DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE

(1)

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE

EKONOMİSİ

Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE

EKONOMİSİ

Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

(2)

Giriş ve Motivasyon

(3)

Genel Sunuş Planı

Giriş ve motivasyon

Küresel ekonomideki uzun dönemli eğilimler Dış ticaret artışını belirleyen faktörler

Dikey uzmanlaşma, ithalat gereği ve açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük

Doğrudan yatırımlar, büyüme ve ithalat gereği Genel değerlendirme ve sonuçlar

Giriş ve motivasyon

Küresel ekonomideki uzun dönemli eğilimler Dış ticaret artışını belirleyen faktörler

Dikey uzmanlaşma, ithalat gereği ve açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük

Doğrudan yatırımlar, büyüme ve ithalat gereği

Genel değerlendirme ve sonuçlar

(4)

Küresel Eğilimler

(5)

Türkiye’nin kuvvetli ihracat performansına karşın dış ticaret açığı bulunmaktadır.

Türkiye’nin ihracat ve ithalat artışlarını hangi faktörler etkilemektedir ?

Küresel perspektifte dünya ticaretini belirleyen faktörler ve üretimin/ihracatın ithalat gereği.

Küresel ekonomiye eklemlenen milli ekonomiler Parçalanan üretim süreci ve küresel iş bölümü

Stratejik kararlar için; mevcut küresel yapının doğru tespit edilmesi gerek koşuldur.

Bu çalışmanın iki temel motivasyonu vardır:

Küresel dış ticaret gelişmelerine ait dinamikleri geniş bir bakış açısıyla incelemek,

Türkiye’nin kuvvetli ihracat performansına karşın dış ticaret açığı bulunmaktadır.

Türkiye’nin ihracat ve ithalat artışlarını hangi faktörler etkilemektedir ?

Küresel perspektifte dünya ticaretini belirleyen faktörler ve üretimin/ihracatın ithalat gereği.

Küresel ekonomiye eklemlenen milli ekonomiler Parçalanan üretim süreci ve küresel iş bölümü

Stratejik kararlar için; mevcut küresel yapının doğru tespit edilmesi gerek koşuldur.

Bu çalışmanın iki temel motivasyonu vardır:

Küresel dış ticaret gelişmelerine ait dinamikleri geniş bir bakış açısıyla incelemek,

GİRİŞ VE MOTİVASYON

(6)

Mal-Hizmet Ticareti ve Sermaye Hareketleri

KÜRESEL EĞİLİMLER

Dış ticaret oranları dünya savaşları ile azalmış, fakat sonrasında artmaya başlamıştır.

Portföy yatırımları 1980’lerin başlarından, doğrudan yatırımlar 1980’lerin sonundan itibaren artma eğilimindedir.

Dünya Mal ve Hizmet Ticaretinin Gelire Oranı (1960-2006)

0 5 10 15 20 25 30

1960 1962 1964 1966 1968 1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006

0 2 4 6 8 10 Mal İhracatı

Hizmet İhracatı (sağ eksen)

(7)

Yeni Gelişmeler-1

Uzun dönemli veriler, dünya savaşları öncesi ve sonrası dönemde mal ve hizmet ticaretinin artış eğiliminde olduğunu göstermektedir. Bu iki dönemi farklılaştıran ve sürmekte olan yeni gelişmeler dikkat çekicidir.

Endüstri içi ticaret artmaktadır.

Sanayi ürünleri ihracatı ivmelenmiştir.

Küresel düzeyde üretimin ve ihracatın ithalat bağımlılığı artmaktadır.

Uzun dönemli veriler, dünya savaşları öncesi ve sonrası dönemde mal ve hizmet ticaretinin artış eğiliminde olduğunu göstermektedir. Bu iki dönemi farklılaştıran ve sürmekte olan yeni gelişmeler dikkat çekicidir.

Endüstri içi ticaret artmaktadır.

Sanayi ürünleri ihracatı ivmelenmiştir.

Küresel düzeyde üretimin ve ihracatın ithalat bağımlılığı

artmaktadır.

(8)

Yeni Gelişmeler-2

2002’den itibaren gelişmekte olan ülkelerin de FDI yapmaya başladıkları gözlenmektedir.

