Haziran ay›nda Fransa'da yap›lan 6. F‹FA Konfederasyon Kupas›'nda 28 yafl›ndaki Kamerun’lu Marc Vivien Foe’nun ani ölümüyle, gözler bir kez daha kalp sa¤l›¤› ve kalp hastal›klar›-na çevrildi. Foe, yeflil sahalarda yitiri-len ilk genç de¤il. Ayr›ca, yüzme, ma-raton gibi pek çok farkl› spor dal›nda da kalple ilgili sorunlar yüzünden ani ölümler yaflan›yor. Umudumuz, Foe’nun son örnek olmas› için, en az›ndan sporcular›n düzenli sa¤l›k kontrollerinden geçirilmeleri, aile hi-kayelerinin iyi belirlenmesi, her ne du-rumda olursa olsun, afl›r› zorlanma-malar› gibi temel önlemlerin al›nmas›. Tabii bu önlemler herkes için geçerli. Ani ölüm sendromu terimi, görü-nüflte son derece sa¤l›kl› olan genç in-sanlar›n beklenmeyen ve aç›klanama-yan ani ölümlerini tan›mlamada kulla-n›l›yor. Bu olgular›n ço¤unda ölüm ne-deni, kalple ilgili sorunlar. Yaklafl›k üç-te birindeyse, sporcular›n kardiyomi-yopati olarak bilinen, tan›s› konmam›fl bir rahats›zl›klar› oldu¤u ortaya ç›k›-yor. Genelde genetik bir anormallik so-nucu oluflan kardiyomiyopati, basitçe kalbin anormal bir flekilde büyümesi. Kurbanlar›n ço¤unda, tehlikede olduk-lar›na dair çok az belirti görülürken, ilk belirti ani ölüm de olabiliyor.
Kardiyomiyopatiye neden olan ge-netik kusurlar hakk›nda, giderek daha fazla bilgiye sahip olmaya bafll›yoruz. fiimdiye kadar, mutasyona u¤rad›kla-r›nda kardiyomiyopatiye neden olan yaklafl›k 20 gen belirlendi. Bunlar›n ço¤u, kalp ve iskelet kaslar›n›n tipik yap›lar›n› oluflturan ve kas kas›lmala-r›n› sa¤layan, aktin ve miyozin gibi proteinleri kodluyor. Edinilen bilgiler yaln›zca kardiyomiyopatiyle de¤il, eflit derecede tehlikeli ama çok daha yay-g›n olan kalp yetmezli¤iyle savaflta da yard›mc› oluyor. Kalp yetmezli¤i, geçi-rilen bir kalp krizinin b›rakt›¤› hasar ya da damarlardaki yüksek kan bas›n-c› gibi etkenlerle, kalp kaslar›n›n kan pompalama ifllevini giderek kaybetme-siyle olufluyor.
Belirlenen mutasyonlar, dolayl› ya da dolays›z olarak kalp hücrelerinin kalsiyum tutma yetilerini olumsuz yönde etkiliyor. Bu, tehlikeli bir so-run; çünkü kalsiyum iyonlar› kas ka-s›lmalar›n› bafllat›yor ve hücre düzen-leyici etkileri var. Kalsiyum iyonlar›-n›n yoklu¤u, kas hücrelerinin anormal bir flekilde geniflleyerek kalp duvarla-r›n›n kal›nlaflmas› ve bir tür hücre in-tihar› olan apoptozun bafllamas›nda da bir etken. Mutasyona u¤rayan gen-lerin saptanmas›, etkilenen aile üyele-rinin izlenmesini de olanakl› k›l›yor. Böylece bu kifliler, kalpleri belirgin bir flekilde büyümeden önce belirlenerek, a¤›r vücut egzersizlerinden kaç›nmak gibi baz› önlemler almalar› sa¤lanabi-liyor. Ayr›ca, kalsiyum iyon de¤iflimle-rinin meydana gelmesine yard›mc› olan birkaç molekül de belirlendi. Mo-leküllerden baz›lar› yaln›zca kardiyo-miyopati de¤il, di¤er kalp rahats›zl›k-lar› için de yeni tedavi potansiyelleri oluflturuyor.
