2012 KÜRESEL TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI RAPORU
http://reports.weforum.org/global-enabling-trade-report-2012/#=
T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI
RYKGM - EKONOMİK ANALİZ VE DEĞERLENDİRME DAİRESİ
11.09.2012 ANKARA
S. MERT, Ş.DOLU
1
İÇİNDEKİLER
YÖNETİCİ ÖZETİ ... 3
1. KÜRESEL TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI 2012 ... 6
1.1. GİRİŞ ... 6
1.2. TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI ENDEKSİ ... 7
1.3. TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI ENDEKSİ 2012 YILI SONUÇLARI ... 10
1.4. TİCARETİN ÖNÜNDEKİ EN SORUNLU FAKTÖRLER ... 15
2. BÖLGELERE GÖRE 2012 ETI SONUÇLARI ... 16
2.1. BÖLGELERE İLİŞKİN BİLGİLER ... 16
2.2.1. Asya ve Pasİfİk Bölgesİ ... 16
2.2.2. AVRUPA VE KUZEY AMERİKA BÖLGESİ ... 16
2.2.3. Latİn Amerika ve Karayİpler ... 17
2.2.4. ORTA DOĞU VE KUZEY AFRİKA ... 18
2.2.5. SAHRA ALTI AFRİKA ... 18
3. KRİTERLER İTİBARİYLE TÜRKİYE’NİN DURUMU ... 18
3.1. PAZARA ERİŞİM ... 18
3.2. SINIR YÖNETİMİ ... 20
3.3. ULAŞIM VE İLETİŞİM ALTYAPISI ... 25
3.4. İŞ ÇEVRESİ ... 27
2
ŞEKİL LİSTESİ
Şekil 1 – 2012 ve 2010 Karşılaştırmalı Endeks (ETI) Değerleri Şekil 2 – 2012 Ticaretin Kolaylaştırılması Alt Endeks Sıralamaları Şekil 3 – İhracatın Önündeki En Sorunlu Faktörler
Şekil 4 – İthalatın Önündeki En Sorunlu Faktörler
TABLO LİSTESİ
Tablo 1: Pazara Erişim Alt Endeksi (Sıralama) Tablo 2: Ülkeler İtibariyle Pazar Erişimi (2012) Tablo 3: Sınır Yönetimi Alt Endeksi (Sıralama) Tablo 4: Ülkeler İtibariyle Sınır Yönetimi
Tablo 5: Ulaşım ve İletişim Altyapısı Alt Endeksi (Sıralama) Tablo 6: İş Çevresi Alt Endeksi (Sıralama)
3
YÖNETİCİ ÖZETİ
Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması Raporu WEF tarafından ilk defa 2008 yılında yayınlandığından bu yana önemli bir referans kaynağı haline gelmiştir. Birçok ülkenin, ticaretin kolaylaştırılmasına yönelik çabaları için bir malzeme çantası olmuştur ve söz konusu rapor şirketlere yatırım kararlarında yardımcı olmaktadır. Rapor, Dünya Ekonomik Forumu (WEF) vasıtasıyla dünya çapında üst düzey kamu ve özel diyalogların kurulması için temel oluşturmuştur. Bu sayede oluşan diyaloglar, bir ülkeye veya bölgeye özel ticaret engellerinin aşılmasına yönelik olarak hem hükümetler tarafından hem de özel sektör tarafından neler yapılabileceği, hangi adımların atılabileceği odağında gelişmektedir. Bu görüşmelerde, insanların ve eşyanın dolaşımında engelleri aşabilmek için “açık sınırlar” zihniyetini inşa edebilme düşüncesi, genel olarak en etkili yaklaşım olmuştur.
Ticaretin kolaylaştırılması Endeksi, ülkelerin sınırlardan varış noktasına kadar, ticarete konu olan eşyanın serbest dolaşımını kolaylaştırmak için geliştirdiği kurumların, politikaların ve hizmetlerin derecesini ölçmektedir. Endeksin yapısı, ticaretin temel kolaylaştırıcı unsurlarından oluşan ve aşağıda özetlenen 4 temel alt endeksten oluşmaktadır.
1. “Pazara Erişim Alt Endeksi”, ülkeye giren eşyayı karşılama ve ülkedeki ihracatçılar için dış piyasalara girişi kolaylaştırma noktasında ülkenin benimsediği politika çerçevesini değerlendirmektedir. Bu endeks“iç ve dış pazarlara pazarlara erişim”
bileşeninden oluşmaktadır.
2. “Sınır Yönetimi Alt Endeksi”, sınır yönetimlerinin, eşyanın giriş ve çıkışını kolaylaştırma seviyesini değerlendirmektedir. Sınır Yönetimi Alt Endeksi, “gümrük idarelerinin verimliliği”, “ithalat-ihracat işlemlerinin verimliliği” ve “sınır idarelerinin şeffaflığı” bileşenlerinden oluşmaktadır.
3. “Ulaşım ve İletişim Altyapısı Alt Endeksi” ülke içinde ve dışında eşyanın hareketini kolaylaştıracak gerekli ulaşım ve iletişim altyapısını sağlayıp sağlamadığını dikkate almaktadır. Ulaşım ve İletişim Altyapısı Alt Endeksi, “ulaşım altyapısının mevcudiyeti ve kalitesi”, “ulaşım hizmetlerinin mevcudiyeti ve kalitesi” ve “bilgi ve iletişim teknolojilerinin mevcudiyeti ve kullanımı” bileşenlerinden oluşmaktadır.
4 4. “İş Çevresi Alt Endeksi”, ülkede faaliyette bulunan ihracatçı ve ithalatçıların faaliyetlerini etkileyen düzenleyici ve güvenlik çevresi kadar yönetişimin niteliğini dikkate alan bir endekstir. İş Çevresi Alt Endeksi de “düzenleyici çevre” ve “fiziksel güvenlik” bileşenlerinden oluşmaktadır.
2012 Yılı Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması raporunun kapsadığı ülke sayısı, bir önceki rapora 7 ülkenin daha eklenmesiyle 125’ten 132’ye yükselmiştir. Bir önceki raporda olduğu gibi 2012 Ticaretin kolaylaştırılması Endeksinde Singapur 1.sırada, Hong Kong 2. sırada yer almıştır. Bu iki ülke, serbest ticaret politikası, mükemmel altyapı, çok iyi işleyen bir sınır yönetimi, yatırım ve ticaret için elverişli bir iş çevresi ile endeksin tüm bileşenlerinde güçlü bir performans sergilemiştir. Yine bir önceki sıralamada olduğu gibi endeksteki başarılı performanslarıyla Danimarka 3., İsveç 4.
sırada yer almış ve Yeni Zelanda yükselişini devam ettirerek 5. sıraya yükselmiştir.
2009 Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksi Ekonometrik testinin gösterdiği gibi, söz konusu endeksin ülkelerin ticaret performanslarına yönelik açıklayıcı bir gücü bulunmaktadır. Analiz göstermektedir ki, ihracatçı bir ülkenin Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksinde (ETI Score) kaydettiği %1’lik bir puan artışı, o ülkenin ihracatında gerçekleşen %1.7’lik bir artışa işaret etmektedir. İthalatçı ülkeler için bahsedilen bu etki daha fazla olup, endeksteki %1’lik bir puan artışı, ülkenin ithalatında %2.3’lük bir yükselişe yol açtığı tahmin edilmektedir. İki etki birlikte değerlendirildiğinde ve diğer değişkenler sabitken, ele alınan ülke çiftinin ortalama ETI skorunda %1’lik bir artışın, bu iki ülkenin karşılıklı ticaretinde
%4’lük bir artışa işaret ettiği tahmin edilmektedir.
