Genel eğitim okullarında üstün zekalı ve yetenekli öğrencilere sağlanan eğitim hizmetlerine ilişkin öğretmenlerin deneyimlerine derinlemesine bir bakış. Araştırmanın katılımcıları genel eğitim ortamlarında üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilere hizmet veren yedi öğretmenden oluşmaktadır.
GiriĢ
- Problem Durumu
- AraĢtırmanın Amacı
- AraĢtırmanın Önemi
- Varsayımlar / Sayıltılar
- Sınırlılıklar
Öğretmenlerin üstün zekalı ve yetenekli çocuklar ve onların normal okullarda eğitimine ilişkin yaşam deneyimleri nelerdir? Genel eğitim okullarında üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde öğretmenlerin karşılaştığı sorunların belirlenmesi.
Kavramsal/Kuramsal Çerçeve
Üstün Zekâ ve Yetenek ile Ġlgili Tanımlar
Üstün Zekâlı ve Yetenekli Öğrencilerin Özellikleri
- Fiziksel özellikler
- BiliĢsel özellikler
- Dil geliĢimine iliĢkin özellikler
- Sosyal ve duygusal geliĢimlerine yönelik özellikler
Üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin genel eğitim sınıflarında eğitimine ilişkin uluslararası ve ulusal yasal düzenlemeler. Lisans eğitimi sırasında üstün zekalı ve yetenekli çocukların eğitimi ile ilgili dersler almadı.
Üstün Zekâlı ve Yetenekli Bireylerin Eğitimleri
Üstün Zekâlı ve Yetenekli Bireylerin Eğitimine Yönelik Eğitim Modelleri
- Renzulli okul geneli zenginleĢtirme modeli
- Izgara modeli
- Purdue üç aĢamalı zenginleĢtirme modeli
- Paralel müfredat modeli
- BütünleĢtirilmiĢ (Entegre) müfredat modeli
- Üstün yetenekliler eğitim programı (ÜYEP) modeli
Ġlgili AraĢtırmalar
- Yurt dıĢında yapılan çalıĢmalar
- Yurt içinde yapılan çalıĢmalar
Araştırmanın bu bölümünde üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin eğitimi alanında yapılan çalışmalara yer verilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre öğretmenlerin üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin eğitimine ilişkin görüşleri olumludur.
Yöntem
AraĢtırma Modeli
Ancak fenomenolojik araştırmanın temelde betimsel ve yorumlayıcı olmak üzere ikiye ayrıldığı belirtilmektedir (Sloan ve Bowe, 2014, s. 5; Ersoy, 2016, s. 59). Betimleyici fenomenoloji yalnızca fenomeni tanımlamaya ve betimlemeye çalışırken, yorumlayıcı fenomenolojide araştırmacı aynı zamanda katılımcıların dış dünyayla etkileşimi ve varsa fenomenle ilgili olabilecek geçmiş deneyimleri hakkında da sorular sorar (Sloan ve Bowe, 2014). , s.16).
ÇalıĢma Grubu
Lisans eğitimi sırasında herhangi bir özel eğitim dersi almamış olsa da daha önce üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin özellikleri, eğitimleri vb. konularda araştırmalar yapmıştı. Daha önce öğretim faaliyetlerini yürüttüğü sınıflarda iki üstün zekalı ve yetenekli öğrenciyle çalışmıştı. yöneticilik yaptığı dönemde üstün zekalı ve yetenekli çocukların eğitimi konusunda özel çalışmalar yapmaya çalıştı. Katılımcının üstün yetenekli çocukların eğitimi ile ilgili tek eğitimi lisans eğitimi sırasında aldığı özel eğitim dersinde olmuştur.
İki yıldır sınıfında üstün yetenekli bir öğrenciyle ders veriyor ve aynı zamanda sınıf danışmanı olarak çalışıyor. Katılımcı üstün zekâlı çocuklar ve onların eğitimine ilişkin temel eğitimi sırasında kaynaştırma ve özel eğitim olmak üzere yalnızca iki ders almıştır. Lisans eğitimi sırasında aldığı dersler dışında üstün yetenekli çocuklarla ilgili herhangi bir eğitime katılmamıştır.
