Dinamik yapı zemin etkileşim analizleri için tasarıma esas kuvvetli yer hareketlerinin geliştirilmesi: genel değerlendirme ve yeni gelişmeler

(1)

1 GİRİŞ 1.1 Genel

Deprem etkinliği bakımından oldukça hareketli bir bölgeyi temsil eden coğrafyamızda sismik tehlike belirlemesi ile kontrol edilen sismik tasarım talepleri özellikle yüksek yapılar, enerji tesisleri ve ulaşım altyapısı gibi kritik önem taşıyan mühendislik ürün- lerinin üstyapı ve/veya geoteknik tasarımında belir- leyici rol oynamaktadırlar. Söz konusu yapıların sismik tasarımı için alışılagelmiş yöntemlerin bir adım ötesinde detay seviyesine sahip ve çoğunlukla uygulama alanına özel şartnameler ile yönlendirilen tasarım kriterlerine sadık kalarak sismik yapı-zemin etkileşimi problemlerinin tariflenmesi ve çözüm- lenmesi ihtiyacı doğmaktadır. Seçilen temel sistemi- ne bağlı olarak, bu çözümlemelerin zaman zaman radye ve derin temel elemanlarının da detaylı model- lemesini gerektirdiği aşikardır.

Kritik yapılar için şartnamelerce tariflenmiş farklı sismik tasarım seviyelerine ait performans kriterleri- ni sağlayabilmek için zaman uzayında gerçekleştiri- len dinamik analizlerde ihtiyaç duyulan kuvvetli yer hareketi kayıtlarının geliştirilmesi tasarım sürecinin ara ürünü olarak karşımıza çıkmaktadır. Kuvvetli

yer hareketi kayıtlarının oluşturulmasında ilk adımı teşkil eden sismik tehlikenin belirlenmesi ve tasarı- ma esas spektrumların oluşturulması ise ülkemizde son yıllarda henüz beklenen oranda olmasa da git- tikçe artan bir farkındalık seviyesine kavuşmuş ve sayıca daha fazla şartname tarafından atfedilir hale gelmiştir. Halihazırda büyük oranda Büyükşehir Be- lediyeleri tarafından yürürlükte bulundurulan özel yapı şartnamelerinin oldukça hızlı gelişen imar/şehirleşme uygulamalarının ürünlerinden olan yüksek yapılar için tariflediği sismik yapı-zemin et- kileşimi analizlerinin sonuçları da kaçınılmaz olarak sismik tehlike analizleri ve beraberinde seçilen kuvvetli yer hareketi kayıtlarınca doğrudan etkilenmek- tedir.

Özellikle yüksek tekerrür sürelerine sahip yer hareketi parametrelerinin geleneksel sismik tehlike akışı içerisinde tercih edilen yer hareketi tahmin modelleri, deprem büyüklüğü-tekrar ilişkileri gibi alt modeller vasıtasıyla olasılıksal yöntemlerle belir- lenmesinin bir hayli tutucu tarafta kalan sonuçlar ürettiğini savunan görüşler sıklıkla ifade edilmektedir. Sadece son yüzyıl ile sınırlı tutabildiğimiz mak- rosismisite verisiyle kurulan modellerde uzun vadeyi temsil edecek yer hareketi mertebelerini savunabile-

Dinamik yapı zemin etkileşim analizleri için tasarıma esas kuvvetli yer hareketlerinin geliştirilmesi: genel değerlendirme ve yeni gelişmeler

Development of design basis strong ground motions for dynamic soil - structure interaction analyses: general overview and recent advances

A. Anıl Yunatcı ve H. Tolga Bilge

Dr. İnşaat Mühendisi, Geodestek Ltd. Şti., Ankara, Türkiye K. Önder Çetin

Prof. Dr., Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü, Ankara, Türkiye

ÖZET: Bu bildiri kapsamında fikrinin ilk ortaya atıldığı tarihten itibaren yaklaşık yarım yüzyıl geçmesine karşın özellikle artan saha verisiyle hızla beslenmeye devam eden ve belirsizliklerin tarifi ve yönetimi konu- sunda yönlendirme bekleyen sismik tehlike analizleri bileşenleri ve sismik yapı-zemin etkileşimi analizlerinin gereksinimi olan diğer ara ürünlerde son dönemlerde yaşanan gelişmeler ışığında bir değerlendirme yapılması amaçlanmıştır. Son dönem gelişmelerinin bir kısmının özetlendiği ilk ana başlık olan güncellenmiş kısa ve uzun periyot spektral saha faktörlerinin tasarıma esas spektrumlara getirmesi beklenen değişiklikler irdelen- miştir.

