Yıldız korusile Emirgân’m tarihî
vaziyetlerine
bir bakış
İstanbul valisi ve B elediye reisi D r. 1 L ûtfi K ırdar, geçen gün gazetecilere Y ıldız sarayı b ah çe ve k o ru sile tarif, hî büyük su b en d in i g ezd ird i. S on sen elerd e B eldiyeye geçen Y ıldız v© E rnirgân k o ru ları y a k ın d a h a lk a açılm ak üzere h azırlan ıy o rlar.
O sm an h h ü k ü m d a rla rı içitıde (Y ıld ız) a ilk ra ğ b e t e d e n S ultan A zizdir. V ak tin in b ü y ü k kısm ını (D o lm a b a h ç e ) d e geçirm ekle b e ra b er, a ra sıra (Y ıld ız ) d a k alm ak he vesine kap ılıy o rd u . Bu itib a rla Y ıldız sa ra y v e bahçesini ilk tan zim eden kendisidir.
S u ltan H am it, p adişahlığının ilk za m an ların ı (D o lm a b a h ç e s a ra y ı) n d a geçird ik ten so n ra (Y ıld ız ) a geçm iş ve 3 1 M art hâdisesini m ü te a k ip ta h tın d an indiği güne k a d a r burasını bırakm am ıştı. Y ıldızın şe h ird en uzak bir d a ğ tep esin d e bulunm ası ve e tra fının m ah allelerle irtib a tı b u lu n m a m ası, h a l’edilm ek, ö ld ü rü lm e k k o r- kusile otuz bu k a d a r yıl çırp m an bu evham lı h ü k ü m d a r içişi çok m ü n a sipti. İkinci A b d ü lh a m it, D o lm a b a h çe saray ın a yalnız (b a y ra m m u a y e . d e le ri) için sen ed e iki d e fa g id erd i. Bu itibarla b ab ası S u ltan M ecitten itib a re n seleflerinin d aim î su rette « tu rd u k la n (D o lm a b a h ç e s a ra y ı) tam am ile m etru k b ir vaziyet« gel mişti.
S ultan H am it, (Y ıld ız s a ra y ı) nı h em kışlık, hem de yazlık d aim î ik a . m etg âh ı h alin e g etird ik ten so n ra otuz bu k a d a r yıllık sa lta n a tı m ü d - d etin ce b u ra y a büyük b ir eh em m iy et verm iş, gösterdiği itin a ile Y ıldız, sen ed en seneye büyüm üş, güzelleş miş, sarayın, bilhassa k o ru n u n tan zi m ine ve genişlem esine çok gay ret sarfetm işti.
P ad işah , sarayın k o ru su n d a öte- d e n b e ri m ev cu t a ğ a ç la rd an b aşk a d ü n y a n ın üç k ıtasın d an m uhtelif ik lim şartların ı ihtiva e d e n geniş O s- m an lı im p a ra to rlu ğ u n u n h e r k ö şe sinden ve h a ttâ d e v le t h u d u d u h ari cin d ek i d iy a rla rd a n g etirttiğ i b irço k n a d id e ağ a ç la r ve fid an larla koruyu em salsiz b ir hale getirm işti. B undan başk ı k o ru d a birçok y o lla r y a p tır mış, içinde sa n d a l v e ç a ta n a ile ge zilecek göller vücuda "»'■'rmişti. ft '
ı a m eyva ,îterm e
ayrıca ehem m iyet verilm işti.
P ad işah , bu geniş sa h a d a — M e. rasim d airesin d en b aşk a — m u h te şem ve büy ü k saray lar y a p tırm a k ta n ziy ad e iki k atlı, nisp eten küçük ve zarif köşkler inşa ettirm eği tercih e t mişti.
İkinci A b d ü lh a m itte n so n ra ta h ta çıkan S ultan R eşat, ön celeri D o lm a b ah çe sa ra y ın d a o tu rd u ğ u h a ld e , ö m rünün son senelerinin y az m e v sim lerini Y ıld ızd a g eçird iğ in d en ,
1918 tem m u zu n d a o ra d a v e fa t et mişti. H alefi A ltıncı M eh m et V a h i- d e d d in , p a d işa h olur o lm az D o lm a b a h ç e sarayını tercih etm iş, fa k a t so n raları Y ıldız saray ın a geçm işti. S a lta n a tın lâ ğ v m d a n so n ra H alife A b d ü lm ecit efen d i d e H ilâfeti z a m a n ın d a D o lm a b a h ç e d e oturm uştu.
S a lta n a t h an e d a n ın ın T ü rk iy e d e n çık arılm asından so n ra M illî E m lâk İdaresi, Y ıldız sarayını (M a ry o se ra ) İsm indeki b ir îta ly a n a k iralam ış ve burası bir m ü d d e t k u m a rh a n e o lm a k kullanılm ıştı. Bu s ıra la rd a Y ıldız sa- rayile k o ru su n a b ak ılıy o rd u . F a k a t O rta k ü y k ap ısın a k a d a r u zan an geniş Y ıldız korusu son y ıllard a, (h ü d a î n a b it bfr o rm a n ) haline gelm işti. Dervrilen bazı ağaç d a lla n v e y ıllar- d a n b e ri d ö k ü len ağaç y ap ra k la rile k o ru n u n geniş a ra b a yo lu k ap an m ış, k a v u z la r bozulm uştu. S a ra y d a n O r- İsk ö y kapısına k a d a r u z an an b u g e çiş y o lun tarih î ehem m iyeti v a rd ır: S u ltan H a m it z a m a n ın d a istan b u lu ziy aret ed en ecnebi h ü k ü m d a rla rla p ren slerd en b ir kısmı bu y o lla Y ıldı- za çıkarlardı.
(Y ıld ız ) d a m u h ak em esi y a p ılan M ith at paşa, b u y o ld a n geçirilerek (îz z e d d in v a p u ru ) İle T a i f e sü rü l m üş, S u ltan H am it, D o lm a b a h ç e d e ç a p tığ ı (b a y ra m m u a y e d e le ri) v e »am azanın on b eşin d ek i (H ırk a ı s a a
d et a la y la rı) için bu yo lu tercih et
m işti. N ihayet, Beşinci S u ltan M eh
met R eşad ın cenazesi b u y o ld a n
ge-E
rek rıh tım d a n b ir istim b o tla kapı saray ın a nakledilm iş, son anlı p ad işah ı M eh m et V a h ıd e d - d in de îs ta n b u ld a n e b e d iy en a y rıla cağı g ece bu y o ld a n geçm ek sureti- ta İngiliz zırhlısına binm işti.Ş im di B elediye, b u y o lla n d ü z e lt m iş ve koruyu y en i b a şta n tanzim e t miştir.
Yazan: Mustafa Ragıb Esath
Kişise! Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