Diğer taraftan, 2012 Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması Raporu, işletmelerin ihracat ve ithalat sırasında ulusal düzeyde karşılaştığı engellere ışık tutacak önemli bir yenilik getirmektedir. İşletme yöneticileri ile yapılan anketlere dayanan bu çalışma, ithalat açısından en büyük engelin yüksek gümrük maliyetlerine neden olan gümrük idaresi ile tarife engelleri ve tarife dışı engeller olduğunu, ihracatı kısıtlayan en önemli engellerin ise ilgili pazarları ve alıcıları tanıma güçlüğü ile ihracat finansmanının yetersizliği olduğunu göstermektedir.
5 Türkiye bir önceki raporda olduğu gibi 2012 Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksinde de 62. sırada yer almıştır.
2012 Raporuna göre Türkiye özetle;
“Pazara Erişim Alt Endeksinde” bir önceki yıla göre dört sıra gerileyerek 51.
sırada yer almıştır.
“Sınır Yönetimi Alt Endeksinde, bir önceki yıla göre 2 sıra gerileyerek 63.
sırada yer almıştır.
“Ulaşım ve İletişim Altyapısı Alt Endeksinde” bir önceki yıla göre 10 sıra yükselerek 47. sırada yer almıştır.
“İş Çevresi Alt Endeksinde” bir önceki yıla göre bir sıra yükselerek 86. sırada yer almıştır.
Öte yandan rapora göre, Türkiye ticaretin kolaylaştırılmasının önemli kategorilerinde iyi bir performans göstermiştir. Tarımsal ürünlerdeki yüksek tarifelerin neden olduğu güçlükler ve toplam ithalatın oldukça sınırlı bir bölümüne (%24’üne) uygulansa da oldukça karışık bir tarife yapısının yanında, Türkiye’nin nispeten açık bir ticaret politikasına ( bu alanda 37.sıra ) sahip olduğu belirtilmektedir.
Rapora göre, Türkiye’nin ihracatçıları yurtdışında oldukça yüksek tarifelerle karşılaşmasına rağmen, emsallerine göre nispeten daha yüksek bir tercih marjından yararlanmaktadırlar. Türkiye’nin ticaretin kolaylaştırılmasında iyi bir pozisyon almasındaki diğer etkenler, özellikle hava ve kara taşımacılığında oldukça geniş ve tatmin edici düzeyde olan ulaşım altyapısı ve sevkiyatların düzenli, makul bedel ile zamanında yapılmasını sağlayan lojistik hizmetleri olarak belirtilmektedir.
Diğer taraftan raporda, Türkiye’de ticaretin kolaylaştırılması için gümrük işlemlerinin getirdiği yükün azaltılması (bu alanda 90.sıra) ve sınırlarda şeffaflığının artırılması (bu alanda 86.sıra) yönünde reformlar yapılmasının gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca bir bölümü terörizm kaynaklı olarak fiziksel güvenlik unsurunun düşen görünümünün Türkiye için dezavantaj oluşturduğuna yer verilmektedir.
6
1. KÜRESEL TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI 2012
1.1. GİRİŞ
Uluslararası ticaretin gündemi son birkaç yılda birçok kayma yaşamıştır. Küresel ticaretin 2008’deki ani düşüşünden sonra uluslararası ticaret, gelişmekte olan piyasalar sayesinde ve bu piyasalar içinde diğer ekonomilere göre daha hızlı canlanmıştır. Aynı zamanda 2011’de Japonya’da yaşanan tsunami gibi olaylar, arz zincirinin devam eden uluslararası parçalanmasını pekiştirmiştir. Doha Kalkınma Gündemi de çıkmazda olduğundan söz konusu gelişmeler, ülkelerin ticaretin kolaylaştırılması yönünde alabileceği pratik önlemlerin önemini daha da artırmaktadır.
Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması Raporu ilk defa 2008 yılında yayınlandığından bu yana önemli bir referans kaynağı haline gelmiştir. Birçok ülkenin, ticaretin kolaylaştırılmasına yönelik çabaları için bir malzeme çantası olmuştur ve şirketlere yatırım kararlarında yardımcı olmaktadır. Rapor Dünya Ekonomik Forumu vasıtasıyla dünya çapında üst düzey kamu ve özel diyalogların kurulması için temel oluşturmuştur.
Bu diyaloglar, bir ülkeye veya bölgeye özel ticaret engellerinin aşılmasına yönelik olarak hem hükümetler kanadından hem de özel sektör kanadından neler yapılabileceği, hangi adımların atılabileceği odağında gelişmektedir. Bu görüşmelerde, insanların ve eşyanın dolaşımında engelleri aşabilmek için “açık sınırlar” zihniyetini inşa edebilme düşüncesi, genel olarak en etkili yaklaşım olmuştur.
Bu yönde atılacak adımlara yardımcı olmak amacıyla bu yılki rapor, her ülke için ayrı ayrı olmak üzere, ithalat ve ihracatta en sorunlu olarak görülen alanlar için doğrudan önlemler dizisi ortaya koyma uygulamasını başlatmıştır. İşletme yöneticileri ile yapılan anketlere dayanan bu çalışma, ithalat açısından en büyük engelin yüksek gümrük maliyetlerine neden olan gümrük idaresi ile tarife engelleri ve tarife dışı engeller olduğunu, ihracatı kısıtlayan en önemli engellerin ise ilgili pazarları ve alıcıları tanıma güçlüğü ile ihracat finansmanının yetersizliği olduğunu göstermektedir.
7 1.2. TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI ENDEKSİ
Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksi, Dünya Ekonomik Forumunun Ulaşım Sanayi Ortaklığı Programı çerçevesinde geliştirilmiş ve ilk kez 2008 yılında yayımlanmıştır. Bu süreçte bir dizi kuruluş (the Global Express Association (GEA), the International Air Transport Association (IATA), the International Trade Centre (ITC), the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), the World Bank, Dünya Gümrük Örgütü (WCO) ve Dünya Ticaret Örgütü) ile işbirliği ve bilgi paylaşımı yapılmıştır. Ayrıca Dünya Ekonomik Forumunun anılan programının bir parçası olan birçok şirketten de önemli bilgiler alınmıştır.
Ticaretin kolaylaştırılması Endeksi, ülkelerin sınırlardan varış noktasına kadar, ticarete konu olan eşyanın serbest dolaşımını kolaylaştırmak için geliştirdiği kurumların, politikaların ve hizmetlerin derecesini ölçmektedir. Endeksin yapısı, alt endeksler ile 4 temel alana ayrılmış ticaretin temel kolaylaştırıcı unsurlarından oluşmaktadır.
1. “Pazara Erişim Alt Endeksi”, ülkeye giren eşyayı karşılama ve ülkedeki ihracatçılar için dış piyasalara girişi kolaylaştırma noktasında ülkenin benimsediği politika çerçevesini değerlendirmektedir.
2. “Sınır Yönetimi Alt Endeksi”, sınır yönetimlerinin, eşyanın giriş ve çıkışını kolaylaştırma seviyesini değerlendirmektedir.
3. “Ulaşım ve İletişim Altyapısı Alt Endeksi” ülke içinde ve dışında eşyanın hareketini kolaylaştıracak gerekli ulaşım ve iletişim altyapısını sağlayıp sağlamadığını dikkate almaktadır.
4. “İş Çevresi Alt Endeksi”, ülkede faaliyette bulunan ihracatçı ve ithalatçıların faaliyetlerini etkileyen düzenleyici ve güvenlik çevresi kadar yönetişimin niteliğini dikkate alan bir endekstir.