Anahtar Kelimeler: sismik tehlike, kuvvetli yer hareketi, dinamik saha etkileri

ABSTRACT: Within the confines of this work, a general overview and presentation of recent advances in the two of the main topics regarding seismic hazard assessment and determination of design basis ground motion levels are presented. Advanced semi-empirical models to determine the updated short and long period site factors as well as comparison to the current NEHRP provisions are presented.

Keywords: seismic hazard, strong ground motion, local site effects

(2)

cek kuvvetli amprik verinin bulunduğu konusundaki savlar; sismik tehlike analizlerinde kaçınılmaz olarak bulunmaya devam edeceği düşünülen belirsizliklerin kaynaklarının sistematik bir şekilde sınıflandı- rılıp nicelendirilmesi ihtiyacını destekler niteliktedir.

Bu sayede araştırma veya uygulama alanında sismik tehlike analizleriyle doğrudan ilintili mühendislik kararları daha yönetilebilir süreçlerden geçerek veri- lebilecektir. Benzer şekilde, hedef tasarım spektrum- larıyla zaman uzayında ölçekleme veya frekans uza- yında modifikasyon gibi çeşitli yöntemlerle uyumlu hale getirilen, ya da tamamen sentetik olarak üretilen kuvvetli yer hareketlerinin de bu sürecin haricinde tutulamayacağı rahatlıkla ifade edilebilir.

1.2 Yerel Saha Tepkisi Modelleri

Son dönem gelişmelerinin bir kısmının özetlendiği ilk ana başlık olan güncellenmiş kısa ve uzun periyot spektral saha faktörlerinin tasarıma esas spektrumlara getirmesi beklenen değişiklikler irdelenmiştir.

Doğrusal olmayan saha büyütme/küçültme faktör- lerini belirlemek amacıyla geliştirilen yarı amprik çalışmalar için güncel çabalardan biri olan Stewart ve Seyhan (2013) çalışması, genişletilmiş NGA veri- tabanını kullanarak güncelleştirilmiş NEHRP spektral modifikasyon katsayılarını önermektedir.

NEHRP Amerika Birleşik Devletleri'nde yürürlükte olduğu kadar ilgili bölümlerinin DLH (DLH Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları, Demiryolları Hava Mey- danları Altyapı İnşaatları, Deprem Teknik Yönetme- liği, 2008) ve İstanbul Yüksek Yapılar Şartnamesi gibi ulusal tasarım şartnamelerine (İYBDY, 2008) herhangi bir değişikliğe uğramadan dahil edildiği NEHRP (2009) uyarınca saha koşullarına uygun olarak tasarıma esas elastik ivme spektrumunu elde etmekte kullanılan Fa ve Fv faktörlerine ilişkin öner- iler değişikliğe uğramış ve NEHRP 2015 güncel- lemesinde etkinleşmesi yönünde onaylandığı rapor- lanmıştır.

2 GÜNCEL YEREL SAHA TEPKİSİ MODELLERİ

2.1 Vs30 Ölçeklemesi ve Doğrusal Olmayan Etkiler Anakaya üzerinden ilerleyerek farklı saha sınıfları içinde genlik ve frekans içerikleri modifiye olan deprem dalgalarının maksimum bileşenlerinin değişimini modelleyen temel çalışmalardan biri Seed ve diğ. (1997) olmuştur. Seed ve diğ. (1997) tarafın- dan önerilen model, sadece T=0 saniyelik periyoda karşılık gelen maksimum yatay bileşenler üzerine kuruludur. Boore ve diğ. (1997) gibi daha gelişmiş modeller, zemin ivmesini spektral periyoda bağlı olarak saha hakim periyodunun temsili bir para- metresi olan ilk 30 metredeki ortalama kayma dal- gası hızı Vs30’la ilişkilendirmiştir. Saha etkilerini modellemek için geliştirilen en güncel fonksiyonel

ifadelerde doğrusal ve doğrusal olmayan terimler bir arada kullanılmakta; referans kaya seviyesine göre şiddet büyütme/küçültme etkileri Vs30'a bağlı doğrusal ve sarsıntı şiddetine bağlı doğrusal olmayan terimlerin birleşimiyle ifade edilmektedir (Choi ve Stewart, 2005; Walling ve diğ., 2008; Yunatcı ve Çetin, 2010).