İş gücünün serbest dolaşımı artmaktadır.

Uluslararası ticarette belli bölge ve ülke grupları arasında yoğunlaşma eğilimi gözlenmektedir.

Dünya ticaretinde Asya’nın payı artmaktadır.

2002’den itibaren gelişmekte olan ülkelerin de FDI yapmaya başladıkları gözlenmektedir.

İş gücünün serbest dolaşımı artmaktadır.

Uluslararası ticarette belli bölge ve ülke grupları arasında yoğunlaşma eğilimi gözlenmektedir.

Dünya ticaretinde Asya’nın payı artmaktadır.

(9)

Dış Ticaret Artışını Belirleyen Faktörler

Azalan tarifeler.

Ulaştırma maliyetlerinin azalması ve bilgi-iletişim teknolojilerindeki gelişmeler.

Çin, Hindistan ve Eski Doğu Bloku ülkelerinin küresel ticarete katılmaları.

Ülkeler arası gelir farklarının azalması.

Azalan tarifeler.

Ulaştırma maliyetlerinin azalması ve bilgi-iletişim teknolojilerindeki gelişmeler.

Çin, Hindistan ve Eski Doğu Bloku ülkelerinin küresel ticarete katılmaları.

Ülkeler arası gelir farklarının azalması.

(10)

Dikey Uzmanlaşma İthalat Gereği ve

Karşılaştırmalı

Üstünlükler

(11)

Yatay ve Dikey Uzmanlaşma

DİKEY UZMANLAŞMA, İTHALAT GEREĞİ VE RCA

Yatay Uzmanlaşma Dikey Uzmanlaşma

Küresel üretim süreçleri ve dikey uzmanlaşma (Krugman, 1995;

Feenstra, 1998; Hummels, Ishii ve Yi, 1999; Nordas, 2007)

Hummels dünya ticaret artışının üçte birinin,

gelişmekte olan ülkelerin ticaret

Gelişmekte Olan Ülkeler Gelişmiş Ülkeler Emek Yoğun

ve Standart Teknoloji Gerektiren

Ürünler

Sermaye Yoğun ve Yüksek Teknoloji Gerektiren

Ürünler

Ara ve Yatırım Malları Gelişmiş Ülkeler

Nihai Mallar Emek Yoğun

ve Standart Teknoloji Sermaye Yoğun ve Yüksek Teknoloji Gerektiren

Süreçler

(12)

Veriler ve İstatistikler

Dikey Uzmanlaşma ve İthalat Bağımlılığı

Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük (Balassa, 1965) RCA1=Net İhracat=

RCA2=

Ticarette ara ve nihai malların ayrıştırılması.

UN BEC Rev 3 ile SITC Rev 3 eşleştirme tabloları kullanıldı.

OECD 5 basamaklı SITC Rev 3 verileri ara-nihai şeklinde ayrıştırıldı.

Dört sektörde yoğunlaşıldı: Tekstil, ana metal, makine-teçhizat ve ulaştırma araçları.

Dikey Uzmanlaşma ve İthalat Bağımlılığı

Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük (Balassa, 1965) RCA1=Net İhracat=

RCA2=

Ticarette ara ve nihai malların ayrıştırılması.

UN BEC Rev 3 ile SITC Rev 3 eşleştirme tabloları kullanıldı.

OECD 5 basamaklı SITC Rev 3 verileri ara-nihai şeklinde ayrıştırıldı.

Dört sektörde yoğunlaşıldı: Tekstil, ana metal, makine-teçhizat ve ulaştırma araçları.

i j i j

X M

− +

/ /

ij j ij j

iw w iw w

X X M M X X −M M

(13)

DİKEY UZMANLAŞMA, İTHALAT

RCA

GEREĞİ VE RCA

Ara Malı

Nihai Mal

NİHAİ MALLAR ARA MALI

ARA MALI

NİHAİ MALLAR

HİÇBİRİ

I II

III IV

(14)

RCA: Endüstri Geneli

Endüstri genelinde net bir küresel iş bölümü görünmemektedir.

‐45

‐35

‐25

‐15

‐5 5 15 25 35 45

‐45 ‐35 ‐25 ‐15 ‐5 5 15 25 35 45

Ara Mal Nihai Mal

ABD

ÇİN JAP

ÇEK.