Bu dört alt endeksin her biri, ticareti kolaylaştırıcı bir dizi bileşenden oluşmaktadır. Bu bileşenler aşağıdaki gibi belirlenmiştir.
İç ve Dış Pazara Erişim
Gümrük İdarelerinin Verimliliği
8
İthalat- İhracat İşlemlerinin Verimliliği
Sınır İdarelerinin Şeffaflığı
Ulaşım Altyapısının Mevcudiyeti ve Kalitesi
Ulaşım Hizmetlerinin Mevcudiyeti ve Kalitesi
Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin Mevcudiyeti ve Kullanımı
Düzenleyici Çevre
Fiziksel Güvenlik
“İç ve Dış Pazarlara Erişim Bileşeni”, bir ülke piyasasının koruma düzeyini, ticaret rejiminin niteliğini ve ülkenin ihracatçılarının hedef pazarlarda karşılaştığı koruma düzeyini ölçmektedir. Buradaki ölçüm sadece bir ülkenin ithalat malları üzerinde uyguladığı tarife ve tarife dışı önlemleri (tariffs and non-tariff measures) değil, aynı zamanda gümrüksüz ithalatların (goods imported duty-free) payı, tarifelerin çeşitliliği (the variance of tariffs), tarife piklerinin sıklığı (the frequency of tarif peaks), farklı tarifelerin sayısı (the number of distinct tariffs) ve spesifik tarifelerin (specific tariffs) payını hesaba katmaktadır. Dış pazarlarda koruma karşılaşılan tarifeler açısından ele alınmıştır. Aynı zamanda, ikili veya bölgesel anlaşmalardan kaynaklanan hedef pazarlardaki tercih marjı da dikkate alınmıştır.
“Gümrük İdarelerinin Verimliliği Bileşeni”, gümrük otoritelerince ve ilgili diğer idarelerce sağlanan hizmet düzeyini ve özel sektörün muhatap olduğu gümrük işlemlerinin verimliliğini ölçmektedir.
“İthalat-ihracat İşlemlerinin Verimliliği Bileşeni”, gümrük idaresi kapsamının üstüne çıkarak, gümrüklerce ve ilgili sınır kontrol idarelerince yapılan kontrol işlemlerinin etkililiğini ve verimliliğini, ithalat ve ihracat işlemleri için gereken belge ve gün sayısını, ithalat ve ihracat işlemlerinin gerçekleştirilmesi için ortaya çıkan toplam maliyeti (vergi ve tarifelerin dışında) ölçer.
“Sınır İdaresinin Şeffaflığı Bileşeni”, ithalat ve ihracatla ilgili olarak, her bir ülkede görülen yolsuzluk düzeyini ve kayıtdışı ödemelerin veya rüşvetin yaygınlığını değerlendirmektedir.
“Ulaşım Altyapısının Mevcudiyeti ve Kalitesi Bileşeni”, havalimanı yoğunluğu, karayollarının yüzdesi, nakliyeciler için mevcut aktarma bağlantı düzeyi gibi her bir
9 ülkede taşıma yöntemlerinin tümü için ulaşım altyapısının durumunu ölçmekte ve havayolu, karayolu, denizyolu ve demiryolu olmak üzere tüm ulaşım altyapısının kalitesini ele almaktadır.
“Ulaşım Hizmetlerinin Mevcudiyeti ve Kalitesi Bileşeni”, liner taşımacılık şirketlerinin sağladığı hizmetler ile uluslararası sevkiyatların izleme ve takip edilebilirliği (the ability to track and trace international shipments) dahil, sevkiyatlar için mevcut sunulan hizmetlerin miktarı ve kalitesi, sevkiyatların varış noktasına zamanında ulaşımı, genel posta etkinliği ve genel olarak lojistik endüstrisinin yetkinliği hususlarını dikkate alarak altyapı değerlendirmesini tamamlayıcı nitelik arz etmektedir.
Bu bileşen ayrıca, GATS anlaşmasındaki ülke taahhütleri uyarınca ulaşımla ilişkili sektörlerin açıklık derecesini dikkate almaktadır.
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin artan önemi ile bu teknolojilerin, gümrük işlemleri ve iletişimde, sevkiyat yönetiminin kolaylaştırmasında oynadığı rol karşısında, “Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin Mevcudiyeti ve Kullanımı Bileşeni”, her bir ülkede cep telefonu ve internet gibi araçların yaygınlık oranlarını incelemektedir. İşletmelerin eşya alım satımında internet kullanımının yaygınlığı ve devletin sunduğu online hizmet endeksi de yapılan ölçümler içinde yer almaktadır.
“Düzenleyici Çevre Bileşeni”, ülkelerdeki düzenleyici çevrenin ticarete elverişlilik düzeyini incelemektedir. Yönetişimin genel niteliği, özellikle sınır ötesi ticaret yapan şirketler için yabancı çalıştırma kolaylığı noktasında yabancı katılıma açıklık, ülkedeki politika çerçevesinin doğrudan yabancı yatırımları destekleme düzeyi, sermaye hareketleri üzerindeki kısıtlamalar ve ülkelerin imzaladığı ticaretle ilgili çok taraflı anlaşmaları endeksi gibi göstergeler bu bileşenin konuları arasında yer almaktadır.
“Fiziksel Güvenlik Bileşeni”, hem genel suç/şiddet anlamında, hem de terör tehdidi anlamında ülkelerdeki şiddet seviyesi ile kanun ve düzeni uygulama gücü kapsamında emniyet hizmetlerinin güvenilirliğini ölçmektedir. Güvenlik çevresi, eşyanın bir sorun yaşanmadan olmadan varış noktasına sevkiyatı konusunda büyük önem arz etmektedir.
Bahsedilen tüm bileşenler bir dizi değişkenden oluşmakta ve kullanılan veri seti, sayısal veriler ile anket verilerini içermektedir. Sayısal veriler uluslararası kuruluşlar (ITC, UNCTAD, World Bank, WTO gibi) ve halka açık kaynaklardan, anket verileri ise her yıl
10 Dünya Ekonomik Forumunca belirlenen ve bu araştırma kapsamındaki ülkelerin üst düzey iş çevreleriyle yapılan anketlerden elde edilmiştir.
Çalışmada incelenen 9 bileşen 4’er alt endeks halinde gruplandırılmıştır. Her ülke için toplam skor, alt endekslerin ağırlıklandırılmamış ortalamasının (unweighted average) alınması ile hesaplanmıştır.
Öte yandan, 2009 Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksi Ekonometrik testinin gösterdiği gibi, bu endeksin ülkelerin ticaret performanslarına yönelik açıklayıcı bir gücü bulunmaktadır. Analiz göstermektedir ki, ihracatçı bir ülkenin Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksinde (ETI Score) kaydettiği %1’lik bir puan artışı, o ülkenin ihracatında gerçekleşen %1.7’lik bir artışa işaret etmektedir. İthalatçı ülkeler için bahsedilen bu etki daha fazla olup, endeksteki %1’lik bir puan artışı, ülkenin ithalatında %2.3’lük bir yükselişe yol açtığı tahmin edilmektedir. İki etki birlikte değerlendirildiğinde ve diğer değişkenler sabitken, ele alınan ülke çiftinin ortalama ETI skorunda %1’lik bir artışın, bu iki ülkenin karşılıklı ticaretinde %4’lük bir artışa işaret ettiği tahmin edilmektedir.