2.2 Güncellenen NEHRP Saha Faktörleri

Farklı saha sınıfları için sunulan mevcut NEHRP (2009) spektral modifikasyon faktörleri ile aktif tek- tonik bölgelerdeki sığ kabuk depremleri için geliştirilen NGA (Next Generation Attenuation: Ye- ni Nesil Azalım) modellerinin saha terimleri arasın- da uyuşmazlık bulunduğu daha önceki çalışmalarda ortaya konulmuştur (Huang ve diğ., 2010; Çetin ve Yunatcı, 2011). Bu farklılık hem doğrusal saha büyütmesi teriminde (B, C, D, E sınıfı zeminler için) hem de doğrusal olmayan davranışı ifade eden ter- imde (C ve D sınıfı sahalar) bulunmaktadır. Her iki çalışmaya esas referans kayma dalgası hızlarının farklı olması (NGA için Vs30 değeri 1050 m/s, NEHRP (2009) için 760 m/s olarak telaffuz edilebilir) doğal olarak bu uyumsuzluğu tetikleyen ana un- surlardan biridir.

Mevcut NEHRP (2009) önerilerinde belirtilen (Tablo 1, 2, 3 ve 4'te "ASCE" olarak isim- lendirilmiştir) Fa ve Fv katsayılarında Stewart ve Seyhan (2013) tarafından önerilen değişiklikler (yapılan değişiklik önerileri Tablo 1, 2, 3 ve 4'te

"PEER" olarak isimlendirilmiştir) sırasıyla Tablo 1, 2, 3 ve 4'te özetlenmiştir. Önerilen değişikliklerin tasarıma esas spektrumlara nasıl yansıdığını daha açık ifade etmek için üç farklı sarsıntı şiddet genliği kullanılarak farklı NEHRP saha sınıfları için karşılaştırma yapılmıştır. Karşılaştırma amacıyla seçilen maksimum yatay yer ivmeleri 0.1 g, 0.2 g ve 0.4 g olarak belirlenmiştir.

Üç farklı maksimum yatay ivme seviyesi için NEHRP (2009), Seed ve diğ., (1997), Deprem Bölg- elerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik (TDY, 2007), son olarak Stewart ve Seyhan (2013) çalışmasını ifade eden PEER (2013) tavsiyelerine göre farklı saha sınıfları için hazırlanmış elastik ivme tasarım spektrumları Şekil 1-8 arasında sunulmuştur. Söz konusu çalışmada farklı saha sınıflandırma sistemlerine sahip şartnameler arasın- da uyum yakalamak maksadıyla yaklaşık eşdeğer saha sınıfları birarada karşılaştırmaya tabi tu- tulmuştur.

Stewart ve Seyhan (2013) tarafından geliştirilen, Vs30 ölçeklemesi ve doğrusal olmayan dinamik zemin tepkisi davranışını birlikte değerlendiren saha amplifikasyon modeli kullanılarak 760 m/s referans kayma dalgası hızına göre belirlenmiş güncel NEHRP saha faktörlerinin 2015 yılı güncellemeleri- yle birlikte devreye girmesi beklenmektedir. Göre- celi olarak zayıf sarsıntı şiddetleri için yeni NEHRP faktörleri mevcut olanlardan bazı saha sınıfları için