ALM

TÜR

İTA

MEK MAC SLO POL

KAN İNG FRA

(15)

RCA: Tekstil ve Ana Metal

Tekstil Ana Metal

Gelişmiş ülkelerin ara mallarda, gelişmekte olan ülkelerin nihai DİKEY UZMANLAŞMA, İTHALAT

GEREĞİ VE RCA

‐40

‐30

‐20

‐10 0 10 20 30

‐110 ‐60 ‐10 40 90

ABD

JAP İTA

Çİ

POL ÇEK

TÜR

İNG

FRA KAN

MAC

MEK SLO

‐40

‐30

‐20

‐10 0 10 20 30

‐70 ‐50 ‐30 ‐10 10 30 50 70 90

SLO

ABD

ÇİN FRA İTA

MEK KAN

TÜR ÇEK

POL

İNG

MAC JAP

ALM

(16)

RCA: Makine-Teçhizat ve Ulaştırma

Makine-Teçhizat Ulaştırma Araçları

Makine ve teçhizat sektöründe dikey uzmanlaşma görünmezken ulaştırma araçlarında uzmanlaşmaya doğru gidildiği gözlemlenmektedir.

‐0.4

‐0.3

‐0.2

‐0.1 0 0.1 0.2 0.3

‐0.7 ‐0.5 ‐0.3 ‐0.1 0.1 0.3 0.5

POL

ABD

ÇİN MAC

JAP

ALM

TÜR

ÇEK

İNG

KAN

İTA FRA

MEK

SLO

‐1.4

‐1.2

‐1

‐0.8

‐0.6

‐0.4

‐0.2 0 0.2 0.4 0.6

‐0.8 ‐0.3 0.2 0.7 1.2 1.7

Ara Mal

Nihai Mal

MEK JAP

KAN

ÇİN MAC

ALM ABD

TÜR

SLO FRA

İTA İNG

POL ÇEK

(17)

RCA: 1990’lardan 2000’lere

Gelişmiş Ülkeler Gelişmekte Olan Ülkeler

Gelişmiş ülkeler 1990’lardan 2000’lere nihai mallarda net ithalatçı, ara mallarda net ihracatçı konumuna gelmektedir.

‐4

‐2 0 2 4 6 8 10 12

‐25 ‐20 ‐15 ‐10 ‐5 0 5 10 15

TEKSTİL

ANA METAL

İMALAT MAKİNA

ULAŞTIRMA

‐35

‐30

‐25

‐20

‐15

‐10

‐5 0

‐40 ‐20 0 20 40 60

İMALAT MAKİN

TEKSTİL ANA

METAL

ULAŞTIRMA

(18)

Türkiye’nin Göreli Rekabet Durumu-1

Tekstil ve Ana Metal

Tekstil nihai mallarında Türkiye’nin avantajı azalmaktadır.

Ana metalde Türkiye’nin nihai mallarda avantajı artarken ara mallarda avantajı azalmaktadır.

TEKSTİL 1994-1999 2000-2004 Nihai Ara Nihai Ara Polonya 4,55 -1,17 Polonya 3,89 -0,86 Türkiye 4,15 0,98 Çin 3,50 -0,17 Çin 3,97 -0,88 Türkiye 3,20 0,96 Slovenya 1,87 0,32 Slovenya 1,67 0,31 Macarist. 1,19 -0,93 Meksika 0,83 -0,27 Meksika 0,74 -0,34 Macarist. 0,61 -0,37 Çek Cum. 0,52 0,34 Çek Cum. 0,50 0,35

ANA 1994-1999 2000-2004

METAL Nihai Ara Nihai Ara

Çin 2,51 -0,29 Çin 2,55 -0,41

Çek Cum. 2,24 0,51 Türkiye 2,24 0,39 Türkiye 1,56 0,68 Çek Cum. 1,67 0,01 Polonya 1,28 1,08 Slovenya 1,17 0,74 Slovenya 1,05 1,03 Polonya 1,14 0,40 Meksika 0,80 0,01 Meksika 0,60 -0,22 Macarist. 0,58 -0,08 Macarist. 0,32 -0,32

