TÜRKİYE TAŞKÖMÜRÜ KURUMU ÜZÜLMEZ
TAŞKÖMÜRÜ İŞLETME MÜESSESESİ 2011 YILI RAPORU
Bu rapor, 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Kanun ile 233 sayılı KHK uyarınca düzenlenmiştir.
Müessesenin Ünvanı : Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesi
Merkezi : Zonguldak
Bağlı Olduğu Kuruluş : Türkiye Taşkömürü Kurumu
Esas Sermayesi : 1.235.000.000 TL
Ödenmiş Sermayesi : 1.220.000.000 TL
Ödenmemiş Sermayesi : 15.000.000 TL
KARAR ORGANI
(YÖNETİM KOMİTESİ)
Yönetim Komitesindeki Görevi Adı ve Soyadı Kuruluştaki Görevi
Görevde Bulunduğu Süre Başlama
Tarihi
Ayrılma Tarihi
1- Başkan Recep DANACIOĞLU Müessese Müdürü 17.08.2000 Devam ediyor 2- Üye Ali HEKİM Müessese Müdür Yrd. 15.12.2009 Devam ediyor 3- Üye Muzaffer GÜMÜŞEL Müessese Müdür Yrd. 26.04.2002 Devam ediyor 4- Üye Ferit AVCI Müessese Müdür Yrd. 15.12.2009 Devam ediyor 5- Üye Nuri ÇİLEK Müessese Müdür Yrd. 16.08.2000 Devam ediyor
(*) Müessesenin sermayesi TTK Yönetim Kurulunun 26.01.2012 tarih ve 43 sayılı kararı ve YPK' nın 13.01.2012 tarih ve 2012/T-2 kararı ile 1.340.000.000 TL' ye yükseltilmiştir.
Raporda yer alan kısaltmalar
AB : Avrupa Birliği AID : Alt Isıl Değeri
AKÇT : Avrupa Kömür Çelik Topluluğu COP : İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ÇATES : Çatalağzı Termik Santralı
DPT : Devlet Planlama Müsteşarlığı DLF : Devolopment Loan Fund
ECSC : Avrupa Kömür Çelik Topluluğu EKİ : Ereğli Kömür İşletmeleri
ESD : Eşik Sınır Değer (TWA)
ETKB : Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı EÜAŞ : Elektrik Üretim Anonim Şirketi GSMH : Gayri Safi Milli Hasıla
GSYİH : Gayri Safi Yurt İçi Hasıla IEA : Uluslararası Enerji Ajansı İDT : İktisadi Devlet Teşekkülü
İSO : Uluslararası Sınıflandırma Sistemi KHK : Kanun Hükmünde Kararname KİK : Kamu İhale Kurumu / Kanunu KİT : Kamu İktisadi Teşekkülü KYSK : Karadon Yeni Servis Kuyusu MİGEM : Maden İşleri Genel Müdürlüğü
MKE : Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu MTA : Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü MTEP : Milyon Ton Eşdeğer Petrol
PAÜİ : Pano Ayak Üretim İşçisi PCI : Pulverize Kömür Enjeksiyonu PDKS : Personel Devam Kontrol Sistemi TBMM : Türkiye Büyük Millet Meclisi TEP : Ton Eşdeğer Petrol
TİM : Taşkömürü İşletme Müessesesi TİS : Toplu İş Sözleşmesi
TKİ : Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu TTK : Türkiye Taşkömürü Kurumu
TÜİK : Türkiye İstatistik Kurumu USBM : Amerikan Jeolojik Teknikler YKK : Yönetim Kurulu Kararı YPK : Yüksek Planlama Kurulu
İÇİNDEKİLER
Sayfa No
I. TOPLU BAKIŞ ... I
II. İDARİ BÜNYE... 1
A- Mevzuat... 1
B- Teşkilat... 3
C- Personel durumu... 5
III. MALİ BÜNYE... 20
A- Mali durum... 20
B- Mali sonuçlar... 23
IV. İŞLETME ÇALIŞMALARI... 25
A- Giderler... 26
B- Tedarik işleri... 30
C- Üretim ve maliyetler... 43
D- Pazarlama... 123
E- Sigorta işleri... 128
F- İşletme sonuçları ... 129
G- Yatırımlar... 132
V. BİLANÇO... 135
-Aktif... 135
-Pasif... 142
VI. GELİR TABLOSU... 146
VII. EKLER... 153
I.TOPLU BAKIŞ
Zonguldak havzasındaki taşkömürünün 1829 yılında bulunmasını müteakip 1848 yılında Sultan Birinci Abdülmecit bir fermanla Ereğli Taşkömürü Havzasını kendi Hazine-i Hassa Vakıflarına dâhil etmiş, 1849-1854 döneminde sadece insan ve hayvan gücüne dayalı ve ağırlıklı olarak açık ocak işletmeciliğiyle yılda ortalama 40- 50 bin ton taşkömürü üretimi yapılmış, Kırım savaşının çıkması ile havza denetimi 1854 yılında “Muvakkat İngiliz İdaresi” ne bırakılmış, bu yıldan itibaren artan üretim miktarı savaşın bitmesi ile 35 bin ton seviyelerine düşmüştür.
1864 yılında havzanın idaresini alan Bahriye Nezareti 1865 yılında madencilik faaliyetlerini yapılandırmak üzere Dilaver Paşa’yı Padişah Abdülaziz’in emriyle
“Ereğli Livası Kaymakamı ve Maadin Hümayun Nazırı” sıfatıyla tayin ederek Ereğli’ye göndermiştir. Dilaver Paşa, bir harabeyi andıran havzada hukuki, idari, teknik ve sosyal bir düzen kurmuştur. Üzülmez-Asma ve Karadon-Gelik bölgelerinde havzanın en zengin damarlarını işleten Eseyan ve Karamanyan Şirketleri, padişahın izni ile 1893 yılında Zonguldak Limanı’nı inşa etmişlerdir. Ereğli Şirketi Zonguldak’ta Çaydamar ocağını Karamanyan Şirketi’nden, İkinci Makas ocağını Ahmet Ali ve şürekasından ve Pavli (Dilaver) ocağını da Pavleki’den satın almış, 40 bin ton/yıl olan üretimi 100 bin ton/yıla çıkararak nakliyatı temin etmek üzere Üzülmez’den limana kadar, Bahriye İdaresiyle ortaklık yaparak dar hatlı bir demiryolu hattı kurmuştur.
1908 senesine kadar Üzülmez Bölgesinde 9’u Türklere ait toplam 45 ocakta taşkömürü üretiminin yapıldığı bilinmektedir.
1921 yılında TBMM Hükümeti havzanın kontrolünü ele almış, mevcut ocaklar 1926 yılından sonra Türkiye İş Bankası tarafından kurulan Kömür-İş Şirketi ile Fransız sermayeli Ereğli Şirketi tarafından işletilmiştir. İş Bankası Üzülmez ve Kilimli’de birer lavvar inşa etmiş, Üzülmez’de tesis edilen Türk Antrasit (Sömikok) ve Briket Fabrikası’nın açılışı 11.09.1935 tarihinde yapılmıştır.
07.03.1937 tarih ve 3146 Sayılı Kanunla Ereğli Şirketi, Hükümet tarafından satın alınarak tüm varlıklarıyla Etibank’a devredilmiştir. Havzadaki ocaklar Etibank tarafından kurulan Ereğli Kömür İşletmeleri T.A.Ş. (EKİ) tarafından işletilmeye başlanmıştır. 30.05.1940 tarih ve 3867 Sayılı Kanunla havzadaki tüm ocaklar kamulaştırılarak Devlet eliyle işletilmesi sağlanmıştır. Etibank’ın EKİ Müessesesi tarafından işletilen ocaklar 22.05.1957 tarih ve 6974 Sayılı Kanunla kurulan Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu’na (TKİ) devredilmiştir.
KİT’lerin yeniden düzenlenmesi kapsamında çıkarılan 10.10.1983 tarih ve 96 sayılı KHK ile Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) kurulmuş ve havza TTK’ya devredilerek taşkömürü rezervinin işletilmesi hakkı tüm hukuku ile TTK’ya
verilmiştir. TTK Yönetim Kurulu’nun 28.11.1985 tarih ve 445 sayılı kararıyla 01.01.1986 tarihi itibariyle Müessese haline getirilen Üzülmez Bölgesi halen Zonguldak ilinin yaklaşık 5 km doğusunda ve 28 km²’lik bir alanda faaliyetlerini sürdürmektedir.