1.3. TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI ENDEKSİ 2012 YILI SONUÇLARI
2012 Yılı Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması raporunun kapsadığı ülke sayısı, bir önceki rapora 7 ülkenin (İran, Angola, Lübnan, Moldova, Haiti, Ruanda ve Yemen) daha eklenmesiyle 125’ten 132’ye yükselmiştir.
2012 yılı raporu bir önceki rapora (2010 Raporu) göre küçük değişiklikler ihtiva etmektedir. Birinci bileşende, sadece 61 ülke için güncel bilgi olduğundan dolayı “tarife dışı engeller” göstergesi Endeks hesaplanmasından çıkarılmıştır. Raporda bu hususa ilişkin daha geniş bilgi edinildiğinde göstergenin yeniden ekleneceği bildirilmektedir.
Raporda 2010 yılı raporundan da anılan göstergenin çıkarılmış hali ile 2012 yılı karşılaştırması ek olarak yer almıştır.
Çalışmaya eklenen araştırma sonuçlarına dayanarak 8. bileşende ticaret finansmanına erişim bileşeni (access to trade finance) eklenmiştir. Sermaye kontrolünün düzeyini ölçen değişken kaldırılmıştır. Bileşen 7’deki sabit telefon hatları göstergesi kaldırılmış ve bu bileşene internet kullanıcılarının sayısı eklenmiştir.
11 Şekil 1 – 2012 ve 2010 Karşılaştırmalı Endeks (ETI) Değerleri
12 Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksinin (ETI) 2010 ve 2012 sonuçları Şekil 1’de karşılaştırılmalı olarak görülmektedir. Görüldüğü gibi 2012 sonuçlarında önde gelen ilk 10 ülke bir önceki raporda yer alan ülkelerle büyük ölçüde benzerlik göstermektedir.
Listede önde gelen ülkeler yerli pazarları dar olan ticaretin kilit rol üstlendiği açık ekonomilerdir.
Bir önceki raporda olduğu gibi 2012 Ticaretin kolaylaştırılması Endeksinde Singapur 1.sırada, Hong Kong 2. sırada yer almıştır. Bu iki ülke, serbest ticaret politikası, mükemmel altyapı, çok iyi işleyen bir sınır yönetimi, yatırım ve ticaret için elverişli bir iş çevresi ile endeksin tüm bileşenlerinde güçlü bir performans sergilemiştir. Yine bir önceki sıralamada olduğu gibi endeksteki başarılı performanslarıyla Danimarka 3., İsveç 4. sırada yer almış ve Yeni Zelanda yükselişini devam ettirerek 5. sıraya yükselmiştir.
Türkiye bir önceki raporda olduğu gibi 2012 Endeksinde de 62. sırada yer almıştır.
13 Şekil 2 – 2012 Ticaretin Kolaylaştırılması Alt Endeks Sıralamaları
14
15 1.4. TİCARETİN ÖNÜNDEKİ EN SORUNLU FAKTÖRLER
2012 Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması Raporu, işletmelerin ihracat ve ithalat sırasında ulusal düzeyde karşılaştığı engellere ışık tutacak önemli bir yenilik getirmektedir.
İşletme yöneticileri ile yapılan anketlere dayanan bu çalışmada, ihracat ve ithalatı etkileyen en önemli faktörler üzerinden ilgililere çeşitli sorular sorulmuştur.
Şekil 3’te görüldüğü gibi ihracatın artırılmasının önündeki en önemli darboğaz ilgili pazarları ve alıcıları tanıma güçlüğüdür. Bu sorunun ardından ihracat finansmanının yetersizliği faktörü gelmektedir. Taşıma maliyetleri, yolsuzluk, maliyetli gümrük işlemleri ise bu sorunlara göre çok daha sonra gelmektedir.
İthalat alanında ise tarife engelleri ve tarife dışı engeller ile yüksek gümrük maliyetlerine neden olan gümrük işlemleri, ithalatın önündeki en önemli engeller olarak ortaya çıkmaktadır (Şekil 4). Uluslararası taşımacılık maliyetleri, bu alanda üçüncü sorunlu faktör olarak görünmektedir.
Bu sonuçlar hem ikili ve çoklu düzeyde ticaretin kolaylaştırılmasının hem de hükümetlerin kendi sahası içinde ticaretin kolaylaştırılmasına yönelik pratik önlemler almasının önemini ortaya koymaktadır.
Şekil 3 – İhracatın Önündeki En Sorunlu Faktörler
16 Şekil 4 – İthalatın Önündeki En Sorunlu Faktörler
2. BÖLGELERE GÖRE 2012 ETI SONUÇLARI
2.1. BÖLGELERE İLİŞKİN BİLGİLER
2.2.1. ASYA VE PASİFİK BÖLGESİ
Raporda Asya ve Pasifik bölgesinin dünya çapında en hızlı büyüyen ve en büyük ekonomilere ev sahipliği yaptığı, bölgede yer alan ülkelerin çoğunun, ticaretin nimetlerinden üst düzeyde yararlandığı ve ticareti büyüme stratejilerinin merkezine koyduğu belirtilmektedir.
Ticaretin Kolaylaştırılması Skoru, bölgenin önde gelen ülkelerinden Singapur, Hong Kong ve Yeni Zelanda ile bölgenin diğer ülkeleri arasında büyük bir fark olduğunu göstermektedir. Bu durum Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksi’nin sonuçlarının da yansıttığı gibi ilk 20 dışında kalan bölge ülkelerinin henüz ticaretin sunduğu imkânlardan yeterince faydalanamadığını ortaya koymaktadır.
2.2.2. AVRUPA VE KUZEY AMERİKA BÖLGESİ
Avrupa Birliği’ne üye olan çok sayıda ülke, gelişmiş altyapı ve ulaştırma hizmetleri ve etkili sınır yönetimleri ile ETI sonuçlarında ilk 20 arasında yer almaktadır. Fakat raporda bu ülkelerin ticaret performanslarının, AB ortak ticaret politikası ile sınırlı bulunduğu ifade edilmektedir.
17 Amerika Birleşik Devletleri, bozulan altyapı ve iş çevresinin elverişsizliği nedeniyle bu yılki sıralamada 23. olarak düşüş trendini sürdürmüştür. Rusya 2012 sıralamasında 112.
olarak, Brezilya, Çin ve Hindistan gibi diğer büyük gelişmekte olan ekonomilerin gerisinde kalmıştır.
Öte yandan Türkiye, bir önceki raporda da olduğu gibi genel skorda 62. olmuştur.
Rapora göre, Türkiye ticaretin kolaylaştırılmasının önemli kategorilerinde oldukça iyi performans göstermiştir. Tarımsal ürünlerdeki yüksek tarifelerin neden olduğu güçlükler ve toplam ithalatın oldukça sınırlı bir bölümüne (%24’üne) uygulansa da oldukça karışık bir tarife yapısının yanında, Türkiye’nin nispeten açık bir ticaret politikasına ( bu alanda 37.sıra ) sahip olduğu belirtilmektedir.
Rapora göre, Türkiye’nin ihracatçıları yurtdışında oldukça yüksek tarifelerle (116.) karşılaşmasına rağmen, emsallerine göre nispeten daha yüksek bir tercih marjından yararlanmaktadırlar. Türkiye’nin ticaretin kolaylaştırılmasında iyi bir pozisyon almasındaki diğer etkenler, özellikle hava ve kara taşımacılığında oldukça geniş ve tatmin edici düzeyde olan ulaşım altyapısı ve sevkiyatların düzenli, makul bedel ile zamanında yapılmasını sağlayan lojistik hizmetleri olarak belirtilmektedir.