-1 0 1 2 3 4 5 6

1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

Tekstil (Nihai) Tekstil (Ara Malı) Ana Metal (Nihai) Ana Metal (Ara Malı)

(19)

Türkiye’nin Göreli Rekabet Durumu-2

Makine ve Ulaşım Araçları

Ulaştırma araçları nihai mallarında avantaj, ara mallarında

MAKİNE 1994-1999 2000-2004 Nihai Ara Nihai Ara Meksika -0,16 0,05 Meksika 0,13 0,02 Çin -0,20 -0,49 Slovenya -0,16 -0,22 Macaristan -0,31 0,01 Çin 0,20 -0,28 Slovenya -0,36 -0,20 Macarist. 0,29 0,13 Çek Cum. -0,62 -0,06 Çek Cum. -0,29 0,08 Türkiye -0,82 -0,36 Türkiye -0,49 -0,33 Polonya -0,83 -0,09 Polonya -0,58 0,10

ULAŞIM 1994-1999 2000-2004 ARAÇ. Nihai Ara Nihai Ara Meksika 1,38 -0,43 Meksika 1,43 -0,6 Çek Cum. 0,11 -0,06 Türkiye 0,37 -0,31 Polonya -0,07 -0,41 Çin 0,09 -1,28 Çin -0,17 -0,4 Çek Cum. -0,03 -0,06 Macaristan -0,22 0,01 Polonya -0,06 -0,15 Türkiye -0,41 -0,34 Slovenya -0,47 -0,5 Slovenya -0,52 -0,46 Macaristan -0,58 -0,66

-1.5 -1 -0.5 0 0.5 1

1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

Ulaştırma Araçları (Nihai) Ulaştırma Araçları (Ara Malı) Makine Teçhizat (Nihai) Makine Teçhizat (Ara Malı)

(20)

Birim İhracat Başına Ara Malı İthalatı

Türkiye’nin ara malı ithalatı diğer gelişmekte olan ülkelere göre yüksektir.

En yüksek bağımlılık oranı ulaştırma araçları, en düşük bağımlılık DİKEY UZMANLAŞMA, İTHALAT

GEREĞİ VE RCA

(21)

Doğrudan Yatırımlar,

İthalat Gereği ve

(22)

Veriler ve İstatistikler

DOĞRUDAN YATIRIMLAR, İTHALAT GEREĞİ VE BÜYÜME

İktisat yazınında FDI-Büyüme ilişkisi

Genel bulgular FDI girişlerinin girdi ve teknoloji transferi yolu ile büyümeyi teşvik ettiğini göstermektedir.

Eğitim düzeyi ve işgücüne katılımın yüksek olduğu gelişmiş ülkelerde FDI’ların üretime katkısı da büyüktür (Blomström et al., 1996).

Ülkelerin yeni sermaye kabullenme, dolayısıyla beşeri sermaye seviyesi FDI yatırımlarının büyümeye katkısını belirlemektedir (Borensztein et al., 1998; Li ve Liu, 2004).

İhracata dayalı büyüme stratejisi uygulayan ülkelerde FDI’ların katkısı artmaktadır (Balasubramanyam et al., 1996; Nair-Reichert ve Weinhold, 2001; Basu et al., 2003).

Doğrudan Yatırımlar-Büyüme-İthalat Bağımlılığı-Endüstri içi ticaret

Panel Granger Nedensellik Testleri

21 yükselen piyasa ekonomisine ilişkin veriler kullanıldı.

İthalat bağımlılığı için birim ihracat başına teknoloji ve sermaye yoğun mal ithalatı kullanıldı.

Ticaret verileri UNCTAD, büyüme ve FDI verileri ise Dünya Bankası kaynaklıdır.

İktisat yazınında FDI-Büyüme ilişkisi

Genel bulgular FDI girişlerinin girdi ve teknoloji transferi yolu ile büyümeyi teşvik ettiğini göstermektedir.

Eğitim düzeyi ve işgücüne katılımın yüksek olduğu gelişmiş ülkelerde FDI’ların üretime katkısı da büyüktür (Blomström et al., 1996).

Ülkelerin yeni sermaye kabullenme, dolayısıyla beşeri sermaye seviyesi FDI yatırımlarının büyümeye katkısını belirlemektedir (Borensztein et al., 1998; Li ve Liu, 2004).