Kalp krizi geçiren hastalar› yaflama döndürmede daha fazla baflar› göste-rilmesine karfl›n, kalp yetmezli¤i nede-niyle ölümler yükselifl göstermekte. Kalp krizi geçiren hastalar, genelde hasar görmüfl bir kalple yaflama de-vam ediyorlar. Ancak, yaln›zca
ABD’de her y›l kalp yetmezli¤i tan›s› konmufl yaklafl›k 550.000 kiflinin yak-lafl›k yar›s›, bu duruma yenik düflüyor. Teflhisten sonraki yaflam beklentisiy-se, yaklafl›k 7 y›l. Bu koflullarda hasta-l›¤›n kanserden daha kötü bir tablosu var. Yine de, araflt›rmac›lar, kalp yet-mezli¤ini tedavi etmede de yeni bulgu-lardan oldukça umutlular.
Geneti¤in Rolü
1950’lerin sonlar›na do¤ru, baz› ai-lelerin pek çok üyesinde ani ölümlerin gerçekleflti¤inin farkedilmesi, kardiyo-miyopatinin kal›t›msal olabilece¤i dü-flüncesini do¤urdu. Araflt›rmalar, daha sonralar› kullan›lmaya bafllanan yük-sek frekansl› ses dalgalar›yla (ultra-son) kalp duvarlar›n›n ve kapakç›klar›-n›n hareketli görüntüsünü elde etme-ye yarayan ekokardiyografi yöntemi sayesinde biraz kolaylaflt›. Bu teknik, herhangi bir sak›ncas› olmad›¤›ndan,
60 A¤ustos 2003 B‹L‹MveTEKN‹K
tüm aile bireylerine uygulan›yor; be-lirti göstermeyen bireylerin de kalp-lerinin büyümüfl oldu¤u anlafl›l›yor-du.
Genetikçiler daha sonra dikkatle-rini, bu durumdan sorumlu olabile-cek gen kusurlar›n› bulmak üzere, bu ailelere çevirdiler. 1980’lerin son-lar›na do¤ru bir araflt›rma bafllat›ld› ve sonraki birkaç y›l içinde araflt›r-mac›lar hipertrofik kardiyomiyopa-ti’nin (HCM: kalp kar›nc›klar› duvar-lar›n›n kal›nlaflt›¤› kalp kas› hastal›-¤›), miyozin a¤›r zinciriyle, troponin T ve a tropomiyozin proteinlerini kodlayan genlerdeki mutasyondan kaynaklanabilece¤ini buldular. Bu proteinler, kas hücrelerinin kas›labi-len birimleri olan sarkomerlerin olu-flumuna yard›m ederler. Bulgu, bir sürpriz olmufltu; çünkü araflt›rmac›-lar, kusurun yap›sal proteinlerde ola-bilece¤ini hiç tahmin etmiyorlard›. Bekledikleri, mutasyonlar›n kas hüc-relerinin büyümesini kontrol eden genlerde olmas›yd›. Ancak, o zaman-dan beri, aktin ve miyozin ba¤lay›c› protein C’nin de içinde bulundu¤u bir-kaç baflka sarkomer protein geninin daha mutasyonlarla HCM’ye neden olabilece¤i do¤ruland›.
Mutasyona u¤rayan bu protein genlerinden baz›lar›, kardiyomiyopati-nin ortaya ç›kmas›na, ötekilerden da-ha fazla neden oluyor. May›s ay›nda sonuçlar› aç›klanan, 197 HCM hastas›-n›n mutasyon aç›s›ndan incelendi¤i bir çal›flmada, hastalar›n %40’›nda mi-yozin a¤›r zinciri geninin, %42’sindey-se miyozin ba¤lay›c› protein C geninin mutasyonlarla de¤iflmifl oldu¤u görül-müfl.
Araflt›rmac›lar, kal›tsal dilate kardi-yomiyopati’de (DCM: kar›nc›k odala-r›n›n geniflledi¤i kalp kas› hastal›¤›) rol alan genlerin birkaç›n› da belirle-meyi baflard›lar. Bunlar›n aras›nda HCM ailelerinde belirlenen sarko-mer genleri de var. Mutasyonlar›n farkl› olmas›na karfl›n, bu bulgu flafl›rt›c›yd›; çünkü, DCM ve HCM farkl› klinik oluflumlar olarak dü-flünülüyordu. Ancak, DCM baflka genlerin mutasyonundan da kay-naklanabiliyor. Sözgelimi, kas hücresi zar›yla ilgili proteinleri kodlayan genlerdeki mutasyonlar, çeflitli kas dokusu bozulmalar›yla sonuçlanabiliyor.