Diğer taraftan raporda, Türkiye’de ticaretin kolaylaştırılması için gümrük işlemlerinin getirdiği yükün azaltılması (bu alanda 90.sıra) ve sınırlarda şeffaflığının artırılması (bu alanda 86.sıra) yönünde reformlar yapılmasının gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca bir bölümü terörizm kaynaklı olan düşük ve kötüye giden fiziksel güvenlik unsurunun Türkiye için dezavantaj oluşturduğuna yer verilmektedir.
2.2.3. LATİN AMERIKA VE KARAYİPLER
Latin Amerika ve Karayipler’de yer alan ülkelerin ortalama performanslarına bakıldığında, buradaki ülkelerin çoğunun ETI sıralamasında ortalarda yer aldığı görülmektedir. Bu raporun daha önceki basımlarında da vurgulandığı üzere, bölgenin yerli ve yabancı pazarlara erişimdeki üstün performansı bu bölgedeki ülkelerin en temel gücünü oluşturmaya devam etmektedir. Ancak özellikle ihracat ve ithalat yapan şirketlere yüksek maliyet getiren yolsuzluk ve fiziksel güvenlik eksikliği anlamında iş çevresinin geliştirilmesine ihtiyaç olduğu belirtilmektedir. bölge ülkelerinden Şili
18 sıralamada 14., Kosta Rika 43. olarak iyi bir performans göstermişlerdir. Bölgenin daha büyük ekonomilerinden Meksika 65., Brezilya ise 84. sırada yer almışlardır.
2.2.4. ORTA DOĞU VE KUZEY AFRİKA
Ortadoğu ve Kuzey Afrika Bölgesi ticaretin kolaylaştırılması konusunda yüksek seviyede çeşitlilik gösteren bir bölgedir. Örneğin Birleşik Arap Emirlikleri sıralamada ilk 20 arasına girerken Cezayir en alt sıralarda (120.) yer almaktadır. Rapora göre Suudi Arabistan (27.) gibi birçok Körfez ülkesi açık ekonomi politikaları, etkili sınır yönetimi ve gelişmiş altyapıları ile ticarete uygun bir çevreye sahiptir. Kuzey Afrika ülkelerinin ise ekonomi politikası ve iş çevresi anlamında altyapılarını geliştirmelerine ihtiyaç vardır.
2.2.5. SAHRA ALTI AFRİKA
Sahra Altı Afrika ülkeleri farklı seviyelerde ticarete olanak tanımaktadırlar ve son yıllardaki ticaretin serbestleştirilmesi çabaları bölgenin bütün olarak ticaret performansını arttırmak için yeterli olmamıştır. Raporda çoğu Afrika ülkesinin ticareti serbestleştirdiğini ve bu sayede hedef pazarlarda tanınan tercihlerden yararlandığını fakat ticaretin kolaylaştırılmasındaki temel yeniliklerin henüz başarılamadığı belirtilmektedir. Sonuç olarak, Afrika hala diğer bölgelere nazaran ticaret yapmakta daha maliyetli bir bölge durumundadır.
3. KRİTERLER İTİBARİYLE TÜRKİYE’NİN DURUMU
3.1. PAZARA ERİŞİM
Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması 2012 Raporuna göre, Türkiye “Pazara Erişim Alt Endeksinde” 2012 yılında, bir önceki yıla göre dört sıra gerileyerek 4,2 puanla 132 ülke arasında 51 inci sırada yer almıştır. Bu sıralamayı belirleyen faktörlere bakıldığında, ithal ürünlere uygulanan tarife oranlarının, bu tarifelerin karmaşıklığının, hedef pazarlarda karşılaşılan tarife oranlarının ve hedef pazarlarda tercih marjının ülkemizi sıralamada geriye düşüren etkenler olduğu görülürken gümrüksüz ithalatın toplam ithalat içerisindeki payıyla (%76,2) ülkemiz için rekabet avantajı yarattığı izlenmektedir.
19 Tablo 1: Pazara Erişim Alt Endeksi (Sıralama)
GÖSTERGELER TÜRKİYE 2012 TÜRKİYE 2010 TÜRKİYE 2009 SİNGAPUR 2012 ALMANYA 2012 GÜRCİSTAN 2012 POLONYA 2012 GÜNEY KORE 2012 MALEZYA 2012
PAZARA ERİŞİM 51 47 14 1 67 9 67 115 32
-Tarife Oranı 64 62 42 2 3 29 3 89 70
-Tarife Dışı Önlemler n/a n/a 16 10 35 n/a 38 n/a 2
-Tarifelerin Karmaşıklığı 91 81 77 4 105 88 105 83 94
--Tarife Dağılımı 125 117 111 4 57 89 57 131 124
--Tarife Pikleri 124 115 115 25 95 131 95 59 128
--Spesifik Tarifeler 66 62 55 51 102 78 102 73 76
--Farklı Tarifeler 79 74 71 28 104 77 104 76 73
-Gümrüksüz İthalatların Payı 25 23 9 2 39 7 39 85 21
-Hedef Pazarlarda Karşılaşılan Tarife 116 112 106 3 79 55 79 78 9
-Hedef Pazarlarda Tercih Marjı 53 52 22 68 89 38 89 123 81
Kaynak: The Global Enabling Trade Report 2012, 2010
Tarife oranı alt göstergesine bakıldığında, Singapur, Almanya ve Polonya’nın bu alt göstergede ilk sıralarda yer aldığı göze çarpmaktadır. 2012 yılında Türkiye’de ithalat işlemlerinde uygulanan ortalama tarife oranı %5,1 (2010 yılında %4,7, 2009 yılında
%3,8’dir.) iken bu oran Singapur’da %0, Almanya ve Polonya’da %0,9 dur. Genel sıralamada ülkemizden üst sıralarda bulunan Güney Kore’de tarife oranı %8,5, Malezya’da ise %6’dır.
Tarifelerin karmaşıklığı alt göstergesinde yer alan öğelere bakıldığında ise örneğin farklı tarifeler ögesinde 2010 yılında ithalatta bir ülkeye uyguladığımız 237 iken (2010’da 222 idi.) çeşit farklı tarife söz konusu iken Singapur’da bu sayı 7’dir.
Gümrüksüz ithalatların payı alt göstergesine bakıldığında, Türkiye’nin bu alt göstergede 132 ülke arasında 25 inci sırada yer aldığı, ancak 2010 yılına göre 2 sıra gerilediği dikkat çekmektedir. 2010 yılında gümrüksüz ithalatın toplam ithalat içerisindeki payı %76,1 (2009’da %85,1 idi.) iken bu oran 2012 yılında %76,2 olmuştur.
Singapur’da ise ithalat işlemlerinin tamamından hiç gümrük vergisi alınmamış, Gürcistan’da ise tüm ithalatın %91,7’si (2010 yılında %95,7’si idi.) gümrüksüz gerçekleştirilmiştir.
20 Hedef pazarlarda karşılaşılan tarife alt göstergesinde Türkiye’nin oldukça gerilerde kaldığı izlenmektedir. Türk ihracatçıları hedef pazarlarda ortalama %5,9 (2010 yılında
%5,8) tarife oranı ile karşılaşırken Singapurlu ihracatçılar %4,3, Malezyalılar ise %4,7 tarife ile karşılaşmaktadırlar.
Hedef pazarlarda tercih marjı alt göstergesine bakıldığında ise bu alt göstergede Türkiye’nin Singapur, Almanya, Polonya, Malezya ve G.Kore’nin önünde olduğu izlenmektedir.
