Ali t əhsil sahəsində keyfiyyət təminatı üzrə Avropa standartları və təlimatlar

Belgede Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar (ESG) (sayfa 8-21)

Keyfiyy ət təminatı üzrə standartlar üç hissəyə bölünür:

1) Daxili keyfiyyət təminatı;

2) Xarici keyfiyyət təminatı;

3) Keyfiyyət təminatı agentlikləri.

Qeyd olunmalıdır ki, yuxarıda qeyd olunan üç standart bir-biri ilə bağlıdır və birlikdə Avropa keyfiyy ət təminatı çərçivəsinin əsasını təşkil edir. Xarici keyfiyyət təminatı standartlarının (2-ci hiss ə) daxili keyfiyyət təminatı standartlarını tanıması (1-ci hissə) ali təhsil müəssisələrinin daxili keyfiyy ət təminatı sahəsində apardığı işlərin xarici keyfiyyət təminatı standartlarına uyğun olmasını nümayiş etdirir. 3-cü bəndə əks olunmuş standartlar 2-ci bəndə əks olunmuş standartlarla eyni qaydada əlaqələnir. Beləliklə, yuxarıda qeyd olunan üç komponent (hissə) ali t əhsil müəssisələrində və agentliklərdə bir birini tamamlayır və digər maraqlı tərəflər də bu işə öz töhf əsini verir. Bir sözlə, üç hissə bir tam kimi qəbul olunmalıdır.

Standartlar Avropa ali t

əhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə razılaşdırmış və qəbul edilmiş praktikanı müəyyən edir. Bu səbəbdən, ali təhsil müəssisələri tərəfindən göstərilən təhsil xidm ətləri həmin standartlara uyğun olmalıdır. Keyfiyyət təminatı üzrə standartların ümumil əşdirilmiş siyahısı üçün Əlavəyə bax.

Təlimatlar standartların nə üçün vacib olmasını izah etməklə onların necə həyata keçirilməli

olduğunu təsvir edir. Həmin standartlar keyfiyyət təminatı ilə məşğul olan şəxslərin müvafiq sah ədə keyfiyyət təminatı məsələsini nəzərdən keçirməsi üçün yaxşı bir imkan yaradır.

T əlimatların həyata keçirilməsi kontekstdən asılı olaraq fərqli ola bilər.

9

1-ci hissə: Daxili keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar

1.1.Keyfiyy ət təminatı siyasəti Standart :

Ali t əhsil müəssisələri ictimaiyyət üçün açıq olan və onların starteji idarəetməsinin bir hiss əsini təşkil edən keyfiyyət təminatı siyasətinə malik olmalıdırlar. Təşkilatın daxilində olan maraqlı tərəflər bu siyasəti müvafiq struktur və proseslər vasitəsi ilə və eyni zamanda təşkilatdan kənarda olan maraqlı tərəfləri də bu prosesə cəlb etməklə həmin siyasəti inkişaf etdirm əli və həyata keçirməlidirlər.

T əlimatlar:

Siyas ətlər və proseslər ali təhsil müəssisəsinin davamlı inkişafını təmin edən və onun hesabatlılıq sistemin ə töhfəsini verən institusional keyfiyyət təminatı sisteminin əsas dayağıdır. Bu, bütün daxil i maraqlı tərəflərin keyfiyyətə dair üzərinə məsuliyyət götürməsini və müəssisənin bütün s əviyyələrində keyfiyyət təminatında iştirakını təşviq edən keyfiyyət mədəniyyətinin yaradılmasını dəstəkləyir. Bunu asanlaşdırmaq məqsədilə siyasət rəsmi statusa malikdir və ictimaiyy ətə açıqdır.

Keyfiyy ət təminatı siyasətləri tədqiqat, təlim və tədris arasında əlaqəni əks etdirdikdə və ali m əktəblərin fəaliyyət göstərdikləri milli konteksti, institusional konteksti və strateji yanaşmanı n əzərə aldıqda daha səmərəli olur. Bu siyasət aşağıdakı məsələlərə yardım edir:

 Keyfiyyət təminatı sisteminin təşkili;

 departament, şöbə və digər təşkilatı vahidlər, habelə ali təhsil müəssisələrinin rəhbərliyi, sıravi əməkdaşlarının keyfiyyət təminatı ilə bağlı məsuliyyət daşıması;

 Akademik dürüstlük və azadlıqlar, akademik saxtakarlığa qarşı mübarizə;

 Ali məktəbin tələbə və işçilərinə qarşı ayrıseçkiliyin və dözümsüzlüyün olmaması;

 Keyfiyyət təminatı prosesinə xarici maraqlı tərəflərin cəlb olunması.