Kalsiyumun Etkisi
Kas hücrelerinin temel yap›sal pro-teinleri kodlayan genlerde gerçekle-flen bu mutasyonlar, kalp kaslar›n›n kas›lma performanslar›n› de¤ifltiriyor. Araflt›rmac›lar, hâlâ bu de¤iflen kas›l-ma yetene¤inin tam olarak nas›l olup da kardiyomiyopatiye neden oldu¤u üzerinde çal›fl›yorlar ve flafl›rt›c› ipuç-lar› yakal›yorlar. Örne¤in, yak›n za-manda California Üniversitesi’nde ya-p›lan bir çal›flma, baz› DCM mutasyon-lar›n›n, kalp kaslar›n›n normalden da-ha fazla kas›lmas›na neden oldu¤unu
ve böylece kalbin büyüdü¤ünü gös-terdi. Araflt›rmac›lar, farelerde kas hücrelerinin normal yap›s›n› koru-mak için gerekli olan MLP proteinini devre d›fl› b›rakarak, insanlardaki DCM’ye çok benzer bir durum olufl-turdular ve farelerde, insanlarda gö-rülen kalp yetmezli¤i belirdi.
Tipik kalp yetmezli¤inde, kalp ka-s› hücrelerinde kalsiyum tutulumu-nun altüst oldu¤u bilindi¤inden, araflt›rmac›lar MLP’nin devre d›fl› b›-rak›ld›¤› farelerin kalp yetmezli¤inde kalsiyumun rolünü araflt›rd›lar. Bir sinir uyart›s› ya da baflka bir uyar›c›, hücrelerin içine küçük miktarda kal-siyum iyonlar›n›n giriflini tetikledi-¤inde, kas kas›lmalar› bafllat›l›yor. Bu, sarkoplazmik retikulumdan (SR: kaslar›n kas›lmas› için gerekli olan kalsiyumun hücre içindeki depo yeri) çok daha fazla say›da kalsiyum iyonu sal›nmas›na neden oluyor. Kritik bir konsantrasyonda bu iyonlar kas›lmay› bafllat›yor. Kalsiyum iyonlar› SR’ye ge-ri pompaland›¤›ndaysa, kas›lma sona eriyor ve kalp kaslar› baflka bir kas›l-maya haz›rlan›yor.
Kalsiyum pompas›, fosfolamban proteinince düzenleniyor. Adrenalin hormonu gibi kalp ifllevlerini destekle-yen uyar›c›lara tepki olarak fosfat gru-bu eklendi¤inde, fosfolamban pompa-dan aç›l›yor ve kalsiyum iyonlar›n›n SR’ye daha h›zl› hareket etmesini sa¤-l›yor. Sonuç olarak kalp daha etkin bir flekilde at›yor.
Yaklafl›k dört y›l önce, ayn› bilima-damlar› farelerde hem ifllevsel MLP genini hem de fosfolamban genini dev-re d›fl› b›rakm›fllard›. Bu fadev-relerin kalplerinde, yaln›zca MLP’si devre d›-fl› b›rak›lm›fl farelerden farkl› olarak, DCM ve kalp yetmezli¤i oluflma-m›flt›. Daha yak›n zamanda yap›lan araflt›rmalar›n so-nuçlar›, fosfolamban›n yoklu¤unun, farelerde koruyucu etki yaratmas›-n›n nedenini aç›klayabili-yor.
Ayn› ekibin Japon ve Avrupal› bilimadamlar›yla ortaklafla yap-t›klar› çal›flmada, MLP’nin, kas hücrelerinin gerilme alg›lay›c›-s›n›n bir parças› oldu¤u anlafl›l-d›. Bu alg›lay›c›, hücre afl›r› ge-niflledi¤inde düzeltici etki yapabiliyor. MLP’nin
yok-Kalp pilinin tak›l›fl›
61
lu¤unda kalp kas› geniflliyor ancak, ayn› zamanda fosfolamban da ortam-dan al›nm›flsa ya da engellenmiflse kalp rahatl›yor ve büyüme engelleni-yor. ‹nsanlarda görülen kardiyomiyo-patinin nedeni de benzer bir mekaniz-ma olabilir. Ekip, dokuz ailede DCM’ye neden olan bir proteini kodla-yan gendeki bir mutasyonu belirleye-rek MLP genini, insan DCM’siyle ba¤-lant›l› genler listesine ekledi. Ayr›ca, yine gerilme alg›lay›c›s›n›n parçalar› olan titin ve T-cap proteinlerindeki ku-surlar›n da kardiyomiyopatiye neden oldu¤unu belirledi.