TTK Yönetim Kurulu’nun 10.09.1991 tarih ve 240 sayılı kararı ile yürürlüğe giren “Müesseselerin Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Yönetmeliği”nin 6.
maddesinde Müessesenin amaç ve faaliyet konuları; “TTK Ana Statüsünde belirtilen amaç ve faaliyetler doğrultusunda her türlü arama, etüd, plan, proje ve programlar yapmak, uygulama stratejilerini belirlemek, sınai ve sosyal tesis kurmak ve işletmek suretiyle taşkömürü üretimini gerçekleştirmektir” şeklinde belirlenmiştir.
Üzülmez Müessesesinin jeolojik rezervi TTK bünyesindeki toplam rezervin
%23’ünü teşkil etmektedir ve 307 milyon ton olan bu rezervin 139 bin tonu görünür rezerv kategorisindedir.
Üzülmez Müessesesinde 2011 yılında, TTK toplam satılabilir üretiminin
%21,9’u oranında 342 bin ton taşkömürü üretimi gerçekleştirilmiştir.
Kuruluşun diğer Müesseselerinde de olduğu gibi Müessese giderlerinin büyük bir kısmı sabit giderler özelliği taşıyan personel giderlerinden oluşmaktadır. Bu nedenle üretim miktarı düşük düzeyde kaldıkça sabit giderlerden üretimin ton başına düşen pay yükselmekte, birim maliyetler artmakta ve sabit giderler zarara dönüşmektedir.
Türkiye için vazgeçilmez olan yüksek kalorili ve koklaşabilir özellikteki bu kömürlerin üretiminin kaçınılmaz olduğu dikkate alındığında üretim, üretim verimliliği ve satış miktarının artırılarak üretim maliyetinin ve faaliyet zararının azaltılması gerekmektedir.
Üzülmez Müessesesinin son 5 yıla ilişkin toplu bilgileri aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.
Toplu bilgiler Ölçü 2007 2008 2009 2010 2011 Son iki
Artış veya azalış yıl farkı %
Sermaye Bin TL 750.000 850.000 950.000 1.020.000 1.235.000 215.000 21,1
Ödenmiş sermaye Bin TL 710.000 820.000 895.000 979.000 1.220.000 241.000 24,6
Öz kaynaklar Bin TL - - - - 24.580 24.580 100,0
Yabancı kaynaklar Bin TL 156.001 139.300 159.707 172.997 29.787 (143.210) (82,8)
Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar Bin TL 120.494 100.404 115.797 124.979 (124.979) (100,0)
Finansman giderleri Bin TL - - - - - - -
Maddi duran varlıklar (edinme değeri) Bin TL 76.694 79.119 82.211 87.299 90.339 3.040 3,5 Maddi duran varlıklar (birikmiş amortismanı) Bin TL 51.274 50.111 40.471 50.587 50.624 37 0,1 Yatırımlar için yapılan nakdi ödemeler Bin TL 2.251 2.631 5.368 5.059 4.804 (255) (5,0)
Yatırımların gerçekleşme oranı (nakdi) % 99 105 102 93 85 (8) (8,6)
Tüm alım tutarı(hizmet alımları dahil) Bin TL 9.251 14.985 16.589 19.694 22.540 2.846 14,5
Üretim miktarı (satılabilir kömür) Bin ton 355 304 355 358 346 (12) (3,4)
Tüm üretim tutarı (üretim maliyeti) Bin TL 99.332 101.605 119.376 123.898 127.137 3.239 2,6
Üretim verimliliği (veya randıman) Kg/Yev 735 695 699 729 748 19 2,6
Satış miktarı :
-Mües. üretimi kömür Bin ton 344 299 344 352 342 (10) (2,8)
-Emtia kömür Bin ton - - - - - - -
Net satış tutarı Bin TL 37.620 41.067 55.035 55.493 65.182 9.689 17,5
Stoklar:
-İlk madde ve malzeme Bin TL 2.196 3.392 3.322 4.917 6.582 1.665 33,9
-Yarı mamuler Bin TL - - - - - - -
-Mamuller Bin TL 577 - 338 - - - -
-Ticari mallar Bin TL - - - - - - -
-Diğer stoklar Bin TL 320 943 240 73 1.042 969 1.327,4
Memur (ortalama) Kişi 22 23 25 22 16 (6) (27,3)
Sözleşmeli (ortalama) Kişi 271 277 263 233 217 (16) (6,9)
İşçi (ortalama) Kişi 2.175 2.014 2.304 2.226 2.123 (103) (4,6)
Personel için yapılan tüm giderler Bin TL 107.460 105.750 107.461 110.991 114.448 3.457 3,1
Cari yıla ilişkin:
-Memurlar için yapılan giderler Bin TL 743 880 1.101 881 479 (402) (45,6)
-Memur başına aylık ortalama gider TL 2.812 3.190 3.730 4.319 3.326 (993) (23,0)
-Sözleşmeliler için yapılan giderler Bin TL 7.879 8.656 8.921 8.670 9.504 834 9,6 -Sözleşmeli başına aylık ortalama gider TL 2.418 2.604 2.837 3.211 3.602 391 12,2 -İşçiler için yapılan giderler Bin TL 85.937 84.483 99.392 101.380 104.465 3.085 3,0
-İşçi başına aylık ortalama gider TL 3.292 3.496 3.914 3.870 4.390 520 13,4
Dönem kârına ilişkin vergi ve diğer yasal yük. Bin TL - - - - - - -
Tahakkuk eden vergiler Bin TL 9.009 4.449 5.376 6.843 7.177 334 4,9
GSYİH'ya katkı (üretici fiyatlarıyla) Bin TL 7.119 9.199 20.981 21.945 26.145 4.200 19,1 GSYİH'ya katkı (alıcı fiyatlarıyla) Bin TL 16.127 13.648 26.357 28.788 33.322 4.534 15,7 GSMH'ya katkı (alıcı fiyatlarıyla) Bin TL 16.127 13.648 26.357 28.788 33.322 4.534 15,7
Faaliyet kârlılığı (öz kaynaklar yönünden) % - - - - - - -
Mali kârlılık (öz kaynaklar yönünden) % - - - - - - -
Ekonomik kârlılık % - - - - - - -
Zararlılık (öz kaynak yitirilişi) % - - - - - - -
Faaliyet karı veya zararı Bin TL 84.399 80.525 86.945 91.420 86.528 (4.892) (5,4)
Dönem karı veya zararı Bin TL 91.751 89.909 90.394 93.182 91.436 (1.746) (1,9)
Bilanço karı veya zararı Bin TL 830.495 920.404 1.010.798 1.103.980 1.195.416 (91.436) (8,3)
Zonguldak Taşkömürü İşletme Müessesesine bağlı olarak faaliyette bulunan Üzülmez Bölge Müdürlüğü, Türkiye Taşkömürü Kurumunun 28.11.1985 tarih ve 445 sayılı ile 01.01.1986 tarihi itibariyle müessese haline dönüştürülmüş bundan sonra
“Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesi” unvanı ile faaliyetlerini sürdürmüştür.
Müessesede 2011 yılı faaliyet döneminde; satılabilir kömür üretimi geçen yıla göre %3,1 oranında 11 bin ton noksanı ile 346 bin ton olarak gerçekleşmiştir, bu miktarın tamamı satılmış karşılığında 63 milyon TL net satış hâsılatı sağlanmıştır. Net satış hâsılatı toplamı, toplam personel giderleri tutarı 104,5 milyon liranın %65,9’unu karşılayabilmektedir.
Kuruluşun esas sermayesi 1.235 milyon TL olup, 1.220 milyon TL’si ödenmiştir. Müessese ihtiyacı olan kaynağı yaratamadığı için finansman ihtiyacının önemli bir kısmı sermaye artışı ile Hazine tarafından karşılanmaktadır. Üretim maliyetinin yüksek gerçekleşmesi, satışların devamlı zararla sonuçlanması, sermaye ihtiyacını her yıl arttırmaktadır. Bunun azalması için, üretim miktarının arttırılarak üretim maliyetinin düşürülmesi gerekmektedir.
Taşkömürü ithalatının serbest olması, demir-çelik endüstrisinin fonsuz olarak ve Müessesenin maliyetlerinin çok altında taşkömürü ithal edilmesi, mevcut maliyet hâsılat yapısı ile kârlı ve verimli çalışma ve rekabet ortamını yaratma olanağının olmaması Müessesenin kömür fiyatlarının belirlenmesinde nazım rol oynamasını engellemektedir.