Tablo 2: Ülkeler İtibariyle Pazar Erişimi (2012) Türkiye
2012
Türkiye 2010
Singapur Almanya Gürcistan Polonya G.Kore Malezya
Tarife Oranı (%) 5,1 4,7 0.0 0,9 1 0,9 8,5 6,0
Tarife Dışı Önlemler (endeks 0-100)
n/a n/a 29,1 69,8 n/a 70,1 n/a 16,6
Tarifelerin Karmaşıklığı (endeks 1-7)
4,5 4,8 6,9 3 4,7 3,0 4,9 4,4
Gümrüksüz İthalatların Payı (%)
76,2 76,1 100 64,6 91,7 64,6 46,1 78,2
Hedef Pazarlarda Karşılaşılan Tarife (%)
5,9 5,8 4,3 5,7 5,5 5,7 5,7 4,7
Hedef Pazarlarda Tercih Marjı (endeks 0-100)
36,2 34,2 22,2 9,7 44,6 9,7 5,6 17,2
Kaynak: The Global Enabling Trade Report 2010
3.2. SINIR YÖNETİMİ
“Sınır Yönetimi Alt Endeksi”nde Türkiye 2012 yılında, bir önceki yıla göre 2 sıra gerileyerek 4,1 puanla 63 üncü sırada yer almıştır. Bilindiği üzere Sınır Yönetimi Alt Endeksi üç bileşenden oluşmaktadır. Bunlar “gümrük idaresinin verimliliği”, “ithalat ve ihracat işlemlerinin verimliliği” ve “gümrük idaresinin şeffaflığı”dır. Buna göre Türkiye 2012 yılında gümrük idaresinin verimliliği bileşeninde puanını 3,9’dan 4,1’e yükselterek 68 inci sırada, ithalat ve ihracat işlemlerinin verimliliği bileşeninde 4,8 puanla 60 ncı ve sınır idaresinin şeffaflığı bileşeninde 3,5 puandan 3,3 puana gerileyerek 68 inci sırada yer almıştır.
21 Söz konusu sıralamaları belirleyen göstergelere bakıldığında, gümrük işlemlerinin getirdiği yükün, ithalat ve ihracatta gerekli belge sayısının ve ithalat ve ihracatta yapılan düzensiz (belgesiz) ödemelerin ülkemizi sıralamada geriye düşüren etkenler olduğu görülürken sınır geçişlerinde yapılan kontrol işlemlerinin verimliliğinin, ithalatta geçen sürenin, ithalatın maliyeti ile yolsuzluk algısının ülkemiz için rekabet avantajı yarattığı izlenmektedir.
Tablo 3: Sınır Yönetimi Alt Endeksi (Sıralama)
GÖSTERGELER TÜRKİYE 2012 TÜRKİYE 2010 TÜRKİYE 2009 SİNGAPUR 2012 ALMANYA 2012 GÜRCİSTAN 2012 POLONYA 2012 GÜNEY KORE 2012 MALEZYA 2012
SINIR YÖNETİMİ 63 61 56 1 18 33 38 25 39
-Gümrük İdaresinin Verimliliği 68 69 72 1 26 27 48 30 47
--Gümrük İşlemlerinin Getirdiği Yük 90 93 75 1 36 27 45 47 25
--Gümrük Hizmetleri Endeksi 55 55 64 1 20 32 55 21 70
-İthalat ve İhracat İşlemlerinin Verimliliği
60 52 46 1 13 53 36 5 26
--Kontrol İşlemlerinin Verimliliği 32 45 33 1 6 45 28 23 29
--İthalatta geçen süre 48 44 35 1 11 37 54 11 42
--İthalat için gerekli belgeler 74 73 66 5 18 5 18 2 52
--İthalatın maliyeti 48 47 47 2 39 96 46 13 1
--İhracatta geçen süre 51 40 33 1 8 27 64 8 64
--İhracat için gerekli belgeler 80 73 67 8 8 8 29 2 47
--İhracatın maliyeti 50 50 45 2 43 103 55 19 1
-Sınır İdaresinin Şeffaflığı 68 62 53 3 19 39 38 40 42
--İhracat ve İthalatta Yapılan Usulsüz Ödemeler(Rüşvet)
86 78 64 2 27 26 38 43 42
--Yolsuzluk Algısı Endeksi 49 49 46 5 14 51 34 35 48
Kaynak: The Global Enabling Trade Report 2012, 2010
22 Gümrük İşlemlerinin Getirdiği Yük alt göstergesine bakıldığında, Singapur’un bu alt göstergede ilk sırada yer aldığı göze çarpmaktadır. Bu alt göstergedeki sıralama oluşturulurken “Ülkenizde gümrük işlemlerinin verimlilik düzeyini nasıl değerlendirirsiniz?” sorusu sorulmuş, anketi cevaplayanlardan 1’den 7’ye kadar puan vermeleri istenmiştir. (1 puan “son derece verimsiz”, 7 puan “çok verimli” anlamına gelmektedir.) 2012 yılında Türkiye bu alt göstergede bir önceki yıla göre puanını 0,3 yükselterek 3,7 puan almış ve verimlilik düzeyi orta olarak değerlendirilmiştir. Singapur ise 6,2 (2010 yılında 6,4 almıştı.) puan almıştır.
Gümrük Hizmetleri alt göstergesine bakıldığında, Singapur’un bu alt göstergede geçen yıl olduğu gibi tam puan alarak ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Gümrük Hizmetlerinde sıralama, gümrük idaresi ve ilgili kuruluşlar tarafından sunulan hizmetlerin farklı yönlerini yakalayan Global Express Derneği’nin 15 farklı soru içeren anketine dayandırılmıştır. Söz konusu anket, eşyanın elektronik veri değişim sistemleri kullanılarak gümrüklemesinin yapılması, gümrük çalışma saatleri, çalışma saatlerinin dış ticaret erbabının ihtiyaçlarına göre ayarlanıp ayarlanmadığı, normal çalışma saatlerinde alınan hizmet için ödenen ücret, risk analizine dayalı fiziksel kontrol mekanizmaları, muayene işlemleri ve bu işlemlerin çabukluğu ve düşük değerli gönderiler için vergilerden muafiyetler gibi hizmetleri içermektedir. 2012 yılında Türkiye bu alt göstergede 2010 yılında olduğu gibi 7,5 puan almış ve gümrük hizmetleri ortanın üzeri olarak değerlendirilmiştir.
Kontrol işlemlerinin verimliliği alt göstergesinde yine Singapur ve Almanya’nın üst sıralarda yer aldığı gözlenmektedir. Bu alt göstergede, gümrük işlemleri ve sınırda görevli diğer kuruluşların yaptığı işlemlere yer verilmiştir. Lojistik Performans Endeksi anketine katılanlara uluslar arası lojistik alanındaki deneyimleri doğrultusunda çalıştıkları ülkedeki kontrol işlemlerinin verimliliği sorulmuş ve 1’den 5’e kadar puan vermeleri istenmiştir. (1 puan “son derece verimsiz”, 5 puan “çok verimli” anlamına gelmektedir.) 2012 yılında Türkiye bu alt göstergede 2010 yılına göre 13 sıra yükselmiş ve 3,2 puan alarak verimlilik düzeyi ortanın üstü olarak değerlendirilmiştir. Singapur 4,1 ve Almanya ise 3,9 puan alarak kontrol işlemlerinde verimli olarak değerlendirilmişlerdir.