İhracata dayalı büyüme stratejisi uygulayan ülkelerde FDI’ların katkısı artmaktadır (Balasubramanyam et al., 1996; Nair-Reichert ve Weinhold, 2001; Basu et al., 2003).

Doğrudan Yatırımlar-Büyüme-İthalat Bağımlılığı-Endüstri içi ticaret

Panel Granger Nedensellik Testleri

21 yükselen piyasa ekonomisine ilişkin veriler kullanıldı.

İthalat bağımlılığı için birim ihracat başına teknoloji ve sermaye yoğun mal ithalatı kullanıldı.

Ticaret verileri UNCTAD, büyüme ve FDI verileri ise Dünya Bankası kaynaklıdır.

(23)

Teorik Çerçeve

Doğrudan Yatırımlar-Büyüme (Doğrudan Etki)

Hızlı büyüyen ülkeler iç talep yoluyla doğrudan yatırımları çeker (yatay doğrudan yatırımlar).

Doğrudan yatırımlar yeni yatırımlar getirerek büyümeyi artırır.

Doğrudan Yatırımlar-Büyüme (Dolaylı Etki)

Doğrudan yatırımlar uluslararası işbölümü çerçevesinde ara malı ithalatını artırır (dikey doğrudan yatırımlar).

Dikey uzmanlaşma endüstri içi ticareti artırır.

Uluslararası iş bölümüne entegre olabilen ülkeler ihracatları yoluyla

Doğrudan Yatırımlar-Büyüme (Doğrudan Etki)

Hızlı büyüyen ülkeler iç talep yoluyla doğrudan yatırımları çeker (yatay doğrudan yatırımlar).

Doğrudan yatırımlar yeni yatırımlar getirerek büyümeyi artırır.

Doğrudan Yatırımlar-Büyüme (Dolaylı Etki)

Doğrudan yatırımlar uluslararası işbölümü çerçevesinde ara malı ithalatını artırır (dikey doğrudan yatırımlar).

Dikey uzmanlaşma endüstri içi ticareti artırır.

Uluslararası iş bölümüne entegre olabilen ülkeler ihracatları yoluyla DOĞRUDAN YATIRIMLAR, İTHALAT

GEREĞİ VE BÜYÜME

(24)

Veriler

0 2 4 6 8

1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006

0 0.2 0.4 0.6 0.8 1

IIT (sağ eksen)

İhracat ın yüksek t eknoloji ve serm aye yo ğun m allar it halat ına bağım lılığı (sağ eksen) FDI/GDP

-6,00 -4,00 -2,00 0,00 2,00 4,00 6,00 8,00

1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006

CAB FDI Kişi Başı GSYİH büyümesi

Yükselen Piyasalarda FDI, IIT ve İhracatın İthalat Bağımlılığı (1980- 2006)

9 IIT ve doğrudan yatırımların payı yükselen piyasalar için artmaktadır.

Yükselen Piyasalarda FDI, Kişi Başına GSYIH Büyüme Oranı ve Cari Denge (1980-2006)

9 2000’li yıllarda cari işlemler dengesinde fazla, FDI girişlerinde artış ve hızlı büyüme

gözlenmektedir.

(25)

Panel Granger Nedensellik Testleri

Yükselen piyasa ekonomilerinde doğrudan yatırımlardan büyümeye doğrudan ve dolaylı etkiler (dikey ve yatay doğrudan yatırımlar).

TÜRKİYE

Doğrudan

Yatırımlar Büyüme

İthalat Bağımlılığı

Endüstri İçi Ticaret

YÜKSELEN PİYASALAR

Doğrudan Yatırımlar

Büyüme

İthalat Bağımlılığı

Endüstri İçi Ticaret

(26)

Genel Sonuç ve

Değerlendirmeler

(27)

GENEL SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Dünya savaşları ile azalan dış ticaret açıklık oranı 1950’den sonra artmaya başlamıştır.

1980’lerin başlarından itibaren portföy, 1990’ların başlarından itibaren doğrudan yatırımlar ivmelenmektedir.

1980’ler öncesine göre ticaretin yapısında köklü yapısal değişiklikler gözlenmektedir.