Havzanın genelinde olduğu gibi Müesseseye tahsisli sahanın jeolojik yapısı da tam mekanizasyonla üretime imkân vermemekte, üretim insan gücü ağırlıklı olarak sürdürmektedir. Bu nedenle, birim üretim maliyetinin %82,2’si işçi ücretlerinden kaynaklanmaktadır.
Derin yeraltı madenciliğinin özelliği nedeniyle işçi ücretleri ve üretim maliyetlerini oluşturan giderlerin büyük kısmı sabit giderlerden oluşmaktadır. Bu yapı içinde üretim miktarı azaldıkça sabit giderlerden birim maliyetine düşen paylar yükselmekte, ton maliyetleri artmaktadır.
Yatırımların iş gücüne göre dengeli ve uyumlu yapılarak, işgücünden azami miktarda yararlanılarak, işgücünün verimsiz durumda bırakılmamasına özen gösterilmesi gerekmektedir.
Hazırlık çalışmalarının eldeki iş gücüne göre planlanması ve gerçekleştirilmesi, iş verimini ve üretimi artıracak şekilde iş gücünün çalıştırılması gerekmektedir.
Giderler içinde en yüksek tutarı işçilik giderleri oluşturmuş, maliyet unsur olarak önemli yer almıştır. Bu nedenle, işgücü verimliliğinin arttırılması en önemli işletme sorunlarından birisi olmaktadır.
Müessesede üretilen taşkömürü üretimi koklaşabilir niteliktedir. Sanayi için önemli bir enerji kaynağı olması yanında, temel mal niteliğindeki sıvı çelik üretiminde vazgeçilmez olan koklaşabilir taşkömürü sadece TTK imtiyazındaki Zonguldak
havzasında bulunmaktadır. Zonguldak havzasındaki ocaklarda derin yeraltı madenciliği ile yapılan üretimin verimliliği düşük, birim maliyeti yüksek olmaktadır.
Buna karşılık taşkömürünün yurtiçi satış fiyatı, büyük rezervlere sahip ülkelerde açık işletmelerden düşük maliyetle üretilen kömürlerin ithal maliyetine göre belirlendiğinden buna göre tespit edilen TTK satış fiyatları ticari maliyete göre düşük düzeyde kalmakta, satışlar zararla sonuçlanmaktadır.
TTK tarafından hazırlanan 2009-2013 yıllarına ilişkin Kısa ve Orta Vadeli İyileştirme Programında satılabilir üretim miktarının 2009 yılında 384,6 bin ton, 2010 yılında 511,9 bin ton, 2011 yılında 658 bin ton, 2012 yılında 898 bin ton ve 2013 yılında 1 milyon tona çıkarılacağı, buna bağlı olarak işçi sayısının yıllar itibariyle artacağı, üretim artışının etkisiyle birim maliyetinin düşeceği ve zararın kabul edilebilir düzeylere indirilebileceği planlanmıştır.
2004 yılından itibaren Kuruma başta hazırlık projeleri olmak üzere yatırımlar için önemli tutarda kaynak aktarılmaya başlanmış, makine-teçhizatın bir kısmı yenilenmiştir. Buna karşılık zor şartlarda çalışan personelin devamlı emekli olması, alınan personelin ancak eski durumu muhafaza ettiği ve hatta personel sayısında azalma olduğu gözlenmektedir.
Personelin büyük sayılarda değil, her yıl ayrılan personele ve yapılan yatırıma göre alınması, eğitimde ve terfide daha uyumlu olacağı ve işçilerin verimliliğinin artacağı bir gerçektir.
2009 yılında alınan işçilerin tecrübe kazanmaları ile artması hedeflenen işgücü verimlilikleriyle üretimin daha da artırılması mümkün görülmekle birlikte, mazeretsiz işe gelmeme ve doktor vizitesine çıkma sayılarındaki artışın endişe verici boyutlara ulaştığı görülmektedir. Diğer yandan, süren emekliliklerle yeniden azalma trendine girecek olan işçi sayısının belirli bir seviyede tutulmasını sağlamak üzere her yıl azalan oranda işçi alımının yapılması zorunluluk arz etmektedir.
Yurtiçi üretim miktarı düşük düzeyde bulunduğundan Türkiye’nin taşkömürü ihtiyacının önemli bir bölümü ithalat yoluyla karşılanmaktadır. İthal kömür maliyetlerine göre belirlenen yurtiçi satış fiyatları ile elde edilen hasılat üretim maliyetlerini karşılamaktan çok uzaktır. Son dönemde Dünya Metalürjik Taşkömürü fiyatlarındaki artışın sağlayacağı satış hasılatı artışına rağmen üretim maliyetlerinin düşürülememesi sonucu dönem zararlarının devam edeceği tahmin edilmektedir.
Kuruluşun diğer Müesseselerinde de olduğu gibi Müessese giderlerinin büyük bir kısmı sabit giderlerden oluşmaktadır. Bu nedenle üretim miktarı düşük düzeyde kaldıkça sabit giderlerden üretimin ton başına düşen pay yükselmekte, birim maliyetler artmakta ve sabit giderler zarara dönüşmekte, satış fiyatları da aynı oranda artmadığından ton başına zarar yükselmektedir.
Türkiye için vazgeçilmez olan yüksek kalorili ve koklaşabilir özelliğe sahip bu kömürlerin üretiminin arttırılarak sürdürülebilmesi için başlamış olan hazırlık yatırımlarının aksatılmadan zamanında tamamlanarak hazır rezervin yeterli miktara
çıkarılması, daha verimli iş gücüyle daha kaliteli (düşük küllü) ve daha fazla miktarda üretimin yapılmasıyla satış miktarının artırılarak satılabilir kömür birim maliyetinin ve bilanço zararının azaltılmasına çalışılması gerekmektedir.
Öneriler:
Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesinin 2011 yılındaki çalışmaları üzerinde T.C. Sayıştay tarafından yapılan incelemeler sonunda getirilen öneriler aşağıdadır.
1- Elde edilen satış hâsılatının işçi ücretlerini dahi karşılayamadığı, müessesenin sürekli olarak zarar ettiği ve birikmiş zararların büyük tutarlara ulaştığı göz önüne alınarak, dönem zararlarının önlenebilmesi için üretim miktarlarının artırılması ve birim üretim maliyetlerinin düşürülmesi yönünde etkin önlemler alınması, (Sayfa: 117, 124)
2- İşlerin; hafta ve genel tatil günlerinde çalışmayı, normal günlerde ise fazla çalışmayı gerektirmeyecek şekilde düzenlenmesi, fazla çalışmanın öngörülemeyen olağandışı durumlardan kaynaklanan zorunlu hallerle sınırlandırılması ile fazla çalışma karşılığı ücretli izin uygulamasının en alt düzeye indirilmesine çalışılması üretim kaybı ve fazladan harcama yapılmasının önlenmesi (Sayfa : 11-12)
3- Müessese’de işgücü verimliliklerinin artırılması ve işyeri disiplini sağlanması amacıyla;
- İzinsiz ve mazeretsiz işe gelmemeyi, olağan olamayacak şekilde hastane izni kullanmayı alışkanlık haline getiren, disiplinsiz hareket eden, iş amirlerine ve arkadaşlarına karşı uygunsuz ve fiili davranışlarda bulunan, işyeri moralini ve disiplinini bozarak üretimi aksatan işçilere 4857 Sayılı İş Kanununun ilgili hükümlerinin tavizsiz uygulanması konusunda Kurum yöneticileri tarafından gerekli kararlılığın gösterilmesi,
- Personel Devam Kontrol Sisteminin anlamı ve önemi açısından PDKS uygulamalarına ilişkin olarak TTK Genel Müdürlüğünce çıkarılan Genelge ve Talimatların titizlikle uygulanması ile Müessese çalışanlarının ikaz edilerek bu hükümlere uymalarının sağlanması,
- PDKS kayıtları, lambahane kayıtları ile kamera görüntülerinin silsile halinde ilgili birim amirlerince aylık olarak kontrol edilerek vergi kayıplarına ve kamu zararına yol açan haksız ödemelerin önüne geçilmesi, (Sayfa : 12-13, 60-65)
4- Ana üretim birimi olan lavvarlarda hizmet alımı konusunda oluşacak risklerin üretimin durmasına, kuruluşun gayri faal duruma gelmesine yol açabileceği göz önüne alınarak, özellikli bir iş olan lavvar hizmet alımında sürenin 5 yılla sınırlı olmasından kaynaklanan sorunların ortadan kaldırılması amacıyla, ilgili mevzuatta
gerekli düzenlemenin yapılabilmesi için biran önce yetkili merciler nezdinde girişimde bulunulması (Sayfa: 34-35, 94-95),
5- Üzülmez Müessesesinin üretim faaliyetlerinin program hedefleri doğrultusunda kesintisiz olarak sürdürülmesinde büyük önemi olan -250 Kat Hazırlığı ve -50/-200 katındaki rezervin askıya alınmasını sağlayacak Havalandırma ve Nakliyat Galerilerinin Islahı Projeleri kapsamında ihale edilen işle ilgili olarak yüklenici firmanın, Kurumla imzaladığı sözleşme ve şartnameler doğrultusunda yapılan işin, istenilen kalitede ve süresi içinde bitirilmesi ile, iş güvenliği ve işçi sağlığına ilişkin mevzuat hükümlerine titizlikle uyması konusunda uyarılması, firma işyerlerinin, iş güvenliği ve işçi sağlığı hususları ile yapılan imalatların kalitesi yönünden daha sık denetlenmesi, tespit edilen noksan ve kusurlu işlerin öncelikle tamamlattırılması, gerektiğinde sözleşme ve eki şartnameler ile ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda sözleşmenin feshi de dahil işlem yapılması (Sayfa :75- 82),
6- Önceki yıllara göre arttığı ve daha ciddi yaralanmalar ile ölümlere neden olduğu görülen iş kazalarının, oluş yerlerine göre nedenlerinin ayrı ayrı araştırılması, özellikle üretim panolarında, ayaklarda, tavan ve taban yollarında uygulanan tahkimat sistemi ve elemanlarının gözden geçirilmesi ve kazaların oluş nedenlerini ortadan kaldıracak şekilde eğitim de dahil olmak üzere her türlü tedbirin alınması (Sayfa; 96- 97),
7- Raporun ilgili bölümlerinde yer alan ve Ek 12’de listelenen diğer öneri ve tavsiyelerinde yerine getirilmesi.