23 Tablo 4: Ülkeler İtibariyle Sınır Yönetimi
Türkiye 2012
Türkiye 2010
Singa pur
Alman ya
Gürcis tan
Polon ya
G.Ko re
Malez ya Gümrük İşlemlerinin
Getirdiği Yük(endeks 1-7)
3.7 3.4 6,2 4,7 4,9 4,4 4,4 5,0
Gümrük Hizmetleri Endeksi (endeks 0-12)
7.5 7.5 12 9,6 9 7,5 9,5 6,6
Kontrol İşlemlerinin Verimliliği (endeks 1-5)
3.2 2.8 4,1 3,9 2,9 3,3 3,4 3,3
İthalatta geçen süre(gün) 15 15 4 7 13 16 7 14
İthalat için gerekli belgeler (sayı)
8 8 4 5 4 5 3 7
İthalatın maliyeti (konteyner başına dolar)
1063 1063 439 937 1715 1000 695 435
İhracatta geçen süre(gün) 14 14 5 7 10 17 7 17
İhracat için gerekli belgeler (sayı)
7 7 4 4 4 5 3 6
İhracatın maliyeti (konteyner başına dolar)
990 990 456 872 1595 1050 680 450
İhracat ve İthalatta Yapılan Usulsüz Ödemeler(endeks 1-7)
3.1 3.4 6,6 5,4 5,5 4,8 4,5 4,6
Yolsuzluk Algısı Endeksi (endeks 0-10)
4.2 4.4 9,2 8 4,1 5,5 5,4 4,3
Kaynak: The Global Enabling Trade Report 2012, 2010
İthalatta geçen süre alt göstergesinde, Singapur’un ilk sırada yer aldığı, Almanya’nın da ön sıralarda olduğu görülmektedir. Bu alt gösterge bir ithalat işleminin başladığı andan tamamlandığı ana kadar geçen tüm süreyi kapsamaktadır. 2012 yılında Türkiye’de bir ithalat işleminin gerçekleşmesi için geçen süre 15 gün iken Singapur’da bu süre 4 (2010 yılında 3 gün idi.), Almanya’da 7, Güney Kore’de 7 ve Gürcistan’da 13 gündür.
Polonya bu alt göstergede ülkemizden kötü durumdadır.
İthalat için gerekli belgeler alt göstergesinde, Güney Kore’nin 132 ülke içerisinde 3 üncü sırada yer aldığı gözlenmiştir. Bu alt gösterge, banka belgeleri, gümrük beyannamesi, gümrükleme dokümanları, liman belgeleri, ithalat lisansları gibi ithalat için gerekli tüm belgeleri kaspamaktadır. Türkiye’de bir ithalat işleminin gerçekleşmesi için gereken belge sayısı 8 iken Güney Kore’de bu sayı 3, Singapur ve Gürcistan’da 4, Almanya ve Polonya’da 5’tir.
İthalatın maliyeti alt göstergesine bakıldığında, Malezya ve Singapur’un ilk sıralarda yer aldığı görülmektedir. Bu alt göstergede hesaplanan maliyet, doküman maliyetleri,
24 gümrükleme ve teknik kontroller, liman masrafları, yurtiçi taşımacılık maliyetlerini içermekte gümrük vergileri ve ticaret vergilerini içermemektedir. 2012 yılında Türkiye’de bir konteyner eşyanın ithali için 1063 USD maliyet oluşmakta iken Singapur’da bir konteyner eşyanın ithali için 439 USD, Malezya’da ise 435 USD ödenmektedir.
İhracatta geçen süre alt göstergesinde, Singapur’un ilk sırada yer aldığı, Almanya ve Güney Kore’nin ise ön sıralarda olduğu görülmektedir. Bu alt gösterge bir ihracat işleminin başladığı andan tamamlandığı ana kadar geçen tüm süreyi kapsamaktadır.
2012 yılında Türkiye’de bir ihracat işleminin gerçekleşmesi için geçen süre 14 gün iken Singapur’da bu süre 5, Almanya’da 7, Güney Kore’de 7 ve Gürcistan’da 10 gündür. Polonya ve Malezya bu alt göstergede ülkemizden kötü durumdadır.
İhracat için gerekli belgeler alt göstergesinde, Güney Kore’nin 132 ülke içerisinde 2 nci sırada , Singapur, Almanya ve Gürcistan’ın de ön sıralarda yer aldığı gözlenmiştir. Bu alt gösterge, banka belgeleri, gümrük beyannamesi, gümrükleme dokümanları, liman belgeleri, izin belgeleri gibi ihracat için gerekli tüm belgeleri kapsamaktadır. Türkiye’de bir ihracat işleminin gerçekleşmesi için gereken belge sayısı 7 iken Güney Kore’de bu sayı 3, Singapur, Almanya ve Gürcistan’da 4’tür.
İhracatın maliyeti alt göstergesine bakıldığında, Malezya ve Singapur’un ilk sıralarda yer aldığı görülmektedir. Bu alt göstergede hesaplanan maliyet, doküman maliyetleri, gümrükleme ve teknik kontroller, liman masrafları, yurtiçi taşımacılık maliyetlerini içermekte gümrük vergileri ve ticaret vergilerini içermemektedir. 2012 yılında Türkiye’de bir konteyner eşyanın ihracı için 990 USD maliyet oluşmakta iken Malezya’da bir konteyner eşyanın ihracı için 450 USD, Singapur’da 456 USD ödenmektedir.
İthalat ve ihracatta yapılan usulsüz ödemeler alt göstergesine bakıldığında, Singapur’un bu alt göstergede 132 ülke arasında 2 nci sırada yer aldığı görülmektedir.
Bu alt göstergedeki sıralama oluşturulurken “Ülkenizde firmaların ithalat ve ihracatla ilgili belgesiz veya rüşvet niteliğinde ödeme yapması ne kadar yaygındır?” sorusu sorulmuş, anketi cevaplayanlardan 1’den 7’ye kadar puan vermeleri istenmiştir. (1 puan
“yaygın”, 7 puan “asla olmaz” anlamına gelmektedir.) 2012 yılında Türkiye bu alt göstergede 2010 yılına göre 8 sıra gerileyerek 86 ıncı sırada yer almış ve 3,1 puan (2010
25 yılında puanı 3,4 idi.) almıştır. Singapur 6,6, Almanya ise 5,4 puan almıştır. Türkiye karşılaştırılan ülkeler içerisinde en kötü durumdadır.
Yolsuzluk algısı endeksinde ise yine Singapur’un ön sıralarda olduğu izlenmektedir.
Bu endeks hazırlanırken iş çevreleri ve ülke analistlerinin kamu sektöründeki yolsuzluk algıları dikkate alınmıştır. Anketi cevaplayanlar 0’dan 10’a kadar puan vermişlerdir. (0 puan “yüksek”, 10 puan”düşük” anlamına gelmektedir.) 2010 yılında Türkiye yolsuzluk algısı alt göstergesinde 4,2 puan (2010 yılında puanı 4,4 idi.) almıştır. Bu iş çevrelerinin kamu kesimindeki yolsuzluk algısının ortanın üzerinde olduğunu göstermektedir. Bu puan Singapur’da 9,2 (iş çevreleri kamu kesiminde yolsuzluğun neredeyse hiç yapılmadığını söylemişlerdir.), Almanya’da 8 olarak gerçekleşmiştir.
3.3. ULAŞIM VE İLETİŞİM ALTYAPISI
Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması 2012 Raporuna göre, Türkiye “Ulaşım ve İletişim Altyapısı Alt Endeksinde” bir önceki yıla göre 10 sıra yükselerek 4,3 puanla (bir önceki yıl puanı 3,9 idi.) 132 ülke arasında 47 nci sırada yer almıştır. Ulaşım ve İletişim Alt Endeksi üç bileşenden oluşmaktadır. Bunlar “ulaşım alt yapısının mevcudiyeti ve kalitesi”, “ulaşım hizmetlerinin mevcudiyeti ve kalitesi” ve “bilgi ve iletişim teknolojileri (ICTs)nin mevcudiyeti ve kullanımı”dır.