Bu siyas ət bütün müəssisənin iştirakına imkan verən müxtəlif daxili keyfiyyət təminatı prosesləri vasit əsilə tətbiq edilir. Siyasətin həyata keçirilməsi, nəzarət edilməsi və yoxlanılması üsul və vasit ələrini ali təhsil müəssisələri müəyyən edir.

Keyfiyy ət təminatı siyasəti ali təhsil müəssisələrinin üçüncü tərəfə həvalə etdiyi funksiyalarına da aid edilir.

1.2. Proqramların tərtib və təsdiq olunması Standart :

Ali t əhsil müəssisələri proqramlarının tərtib və təsdiq olunmasını nəzərdə tutan proseslərə malik olmalıdır. Proqramlar tərtib olunarkən onların qarşısında qoyulan tapşırıqlar, o cüml ədən gözlənilən təlim nəticələri nəzərə alınmalıdır. Proqramda nəzərdə tutulan kvalifikasiya aydın şəkildə müəyyən edilməli və əlaqələndirilməli, ali təhsil üzrə milli kvalifikasiya ç ərçivəsinə, Avropa ali təhsil məkanının kvalifikasiya çərçivəsinə uyğun olmalıdır.

Təlimatlar:

Təhsil proqramları ali təhsil müəssisələrinin tədris missiyasının əsasında dayanır. Təhsil proqramları tələbələrin fərdi inkişafına təsir edəcək, onların gələcək karyeralarında tətbiq oluna biləcək və üçüncü tərəflərə ötürülə biləcək akademik bilik və bacarıqlar aşılayır.

Proqramlar :

 Institusional strategiyaya cavab verən və açıq şəkildə nəzərdə tutulmuş təlim nəticələri olan ümumi proqrama uyğun tərtib edilir;

 Tələbələrin və digər maraqlı tərəflərin iştirakı ilə hazırlanır;

 Xarici təcrübədən və məlumat resurslarından istifadə olunmaqla hazırlanır;

 Avropa Şurasının ali təhsilə dair dörd məqsədini əks etdirir (əhatə dairəsi və konsepsiyalar);

 Tələbələrin təhsildə rahat şəkildə irəliləməsini təmin edir;

 Tələbələrin iş yükünü müəyyənləşdirir ( məsələn ECTS) ;

 müvafiq hallarda tələbələrin ali təhsil müəssisəndən kənarda olan təcrübə fəaliyyətini əhatə etməlidir 6;

 Institusional qaydada formal olaraq təsdiq olunmalıdırlar;

1.3. Tələbələrə yönəldilmiş təhsil, tədris və qiymətləndirmə Standart :

Müəssisələr proqramların tələbələrin tədris prosesinin yaradılmasında fəal iştirakını təşviq edəcək və tələbələrin qiymətləndirilməsinin bu yanaşmanı əks etdirəcək tərzdə icrasını təmin etməlidirlər.

Təlimatlar:

Tələbələrə yönəldilmiş təhsil və tədris tələbələrin motivasiyanın artırılması, özünü təhlil etməsi və təhsil prosesinə cəlb olunmasında vacib rol oynayır. Bu səbəbdən, təhsil proqramlarının tərtibi və tədrisi, eləcə də nəticələrin qiymətləndirilməsi diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir.

Tələbələrə yönəldilmiş təhsil və tədrisin həyata keçirilməsi aşağıdakıları nəzərdə tutur:

 təhsildə yeni/dəyişən təhsil üsullarının istifadəsinə imkan yaratmaqla tələbələrin müxtəlifliyinə hörmətlə yanaşmaq və onların ehtiyaclarına xidmət etmək;

 müvafiq hallarda tədrisin müxtəlif yollarla həyata keçirilməsini nəzərdən keçirmək və tətbiq etmək;

 müxtəlif pedaqoji metodlardan məharətlə istifadə etmək;

 tədris formalarını və pedaqoji metodları daim qiymətləndirmək və uyğunlaşdırmaq;

 müəllimdən müvafiq təlimat və yardım almaq şərti ilə təhsil alan şəxslərdə müstəqillik hissini stimullaşdırılmaq;

 tələbə və müəllim arasında münasibətlərinin qarşılıqlı hörmət əsasında qurulmasını t əşviq etmək;

 tələbələrin şikayətlərinə baxılması üçün müvafiq proseduraları yaratmaq.

T ələbələrin irəliləyişi və gələcək karyeraları üçün qiymətləndirmə önəmli olduğundan, qiym ətləndirmə üzrə keyfiyyət təminatı prosesləri aşağıdakıları nəzərə almalıdır:

___________________

6 tələbələrin təhsil aldıqları müddətdə onların təhsil aldıqları sahədə təcrübələrinin artırılması məqsədi ilə ali təhsil müəssisəsindən kənarda həyata keçirilən təcrübə, internatura və sair oxşar fəaliyyətlər.