Sonuç :
Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesinin 2011 yılı bilançosu ve 91.435.952,77 Türk Lirası dönem zararı ile kapanan gelir tablosu tasvibe sunulur.
II. İDARİ BÜNYE A-Mevzuat :
TTK’nın üretim havzası içinde yer alan bölgede, 1828 yılından bu yana kömür işletmeciliği yapılmaktadır. 1920 yılından itibaren havzada kömür işletmeleri; Türkiye Cumhuriyetinin tercih ve kararları doğrultusunda kurulan şirketler tarafından, 1940 yılından itibaren doğrudan kamu kuruluşları eliyle işletilmiştir.
Kamu İktisadi Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında 11.04.1983 tarih ve 60 sayılı KHK ile; Ereğli Kömürleri İşletme Müessesesi yerine (EKİ) Armutçuk, Kozlu, Üzülmez, Karadon ve Amasra Taşkömürü İşletme Müesseselerini bünyesinde toplayan Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) kurulmuştur.
11.04.1983 tarih ve 60 sayılı Kamu İktisadi Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında KHK, 22.10.1983 tarihli 18199 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 19.10.1983 tarih ve 2929 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.
Kamu İktisadi Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında 2929 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeden sonra Türkiye Taşkömürü Kurumunun Kuruluşu Hakkında 10.10.1983 tarih ve 96 sayılı KHK yayımlanmıştır.
Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun kuruluşu; Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinin 28.12.1983 tarih ve 912 sayılı nüshasında tescil ve ilanı yapılarak tamamlanmıştır.
Kamu İktisadi Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları 18.06.1984 tarihli 18435 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK ile yeniden düzenlenmiş ve 2929 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.
233 sayılı KHK gereğince hazırlanan, Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon Kurulu tarafından kabul edilen “Türkiye Taşkömürü Kurumu Ana Statüsü”
11.12.1984 tarihli 18602 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Kamu İktisadi Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarının 233 sayılı KHK çerçevesinde kuruluşlarının tamamlanması ve Ana Statülerinin Resmi Gazete’de yayımlanmasından sonra, 20.05.1991 tarihli 20876 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 15.05.1991 tarih ve 3743 sayılı Kanunla, diğer kuruluşlar yanında Türkiye Taşkömürü Kurumu Kuruluşu hakkında 28.10.1983 tarih ve 96 sayılı KHK de yürürlükten kaldırılmıştır.
Türkiye Taşkömürü Kurumu 233 sayılı KHK ve “Türkiye Taşkömürü Kurumu Ana Statüsü” hükümlerine göre faaliyetini sürdürmektedir.
Türkiye Taşkömürü Kurumunun faaliyete geçmesinden sonra; Türkiye Taşkömürü Kurumu Yönetim Kurulunun 28.11.1985 tarih ve 85 sayılı kararı ile
Ticaret sicil Gazetesinin 26.12.1985 gün ve 1417 sayılı nüshasında tescil ve ilanı yapılmıştır.
Türkiye Taşkömürü Kurumu Yönetim Kurulunun 01.09.1994 tarih ve 231 sayılı kararı ile; Amasra ve Armutçuk Müesseselerinin işletme haline dönüştürülerek, Amasra İşletmesinin Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessese Müdürlüğüne, Armutçuk İşletmesinin Karadon Taşkömürü İşletme Müessese Müdürlüğüne bağlanmasına karar verilmiştir.
Daha sonra; Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesine bağlı olarak faaliyette bulunan Amasra Taşkömürü İşletme Müdürlüğü, Türkiye Taşkömürü Kurumu Yönetim Kurulunun 24.09.1997 tarih ve 192 sayılı kararı ile 01.01.1998 tarihinden itibaren “Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesi” unvanı ile tekrar Müesseseye dönüştürülmüş, buna ait karar Türkiye Ticaret Sicili gazetesinin 28.12.1997 tarihli 4449 sayılı nüshasında yayınlanmıştır.
TTK Yönetim Kurulunun 10.09.1991 tarih ve 240 sayılı kararı ile yürürlüğe giren Müesseselerin Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Yönetmeliğinin 6.
maddesinde, Müesseselerin kuruluş amaç ve faaliyet konuları; “TTK Ana Statüsünde belirtilen amaç ve faaliyetler doğrultusunda her türlü arama, etüt, plan, proje ve programlar yapmak, uygulama stratejilerini belirlemek, sınai ve sosyal tesisler kurmak ve işletmek suretiyle, taşkömürü üretimini gerçekleştirmektir.” şeklinde belirlenmiş ve müessesenin faaliyetleri esas olarak kömür üretimi ile sınırlandırılmıştır.
Yapılan bu düzenlemeye istinaden; üretilen kömürün satış işlemleri genel müdürlükçe yürütüldüğü gibi, müessesenin birçok alım işi, işlerin üçüncü kişilere yaptırılması, inşaat ihaleleri, kömür ocağı yatırımı gibi işleri de genel müdürlükçe yürütülmektedir.
Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesi; 3346 sayılı Kanun ile 8065 sayılı Sayıştay Kanunu ve 233 sayılı KHK gereğince T.C. Satıştay’ın mali, idari, hukuki ve teknik olarak sürekli denetime tabi olup, 233 sayılı KHK’de saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine göre faaliyette bulunmaktadır.
Memur ve sözleşmeli personel statüsünde çalışan personelin özlük hakları, 399 sayılı KHK ve 657 sayılı Kanun’a göre, İşçi statüsündeki personelin özlük ve sosyal hakları; 4857 sayılı İş Kanunu, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi grev ve Lokavt Kanunu’na göre yürütülmektedir.
Tüm personel sosyal güvenlik bakımından 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigotası Kanunu ile oluşturulan mevzuata tabi bulunmaktadır.
B-Teşkilat :
1-Teşkilatın yapısı :
Taşkömürü İşletme Müessese Müdürlüklerinin teşkilat yapısı; 233 sayılı KHK gereğince hazırlanan 11.12.1984 tarihli 18602 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
“Türkiye Taşkömürü Kurumu Ana Statüsü” ile düzenlenmiştir.
Türkiye Taşkömürü Kurumu Yönetim Kurulu’nun 10.09.1991 tarih ve 240 sayılı kararı ile kabul edilen “Türkiye Taşkömürü Kurumu Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Yönetmeliği”ne göre; Yönetim Komitesi; Müessese Müdürü, üretim, etüt- tesis, idari ve elektro-mekanikten sorumlu 4 müessese müdür yardımcısı ve bunlara bağlı servis müdürlükleri ve şeflikleri ile yönetim komitesine bağlı özel büro şefliği ve doğrudan müessese müdürüne bağlı sivil savunma amir ve uzmanlığı birimlerinden oluşmaktadır.