Dünya ticaretinin artmasında:

1) Tarife ve tarife dışı engeller, 2) Ulaştırma maliyetleri,

3) Çin, Hindistan, Doğu Avrupa ve eski SSCB ülkeleri entegrasyonu

Dünya savaşları ile azalan dış ticaret açıklık oranı 1950’den sonra artmaya başlamıştır.

1980’lerin başlarından itibaren portföy, 1990’ların başlarından itibaren doğrudan yatırımlar ivmelenmektedir.

1980’ler öncesine göre ticaretin yapısında köklü yapısal değişiklikler gözlenmektedir.

Dünya ticaretinin artmasında:

1) Tarife ve tarife dışı engeller, 2) Ulaştırma maliyetleri,

3) Çin, Hindistan, Doğu Avrupa ve eski SSCB ülkeleri entegrasyonu

(28)

Teknolojik gelişme, artan uluslararası rekabet, ticaret üzerine konan engellerin azaltılması ve ulaştırma maliyetlerinin düşmesi üretim süreçlerinin dikey olarak bölünerek farklı ülkelere taşınmasına sebep olmuştur.

Dikey uzmanlaşma üretimin ithalat gereğini artırmakta ve gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasında üretim süreçlerinin bölüşülmesine sebep olmaktadır.

Doğrudan yatırımlar gerek doğrudan gerekse dolaylı olarak bu sürece destek olmakta ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik büyümelerine katkıda bulunmaktadır.

Teknolojik gelişme, artan uluslararası rekabet, ticaret üzerine konan engellerin azaltılması ve ulaştırma maliyetlerinin düşmesi üretim süreçlerinin dikey olarak bölünerek farklı ülkelere taşınmasına sebep olmuştur.

Dikey uzmanlaşma üretimin ithalat gereğini artırmakta ve gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasında üretim süreçlerinin bölüşülmesine sebep olmaktadır.

Doğrudan yatırımlar gerek doğrudan gerekse dolaylı olarak bu

sürece destek olmakta ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik

büyümelerine katkıda bulunmaktadır.

(29)

Uluslararası üretim ve iş bölümünde değişimler

Küresel üretim zincirleri Dikey uzmanlaşma

Artan ithalat bağımlılığı

Uzun dönemli stratejik politikalar

Yeni küresel rekabet ortamında Türkiye’nin rekabet gücünü artırmak

Üretim süreçlerinin katma değeri ve büyüme potansiyeli daha yüksek süreçlerinde uzmanlaşmak

Makro-Mikro politikalar

Araştırma-geliştirme yatırımları

Beşeri sermayenin artırılması (teknoloji transferi)

Tasarrufların artırılması ve üretime yönelik yatırımların teşviki Ekonomik istikrar ve yatırımlar

Uluslararası üretim ve iş bölümünde değişimler

Küresel üretim zincirleri Dikey uzmanlaşma

Artan ithalat bağımlılığı

Uzun dönemli stratejik politikalar

Yeni küresel rekabet ortamında Türkiye’nin rekabet gücünü artırmak

Üretim süreçlerinin katma değeri ve büyüme potansiyeli daha yüksek süreçlerinde uzmanlaşmak

Makro-Mikro politikalar

Araştırma-geliştirme yatırımları

Beşeri sermayenin artırılması (teknoloji transferi)

Tasarrufların artırılması ve üretime yönelik yatırımların teşviki Ekonomik istikrar ve yatırımlar

(30)

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE

EKONOMİSİ

Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE

EKONOMİSİ

Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Giriş ve Motivasyon

Genel Sunuş Planı

Giriş ve motivasyon

Küresel ekonomideki uzun dönemli eğilimler Dış ticaret artışını belirleyen faktörler

Dikey uzmanlaşma, ithalat gereği ve açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük

Doğrudan yatırımlar, büyüme ve ithalat gereği Genel değerlendirme ve sonuçlar

Giriş ve motivasyon

Küresel ekonomideki uzun dönemli eğilimler Dış ticaret artışını belirleyen faktörler

Dikey uzmanlaşma, ithalat gereği ve açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük

Doğrudan yatırımlar, büyüme ve ithalat gereği

Genel değerlendirme ve sonuçlar

Küresel Eğilimler

Türkiye’nin kuvvetli ihracat performansına karşın dış ticaret açığı bulunmaktadır.