(3)

daha büyük olmakla birlikte hem Fa, hem de Fv için geçerli olmak üzere sistematik bir farklılıktan söz etmek mümkün değildir (Ss<0.25 ve S1<0.1 seviyeleri). Özellikle C ve D tipi sahalardaki daha büyük şiddetdeki sarsıntı seviyeleri için yeni faktör öner- ileri mevcut olanlara göre ya aynı mertebede, ya da uzun periyotta daha kuvvetli gözlendiği üzere azalan doğrusal olmayan davranış ile birlikte hissedilir de- recede artmaktadır. Stewart ve Seyhan (2013) E sınıfındaki sahalar için önerilen faktörlerin doğrusal olmayan davranış kapsamında daha büyük bilgiye dayalı belirsizlik içermesi nedeniyle güvenli tarafta kalınarak önerildiğini ifade etmişlerdir. E sınıfındaki sahalar haricinde yeni NEHRP faktör önerileri NGA-Batı-2 yer hareketi tahmin modellerinde tercih edilen saha tepkisi modelleriyle uyumluluk arz et- mektedir.

Tablo 1. Yürürlükteki (ASCE) ve güncel (PEER) saha modifikasyon faktörlerinin özet karşılaştırması (Fa, Ss<0.75)

Saha Sınıfı

Ss<0.25 Ss=0.5 Ss=0.75 PEER ASCE PEER ASCE PEER ASCE A 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 B 0.9 1.0 0.9 1.0 0.9 1.0 C 1.3 1.2 1.3 1.2 1.2 1.1 D 1.6 1.6 1.4 1.4 1.2 1.2 E 2.4 2.5 1.7 1.7 1.3 1.2

Tablo 2. Yürürlükteki (ASCE) ve güncel (PEER) saha modifikasyon faktörlerinin özet karşılaştırması (Fa, Ss>0.75)

Saha Sınıfı

Ss=1.0 Ss=1.25 Ss>1.5 PEER ASCE PEER ASCE PEER ASCE A 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 - B 0.9 1.0 0.9 1.0 0.9 - C 1.2 1.0 1.2 1.0 1.2 - D 1.1 1.1 1.0 1.0 1.0 - E 1.1 0.9 0.9 0.9 0.8 -

Tablo 3. Yürürlükteki (ASCE) ve güncel (PEER) saha modifikasyon faktörlerinin özet karşılaştırması (Fv, S1<0.3)

Saha Sınıfı

S1<0.1 S1=0.2 S1=0.3 PEER ASCE PEER ASCE PEER ASCE A 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 B 0.8 1.0 0.8 1.0 0.8 1.0 C 1.5 1.7 1.5 1.6 1.5 1.5 D 2.4 2.4 2.2 2.0 2.0 1.8 E 4.2 3.5 3.3 3.2 2.8 2.8

Tablo 4. Yürürlükteki (ASCE) ve güncel (PEER) saha modifikasyon faktörlerinin özet karşılaştırması (Fv, S1>0.3)

Saha Sınıfı

S1=0.4 S1=0.5 S1>0.6 PEER ASCE PEER ASCE PEER ASCE

A 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 - B 0.8 1.0 0.8 1.0 0.8 - C 1.5 1.4 1.5 1.3 1.4 - D 1.9 1.6 1.8 1.5 1.7 - E 2.4 2.4 2.2 2.4 2.0 -

Şekil 1 ile 8 arası sunulan karşılaştırmalı tasarıma esas elastik ivme spektrumları özellikle bina tipi yapılar için ulusal şartnamemiz olarak kabul edilen Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik (TDY, 2007) tarafından kapsanan saha sınıfı tanımları, tasarıma esas elastik spektrumların belirlenmesi gibi başlıklarda güncel bilgi birikiminin yakalanması gerekliliğini bir kez daha ortaya ko- ymaktadır. Zira saha sınıfına göre farklılaşan köşe periyotlarının ve dolaylı olarak değişen uzun periyot tepki mertebelerinin aksine kısa periyot aralığında herhangi bir değişim beklenmemesi, dinamik zemin davranışı konusundaki güncel birikimin işaret ettiğiyle uyuşmamaktadır. Benzer şekilde, Çetin ve Yunatcı (2011)'de detaylı olarak sunulduğu şekliyle ulusal şartnamemizde temsil edilen referans saha koşullarının daha sağlıklı olarak tariflenmesi ger- ekliliği vurgulanmaktadır.