10.09.1991 tarihi ve 240 sayılı TTK Yönetim Kurulu Kararı ile kabul edilen
“Türkiye Taşkömürü Kurumu Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Yönetmeliği”nde muhtelif Yönetim Kurulu Kararları ile değişiklik yapılmış, söz konusu Yönetmelik TTK Yönetim Kurulu’nun 03.03.2008 tarih ve 49 sayılı kararı ile yürürlükten kaldırılarak yerine “Türkiye Taşkömürü Kurumu Teşkilat Yapısı, Görev ve Çalışma Esasları Yönergesi” yürürlüğe konmuştur.
Müessesenin teşkilat şeması rapor ekinde (Ek:1) yer almaktadır.
2-Karar organı :
233 sayılı KHK ve TTK Ana Statüsüne göre; Müessesenin karar organı Yönetim Komitesidir. 233 sayılı KHK’nin 18’inci maddesine göre Yönetim Komitesi bir başkan dört üyeden oluşmakta olup, Yönetim Komitesinin üyeleri Müessesenin üst seviyedeki yöneticileri arasından, TTK Yönetim Kurulunca atanmaktadır.
03.03.2008 tarih ve 49 sayılı TTK Yönetim Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan
“Türkiye Taşkömürü Kurumu Teşkilat Yapısı, Görev ve Çalışma Esasları Yönergesi”ne göre; Yönetim Komitesi, TTK Genel Müdürlüğü tarafından tespit edilen esaslara, işletme bütçesi ve programlarına uygun olarak verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda müessesenin yönetimini sağlayacak kararları almakla görevli ve yetkili bulunmaktadır.
Yönetim Komitesi başkan ve üyeleri raporun giriş bölümünde yer almaktadır.
Yönetim Komitesi Başkanı Müessese Müdürü olup, Yönetim Komitesi Üyeleri Müessese Müdür Yardımcılarından oluşmaktadır.
Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesi Müdürü ve Müdür Yardımcılığına 2011 yılında herhangi bir atama yapılmamış, bir önceki yıl personeli görevini sürdürmüştür.
Yönetim Komitesi 2011 yılında 33 toplantı yapmış, teknik, idari, mali olmak üzere çeşitli konularda 66 karar almıştır.
3-Yürütme organı :
233 sayılı KHK’nin 17’nci maddesi, TTK Ana Statüsünün 13’üncü maddesine göre; müessesenin yetkili ve sorumlu yürütme organı müessese müdürlüğüdür.
Müessese Müdürü; üretim, etüt-tesis, idari, elektro-mekanikten sorumlu 4 müessese müdür yardımcısı ile birlikte yürütme organını oluşturmakta, müessese müdürü ve müessese müdür yardımcılarına bağlı; işletme müdürlükleri, şube müdürlükleri ve başmühendislikler bulunmaktadır.
03.03.2008 tarih ve 49 sayılı TTK Yönetim Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan
“Türkiye Taşkömürü Kurumu Teşkilat Yapısı, Görev ve Çalışma Esasları Yönergesi”
Müessese Müdürünü; TTK Ana Statüsünde belirlenen amaç ve faaliyetler ile Genel Müdürlüğün öngördüğü programlar çerçevesinde, Müessesenin çalışma politikasını belirlemek, organize etmek, zorunlu kaynakları sağlamak ve ilgili birimlere tahsis ederek denetlemek, planlanan hedeflere ulaşmak için Müessesenin yeraltı ve yerüstü faaliyetlerini organize etmek, her türlü arama, etüt, plan, proje ve programların yapılmasını ve uygulamasını sağlamakla görevlendirmiştir.
Müessese Müdürü; müesseseyi kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri ile TTK Yönetim Kurulu ve Müessese Yönetim Komitesi kararları doğrultusunda yönetmekle görevli olup, idare ve yargı mercilerine ve üçüncü kişilere karşı müesseseyi temsil etmektedir.
Müessese Müdürü, müdür yardımcıları, işletme müdürleri, şube müdürleri ve başmühendisler başta olmak üzere, personel atamaları TTK Yönetim Kurulu Kararı ile gerçekleştirilmektedir.
Üzülmez Müessese Müdürlüğünde TTK Yönetim Kurulu Kararı ile yapılan diğer atamalara raporun “C-Personel Durumu” bölümünde yer verilmiştir.
- Hukuk servisi :
Müessesenin hukuk işleri; genel müdürlük merkezinden yürütülmektedir.
12.01.2004 tarihli 25344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TTK kadro ihdas- iptaline ilişkin 05.01.2004 tarih ve 2004/6705 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına istinaden, TTK Yönetim Kurulunun 17.03.2004 tarih ve 50 sayılı kararı ile, 31 hukuk personeli kadrosu, genel müdürlük merkezinden müesseselere aktarılmış ve bu kadrolara naklen atamalar gerçekleştirilmiştir. Ancak, Üzülmez Müessesesi kadrolarına atanan Hukuk Müşavirliği personeli Müessesede göreve başlatılmamış, Müessesenin hukuk işlerinin genel müdürlükçe yürütülmesine devam edilmiştir.
Raporun önceki bölümünde açıklandığı üzere;
26.11.2008 tarihli 27066 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 27.10.2008 tarih ve 2008/14269 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile TTK Genel Müdürlük ve Müesseselerinde yapılan kadro ihdas ve iptal işlemleri sonucunda Müesseselerde Hukuk Müşavirliği birimleri iptal edilerek Genel Müdürlük Hukuk Müşavirliği güçlendirilmiştir.
23.01.2009 tarih ve 23 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile Üzülmez Müessese Müdürlüğü kadrosunda olup Genel Müdürlük Hukuk Müşavirliğinde görevlendirilen, 1 Hukuk Müşaviri, 1 şef, 4 memurun Genel Müdürlük Hukuk Müşavirliğine ataması yapılmıştır.
Müessese aleyhine açılan davalar genellikle, iş kazaları, maluliyet, meslek hastalıkları ve kıdem tazminatlarıyla ilgili iş davalarıdır.
31.12.2010 tarihi itibarıyla Müesseselerin leyh ve aleyhinde açılan davalara Genel Müdürlük denetim raporunda yer verilmiştir.
- Teftiş ve kontrol servisleri:
Müessesenin teftiş işlemleri; TTK Teftiş Kurulu Yönetmeliğine göre Kurum Teftiş Kurulu Başkanlığınca yürütülmektedir.
Müessesenin 2011 yılı teftiş programı 29.12.2010 tarih ve 638 sayılı Genel Müdür onayı ile yürürlüğe girmiştir. 2011 yılında Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessese Müdürlüğünün 2010 yılı işlem ve faaliyetleri hakkında 22.04.2011 tarih ve 115/164 sayılı Cevaplı Teftiş Raporu düzenlenerek gerekli öneri ve tavsiyelerde bulunulmuştur.
Bu öneriler içinde bazılarının kuruluşun kârlılığı ve verimliliği ile çok yakından ilgili bulunan önerilerin bu konuda çıkarılan genelgeler ile Genel Müdürlük talimatına dönüşmesi ve iç mevzuat gereği kesinlikle uygulamaya konulması izinsiz ve mazaretsiz olarak işe gelmeyen işçilerin iş akitlerinin fesh edilmesi gerekmektedir.
Bu konuda ayrıntılı bilgi raporun “Personel durumu” kısmında verilmiştir.
C- Personel durumu:
1-Personel kadroları ve personele ilişkin işlemler:
Müessesenin 2011 yılı personel kadroları ile dönem içinde çalışan ortalama personel ve dönem sonu personeli 2010 yılı ile mukayeseli olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.