11

 bilikləri qiymətləndirən şəxslər mövcud imtahan və yoxlamaların aparılması metodları ilə tanış olmalıdırlar və bu sahədə bilik və bacarıqlarının təkmilləşdirilməsində onlara yardım göstərilməlidir;

 qiymətləndirmə meyarları və metodları, habelə qiymət verilməsi meyarları qabaqcadan nəşr olunur;

 qiymətləndirmə prosesi tələbələrdən gözlənilən təlim nəticələrini nümayiş etdirməyə imkan verir.

Ehtiyac olduqda, tələbələrə təhsil prosesi üzrə tövsiyələrlə əlaqədar rəy verilir;

 mümkün olan hallarda qiymətləndirmə bir neçə şəxs tərəfindən aparılır;

 qiymətləndirmə qaydalarında yüngülləşdirici hallar nəzərdə tutulur;

 qiymətləndirmə davamlı və obyektiv olmalı, ayrıseçkiliyə yol verilməməli və qabaqcadan elan olunmuş proseduralara uyğun həyata keçirilməlidir;

 qiymətləndirmə ilə bağlı tələbələrin şikayət etməsi üçün formal proseduralar mövcud olmalıdır.

1.4. Tələbələrin ali məktəbə qəbulu, təhsil alması, tanınması və attestasiyası

Standart :

Ali təhsil müəssisələri tələbələrin ali məktəbə qəbulu, təhsil alması, tanınması və attestasiya qaydalarını qabaqcadan müəyyən və bəyan etməlidirlər.

Təlimatlar:

Elmi kareyaralarında uğur əldə etmək üçün tələbələrə şəraitin yaradılması və bu sahədə onlara yardım göstərilməsi tələbələrin, ali məktəblərin və ümumilikdə təhsil sisteminin marağındadır. Nəzərdə tutulmuş məqsədlərin tələblərinə cavab verən qəbul, tanınma və buraxılış proseduralarının olması olduqca vacibdir.

Tələbələrin ali təhsil müəssisələrinin daxilində və kənarda mobilliyi baxımından bu məsələlərin vacibliyi xüsusi ilə aktualdır.

Ali təhsil müəssisələrinə qəbul proseslərinin və meyarlarının bir qaydada və şəffaf formada həyata keçirilməsi çox əhəmiyyətlidir.

Ali təhsil müəssisələri tələbələrin irəliləyişi haqqında məlumatların toplanılması, yoxlanılması və işlənilməsi üzrə alət və proseslər tətbiq etməlidir.

Ali təhsil kvalifikasiyalarının, təhsil dövrünün və əvvəlki təhsilin tanınması, o cümlədən qeyri-formal və informal təhsilin tanınması təhsil prosesi baxımından, xüsusi ilə mobillik məsələləri baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tanınma proseduraları aşağıdakı şərtlərə əsaslanır:

 tanınma üzrə institusional praktikanın Tanınma üzrə Lissabon Konvensiyasının prinsiplərinə uyğun olması;

 bütün ölkə üzrə tanınmanın təmin edilməsi məqsədilə digər ali təhsil müəssisələri, keyfiyyət təminatı agentlikləri və milli ENİC/NARİC* mərkəzi ilə əməkdaşlıq.

T ələbənin ali təhsil müəssisini bitirməsi ali təhsil prosesinin kulminasiyası hesab olunur. Təhsil mü əssisəsini bitirdikdə tələbələrə verilmiş kvalifikasiyanı, o cümlədən təlim nəticələrini, elmi s əviyyəni və statusu əks etdirən sənəd verilməlidir.

* ENİC/NARİC – Avropa Məlumat Mərkəzləri Şəbəkəsi /Milli Akademik tanınma üzrə məlumat

m ərkəzi

1.5. Müəllim heyəti Standart :

Ali təhsil müəssisələrində çalışan müəllimlərin səriştələri həmin ali təhsil müəssisələri tərəfindən müəyyən olunur. Müəllim heyətinin işə qəbulunda və digər kadr məsələlərində şəffaf və ədalətli qaydalar tətbiq edilməlidir.

Təlimatlar:

Tələbələrin yaxşı təcrübə, bilik, bacarıq və vərdişlərə yiyələnməsində müəllimlərin böyük rolu var.

Tələbə heyətinin diversifikasiyası və təlim nəticələrinin önə çəkilməsi tələbəyə yönəldilmiş təhsil və tədrisin olmasını tələb edir. Bu səbəbdən tədris prosesində müəllimin rolu dəyişir (baxın: standart 1.3).