Verilerin Toplanma Süreci ve Veri Toplama Aracı
- GörüĢme sorularının hazırlanması
- Pilot görüĢme
Görüşmelerin doğru yürütülmesini sağlamak ve olası sorunları önceden ortadan kaldırmak amacıyla ana görüşmelerden önce pilot görüşme yapılmıştır. Ardından "Okulunuzda üstün zekalı ve yeteneklilerin belirlenmesi süreci nasıldı ve hangi aşamalardan oluşuyordu?" sorusu yer alıyordu. Olarak değiştirildi. Görüşme sorularını sonlandırmak amacıyla sınıfında resmi olarak üstün yeteneklilik tanısı alan ve genel eğitim hizmetleri dışında herhangi bir eğitim desteği almayan bir öğrencinin sınıf danışmanı ile pilot görüşme yapılmıştır.
Pilot görüşme katılımcısı Şanlıurfa ili Viranşehir ilçesindeki bir ortaokulda İngilizce öğretmeni ve müdür yardımcısı olarak çalışmaktadır. Pilot görüşme öncelikle araştırmacı tarafından dinlenmiş ve görüşme sürecinde katılımcının anlamadığı ya da yanlış anladığı bir soru olup olmadığı kontrol edilmiştir. Pilot görüşme ve sorulan sorulara ilişkin görüşü alınan uzman, soruların anlaşılırlığı açısından herhangi bir sorun yaşanmadığını söyledi.
GörüĢme Ġlkeleri ve Süreci
- AraĢtırmacı günlükleri
- AraĢtırma etiği
Ayrıca katılımcıların gerçek isimlerinin çalışmanın hiçbir yerinde yer almayacağı ve her katılımcıya bir kod atanarak analizlerin gerçekleştirileceği belirtildi. Araştırmacı, görüşmeye başlamadan önce her katılımcıya "Katılımcı Onam Formu"nu okutmuş, gerekli açıklamaları yapmış ve imzalatmıştır (Bkz. Ek 3). Görüşme sürecinde teknik sorun yaşanmaması adına iki cihazla ses kaydı yapılmıştır.
Araştırmacı, sesi telefonuna kaydetmeye başlamadan önce herhangi bir kesinti olmadığından emin olmak için telefonu uçuş moduna geçirdi. Araştırmacı görüşmenin başında katılımcının istemediği hiçbir soruyu yanıtlamama özgürlüğüne sahip olduğunu belirtmiştir. Araştırmada gizliliğin sağlanması amacıyla her katılımcıya bir kod verileceği ve bu kodlar üzerinden analiz ve bulguların yapılacağı belirtildi.
Verilerin Analizi
- Analize hazırlık süreci
- Verilerin dökümü
- Veri dökümünün güvenirlik çalıĢması
- Ġçerik analizi süreci
- Verilerin kodlanma süreci
- Tema ve alt temaların oluĢturulma süreci
- Tema ve alt temaların düzenlenmesi, adlandırılması ve yazılması
- Kodlama ve tema oluĢturma sürecinin güvenirliği ve inanılırlığı
İçerik analizi esas olarak toplanan verilerden elde edilen bulguların belirli ortak başlıklar altında gruplandırılmasını ve elde edilen bilgiler ışığında yorumlanmasını gerektirir (Yıldırım ve Şimşek, 2013, s. 230). Aşağıdaki bölümlerde kodlama süreci, kodlardan alt tema ve temaların oluşturulması, oluşturulan alt tema ve temaların güvenirlik çalışmasının yapılması ve analiz sürecinin son düzenlemelerle sonuçlandırılması hakkında detaylı bilgi verilmektedir. Bu gibi durumlarda kodlardan elde edilen sınıflandırmalara alt temalar adı verilmekte ve daha sonra alt temalardan daha genel sınıflandırmalar yapılarak ana temalar belirlenmektedir (Yıldırım ve Şimşek, 2013, s. 236; Berg, 204, s. 281).