Personel
2010 2011
Çalışan personel Norm Program Çalışan personel Ortalama Yıl sonu kadro kadro Ortalama Yıl sonu
kişi kişi sayı sayı kişi Kişi
A - Memurlar:
-Genel idare hizmetleri 21 16 - 30 15 16
-Teknik hizmetler 1 1 - 1 1 1
Toplam (A) 22 17 - 31 16 17
B - Sözleşmeliler: -
399 sayılı KHK'ye göre çalışanlar 233 225 - 383 217 212
Toplam (B) 233 225 - 383 217 212
C - İşçiler: -
1-Sürekli işçiler: 2.226 2.183 - 2.130 2.123 2.091
2-Geçici işçiler -
Toplam (C) 2.226 2.183 - 2.130 2.123 2.091 Genel toplam (A+B+C) 2.481 2.425 - 2.544 2.356 2.320
2011 yılı bütçesi ile Müesseseye 31’i I sayılı cetvelde memur, 383’ü II sayılı cetvele tabi sözleşmeli personel kadrosu verilmiş, ortalama 2.130 işçi ile çalışılacağı ve toplam personel sayısının 2.544 kişi olacağı öngörülmüştür.
TTK Genel Müdürlüğü ve Müesseselerin personel kadroları, 399 sayılı KHK ile bu KHK’de değişiklik yapan 3771 sayılı Kanun gereği Bakanlar Kurulu’nca hazırlanan kararname eki I ve II sayılı cetveller ile tespit edilmektedir. Genel Müdürlük kadro ihdas ve iptalleri denetim dönemi içinde 27.09.2011 tarihli 28067 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 22.08.2011 tarih ve 2010/1009 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla kabul edilmiş olan ihdas ve iptallerden;
I sayılı listede yer alan kadrolardan merkezde 1. derecede 8 adet müfettiş yardımcısı kadrosu iptal edilmiş, 5. derecede 8 adet müfettiş yardımcısı kadrosu ihdas edilmiştir.
II. sayılı listede yer alan merkezdeki 5 adet koruma ve güvenlik görevlisi kadro iptal edilmiş, 10 adet bilgisayar işletmeni ve 1 adet sağlık memuru kadrosu ihdas edilmiştir.
II. sayılı listede yer alan taşrada; 5 adet koruma ve güvenlik görevlis, 6 adet tekniker, 5 adet hemşire kadrosu olmak üzere 16 adet kadro iptal edilmiş, 10 adet bilgisayar işletmeni kadrosu ihdas edilmiştir.
İhdas ve iptali yapılan kadrolar 10.10.2011 tarih ve 351 sayılı TTK Yönetim Kurulu Kararıyla Genel Müdürlük ve Müesseselere dağıtılmıştır.
22.08.2011 tarih ve 2011/2180 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla gerçekleştirilen, kadro ihdas ve iptalleri sonunda Müesseselerdeki kadrolara ihtiyaçlarına göre dağıtım yapılmıştır. Üzülmez TİM’de herhangi bir kadro iptali yapılmamış, 4 adet bilgisayar işletmeni kadrosu ihdas edilmiştir.
2011 yılında müessesede 1.880 kişisi yeraltı, 250 kişisi yerüstü olmak üzere ortalama 2.130 işçi çalıştırılacağı öngörülmüştür.
Müessesenin 2011 yılı iş programına göre; 31 memur, 383 sözleşmeli memur, 2.130 işçi statüsünde olmak üzere 2.544 program kadrosu bulunmaktadır. 2010 yılı sonu itibarıyla müessesede 17 memur, 225 sözleşmeli memur, 2.183 işçi olmak üzere toplam 2.425 kişi çalışırken, 2011 yılında toplam 2.544 personel kadrosuna karşılık yıl sonunda 17 memur, 212 sözleşmeli 2.091 işçi olmak üzere Müessesede toplam 2.320 kişi çalışmıştır. 2011 yılında bir önceki yıla göre çalışan personel sayısında %4,3 oranında 105 kişi azalış olmuştur. İşçilerde 92 kişi azalırken, sözleşmelilerde yılsonu itibariyle 13 kişi azalmış, memurlar aynı kalmıştır.
Üzülmez TİM’e gönderilen bazı işçilerin daha önce çalıştıkları müesseselerde devamsızlık ve disiplinsizlik nedeniyle birkaç kez ceza aldıkları, disiplin kurulu kararıyla veya devamsızlık nedeniyle iş akitlerinin feshedildiği, ancak bu işçilerden pişmanlık dilekçesi alınarak tekrar işe döndürüldükleri görülmüştür.
Devamsız ve disiplinsiz işçilere hoşgörülü davranılması, yeraltında ağır işlerde, güç koşullarda ve riskli ortamlarda kurallara uyarak dürüst çalışan işçilere haksızlık mahiyeti taşımaktadır. Ayrıca bu ve benzeri uygulamaların iş yeri disiplinini ve diğer işçilerin moralini olumsuz yönde etkilediği açıktır.
Müessese kadrosunda olup aktif görevde bulunmayan 2 başuzmanın 1988- 2001’den beri görev yaptığı görülmüştür. Geçmiş dönemlerde Kurumun muhtelif üst birimlerinde görev yapan söz konusu başuzmanların bilgi birikiminden yararlanılması uygun olacaktır.
Personelin müessese içinde servislere dağılımı ve yıllık hareketlerini gösterir çizelge rapor ekinde (EK:2) yer almıştır.
Memur statüsünde çalışan personelin özlük hakları; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 399 sayılı KHK, sosyal hakları ise 5434 sayılı T.C Emekli Sandığı Kanununa tabi bulunmaktadır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 233 ve 399 sayılı KHK’lere tabi olan personel ile 2495 sayılı Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkında Kanun ve buna ait yönetmeliğe tabi olanların; hizmete alınması görev ve yetkileri, nitelikleri, atanma, ilerleme, yükselme, hak ve yükümlülükleriyle diğer özlük hakları, 14.06.1995 tarihli 22313 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü Personel Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.
Söz konusu personel ayrıca, TTK Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği ile TTK Genel Müdürlüğü Kadrolu ve Sözleşmeli Personel Sicil Amirleri Yönetmeliği’ne tabi bulunmaktadır.
TTK Personeli Atanma, Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği;
2010 yılında Başbakanlık Genelgelerine göre değiştirilmiş günün şartlarına göre revize edilmiştir.
Denetim dönemi içinde, Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği sınavı için TTK Genel Müdürlüğünün 23.11.2010 tarih ve 4356 sayılı oluru ve Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığının 07.02.2011 tarih ve 1766 sayılı izinleriyle işlemler başlatılmış ve kazananlar gerekli görevlere atanmışlardır.
2011 yılı sonu itibarıyla Müessesede 17 memur personel çalışmakta olup, yıl içinde memur olarak 2 kişi girmiş, 2 kişi de ayrılmıştır. Girişlerden 1’i müesseseler arası nakil olmuş, 1’i de sözleşmeliden memuriyete geçişle olmuştur. Çıkışların ikisi de emeklilik nedeniyle ayrılmıştır. Bundan sonra memur sayısı 17 kişi olmuştur.
Memur personelin hareketini gösterir çizelge rapor ekinde (EK:3) yer almaktadır.
Müessesenin Personel Müdürlüğü bünyesinde İşçi Sağlığı ve Koruma Başhekimliği bulunmaktadır. Bu birime; 1 baştabip, 5 tabip, 1 memur, 1 veri hazırlama ve kontrol işletmeni, 5 iş yeri sağlık görevlisi (hemşire) kadrosu bulunmaktadır.
Buna karşılık 2 hemşire ve 1 sağlık memuru fiilen çalışmaktadır. Bir hemşire de Karadon TİM’de görevlendirilmiştir. Kadrosu olmasına rağmen baştabip, tabip, hemşire ve sağlık memurluklarına atama yapılamamıştır.
Gerçekte olması gereken doktorlar bulunmamaktadır. Yıl içinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişlerince yapılan incelemelerde, bu eksiklikler için 2.212,-TL ceza kesilmiştir.
Bu nedenle; doktor ve sağlık memuru eksikliğinin tamamlanması cezalı duruma düşülmemesi gerekmektedir.
Bu konuda ayrıntılı bilgi ve önerilere, Genel Müdürlük raporlarında yer verilmiştir.
Sözleşmeli personelin özlük hakları 399 Sayılı KHK’ye, 399 Sayılı KHK’de hüküm bulunmayan hallerde Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşü alınmak kaydıyla 657 Sayılı Kanuna, sosyal hakları ise 5434 Sayılı T.C Emekli Sandığı Kanunu’na ve 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu’na tabidir.
2010 yılı sonu itibarıyla Müessesede 225 sözleşmeli personel olup, 2011 yılı içinde, 8 kişi emeklilik nedeniyle ayrılırken, 7 kişi kuruluş içinde nakil, 1 kişi sözleşmeliden memuriyete geçmiş, 1 kişi de iş akdi fesh edilmiş toplam 17 kişi ayrılmış, buna karşılık 2’si açıktan tayin, 1 kişi göreve iade, 1 kişi de müesseseler arası nakil olmuş toplam 4 kişi girmiştir. Bundan sonra 2011 yılı sonu itibarıyla sözleşmeli personel sayısı 212 kişi olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılında bir önceki yıla göre sözleşmeli personel sayısında 3 kişi azalma olmuştur.