Ali təhsil müəssisələrində çalışan əməkdaşların peşəkarlığına və onların vəzifələrini səmərəli şəkildə yerinə yetirməsini mümkün edən müvafiq mühitin yaradılmasına görə ali təhsil müəssisələri birbaşa məsuliyyət daşıyır. Müvafiq mühitin yaradılması aşağıdakı məsələlərə töhfə verir:

 əməkdaşların işə qəbulu və tədrisin əhəmiyyətini vurğulayan iş şəraiti yaratmaq məqsədilə aydın, şəffaf və ədalətli proseslərin tətbiqi və riayət edilməsi;

 müəllim heyətinin peşəkar inkişafını təmin edən münbit şəraitin yaradılması və inkişaf etdirilməsi;

 təhsil və tədqiqat işləri arasında əlaqənin gücləndirilməsinə yönəlmiş elmi fəaliyyətin həvəsləndirilməsi;

 tədrisdə innovasiyaların tətbiqi və yeni texnologiyalardan istifadənin həvəsləndirilməsi.

1.6. Təhsil resursları və tələbələrə dəstək Standart :

Təhsil və tədris proseslərinin həyata keçirilməsi üçün ali təhsil müəssisələri müvafiq maliyyə imkanlarına malik olmalıdır. Tələbələrin tədris resurslarına çıxışı təmin olunmalıdır və onlara bu sahədə dəstək verilməlidir.

Təlimatlar:

Tələbələrin ali təhsil müddətində yüksək təcrübəyə yiyələnmələrinin təmin edilməsi məqsədi ilə ali təhsil müəssisələri tələbələrin istifadəsi üçün bir sıra tədris resursları təqdim edir. Tədris resurslarına kitabxana, tədris vasitələri və İT infrastrukturu, habelə tyutor, konsultant və digər məsləhətçilər tərəfindən verilən məsləhət və tövsiyələr daxildir. Tələbələrin mobilliyinin artırılmasında yardımçı xidmətlərin rolu xüsusi ilə əhəmiyyətlidir.

Tədris resursları ayrılarkən, hazırlanarkən və tələbələrin ixtiyarına verilərkən, eləcə də tələbələrə dəstək göstərilərkən, müxtəlif qrup və kateqoriyadan olan tələbələrin (yaşlı tələbələr, qiyabi bölmədə təhsil alan, işləyən və xarici tələbələr, habelə fiziki qüsurlu tələbələr) ehtiyacları, tələbəyə yönəldilmiş təhsil formasına keçid məsələsi, habelə təhsil və tədrisin şəraitdən asılı olaraq tez uyğunlaşan formaları nəzərə alınmalıdır.

Institusional kontekstdən asılı olaraq yardımçı fəaliyyət və yardımçı vasitələr müxtəlif yollarla təşkil oluna bilər. Buna baxmayaraq, daxili keyfiyyət təminatı sistemi bütün resursların məqsədəuyğun və əlçatan olmasını təmin etməli və tələbələrin istifadəsi üçün təqdim edilən xidmətlər barədə onları məlumatlandırmalıdır.

Yardımçı xidmətlərin göstərilməsində köməkçi və inzibati heyətin rolu olduqca əhəmiyyətlidir. Bu səbəbdən də həmin əməkdaşlar peşəkar olmalı və biliklərini artırmaq imkanına malik olmalıdırlar.

13 1.7. Məlumatın idarə olunması

Standart :

Ali təhsil müəssisələri onlara məxsus proqramların və digər fəaliyyətlərin səmərəli şəkildə həyata keçirilməsini təmin etmək üçün ehtiyac duyulan məlumatları əldə etməli, təhlil etməli və istifadə etməlidirlər.

Təlimatlar:

Əsaslandırılmış qərarların qəbul edilməsi, müsbət və mənfi cəhətlərin müəyyən edilməsində dürüst məlumatlara malik olmaq olduqca əhəmiyyətlidir. Təhsil proqramları və digər fəaliyyətlər barədə məlumatların toplanması və təhlili ilə bağlı aparılan işlər daxili keyfiyyət təminatı sisteminə aiddir.

Ali təhsil müəssisəsinin formasından və yerinə yetirdiyi vəzifədən asılı olaraq əldə edilməsi tələb olunan məlumatların xarakteri də fərqlənə bilər. Məlumatlar aşağıdakı məsələləri əhatə etməlidir:

 əsas qiymətləndirilmə göstəriciləri;

 tələbə heyəti haqqında qısa məlumat;

 təhsil alan tələbələrin, ali təhsil müəssisəsini uğurla başa vuran və xaric olan tələbələrin sayı;

 tələbələrin təhsil proqramlarından məmnunluğu;

 tədris resursları və tələblərə yardım edilməsi;

 məzunların peşəkar fəaliyyətlərində əldə etdikləri nailiyyətlər.