Temaları ve alt temaları düzenleyin, adlandırın ve yazın. Alt tema ve temalar oluşturulduktan sonra bu alt tema ve temaların düzenlenmesi gerekmektedir. Alt temalar ve alt temalar oluşturulduktan sonra bu alt temaların ve temaların düzenlenmesi gerekir. düzenlenmeli, isimlendirilmeli ve yazılmalıdır. Çünkü bu süreçte elde edilen verileri hiçbir şekilde değiştirmeden, öznellik katmadan işlenmiş bir biçimde okuyucuya aktarmak araştırmacının sorumluluğundadır (Yıldırım ve Şimşek, 2013, s. 238). Kodlara ilişkin nihai karar verildikten sonra araştırmacı alt tema ve temaları oluşturmaya başlamıştır.
Bulgular
Sınıftaki Üstün Zekâlı ve Yetenekli Öğrencilerin Özellikleri
- BiliĢsel özellikler
- Hızlı öğrenme ve anlama
- Ġleri matematik becerisi
- Sıra dıĢı sorular
- Odaklanabilme
- Merak/Öğrenme arzusu
- AraĢtırma becerisi
- KiĢilik özellikleri
- Olgunluk
- Liderlik
- Yüksek özgüven
- Farklı bakıĢ açısı
- Uyumlu sosyal davranıĢlar
- Büyük yaĢ gruplarıyla arkadaĢlık
- Sempatiklik/Mizah özelliği
- Hayal kurma
- Ġstenmeyen davranıĢlar
- Dikkat eksikliği problemi
- SosyalleĢme problemleri
- Düzensizlik
- Derse karĢı ilgisizlik
- Yönetme zorluğu
- Olumsuz mükemmeliyetçilik
- Beklenmedik baĢarısızlık
Görüşmelerde tüm katılımcılar sınıflarındaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin bilişsel özelliklerini belirtmişlerdir. Görüşmeler sırasında tüm katılımcılar sınıflarındaki üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin kişilik özelliklerini farklı şekilde belirtmişlerdir. Katılımcıların sınıflarında deneyimledikleri üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin kişilik özelliklerine ilişkin görüşleri aşağıdaki gibidir.
Katılımcılardan üçü (K1, K4, K6) sınıflarındaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin liderlik vasıflarına sahip olduğunu belirtmişlerdir. Katılımcıların tamamı sınıflarındaki üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin sınıfta bazı istenmeyen davranış kalıpları sergilediklerini belirtmişlerdir. Katılımcılardan ikisi (K1, K4), sınıflarındaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin sınıfta yönetilmesi zor davranışlar sergilediklerini belirtmişlerdir.
KarĢılaĢılan Zorluklar
- Öğrencinin yaĢadığı zorluklar
- Tanıdan kaynaklı yüksek beklenti
- Derste sıkılma olgusu
- DıĢlanma
- Yeteneklerinin fark edilememesi
- Öğretmenin yaĢadığı zorluklar
- Fazla iĢ yükü
- Materyal eksikliği ve fiziksel yetersizlikler
- Her öğrenciye eĢit olamama kaygısı
- Sınıf ortamından kaynaklı zorluklar
- Sınıf mevcudu fazlalığı
- Sınıf içi seviye farklılıkları
- Sistemden kaynaklı zorluklar
- Tanılama sürecindeki sorunlar
- Göstermelik hizmetler
- Merkezi sınav kaygıları
- Kurumlar arası eĢitsizlik
- Mali sıkıntılar
- Kırsal bölge olma kaynaklı sorunlar
Katılımcılardan altısı (K1, K2, K3, K4, K5, K6), sınıflarındaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin derste çok çabuk sıkıldığını belirtmişlerdir. K2 sınıfındaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencinin sınıftaki akranlarından dışlanma sorunuyla karşı karşıya olduğunu belirtti: Görüşme yapılan katılımcıların tamamı üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin eğitimleri süresince sınıf ortamından kaynaklanan zorluklarla karşılaştıklarını belirtti. eğitim sınıfları.
K5, merkezi sınav sisteminden kaynaklanan kaygıların genel eğitim sınıflarında üstün yetenekli öğrencilerin eğitimini zorlaştıran bir olgu olduğunu belirtti. İlköğretimde genel eğitim sınıflarında öğrenim gören üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin yetiştirilmesinde yaşanan sorunlardan birinin de kurumlar arası eşitsizlik olduğunu belirtti. K3 sınıfındaki üstün zekalı ve yetenekli öğrencinin projesinin maddi sıkıntılar nedeniyle değerlendirme aşamasında olduğunu şu cümlelerle ifade etti.