Sözleşmeli personelin hareketini gösterir çizelge rapor ekinde (EK:3) yer almıştır.
İşçi statüsünde çalışan personelin özlük ve sosyal hakları; 4857 Sayılı İş Kanunu, 2821 Sayılı Sendikalar Kanunu, 2822 Sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu hükümlerine göre yürütülmektedir.
Müessesede; Kamu İşletmeleri İşveren Sendikası ile Genel Maden İşçileri Sendikası arasında imzalanan 01.01.2011-31.12.2012 tarihlerini kapsayan 24. Dönem Toplu İş Sözleşmesi yürürlükte bulunmaktadır.
Müessesede 2010 yılı sonu itibarıyla; 2.150 işçi kadrosuna karşılık 2.183 kişi çalışmakta iken 2011 yılı sonu itibarıyla 2.130 işçi kadrosuna karşılık 2.091 işçi çalışmıştır. 2011 yılında işçi sayısında bir önceki yıla göre %4,2 oranında 92 kişi azalma olmuştur.
2011 yılında yıl sonu itibarıyla çalışan 2.091 işçinin %89,6 oranında 1.874 kişisi yeraltı, %10,4 oranında 217 kişi de yerüstünde çalışmaktadır.
İşçilerin işyerine dağılımı rapor ekinde yer alan çizelgede (EK:4) gösterilmiştir.
2011 yılında işçi sayısında 151 kişi azalış olurken, 59 kişi de yeni işe girmiştir.
İşe giren işçilerin; 53’ü naklen diğer bölgelerden, 3’ü tutuklu göreve iade, 3’ü de sendikacı işbaşı girişler, işten ayrılan 151 kişinin 1’i askerlik nedeniyle, 17’si emeklilik, 4’ü ölüm, 84’ü kendi isteği ile ayrılma, 16’sı İş Kanunun 17’inci maddesine göre iş akdinin feshi ile, 30’u da sair nedenlerden (kendi isteği, disiplinsizlik, ihraç vb.) ayrılan personel çıkışlarına aitir.
Müessesede 43 eski hükümlü, 38 özürlü işçi çalışmaktadır. Eski hükümlülerin 40’ı yeraltında, 3’ü yerüstünde görev yapmaktadır.
İşçi hareketlerini gösteren çizelge (EK:5) rapor ekinde yer almıştır.
Kurumda açıktan atamalar; Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıklarının yıllık Genel Yatırım ve Finansman Programlarını belirleyen kararnamelere konulan toplu işçi alımına ilişkin özel izinle veya aynı kararnamelerle Kurumdan bir önceki yıl
ayrılan işçi sayısının %10’u kadar yeni işçi alımı için Yönetim Kuruluna tanınan yetki ile yapılmaktadır.
Kamu İktisadi Teşebbüsleri 2011 yılı Genel Yatırım ve Finansman Programının Uygulanmasına İlişkin 12.10.2010 tarih ve 2010/967 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Kararın “Açıktan ve naklen atama” ile ilgili 3’üncü maddesinde de aynı düzenleme yapılmıştır.
TTK Yönetim Kurulunun 23.03.2011 tarih 110 sayılı kararıyla; Kurumdan 2011 yılı içerisinde 491 işçi, 88 sözleşmeli personel, 21 memur olmak üzere 600 çalışan ayrıldığından, bu miktarın %10’una tekabül eden 60 kişinin açıktan atama yoluyla alınmasına karar verilmiştir. Hazine bunun 51’i için izin vermiş ve atamaları yapılmıştır.
Üzülmez Müessese Müdürlüğüne 2011 yılı içerisinde bu karar kapsamında gerekli yasal işlemleri tamamlanan üretime 1 maden mühendisi ve 1 adet de memurun açıktan ataması yapılmış, toplam 2 personelin alımı yapılmıştır.
Ayrıca; Genel Müdürlüğe tahsis edilen 5 adet çevre mühendisinden bir adet Üzülmez Müessesesine tahsis edilmiş ve ataması yapılmıştır.
Her yıl denetim raporlarında belirtildiği üzere kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarının genel yatırım ve finansman kararnamesi ile açıktan atamalar kısıtlanmakta, sadece kuruluştan ayrılan personel sayısının %10’u oranında açıktan atama izni verilmektedir. Bunun dışında kararnamede belirtilen şartlarda alınan özel izinle personel alınabilmektedir. Bu nedenle kuruma yeterli sayıda sözleşmeli personel alınamadığından ihtiyaç duyulan teknik kadrolarda ve büro hizmetlerinde işçi statüsünde personel çalıştırılmaktadır.
KİT’lerdeki istihdam şekilleri 399 sayılı KHK’nin 3’üncü maddesinde düzenlenmiştir. 3’üncü maddenin (a) bendinde hizmetlerin, memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle gördürüleceği, (b) bendinde genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken yönetim ve denetim hizmetlerinin, I sayılı cetvele tabi memurlar eliyle gördürüleceği, (c) bendinde memurlar eliyle yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevler dışındaki hizmetlerde, işçi statüsünde olmayan II sayılı cetvele tabi sözleşmeli personel çalıştırılacağı hükme bağlanmıştır.
Hizmet alımı şeklindeki temizlik işçileri dışında, sözleşmeli personel tarafından yürütülmesi gereken büro hizmetleri ve sorumluluk gerektiren teknik işlerde işçi statüsünde 59 personel bulunmaktadır. Bu nitelikteki personelin 12’si mühendis, 1’i tekniker olup teknik işlerde isdihdam edilmekte, çeşitli mesleklerdeki 26 işçi de personel, muhasebe ve diğer idari birimlerde çalıştırılmaktadır.
İşçi statüsündeki maden mühendisleri ile teknikerlerin çoğunluğu yeraltındaki ocaklarda vardiya mühendisi ve vardiya teknikeri olarak yüksek sorumluluk taşıyan işlerde görevlendirilmiştir.
Başta muhasebe ve personel birimlerinde olmak üzere idari bürolarda çalıştırılan işçi personelin yıllardan buyana yürüttükleri görevlerde uzmanlaştıkları ve sorumluluk gerektiren işleri yürüttükleri görülmektedir.
İşçi statüsünde bulunan personelin özlük hakları tabi oldukları mevzuata göre belirlendiğinden yürüttükleri görevlerinde yükselmeleri ve unvanlı görevlere atanmaları mümkün olmamaktadır. Sözleşmeli personelin yapması gereken işlerde çalıştırılan işçi statüsündeki personel ile sözleşmeli personelin özlük haklarında olduğu gibi, ücretlerinde de önemli farklar bulunmaktadır. Aynı veya benzer işlerde farklı statüde personel çalıştırılması eşitsizliklerden kaynaklanan huzursuzluklara yol açmaktadır.
Geçmiş yıllara ilişkin denetim raporlarında önerilmesine rağmen, yukarıda açıklandığı gibi sözleşmeli personel eliyle görülmesi gereken işlerde işçi statüsünde personel çalıştırılmasına devam edildiği görülmektedir.
Müessesede işin yürütülmesi bakımından yüksek sorumluluk taşıyan ocak vardiya mühendisliği ve vardiya teknikerliği görevlerinde, muhasebe ve personel birimlerinin sorumluluk gerektiren hizmetlerinde işçi statüsünde personel çalıştırılması uygulamasının ortadan kaldırılabilmesi için, sayı ve nitelik açısından personel ihtiyacı tespit edilerek yeterli sayı ve pozisyonda sözleşmeli personel kadrosu ihdas edilmesi ve bu personelin sözleşmeli statüde istihdam edilmesi önerilir.