Şekil 1. İvme tasarım spektrumu karşılaştırmaları (NEHRP Sı- nıf B ve eşdeğerler, pga= 0.1 g)

0.00 0.05 0.10 0.15 0.20 0.25 0.30

0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 1.2 1.4 1.6 1.8 2.0 Elastik İvme Tasarım Spektrumu, Sa

Periyot (s) PGA=0.1 g

NEHRP/PEER: Sınıf B SEED: Sınıf A TDY: Z1

NEHRP (2009) SEED V.D. (1997) PEER(2013) TDY (2007)

0 25 0.30 0.35 0.40 0.45

m Spektrumu,Sa

PGA=0.1 g

NEHRP/PEER: Sınıf C SEED: Sınıf AB1 TDY: Z2

NEHRP (2009) SEED V.D. (1997) PEER(2013)

(4)

Şekil 2. İvme tasarım spektrumu karşılaştırmaları (NEHRP Sı- nıf C ve eşdeğerler, pga= 0.1 g)

Şekil 3. İvme tasarım spektrumu karşılaştırmaları (NEHRP Sınıf D ve eşdeğerler, pga= 0.1 g)

Şekil 4. İvme tasarım spektrumu karşılaştırmaları (NEHRP Sınıf E ve eşdeğerler, pga= 0.1 g)

Şekil 5. İvme tasarım spektrumu karşılaştırmaları (NEHRP Sınıf B ve eşdeğerler, pga= 0.2 g)

Şekil 6. İvme tasarım spektrumu karşılaştırmaları (NEHRP Sınıf C ve eşdeğerler, pga= 0.2 g)

0.00 0.05 0.10 0.15 0.20 0.25 0.30 0.35 0.40 0.45

0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 1.2 1.4 1.6 1.8 2.0 Elastik İvme Tepki Spektrumu, Sa

NEHRP/PEER: Sınıf D SEED: Sınıf B TDY: Z3

NEHRP (2009) SEED V.D. (1997) TDY (2007) PEER (2013)

0.00 0.10 0.20 0.30 0.40 0.50 0.60 0.70

0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 1.2 1.4 1.6 1.8 2.0 Elastik İvme Tepki Spektrumu, Sa

NEHRP/PEER: Sınıf E SEED: Sınıf D TDY: Z4

NEHRP (2009) SEED V.D. (1997) PEER (2013) TDY (2007)

0.40 0.50 0.60

Spektrumu, Sa

PGA=0.2 g

NEHRP (2009) SEED V.D.(1997) PEER (2013)

0.00 0.10 0.20 0.30 0.40 0.50 0.60 0.70

0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 1.2 1.4 1.6 1.8 2.0 Elastik İvme Tasarım Spektrumu Sa

NEHRP (2009) SEED V.D.(1997) PEER (2013) TDY (2007)

0.00 0.10 0.20 0.30 0.40 0.50 0.60 0.70 0.80

0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 1.2 1.4 1.6 1.8 2.0 Elastik İvme Tasarım SpektrumuSa

NEHRP/PEER: Sınıf D SEED: Sınıf B TDY: Z3

0.50 0.60 0.70 0.80 0.90

m SpektrumuSa

PGA=0.2 g

(5)

Şekil 9. İvme tasarım spektrumu karşılaştırmaları (NEHRP Sınıf B ve eşdeğerler, pga= 0.4 g)

Şekil 10. İvme tasarım spektrumu karşılaştırmaları (NEHRP Sınıf C ve eşdeğerler, pga= 0.4 g)

3 SONUÇLAR

Dinamik yapı-zemin etkileşim analizlerinin gerek- tirdiği sayısal modellerin ana girdilerinden biri olan kuvvetli yer hareketlerini üretmek için kullanılan hedef tasarım spektrumların çoğunlukla kaya ortam olmak üzere açıkça tanımlı bir referans saha koşulu- nu temsil etmesi beklenmektedir. Hedef saha koşul- larını temsil eden spektrumlarla uyumlu yer hareketi kayıtlarının üretilmesini müteakip yapılan dinamik zemin-yapı etkileşim analizlerinde temel seviyesin- deki dalga karakteristiklerini doğru bir şekilde elde etmek ve tanımlamak için şiddet büyütme/küçültme ve hakim periyot aralığı değişiminin hangi koşullara göre değiştiği gerçekçi bir şekilde tanımlanmalıdır.