Üstün Zekâlı ve Yetenekliler Eğitimi Ġle Ġlgili Deneyimler
- GeçmiĢ lisans eğitimi
- Yetersiz ders içeriği
- Eğitim verenlerin yetkin olmaması
- Olumsuz tutum/ yanlıĢ inanıĢ
- Dersin lisans programındaki zamanı
- Fen edebiyat ve formasyon sorunsalı
- Hizmet içi eğitimler
- Kısa süreli eğitimler
- Eğitim verenlerin yetkin olmaması
- Katılım için eğitim kriterlerin uygunsuzluğu
- Olması gereken eğitimler
- Aday gösterme konusunda eğitim
- Destek odada hizmet verenlerin eğitimi
- Ġlgili hizmet içi eğitim
Araştırma sürecinde görüşülen katılımcılar, lisans yıllarında aldıkları eğitimin çeşitli nedenlerden dolayı üstün zekalı ve yetenekli öğrencilere genel eğitim sınıfında hizmet verme konusunda yetersiz olduğunu hissettiklerini belirtmişlerdir. Üç katılımcı (K1, K5, K7) lisans eğitimleri sırasında tamamladıkları dersin üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin eğitimi için yeterli olmadığını belirtmişlerdir. Görüşülen kişiler, mesleki kariyerlerine başladıktan sonra üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin eğitimi ile ilgili yaşadıkları mesleki gelişime ilişkin görüşlerini dile getirmişlerdir.
Katılımcılardan ikisi (K2, K5) üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin eğitimine yönelik aldıkları sürekli eğitim çerçevesinde verilen kısa süreli eğitimler hakkında görüş belirtmişlerdir. Üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin kariyerlerine başladıktan sonra yararlanabilecekleri kısa süreli eğitimlerle ilgili K2 şu ifadeleri kullandı: Katılımcılardan üçü (K2, K4, K6), üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin eğitimcilerinin meslek yaşamları boyunca sürekli eğitime ihtiyaçları olduğunu belirtti.
ĠĢbirliği ve Destek Hizmetler
- Aile katılımı
- Aile katılımı zorlaĢtıran nedenler
- Ailelerin sürece sağlayacağı olası katkılar
- Destek hizmetler ve idare desteği
- Sağlanan hizmetler
- Beklenen destekler
- Uzman ve rehberlik iĢ birliği
- Sağlanan hizmetler
- Beklenen destekler
Araştırma sürecinde görüşülen katılımcılar, üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilere yönelik eğitim sürecinin birçok alanında aile katılımıyla işbirliğinin önemli olduğunu belirtmişlerdir. Katılımcılardan beşi (K1, K2, K4, K5, K6) yetenekli ve yetenekli öğrencilerin aileleriyle yapılacak işbirliğinin eğitim sürecine olumlu katkı sağlayacağına inanmaktadır. Araştırma sırasında katılımcılarla yapılan görüşmelerde tüm katılımcılar, genel eğitim sınıflarında üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin eğitim süreçlerinde bazı destekleyici eğitim hizmetlerinin (BEP hazırlama, BİLSEM eğitimi vb.) sağlandığı bilgisini vermiştir.
Altı katılımcı (K1, K2, K4, K5, K6, K7) genel eğitim sınıfında hizmet verdikleri üstün yetenekliler idaresi ve bu çocuklara yönelik destek hizmetleri ile çalıştıklarını belirtmişlerdir. Altı katılımcı, bu eksiklikleri gidermek ve okulda üstün yetenekli öğrencilere daha verimli bir eğitim ortamı sağlamak için bu beklentileri dile getirdi. Görüşülen katılımcılardan dördü (K2, K4, K5, K7), genel eğitim sınıfında üstün zekâlı ve yetenekli çocuklara hizmet verirken süreç içerisinde okul danışmanlığı da yapmıştır.