Müessesede çeşitli nedenlerle işçiler, zaman zaman hafta tatili ve genel tatil günlerinde çalıştırılmakta, normal çalışma günlerinde işin devamı olarak fazla çalışma yaptırılmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu ve yürülükteki toplu iş sözleşmesi çerçevesinde hafta ve genel tatil günlerinde çalıştırılan veya fazla mesai yaptırılan işçilere 2011 yılı sonuna kadar zamlı ücret veya fazla çalışma ücreti 250 saat karşılığı işçilere 4,8 bin TL’lik fazla mesai yaptırılmış, bunun dışında fazla çalışma karşılığı ücretli izin kullandırılmıştır. 2011 yılında bu şekilde kullandırılan ücretli izin 16.335 güne ulaşmıştır. Bu uygulamaya göre; Kurumda yılsonunda 2.091 kişi çalıştığına göre;
yıl içinde tam 8 iş günü tüm işçilerin çalışmadığı görülmektedir. Başka bir deyişle ortalama işçi maliyeti aylık 4.390 TL olduğuna göre bu uygulamanın maliyeti 71.711 bin TL olmaktadır. Üretim bakımından bakılıdğında ise günlük 1.143 ton ortalama üretimden vazgeçildiği 8 günde ise 9.144 ton satılabilir üretimden vazgeçildiği görülmektedir.
İşlerin; hafta ve genel tatil günlerinde çalışmayı, normal günlerde ise fazla çalışmayı gerektirmeyecek şekilde düzenlenmesi, fazla çalışmanın öngörülemeyen
karşılığı ücretli izin uygulamasının en alt düzeye indirilmesine çalışılması üretim kaybı ve fazladan harcama yapılmasının önlenmesi önerilir.
4857 sayılı İş Kanununun 81’inci maddesine göre devamlı olarak elliden fazla işçi çalıştıran işverenler en az bir işyeri hekimi bulundurmak zorundadırlar.
Müessesede görevli işyeri hekimi 14.07.2006 tarihinde görevinden istifa ederek Müesseseden ayrılmıştır. Bu tarihten bu yana müessesede iş yeri hekimi bulunmamaktadır.
Önceki yıllara ilişkin denetim raporlarında yeteri kadar işyeri hekimi ve sağlık personeli bulundurulması yönündeki önerilere Kurum tarafından verilen cevapta, işyeri hekimi temininde güçlükle karşılaşıldığı ve hekim ataması yapılamadığı belirtilmiştir.
4857 sayılı İş Kanununun işyeri hekimleri hakkındaki 81’inci maddesi ve buna ilişkin mevzuat gereğince tam gün çalışacak yeteri kadar işyeri hekimi ve sağlık personeli temini konusundaki çabaların sürdürülmesi ile işyeri hekimi bulundurmamak nedeniyle cezalı duruma düşülmesinin önlenmesi gerekmektedir.
2011 yılında sağlık nedeniyle çevredeki sağlık kuruluşlarına muayene veya kontrol için giden işçiler 7.791 gün işe devam edememişlerdir. Bu sayı ortalama günde 26 kişinin muayene veya kontrol nedeniyle işe gelemediklerini göstermektedir. Boş gruplar dışında sağlık raporlular 16.335 yevmiye, iş kazası nedeniyle rapor alanlar 10.360 yevmiye işe devam edememişlerdir. Bu durum toplam olarak sağlık nedeniyle günde ortalama 114 işçinin işe devam edemediğini göstermektedir. Sağlık raporu alan işçiler kurum veya SGK’dan ücretlerini almaktadırlar.
İş kazası dışında, muayene veya kontrol için işe gelmeyenlere ait 7.791 yevmiyenin kuruma maliyeti 34.202 bin lira, raporlu olanlara ait 16.335 devamszılık yevmiyesi tutarı 45.480 bin liradır. Müesseseye gereken sayıda işyeri hekimi ve sağlık personeli alındığı takdirde iş kayıpları maliyetinin önemli tutarda azalacağı tahmin edilmekte ve kuruluşa tasarruf sağlayacağı ve iş gücü kaybının önleneceği düşünülmektedir.
İşçi sağlığı ve iş güvenliğine katkı sağlanması yanında, iş gücü kayıplarının azaltılması ve 4857 sayılı İş Kanunun 81’inci maddesi hükmünün yerine getirilmesi için müesseseye yeterli sayıda işyeri hekimi ve sağlık personeli alınması önerilir.
Teftiş Kurulunca, Müessesenin 2010 yılı faaliyetleri ile ilgili hazırlanan cevaplı teftiş raporunda;
- İzinsiz ve mazeretsiz olarak devamsızlık yapanlar ile işi ve iş yerindeki ortamı olumsuz olarak etkileyecek boyutlarda hastane izni ve ücretsiz istirarat kullanmayı alışkanlık haline getiren işçilerin, ilgili sağlık kuruluşları nezdinde girişimlerde bulunarak, istirahatlerin belirlenen hastalığa uygunluğunun sorgulanması da dahil
olmak üzere hassasiyetle takip edilerek haklarında İş Kanunun ilgili maddeleri çerçevesinde işlem yapılması,
- Yeraltı yevmiyesi verilerek yerüstünde personel çaılştırılmasının vergi ziyanına sebebiyet vermesi nedeniyle suç teşkil ettiği, ayrıca Kurum tarafından bu konuda genelgeler yayınlanarak bu ve benzeri uygulamaların yasaklandığı hususları dikkate alınarak uygulamanın durdurulması,
- Müessesenin alt yapısı itibariyle (turnike sistemi, kamera kayıtları v.b.) yeraltına fiili olarak giren ile grimeyip kart okutanları ayırtacak yapıya sahip olduğuu düşünülmektedir. Bu itibarla ocağa girmedikleri halde ocak yemiyesi alarak ilgili yasa ve yönetmeliklere aykırı davrananlar ile ihmalleri veya başka nedenlerle bu duruma sebep olan iş amirleri hakkında gerekli işlemlerin yapılması”
şeklinde öneri ve tavsiyelerde bulunulmuş, bu konularda ayrıca Genel Müdürlükçe çok kesin talimatlarla genelge çıkarılarak müesseselere iletilmiştir.
Ayrıca; aynı raporda bazı işçilerin bir yıllık çalışma döneminde (303 gün) 235- 84 gün arasında devamsızlık, istirahat ve çeşitli izinalarak çalışmadıkları ve bunların uzun süre iş akitlerinin fesh edilmediği tespit edilmiştir.
Müessese yöneticileri bu konularda gerekli kararlılığı göstermekten kaçınmamalıdır. Çünkü; 657 Sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu ve diğer ilgili mevzuatta görevlerinin gereğini yerine getirmeyen yöneticiler ve işveren vekilleri hakkında idari, mali ve cezai yükümlülükler bulunmaktadır.
Müessese’de işgücü verimliliklerinin artırılması amacıyla;
- İzinsiz ve mazeretsiz işe gelmemeyi, sık aralıklarla sağlık muayenesi izni kullanmayı, sağlık raporu almayı alışkanlık haline getiren, disiplinsiz hareket eden, iş amirlerine ve arkadaşlarına karşı uygunuz ve fiili davranışlarda bulunan, işyeri moralini ve disiplinini bozarak üretimi aksatan işçilere 4857 sayılı İş Kanununun ve diğer ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanması konusunda Kurum yöneticileri tarafından gerekli kararlılığın gösterilmesi,
- Personel Devam İzleme Kontrol Sisteminin anlamı ve önemi açısından PDKS uygulamalarına ilişkin olarak TTK Genel Müdürlüğünce çıkarılan genelge ve talimatlar titizlikle uygulanarak çalışanların fiilen yeraltına girdikleri ve yeraltından çıktıkları anda kartlarını okutmalarının sağlanması ve Teftiş Kurulu raporlarının gereğine uyulması,
önerilir.
2-Personele yapılan harcamalar :
2011 yılında personele yapılan harcamalar bir önceki yıl sonuçlarıyla karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.
2010 2011
Harcanan Harcanan
Personele yapılan Toplam Kişi başına Ödeneğin son
Esas ücretler Ek ödemeler sosyal giderler
Geçmiş yılla ilgili Toplam Kişi başına
harcamalar Harcama ayda düşen Durumu Cari yıl toplamı ödeme ve geri alışlar Harcama ayda düşen
Bin TL TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL TL
12 22 12 17
A-Memurlar 881 3.428 920 226 103 150 479 479 3,326
B-Sözleşmeliler 9.125 3.380 10.580 6.536 1.187 1.781 9.504 393 9.897 3,602
C-İşçiler 105.757 4.037 107.200 41.304 32.081 31.080 104.465 5.679 110.144 4,390
Genel toplam (A+B+C) 115.763 118.700 48.066 33.371 33.011 114.448 6.072 120.520
Geçen yıl toplamı 111.142 47.321 33.240 30.370 110.931 12.907 123.838
Fark 7558 745 131 2641 3.517 (6.835) (3.318)