Məlumatların toplanması müxtəlif yollarla həyata keçirilə bilər. Tələbələrin və işçi heyətin məlumatların toplanması və növbəti addımların planlaşdırılması fəaliyyətinə cəlb olunması olduqca əhəmiyyətlidir.

1.8. İctimaiyyət üçün məlumat Standart :

Ali təhsil müəssisələri fəaliyyətləri, o cümlədən proqramları barədə aydın, dəqiq, obyektiv və son məlumatları nəşr etməlidir. Məlumatlar əlçatarlı olmalıdır.

Təlimatlar:

Ali təhsil müəssisəsi haqqında məlumatlar gələcək və cari tələbələr, məzunlar, digər maraqlı tərəflər və ictimaiyyət üçün faydalıdır.

Bu səbəbdən, ali təhsil müəssisələri fəaliyyətləri, təklif etdikləri proqramlar, seçim meyarları, proqramlardan gözlənilən təlim nəticələri, proqramların verdikləri kvalifikasiyalar, təhsil, tədris və qiymətləndirmədə istifadə edilən proseduralar, keçid balları, tələbələr üçün yaradılmış tədris imkanları, işlə təmin olunmuş məzunların sayı ilə bağlı məlumatı ictimaiyyətə təqdim etməlidirlər.

1.9. Proqramların daimi monitorinqinin aparılması və vaxtaşırı yoxlanılması Standart :

Ali təhsil müəssisələri tədris proqramlarında nəzərdə tutulmuş məqsədlərə nail olmaq, habelə tələbələrin və cəmiyyətin ehtiyaclarını təmin etmək məqsədi ilə proqramların daimi monitorinqi aparılmalı və vaxtaşırı yoxlanılmalıdır. Proqramların yoxlanılmasının nəticəsi kimi həmin proqramlar təkmilləşməlidir. Planlaşdırılan və ya həyata keçirilən hər hansı bir fəaliyyət barədə bütün aidiyyəti tərəflərə məlumat verilməlidir.

Təlimatlar:

Tədris proqramlarının müntəzəm olaraq monitorinqinin aparılması, nəzərdən keçirilməsi və düzəlişlərin edilməsində məqsəd tədris prosesinin lazımi qaydada icrasının təmin edilməsi və tələbələr üçün əlverişli tədris mühitinin yaradılmasıdır.

Buraya aşağıdakı məsələlərin qiymətləndirilməsi daxil edilir:

 tədris edilən proqramın həmin sahə üzrə aparılan son tədqiqatların nəticələrini əks etdirməsi və bu fənn üzrə mövcud olan ən son proqramlara uyğun olmasının təmin edilməsi;

 cəmiyyətin dəyişən ehtiyaclarının müəyyən edilməsi;

 tələbələrin iş yükü, təhsil alması və təhsilini tamamlaması;

 tələbələrin qiymətləndirilməsi üçün istifadə edilən proseduraların səmərəliliyi;

 tələbələrin proqramdan gözlədikləri nəticələr, onların ehtiyacları və proqramdan məmnunluqları;

 tədris mühiti, yardımçı xidmətlər və qeyd olunanların proqramın məqsədlərinə uyğun olması.

Tələbələrin və digər maraqlı tərəflərin iştirakı ilə proqramlar daima nəzərdən keçirilərək onlara düzəlişlər edilir. Toplanmış məlumatların təhlili aparılır və proqramın müasirliyinin təmin edilməsi üçün müvafiq düzəlişlər edilir. Düzəliş edilmiş proqram ictimaiyyətə təqdim edilir.

1.10. Dövri olaraq xarici keyfiyyət təminatı Standart :

Dövri olaraq ali təhsil müəssisələri ESG-yə uyğun olaraq xarici keyfiyyət təminatı vasitəsi ilə yoxlamadan keçməlidir.

Təlimatlar:

Ali təhsil müəssisələrdə daxili keyfiyyət təminatının səmərəliliyi xarici keyfiyyət təminatı zamanı müxtəlif yollarla yoxlanıla bilər və təkmilləşdirmə üçün katalizator rolunu oynaya və müəssisə üçün yeni imkanlar aça bilər. Proses eləcə də ali təhsil müəssisinin fəaliyyətinin keyfiyyəti haqqında ali məktəb və ictimaiyyətə məlumat təqdim edəcək.