Fosfolamban›n DCM’deki önemi, Harvard T›p Okulu ve Toronto Üniver-sitesi’nden araflt›rmac›lar›n da, insan-larda DCM’ye neden olan bir fosfolam-ban mutasyonunu belirlemesiyle des-teklendi. Burada de¤iflime u¤ram›fl
protein, kalsiyumun pompadan sal›n›-m› için fosfolambana fosfat ekleyen enzimi ba¤layarak, SR kalsiyum pom-pas›n› bask›l›yor.
Tüm bunlar, fosfolamban›n SR’nin kalsiyum pompas›n› bask›lamas›n› ön-leyici tedavilerin, tipik kalp yetmezli¤i-ni tedavi etmede kullan›labilece¤iyetmezli¤i-ni gösteriyor. Bu yaklafl›m hayvanlarda ifle yar›yor. California Üniversite-si’nden bilimadamlar›, normal poteinin SR kalsiyum pompas›n› bask›lamas›n› engelleyen bir fosfolamban ürettiler. Bu fosfolamban genini, genetik kardi-yomiyopatili hamster’lara aktard›kla-r›nda, kalplerinin daha iyi ifllev gördü-¤ünü farkettiler. Gen ayr›ca, farelerde kalp yetmezli¤ini de engelledi.
Baz› araflt›rmac›lardan gelen son sonuçlarsa, fosfolamban›n hareketini engellemenin her zaman iyi sonuç
ver-meyece¤i yönünde. Bu araflt›rmac›lar insanlarda DCM’ye neden olan baflka bir mutasyon belirlediler. Bu durumda hastalar›n kalbi, proteinin anormal bir formunu üretmek yerine, asl›nda hiç fosfolamban üretmiyor gibi gözükü-yor. E¤er böyleyse, bu tür hastalar, fosfolamban› devre d›fl› b›rak›lm›fl DCM’ye dirençli farelerle ayn› durum-da oluyorlar. Ancak, mutasyonlu has-talar hastal›¤› öylesine fliddetli yafl›yor
62 A¤ustos 2003 B‹L‹MveTEKN‹K
Kalp kas›
Kardiyomiyopati, kalbin etkin bir flekilde kan pompalama yetisini kaybetti¤i bir kalp kas› hasta-l›¤› (cardio: kalp, myo: kas, pathy: hastal›k). Has-tal›k, genetik anormalliklerin kal›t›m›yla oluflabile-ce¤i gibi, viral enfeksiyonlara ba¤l› olarak da geli-flebiliyor. Ayr›ca, baflka bir hastal›k ya da onun te-davisinin sonucunda da oluflabiliyor: Do¤ufltan ge-len kalp hastal›¤›, g›da yetersizli¤i, kontrol edile-meyen h›zl› kalp ritmi ya da çocukluk kanserlerine uygulanan baz› kemoterapi türleri gibi.
Kardiyomiyopatinin iki ana tipi var: Hipertrofik ve dilate. Hipertrofik kardiyomiyopatide (HCM) ka-r›nc›klar›n ya da alt kalp odac›klar›n›n duvarlar›, çarp›c› bir biçimde kal›nlafl›yor. Bunun nedeni, kalp kas› hücrelerinin say›ca de¤il, ölçü olarak bü-yümeleri. Dilate kardiyomiyopatideyse, (DCM) yine kar›nc›k duvarlar› kal›nlafl›yor; ancak, kalbin büyü-mesi büyük ölçüde kar›nc›k odalar›n›n geniflleme-sinden kaynaklan›yor. ‹lk bafllarda bu de¤ifliklikler çok az bir zarara neden oluyor ve hatta kar›nc›k-lardan kan›n pompalanmas›na yard›mlar› bile olu-yor. Ancak er geç, hücreler öldükçe ve yerlerini ya-ra dokular›na b›ya-rakt›kça, kalp kötüye gidiyor. Bu durum, ileri derecede kalp ritm bozuklu¤una ba¤-l› ani ölümle sonuçlanabiliyor ya da ço¤u kalp yet-mezli¤inde oldu¤u gibi, kalp etkin bir flekilde kas›-l›p gevfleyemedi¤inden, kan pompalayamaz hale geliyor ve hastaya kalp nakli yap›lmas› gerekiyor.