Türkiye’nin ihracat ve ithalat artışlarını hangi faktörler etkilemektedir ?

Küresel perspektifte dünya ticaretini belirleyen faktörler ve üretimin/ihracatın ithalat gereği.

Stratejik kararlar için; mevcut küresel yapının doğru tespit edilmesi gerek koşuldur.

Bu çalışmanın iki temel motivasyonu vardır:

Türkiye’nin kuvvetli ihracat performansına karşın dış ticaret açığı bulunmaktadır.

Türkiye’nin ihracat ve ithalat artışlarını hangi faktörler etkilemektedir ?

Küresel perspektifte dünya ticaretini belirleyen faktörler ve üretimin/ihracatın ithalat gereği.

Stratejik kararlar için; mevcut küresel yapının doğru tespit edilmesi gerek koşuldur.

Bu çalışmanın iki temel motivasyonu vardır:

Mal-Hizmet Ticareti ve Sermaye Hareketleri

Yeni Gelişmeler-1

Uzun dönemli veriler, dünya savaşları öncesi ve sonrası dönemde mal ve hizmet ticaretinin artış eğiliminde olduğunu göstermektedir. Bu iki dönemi farklılaştıran ve sürmekte olan yeni gelişmeler dikkat çekicidir.

Endüstri içi ticaret artmaktadır.

Sanayi ürünleri ihracatı ivmelenmiştir.

Küresel düzeyde üretimin ve ihracatın ithalat bağımlılığı artmaktadır.

Uzun dönemli veriler, dünya savaşları öncesi ve sonrası dönemde mal ve hizmet ticaretinin artış eğiliminde olduğunu göstermektedir. Bu iki dönemi farklılaştıran ve sürmekte olan yeni gelişmeler dikkat çekicidir.

Endüstri içi ticaret artmaktadır.

Sanayi ürünleri ihracatı ivmelenmiştir.

Küresel düzeyde üretimin ve ihracatın ithalat bağımlılığı

artmaktadır.

Yeni Gelişmeler-2

2002’den itibaren gelişmekte olan ülkelerin de FDI yapmaya başladıkları gözlenmektedir.

İş gücünün serbest dolaşımı artmaktadır.

Uluslararası ticarette belli bölge ve ülke grupları arasında yoğunlaşma eğilimi gözlenmektedir.

Dünya ticaretinde Asya’nın payı artmaktadır.

2002’den itibaren gelişmekte olan ülkelerin de FDI yapmaya başladıkları gözlenmektedir.

İş gücünün serbest dolaşımı artmaktadır.

Uluslararası ticarette belli bölge ve ülke grupları arasında yoğunlaşma eğilimi gözlenmektedir.

Dünya ticaretinde Asya’nın payı artmaktadır.

Dış Ticaret Artışını Belirleyen Faktörler

Azalan tarifeler.

Ulaştırma maliyetlerinin azalması ve bilgi-iletişim teknolojilerindeki gelişmeler.

Çin, Hindistan ve Eski Doğu Bloku ülkelerinin küresel ticarete katılmaları.

Ülkeler arası gelir farklarının azalması.

Azalan tarifeler.

Ulaştırma maliyetlerinin azalması ve bilgi-iletişim teknolojilerindeki gelişmeler.

Çin, Hindistan ve Eski Doğu Bloku ülkelerinin küresel ticarete katılmaları.

Ülkeler arası gelir farklarının azalması.

Dikey Uzmanlaşma İthalat Gereği ve

Karşılaştırmalı

Üstünlükler

Yatay ve Dikey Uzmanlaşma





Veriler ve İstatistikler

RCA

RCA: Endüstri Geneli

RCA: Tekstil ve Ana Metal

RCA: Makine-Teçhizat ve Ulaştırma

RCA: 1990’lardan 2000’lere

Türkiye’nin Göreli Rekabet Durumu-1

Türkiye’nin Göreli Rekabet Durumu-2

Birim İhracat Başına Ara Malı İthalatı

Doğrudan Yatırımlar,

İthalat Gereği ve

Veriler ve İstatistikler

Teorik Çerçeve