Xarici keyfiyyət təminatı məqsədi ilə keçirilən yoxlamalar zamanı ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini tənzimləyən qanunvericilik aktlarının tələbləri nəzərə alınmalıdır.

Bu səbəbdən, qanunvericilik aktlarının tələbindən asılı olaraq xarici keyfiyyət təminatı sistemi müxtəlif formalarda həyata keçirilə və müxtəlif təşkilati səviyyələrdə (proqram, fakültə və ya institut) aparıla bilər.

Keyfiyyət təminatı davamlı proses olmaqla hər hansı bir rəyin verilməsi, hesabatın tərtib edilməsi və ya ali təhsil müəssisəsinin daxilində növbəti proseduranın həyata keçirilməsi ilə yekunlaşmır. Bu səbəbdən, ali təhsil müəssisələri növbəti xarici keyfiyyət təminatı prosesinə hazırlaşarkən keçirilmiş son prosesinin nəticələrini nəzərə almalıdırlar.

15 2-ci hissə: xarici keyfiyyət təminatı

2.1. Daxili keyfiyyət təminatı prosesinin nəzərdən keçirilməsi Standart :

Xarici keyfiyyət təminatı ESG –nin 1-ci hissəsində təsvir edilmiş daxili keyfiyyət təminatının səmərəliliyini qiymətləndirməlidir.

Təlimatlar:

Ali təhsil müəssisələrində keyfiyyət təminatı sistemi ali təhsil müəssisələrinin proqramlarının və göstərdiyi digər xidmətlərin keyfiyyətinə görə məsuliyyət daşıyır. Bu səbəbdən də xarici keyfiyyət təminatı sisteminin ali təhsil müəssisələrinin keyfiyyət təminatına dair öhdəliklərini tanıması və dəstəkləməsi əhəmiyyət daşıyır. Daxili və xarici keyfiyyət təminatı sistemləri arasında əlaqənin təmin olunması məqsədi ilə xarici keyfiyyət təminatı sistemi 1-ci hissədə qeyd olunmuş standartları nəzərə almalıdır.

2.2. Nəzərdə tutulmuş məqsədlərə uyğun olan metodologiyanın hazırlanması Standart :

Xarici keyfiyyət təminatı sistemi müvafiq qanunvericilik aktlarının tələbləri nəzərə alınmaqla həmin sistem qarşısına qoyulan məqsədlərə cavab verməsi şərti ilə hazırlanmalıdır.

Təlimatlar:

Səmərəlilik və obyektivliyin təmin edilməsi məqsədilə xarici keyfiyyət təminatının aydın hədəflərə malik olması olduqca önəmlidir. Hədəflər maraqlı tərəflər arasında razılaşdırılmalıdır.

Prosesin hədəf və məqsədləri, habelə yerinə yetirilməsi aşağıdakıları əhatə etməlidir:

 ali məktəblərin üzərinə qoyulan iş yükünün səviyyəsi və xərclərin nəzərə alınması;

 keyfiyyətin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə ali təhsil müəssisələrinin dəstəyə olan ehtiyacının nəzərə alınması;

 ali təhsil müəssisələrinə keyfiyyətin yaxşılaşdırılması sahəsində əldə etdikləri nailiyyətləri nümayiş etdirmək üçün imkanların yaradılması;

 nəticələr və sonrakı tədbirlər barədə aydın məlumatın əldə edilməsi.

Ali təhsil müəssisələri daxili keyfiyyət təminatı sistemlərinin səmərililiyini nümayiş etdirə bilsə, xarici keyfiyyət təminatı sistemi daha çevik formada işləyə bilər.

2.3. Prosesin həyata keçirilməsi

Standart :

Xarici keyfiyyət təminatı prosesləri etibarlı və faydalı olmalı, əvvəlcədən müəyyən edilib razılaşdırılmalı və ictimaiyyətə bəyan olunmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı prosesləri zamanı aşağıdakı şərtlərə əməl olunmalıdır:

 özünüqiymətləndirmə və ya buna oxşar proseslər həyata keçirilməli;

 xarici qiymətləndirilmə zamanı qiymətləndirilmə aparılan yerə səfər edilməli;

 kənar qiymətləndirilmənin aparılması nəticəsində hesabat tərtib olunmalı;

 bu sahədə işlərin davam etdirilməsi.

Təlimatlar:

Xarici keyfiyyət təminatı prosesi peşəkar, davamlı və şəffaf formada aparıldıqda hamı tərəfindən qəbul ediləcəkdir və müsbət təsiri olacaqdır.