Kal›t›msal HCM’nin nedeniyse, genelde kalbin kas›lmas›ndan sorumlu proteinleri yapan genlerde-ki anormallikler. Bu genlerdegenlerde-ki mutasyonlar, kalp kas› hücrelerini, dolay›s›yla kas›n yap›s›n›, boyutu-nu ve fonksiyoboyutu-nuboyutu-nu etkiliyor. E¤er ebeveynlerden biri HCM’ye neden olan bir mutasyon tafl›yorsa, ço-cuklar›n›n da bu mutasyonu tafl›ma olas›l›¤› % 50. Bu yüzden HCM kuflaktan kufla¤a aktar›labiliyor ve baz› kaynaklarda "ailesel hipertrofik kardiyomiyo-pati" olarak geçiyor. Ebeveynlerden HCM mutasyo-nu tafl›yan genleri alm›fl olmak, ebeveyndeki
so-runlar›n ayn›s›n›n yaflanaca¤› anlam›na gelmiyor. Bu, anne ve babadan al›nan di¤er genlere ve ebe-veynlerle paylafl›lmayan farkl› çevre faktörlerine de ba¤l›. Ancak, bir ailede HCM teflhisi konulan biri varsa, bu kiflinin birinci dereceden yak›nlar›n›n da, herhangi bir HCM belirtisi olsun ya da olmas›n, ge-rekli testleri yapt›rmas› öneriliyor.
Hastal›¤›n belirtileri ve fliddeti, kifliden kifliye de¤ifliklik gösteriyor. Kalp kaslar›n›n büyümesi, do¤umdan önce, ceninin kalbi henüz geliflme afla-mas›ndayken bafllayabildi¤inden, belirtiler herhan-gi bir yafl grubunda görülebiliyor. Baz› hastalar-daysa hiçbir belirti olmazken hastal›k, fiziksel ola-rak afl›r› zorlanma s›ras›nda ya da ard›ndan, ilk be-lirti olarak beklenmeyen ani ölümlere neden olabi-liyor. En yayg›n belirtiler, nefes nefese kalma, ge-nelde fiziksel çabayla oluflan gö¤üs a¤r›s› ve çar-p›nt› (h›zl›, düzensiz kalp at›fl›).
HCM teflhisinde, belirtilerin hikayesi, aile geç-mifli ve tam bir fiziksel inceleme oldukça önemli. Elektrokardiyogram (EKG) ve ekokardiyogramsa yard›mc› teknikler. EKG’de gö¤üse ve el ve ayak bileklerine yerlefltirilen elektrotlarla, kalpten gelen elektrik sinyalleri kaydediliyor. E¤er hastada HCM varsa, EKG genellikle kaslar›n kal›nlaflmas›na ba¤-l› olarak, anormal elektrik sinyalleri gösteriyor. Hamilelikte uygulanan ultrason görüntülemeye benzeyen ekokardiyogramlaysa, kalp kaslar›n›n kal›nl›¤› ölçülebiliyor. Dopplerle birlikte, kalbin içindeki kan ak›fl›n›n renkli görüntüsü de elde edi-lebiliyor, kalbin kas›lma ve dolumu ölçülebiliyor.
HCM’nin flu an için tedavisi yok. Tedaviler or-taya ç›kan sorunlar›n ve belirtilerin ilerlemesini ön-lemeye ve ani ölüm riskini azaltmaya yönelik. Bu tedavilerde ilaçlar ve geçici kalp pilleri kullan›l›yor; ender de olsa ameliyata baflvuruluyor. Bazense hastalara yaln›zca yaflam tarzlar›n› de¤ifltirmeleri öneriliyor. Örne¤in, squash, futbol, maraton, a¤›r-l›k kald›rma gibi zorlay›c› a¤›r etkinliklerden
kaç›n-mak gerekiyor. Özel durumlar d›fl›nda, düzenli ya-p›lan hafif sporlar öneriliyor. Çok s›cak banyo ya da dufl almaktan kaç›nmak ve ishal ya da kusma nedeniyle vücudun susuz kalmas›n› engellemek ge-rekiyor. Dengeli bir beslenme program›na uyulma-s›, boyla orant›l› bir kiloda kalmaya özen gösteril-mesi de önemli. Ve elbette sigaraya elveda demek. DCM’deyse, kalbin ana pompalama odac›klar›-n›n büyüyüp zay›f bir flekilde kas›lmalar›ndan dola-y›, kalpten düflük düzeyde kan ç›k›fl› oluyor ve kalp yetmezli¤i özellikleri beliriyor. DCM’nin nedenleri de genelde belirsiz; kal›t›m ve viral enfeksiyonlar-sa yine bilinen bafll›ca nedenler. Afl›r› alkol tüketi-minin de kalp kaslar› üzerinde zay›flat›c› bir etkisi oldu¤u ve altta yatan kardiyomiyopatiyi daha kötü bir duruma getirebildi¤i biliniyor. Alkol al›m›n› b›-rakmaksa, daha fazla hasar oluflmas›n› engelliyor. DCM’nin bir formu, hamileli¤in son dönemlerinde ve do¤umu izleyen k›sa zaman dilimi içinde gelifle-biliyor. Bunun nedeni tam bilinmemekle birlikte, hamileli¤in kalbe getirdi¤i ek yükün hastal›¤›n ge-liflmesinde bafllang›ç faktörü olabilece¤i düflünülü-yor.