Söz konusu analizlerde tasarım şartnamelerinin ön- gördüğü şekilde birden fazla deprem kaydı ile çalı- şılması zorunluluğu da ek bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda, bir kısmı sarsıntı şiddeti- nin doğrusal ve doğrusal olmayan etkilerini barındı- ran zemin tepki modellerinden de kaynaklanan söz konusu ek belirsizliklerin dikkatlice tariflenip, mümkünse ayıklanarak, mevcut yapı-zemin modeli

0.00 0.20 0.40 0.60 0.80 1.00 1.20

0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 1.2 1.4 1.6 1.8 2.0 Elastik İvme Tasarım SpektrumuSa

0.80 1.00 1.20

m SpektrumuSa

PGA=0.4 g

NEHRP/PEER: Sınıf D SEED: Sınıf B TDY: Z3 0.00

0.20 0.40 0.60 0.80 1.00 1.20 1.40

0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 1.2 1.4 1.6 1.8 2.0 Elastik İvme Tasarım Spektrumu Sa

0.00 0.20 0.40 0.60 0.80 1.00 1.20

0.0 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 1.2 1.4 1.6 1.8 2.0 Elastik İvme Tasarım Spektrumu Sa

NEHRP (2009) SEED V.D.(1997) PEER (2013) TDY (2007)

(6)

üzerinden yapı elemanı boyutlandırmasına etkisinin minimize edilmesi tasarımda ekonomi-güvenlik dengesini yakalamak için kritik önem arz etmekte- dir.

4 REFERANSLAR

Boore D.M., Joyner W.B. ve Fumal T.E. 1997. Equations for Estimating Horizontal Response Spectra and Peak Accele- ration from Western North American Earthquakes: A sum- mary of Recent Work, Seismological Research Letters, 68(1), January, 128-153.

DLH. 2008. Kıyı Yapıları, Demiryolları Hava Meydanları Alt- yapı İnşaatları, Deprem Teknik Yönetmeliği, http://www.kugm.gov.tr/BLSM_WIYS/DLH/tr/DOKUMA N_SOL_MENU/ Kiyi Yapilari _Deprem_

Tkn/20100602_111229_10288_1_10314.html, son erişim tarihi 7 Nisan 2011

Choi Y. ve Stewart J.P. 2005. Nonlinear Site Amplification as Function of 30 m Shear Wave Velocity, Earthquake Spect- ra, 21, 1-30

Çetin, K.Ö., Yunatcı, A.A. 2011. Deprem Yönetmeliklerine Kıyaslamalı Geoteknik Bakış, 7. Ulusal Deprem Mühendis- liği Konferansı, 30 Mayıs - 2 Haziran 2011, İstanbul, Tür- kiye.

Huang Y-N, Whittaker A.S. ve Luco N. 2010. NEHRP Site Amplification Functions and the NGA Relationships, Earthquake Spectra, 26(2), 583-593.

İYBDY. 2008. İstanbul Yüksek Binalar Deprem Yönetmeliği, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, Dep- rem Mühendisliği Anabilim Dalı.

Federal Emergency Management Agency. 2010. NEHRP Re- commended Seismic Provisions for New Buildings and Ot- her Structures, 2009 Edition (FEMA P-750)

Stewart, J.P., Seyhan, E. 2013. Semi-Empirical Nonlinear Site Amplification and its Application in NEHRP Site Factors, PEER Report No: 2013/13, Pacific Earthquake Engineering Ressearch Center, College of Engineering, University of California, Berkeley, 2013.

TC Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Afet İşleri Genel Müdürlü- ğü. 2007. Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkın- da Yönetmelik, Deprem Araştırma Dairesi, http://www.deprem.gov.tr

Walling M., Silva W., ve Abrahamson N.A. 2008. Nonlinear Site Amplification Factors for Constraining the NGA Mo- dels, Earthquake Spectra, 24(1), 243-255

Yunatcı A.A. 2010. GIS Based Seismic Hazard Mapping of Turkey, Doktora Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 399 sayfa