Xarici keyfiyyət təminatı sisteminin məqsədindən asılı olaraq ali təhsil müəssisələri xarici keyfiyyət təminatı prosesinin həyata keçirilməsi üçün özünüqiymətləndirmə və ya yardımçı sübutlar daxil olmaqla digər materialları əsas kimi təqdim etməlidir. Maraqlı tərəflər müəssisəyə səfərlər təşkil etdikdə onlarla aparılmış müsahibələrin yazılı protokolları tərtib olunmalı və sənədlərə əlavə olunmalıdır.

Qiymətləndirmə prosesini əks etdirən nəticələr kənar ekspertlər (bax standart 2.5) tərəfindən tərtib edilmiş hesabatda (bax standart 2.4) öz əksini tapmalıdır.

2.4. Müstəqil ekspertlər

Standart :

Xarici keyfiyyət təminatı üzrə müstəqil ekspert qrupunda tələbələr də təmsil olunmalıdır.

Təlimatlar:

Xarici keyfiyyət təminatı prosesinin əsasında müstəqil ekspertlər tərəfindən hazırlanmış və bir çox məsələləri əhatə edən ekspert rəyi dayanır. Həmin rəyin hazırlanmasında agentliyin fəaliyyətinə cəlb olunmuş ali təhsil müəssisəsinin əməkdaşları, müəllim-professor heyəti, tələbələr və işə götürənlər / peşəkar mütəxəssislər - ekspertlər iştirak edir.

Ekspertlərin fəaliyyətinin səmərəli və ahəngdar şəkildə təşkil edilməsi üçün aşağıdakı şərtlər təmin olunmalıdır :

 ekspertlər düzgün seçilməlidir;

 öz vəzifələrin yerinə yetirə bilmələri üçün ekspertlər müvafiq bacarıq və səriştəyə malik olmalıdırlar;

 ekspertlərə müvafiq təlimlər keçirilməli və/və ya onlar təlimatlandırılmalıdır.

Ekspertlərin müstəqilliyinin təmin edilməsi məqsədi ilə agentlik “maraqların toqquşmaması” prinsipini rəhbər tutmalıdır.

Keyfiyyət təminatı üzrə ekspert qrupuna beynəlxalq ekspertlərin daxil edilməsi daha məqsədəuyğundur.

Belə ki, beynəlxalq ekspertlərin ekspert qrupuna daxil edilməsi keyfiyyətin artırılması prosesinin təkmilləşdirilməsi ilə nəticələnəcəkdir.

2.5. Nəticələrə dair meyarlar

Standart :

Xarici keyfiyyət təminatını nəticəsində əldə edilən istənilən nəticə və ya mühakimələr prosesin rəsmi qərarla nəticələnib-nəticələnməməyindən asılı olmayaraq daim tətbiq edilən açıq və nəşr edilmiş meyarlara əsaslanmalıdır.

Təlimatlar:

Xarici keyfiyyət təminatı prosesi, xüsusi ilə də bu prosesin nəticəsi qiymətləndirilən ali təhsil müəssisələrinə və onların proqramlarına əhəmiyyətli təsir göstərəcəkdir.

17 Qərəzsizliyin, obyektivliyin və etibarlılığın təmin olunması məqsədi ilə aparılmış xarici keyfiyyət təminatı prosesinin nəticələri qabaqcadan müəyyən edilmiş və elan olunmuş meyarlara əsaslanmalıdır.

Həmin meyarlar ardıcıl qaydada şərh olunmalı və dəlillərlə əsaslanmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı sistemindən asılı olaraq, nəticələr müxtəlif formalarda, misal üçün, tövsiyələr, mülahizələr və ya formal qərarlar şəklində verilə bilər.

2.6. Hesabat Standart :

Ekspertlərin hesabatları tam dərc edilməli və elmi dairələr, xarici tərəfdaşlar və digər maraqlı fərdlər üçün aydın və əlçatarlı olmalıdır. Agentlik hesabata əsaslanaraq rəsmi qərar qəbul edərsə, həmin qərar hesabatla birlikdə dərc olunmalıdır.

Təlimatlar:

Ekspertlər tərəfindən hazırlanmış hesabat ali təhsil müəssisəsinin xarici keyfiyyət təminatı sahəsində həyata keçiriləcəyi növbəti addımlar üçün əsas olacaqdır və həmin ali təhsil müəssisəsinin fəaliyyəti haqqında ictimaiyyəti məlumatlandıracaqdır. Xarici keyfiyyət təminatı ilə bağlı növbəti addımların atılmasında hesabatın əsas sənəd olması üçün həmin hesabatın strukturu və yazılma dili aydın və yığcam olmalı, habelə aşağıdakı məsələləri əhatə etməlidir :

 mövcud vəziyyətin təsviri (ali təhsil müəssisəsini fəaliyyət göstərdiyi kontekstin təsviri);

 proseduralara cəlb olunmuş ekspertlər daxil olmaqla proseduranın təfərrüatlı təsviri;

 dəlillər, təhlil və əldə olunmuş məlumatlar;

 mülahizələr;

 ali təhsil müəssisəsi tərəfindən nümayiş edilmiş mütərəqqi təcrübənin xüsusiyyətləri;

 həyata keçiriləcək növbəti addımlara dair tövsiyələr.

