektir”
içerir ölümü, ölümü dışlamaz gerçek aşk. Bir likte dünyaya gelmiş gibidirler.
Bana gelince ölümün bende bir sözcükten öteye gitmediğini söylemem, çok su götürür elbet. Hem ölüm, aşk gibi değil mi ki şairle rin baştacıdır, öyleyse bana da çarpacaktır. Ben dünyayı, dünyadaki nice şeyi sıraya koy muş gibi duyarım kendimi, öyle çalışırım. "Güzel irm ak' ta bunun ip uçları varsa, bir gün enine boyuna gireceğinin imleri de kazılıyor demektir.
öte yandan, "ölüm bende bir sözcükten öte ye gitmedi" demek, onunla henüz tam
çarr>ı=-madım üstüne yeterince gitmedim, altını çiz medim, karalamadım onu demektir. Daha çok bu demektir sanırım. Hem şairler işe sözcük lerle başlar.”
—Erotizm, şiirinizin ana damarlarından biri. Ve şiirlerinize hep yırtıcı sözcüklerle girer. Ama sanki bu kitapta şiiri kanatacak kadar yırtıcı. Çırılçıplak bir dille ve “ pat” diye söy lüyorsunuz. "bazı” şeyleri.
"Erotizm , yani 'çılgın aşk’ şiirin atardama rıdır. Gövdenin söylediklerine kapalı bir şiir üretmişizdir biz. Erotizm de öyle: Pek girme- '"•«»ir şiirimize, Gerçeküstücülerin bu büyük
bulgusundan hep habersiz gelişti şiirimiz. • Güzel Irmak’a gelince çıleın aşkın bir kita bıdır o. Goethe'nin dediği "İnsanlar şiirin bil meden geliştiğini unuttular" sözünü hiç duy madık sanki. Böylece ‘kitabi’ bir şiir geliştir- mişizdir. Varlığın açımlanmamış, ama açım lanabilir olanını ortaya çıkarmaya yanaşma mışız. Hep yasak bölgeler kurmuş şiirimiz. Or da gidip gelmiş. Bütün az gelişmiş ülkeler şi iri gibi de, yalnız siyasayı el üstünde tutmuş, siyasa ile büyümüştür. Tehlikeli geziler ala nıdır şiirin yurdu.
Erotizm, çılgın aşktır. YVhitman’ın dediği: •Sex contains all’ın tersidir. Dokunamamadır, bu ölümcül aşktır, erotizm. Gövde bir ders ki tabıdır onun için. Çağrılar yumağıdır çünkü gövde. ‘İmgesel zindanımız’ dır. Sanrılı bir a- akaradır. Bir seylan. Dünyaya bakıp: Ben Buralardan geçtim! diyordur. Böyle bir atar damardır şiir için. Kısaca, erotizm gövdeyi okumak gibi yaşamı yeniden keşfetmektir.”
—Sevişmek aşkın artık değeri midir? “ ‘Güzel Irmak’ bu keşiftir.”
—ikinci kitap, "Şairin Kanı". Okurunuz, po- etik tutumunuzu zaman zaman “şiir”lerle yansıttığınızı biliyor. Oradan bir soru: “Şiir her zaman iktidardadır” diyorsunuz. Şairin ik tidar dışı bir varlık olduğunu bile bile (mi?)
“Şairin Kam’mn şiir sanatından çok, şiire yatkınlığı, kuramsallığı bir ilke edinmemesi (Şairler ilkeler vaaz etmez’ budalaların işi dir o) katı kurallara yüz vermemesinden ge liyor olmalı. Biliyorsunuz, daha önce de yaz dım: Şairlerin, yalnız onların öğretmenleri yoktur."
—Geçenlerde "Estambul” adlı bir kitabınız yayınlandı Ispanya’da. Bize bundan da söz eder misiniz?
“İspanyolca’ya çevrilen kitabım, benim ki tap halinde yeryüzüne ilk çıkışımdır. Bunun özellikle de İspanyolca olması, bu büyük dil de yayımlanması ise asıl sevincimdir. Bizim dilimiz tam bir hapishanedir. Yalnız bir dil dir. Bu yalnızlığı ben uluslararası kongreler de çok ama çok çektim. Nâzım dışında, Türk şairi dünyada yalnızdır. *