Sonuç, TartıĢma ve Öneriler
Sonuç
Sonuç olarak katılımcıların genel eğitim sınıflarında üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin eğitimine ilişkin yaşadıkları süreç incelendiğinde, bu öğrencilerin sınıf ortamındaki akranlarından hem bilişsel hem de kişisel olarak farklı özellikler sergiledikleri ortaya çıkmıştır. Bu bireysel farklılıkların beraberinde getirdiği, yönetilmesi zor bazı istenmeyen sınıf davranış kalıplarının olduğu ve bu davranışların genel eğitim ortamında eğitimin kalitesini zorlaştıran sonuçlar doğurduğu vurgulandı. Katılımcılar bu öğrencilere ders verirken sorunlarla karşılaştıklarını ve bu sorunların çözülmesi gerektiğine dair beklentilerinin olduğunu söyledi.
Araştırma sonuçlarına göre katılımcılar üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde görev yapacak öğretmenlerin özel eğitim alması gerektiğini belirtmişlerdir. Katılımcılar, geçmişte aldıkları özel eğitim kurslarının ve buna bağlı hizmet içi eğitimlerin bu konuda yetersiz ve eksik olduğunu, bu nedenle uygun ortamda bu konuda eğitim almaları gerektiğine inanmışlardır. Aile katılımı ve diğer desteklerin çeşitli nedenlerle sağlanamadığı ve buna bağlı beklentilerin olduğu yönünde görüşlere de yer verildi.
TartıĢma
- Sınıftaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin özellikleri temasına iliĢkin
- KarĢılaĢılan zorluklar temasına iliĢkin bulguların tartıĢılması
- Üstün zekâlı ve yetenekliler eğitimi ile ilgili deneyimler temasına iliĢkin
- ĠĢbirliği ve destek hizmetler ile ilgili deneyimler temasına iliĢkin
Katılımcıların çoğu üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin kendi yaş gruplarına göre farklılık gösteren kişilik özellikleri sergilediklerini belirtmektedir. Örneğin tüm katılımcılar sınıflarındaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin farklı bakış açılarına sahip olduğunu belirtmişlerdir. Araştırmaya katılanlar üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin pek çok olumlu özelliğinin yanı sıra bazı istenmeyen davranışlar da sergilediklerini belirtmişlerdir.
Katılımcıların her biri, sınıflarındaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin genel eğitim ortamındaki süreçleri boyunca farklı zorluklar yaşadıklarını söyledi. Bazı katılımcılar üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin genel eğitim sınıflarında karşılaştıkları sorunlardan birinin dışlanma ve yeteneklerinin tanınmaması olduğunu ifade etti. Görüşmelerden elde edilen bulgular incelendiğinde üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin eğitimi için katılımcıların bir takım eğitimlere ihtiyaç duyduğu ortaya çıkmaktadır.
Öneriler
- Uygulamaya yönelik öneriler
- Ġleri araĢtırmalara yönelik öneriler
Üstün zekalı ve yetenekli çocuğa sahip aileler, mevzuattaki yasal haklarını bilmedikleri için destek hizmeti talep etmemektedir. Üstün zekalı ve yetenekli öğrencilerin eğitim süreci diğer özel eğitim gruplarındaki öğrenciler gibi ek harcamalar gerektirebilir. Araştırmadan elde edilen bilgiler ışığında üstün zekâlı ve yetenekli çocukların genel eğitim ortamlarında eğitimine yönelik deneysel çalışmalar ve eylem araştırmaları yapılabilir.
Araştırmanın bulguları arasında üstün zekâlı ve yetenekli çocukların eğitim sürecine ailenin katılımının yansımaları önemli görülmektedir. Üstün Yetenekli Bireylere Yönelik Eğitim Modelleri ve Öğretme Uygulamaları (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Okan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Beyin temelli bilim öğretiminin üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin akademik başarısına, yaratıcılığına, eleştirel düşünmesine ve tutumlarına etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi).
Araştırma Başlığı: Ortaokullarda Üstün Zekalı ve Yetenekli Öğrencilere Sunulan Eğitim Hizmetlerine İlişkin Öğretmen Deneyimlerine Derinlemesine Bir Bakış. Araştırmanın temel amacı genel eğitim okullarında üstün zekalı ve yetenekli öğrencilere sunulan eğitim hizmetlerine ilişkin öğretmenlerin deneyimlerini derinlemesine araştırmaktır.