Yekun hesabatın hazırlanması məqsədəuyğundur.

Hesabat yekunlaşdırılmamışdan öncə müəssisəyə hesabatda faktlarla bağlı yanlışlıqların müəyyən edilməsi imkanı verilərsə, hesabat təkmilləşdirilə bilər.

2.7. Şikayət və müraciətlər

Standart :

Şikayət və müraciətlərin edilməsi prosesi xarici keyfiyyət təminatı prosesinin bir hissəsi olmalı, aydın şəkildə müəyyən edilməli və ali təhsil müəssisələrinə bu barədə məlumat verilməlidir.

Təlimatlar

:

Ali təhsil müəssisələrinin maraqlarının müdafiəsi və xarici keyfiyyət təminatı üzrə agentlik tərəfindən verilmiş qərarların obyektivliyinin təmin edilməsi məqsədi ilə agentliyin bu sahədə gördüyü iş açıq olmalı və bu barədə cəmiyyətə hesabat verməlidir. Bununla belə, həyata keçirilmiş proseslər və ya hazırlanmış yekun sənədlə bağlı hər hansı bir anlaşılmazlıq və ya narazılığın olması istisna olunmur.

Ali təhsil müəssisələrinə agentliyin fəaliyyəti ilə bağlı şikayət, etiraz və narazılıqlarını bildirmələri üçün şərait yaradılmalıdır. Bu kimi müraciətlərin edilə bilməsi üçün agentliklər aydın və anlaşılan qaydalar tətbiq etməlidir.

Şikayətlərin verilməsi proseduru ali təhsil müəssisələrinə qiymətləndirmə prosesinin aparılması və ya bu prosesi aparan tərəflərlə bağlı etirazlarını bildirmək imkanı verir.

Müraciət prosedurunda müəssisə rəsmi proses nəticələrini şübhə altına alır. Bunun üçün müəssisə nəticənin möhkəm dəlilə əsaslanmadığını, meyarların düzgün tətbiq edilmədiyini və ya proseslərin davamlı olaraq icra edilmədiyini nümayiş etdirməlidir.

3-cü hiss ə : keyfiyyət təminatı agentlikləri üzrə standartlar və təlimatlar

3.1. Keyfiyyət təminatı üzrə həyata keçirilən fəaliyyətlər, siyasət və proseslər

Standart :

ESG-nin 2-ci hissəsində əksini tapmış təlimatlara uyğun olaraq agentliklər müntəzəm sürətdə xarici keyfiyyət təminatı üzrə tədbirlər həyata keçirməlidir. Agentliklərin açıq-aydın və dəqiq müəyyən edilmiş məqsədləri və hədəfləri olmalıdır. Bu hədəf və məqsədlər təşkilatın bəyan edilmiş missiyasının bir hissəsini təşkil etməlidir. Bu qaydalar agentliyin gündəlik fəaliyyətində öz əksini tapmalıdır. Agentliklərin idarə olunmasında və fəaliyyətində maraqlı tərəflərin iştirakı təmin olunmalıdır.

Təlimatlar:

Xarici keyfiyyət təminatı sisteminin əhəmiyyət kəsb etməsi üçün ali təhsil müəssisələri və ictimaiyyət həmin agentliklərə etimad bəsləməlidir.

Ali təhsil müəssisələri daxil olmaqla ali təhsildə agentliklər və müvafiq maraqlı tərəflər arasındakı münasibətlər və agentliklərin işinin əhatə dairəsi ilə yanaşı keyfiyyət təminatı üzrə fəaliyyətlərin məqsədi və hədəfləri təsvir və dərc edilməlidir.

Qarşıya qoyulmuş məqsədlərə nail olmaq üçün agentlik tərəfindən xarici keyfiyyət təminatı üzrə müxtəlif tədbirlər həyata keçirilə bilər. Həmin tədbirlər arasında proqram və ya institusional səviyyədə müxtəlif

Qarşıya qoyulmuş məqsədlərə nail olmaq üçün agentlik tərəfindən xarici keyfiyyət təminatı üzrə müxtəlif tədbirlər həyata keçirilə bilər. Həmin tədbirlər arasında proqram və ya institusional səviyyədə müxtəlif

Belgede Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar (ESG) (sayfa 8-21)