Buna göre Türkiye 2012 yılında ulaşım altyapısının mevcudiyeti ve kalitesi bileşeninde ciddi bir gelişme kaydederek 4,9 puanla (2010 yılında 68 inci sırada ve puanı 4,1 idi.) 39 uncu sırada, ulaşım hizmetlerinin mevcudiyeti ve kalitesi bileşeninde yükselerek 4,2 puanla (2010 yılında 57 inci sırada ve puanı 3,9 idi.) 38 inci sırada, ICTs’nin mevcudiyeti ve kullanımı bileşeninde 11 sıra gerileyerek 3,8 puanla (2010 yılında 53 üncü sırada ve puanı 3,5 idi.) 64 üncü sırada yer almıştır. Söz konusu sıralamaları belirleyen göstergelere bakıldığında, havaalanı yoğunluğunun, demiryolu altyapı kalitesinin, taşımacılık sektöründe GATS (General Aggrement on Trade in Services) taahhütlerinin, iş hayatında internet kullanımının yaygınlığının, cep telefon aboneliğinin, devlet online hizmet endeksi ile bireysel internet kullanımının ülkemizi sıralamada geriye düşüren etkenler olduğu görülürken aktarma bağlantı endeksinin, asfalt yolları, hava ulaşımı alt yapı kalitesinin, karayolu kalitesinin, liner taşımacılık bağlantı endeksinin, sevkiyat kolaylığı ve karşılanabilirliğinin, lojistik yetkinliğin, sevkiyatların zamanında ulaşmasının, posta hizmetlerinin verimliliğinin, geniş bant
26 internet kullanımının ülkemiz için rekabet avantajı yarattığı izlenmektedir. Özellikle asfalt yol ve sevkiyatların izleme ve takip edilebilirliğinde, 2010 yılına göre sıralamada ciddi gelişme kaydetmiştir.
Tablo 5: Ulaşım ve İletişim Altyapısı Alt Endeksi (Sıralama)
GÖSTERGELER TÜRKİYE 2012 TÜRKİYE 2010 TÜRKİYE 2009 SİNGAPUR 2012 ALMANYA 2012 GÜRCİSTAN 2012 POLONYA 2012 GÜNEY KORE 2012 MALEZYA 2012
ULAŞIM VE İLETİŞİM ALT YAPISI 47 57 49 1 5 66 49 11 20
-Ulaşım Alt Yapısının Mevcudiyeti Ve Kalitesi
39 68 62 2 7 49 82 21 12
--Havaalanı Yoğunluğu 71 73 70 86 85 55 101 94 27
--Aktarma Bağlantısı Endeksi 22 26 34 11 9 99 53 12 13
--Asfalt Yol 32 69 71 1 1 24 53 47 40
--Havayolu Ulaşım Altyapısının Kalitesi 37 49 50 1 6 81 103 25 18
--Demiryolu Altyapısının Kalitesi 61 64 67 7 5 36 75 8 18
--Karayollarının Kalitesi 38 45 49 2 10 52 125 17 18
--Liman altyapısının kalitesi 63 73 79 1 10 62 99 23 15
-Ulaşım Hizmetlerinin Mevcudiyeti ve Kalitesi
38 57 48 1 4 85 33 14 10
--Liner Taşımacılık Bağlantı Endeksi 24 29 23 3 4 100 42 6 7
--Sevkiyat Kolaylığı ve Karşılanabilirliği 30 42 41 2 11 91 22 12 26
--Lojistik Yeterlilik 26 36 30 6 4 70 33 22 31
--İzleme ve takip edebilirlik 29 54 34 6 7 92 38 22 28
--Sevkiyatların Varış Yerine Zamanında Ulaşması
27 29 51 1 2 107 19 21 28
--Posta hizmetleri endeksi 49 43 51 7 11 90 76 15 42
--Taşımacılık sektöründe GATS taahhütleri
59 69 68 n/a 35 9 20 59 3
- Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin Mevcudiyeti ve Kullanımı
64 53 52 11 12 69 43 5 37
--İş Hayatında İnternet Kullanımının Yaygınlığı
52 45 44 20 27 86 45 2 26
-- Cep Telefonu Aboneliği 90 65 58 14 27 80 36 57 40
-- Geniş Bant İnternet Aboneliği 48 48 45 20 10 62 39 4 57
-- Bireysel İnternet Kullanımı 62 50 71 27 12 81 34 10 38
-- Sabit Telefon Bağlantısı* - 50 48 - - - - -
--Devlet Online Hizmet Endeksi 74 59 - 1 24 41 53 1 20
Kaynak: The Global Enabling Trade Report 2012,2010
*2012 yılı Endeksinden çıkarılmıştır.
27 Ulaşım ve iletişim altyapısı alt endeksinde Almanya, Singapur ve Güney Kore’nin ilk sıralarda yer aldığı izlenmektedir.
Ulaşım altyapısının mevcudiyeti ve kalitesi alt göstergesinde asfalt yolların tüm yollar içindeki payının, havayolu ulaşımı altyapı kalitesinin, demiryolu altyapı kalitesinin, karayolları kalitesinin, liman altyapı kalitesinin özellikle Almanya ve Singapur’da çok iyi durumda olduğu görülmektedir.
Ulaşım hizmetlerinin mevcudiyeti ve kalitesi alt göstergesinde, liner taşımacılık yapan firmaların sağladığı hizmetlerin kalitesinin, uluslararası sevkiyat göndermenin kolaylığı ve ücretinin, lojistik hizmetlerin kalitesi ve yeterliliğinin, sevkiyatların varış yerine zamanında ulaşmasının, posta hizmetlerinin verimliliğinin yine Almanya ve Singapur’da çok iyi durumda olduğu izlenmektedir.
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin mevcudiyeti ve kullanımı alt göstergesinde ise iş hayatında internet kullanımının yaygınlığının, geniş bant internet aboneliğinin, devletin online hizmetlerdeki verimliliğinin bilhassa Güney Kore’de çok iyi durumda olduğu göze çarpmaktadır.
Ülkemiz, özellikle Aktarma Bağlantısı Endeksi, Asfalt Yol, Havayolu Ulaşım Altyapısının Kalitesi, Liner Taşımacılık Bağlantı Endeksi, Sevkiyat Kolaylığı ve Karşılanabilirliği, Lojistik Yeterlilik, İzleme ve takip edebilirlik, Sevkiyatların Varış Yerine Zamanında Ulaşması alt göstergelerinde bir önceki yıla göre kayde değer şekilde gelişme kaydetmiştir.
3.4. İŞ ÇEVRESİ
Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması 2012 Raporuna göre, Türkiye “İş Çevresi Alt Endeksinde” bir önceki yıla göre bir sıra yükselerek aynı puanla (3,9) 132 ülke arasında 86 ıncı sırada yer almıştır. Ülkemizin Küresel Ticaretin Kolaylaştırılması Endeksinde en kötü olduğu alan 2010 yılında olduğu gibi yine iş çevresidir. İş Çevresi Alt Endeksi iki bileşenden oluşmaktadır. Bunlar “düzenleyici çevre” ve “fiziksel güvenlik”tir.
Buna göre Türkiye 2012 yılında düzenleyici çevre bileşeninde 3,9 puanla (2010 yılında 3,7 puanla 71 inci sırada idi) 55inci sırada, fiziksel güvenlik bileşeninde (2010 yılında 4,1 puanla 96 ncı sırada idi) 4 puanla 102 inci sırada yer almıştır.