DCM’nin belirtileri, hastal›¤›n aflamas›na göre de¤ifliklik gösteriyor. Fiziksel zorlanmayla daha da kötüleyen yayg›n bir belirti, nefes nefese kalma. ‹leri aflamalarda bu belirti dinlenirken bile ortaya ç›kabiliyor. Kalbin pompalad›¤› kan miktar›n›n az olmas› ve dolay›s›yla vücudun yeteri kadar kan ala-mamas› nedeniyle, kaslar normal olarak kas›lam›-yor ve kolayca kas›lam›-yorulukas›lam›-yor. Böylece enerji eksikli¤i ya da halsizlik olufluyor. Vücut dokular›nda, ilk ola-rak ayak bileklerinde bafllayan s›v› toplanmas› (ödem) görülebiliyor. Genelde bafl dönmesi ve ba-y›lman›n efllik etti¤i ritm bozukluklar› da yayg›n belirtilerden. Bu durumda kalp ya çok h›zl› çarp›-yor (taflikardi) ya da çok yavafl (bradikardi). Spor yaparken ya da dinlenirken oluflan gö¤üs a¤r›s› da baflka bir belirti.
Kardiyomiyopati Nas›l Bir Hastal›k?
.lar ki, bunlardan ikisine henüz 16 ve 27 yafllar›ndayken kalp nakli gerek-mifl. Araflt›rmac›lar›n, hastalar›n kalp dokular›nda fosfolamban bulamamala-r›na karfl›n, hücreler, proteinin kalsi-yum pompas›n› engelleyebilecek k›sa ömürlü bir türünü üretmifl ya da kalp kas› ifllevlerinde baflka sorunlar ortaya ç›km›fl olabilir. Bilimadamlar› flimdiler-de bu olas›l›klar üzerinflimdiler-de çal›flmaya devam ediyorlar. Sonuçlar ne ç›karsa ç›ks›n, fosfolamban, kalp yetmezli¤i te-davileri için büyük bir hedef olarak gö-rülüyor. Yine de, hastalar› bir fosfo-lamban bask›lay›c›s›yla tedavi etmeye bafllamadan önce, durumlar›n›n tam olarak neden kaynakland›¤›n›n belir-lenmesi gerekti¤i düflünülüyor.
Kalsiyum iyonlar›, DCM’nin yan› s›-ra HCM’de de rol oynuyor. As›-raflt›rma- Araflt›rma-c›lar farelere, insan HCM’sinde bulu-nan mutasyonlardan birini tafl›yan bir miyozin geni aktarm›fllar. Bu farelerin kalp duvarlar›, ayn› insan HCM hasta-lar›n›nki gibi kal›nlaflm›fl. Hatta, gene-tik yap›s› de¤ifltirilen farelerin kalp
ka-s› hücrelerinde, kalsiyum iyonlar› SR’den sarkomerlere geçmifl. Bu kal-siyum iyonu geçifline tam olarak neyin neden oldu¤u, flu an için net de¤il; an-cak, bunun kalbin kas›lma yetisini bozma, genin etkilerini de¤ifltirme ve apoptozisi bafllatma gibi pek çok so-nucu olabilir.
Kardiyomiyopati, kalp krizi ya da herhangi bir strese ba¤l› olarak bir kalp yetmezli¤i olufltu¤unda, kalp hücrelerindeki genlerin etkilerinde be-lirgin bir de¤ifliklik oluyor. Kalp hüc-releri, yetiflkin proteinleri üretmek ye-rine, normalde yaln›zca cenin döne-minde üretilen proteinleri üretmeye bafll›yorlar. Ayr›ca, hücre büyümesini kontrol etmeye yard›mc› olan genler de harekete geçiyor. Son kan›tlar, bunlara hücrelerdeki de¤iflen kalsi-yum dengesinin neden oldu¤unu gös-teriyor. Örne¤in kalmodulin proteini, hücre kalsiyum deriflimlerindeki de¤i-flikli¤in alg›lanmas›nda ve bu bilginin, de¤iflimlere tepki gelifltiren çeflitli en-zimlere iletilmesinde kritik bir rol
oy-nuyor. K›sa bir süre önce Texas Üniversitesi’nden bir grup, kalmodulin ba¤›ml› enzimlerin, iki farkl› gen ya-z›l›m› yoluyla kardiyak hi-pertrofiye (kalp irileflmesi) yol açt›¤›n› gösterdi.
Kalp
Hücreleri-nin Ölüm Nedeni
Araflt›rmac›lar kalbin büyümesine ya da hipertrofik olmas›na neden olan yollar› a盤a ç›karman›n yan›s›-ra, kalp hücrelerinin ölüp, yerlerini yara dokular›na b›rakt›klar› süreci de anlamaya bafll›yorlar. Bu, pek çok hastan›n ölümüyle sonuçlanan bir sü-reç. Yak›n zamanda yap›lan araflt›r-malar, kromozomlar›n uçlar›n› örten yap›lar olan telomerlerin y›pranmas›-n›n, hücre ölümünü bafllatan bir sin-yal olabilece¤ini gösteriyor. Örne¤in, 29 Nisan’da yay›mlanan bir çal›flma-da, kalp yetmezli¤inden ölen hastala-r›n kalplerindeki telomerlerin, di¤er nedenlerle ölen insanlar›n kalplerin-dekine oranla yaklafl›k % 25 daha k›-sa oldu¤u belirtildi. Telomer k›k›-salma- k›salma-s›, telomerlerde normal koflullarda bulunan proteinlerden biri olan TRF2 konsantrasyonunda azalmayla birlikte görülüyor. Araflt›rmac›lar, TRF2 üretimini engelleyerek, kalp hücresi kültürlerinde telomer k›sal-mas› ve sonuçta apoptoz oluflturula-bilece¤ini, TRF2 eklendi¤indeyse bu de¤iflikliklerin bloke edildi¤ini gös-terdiler.
Kardiyomiyopati ve kalp yetmezli-¤i üzerine yap›lmakta olan tüm çal›fl-malar, tedaviler için pek çok umut ve-rici hedef ortaya ç›kar›yor. Genç sporcular›n ölümü toplumlar› flafl›rt-maya devam edecek belki ama, onla-r›n gizli katillerini soruflturan araflt›r-malar, say›lar› oldukça fazla olan kalp hastalar›n›n tedavilerine er geç yarayacak.
M e l t e m Y e n a l C o fl k u n
Kaynaklar:
J. Marx, "How to Subdue a Swelling Heart", Science, 6 Haziran 2003 http://www.c-r-y.org.uk/Dilated_Cardiomyopathy.htm http://www.c-r-y.org.uk/hypertrophic_cardiomyopathy.htm http://www.chw.org/Templates/PPF/Paren-tID/3020/NID/3020/PageID/3072/Greystone.asp http://www.heartfoundation.com.au/docs/HypertrophicCardiomyo-pathyPaper2002.doc 63 A¤ustos 2003 B‹L‹MveTEKN‹K Normal kalp: Kalp odac›klar› gevfleyip doluyor
ve daha sonra kas›l›p kan› pompal›yor.
Tropomiyozin Kalsiyumun ba¤land›¤› bölge Troponin kompleksi
Miyozinin ba¤land›¤› bölge Aktin
Dilate kardiyomiyopatili kalp: Kas dokular› gerilmifl, kalp odac›klar› genifllemifl.
Hipertrofik kardiyomiyopatili kalp: Kas dokular› anormal flekilde büyümüfl, kalp duvarlar› kal›nlaflm›fl.
Sol kar›nc›k Sa¤ kar›nc›k
