6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU İLE İŞVERENLERE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER VE İDARİ
YAPTIRIMLAR
Dr. Resul KURT*
Dr. Dilek KURT**
I. GİRİŞ
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu1 ile işverenlerin yükümlülüklerinde önemli değişiklikler yapılmıştır. İşçi çalıştıran işyerlerinin içinde bulun- dukları tehlike sınıfına bağlı olarak alınması gereken önlemler için geçiş tarihleri belirlenmiş olup, bu kapsama sigortalı olarak kendi bünyesinde kapıcı, güvenlik görevlisi, yönetici gibi personelleri çalıştıran apartmanlar da alınmıştır.
Kanunun hükümleri gerek kamu ve gerekse özel sektör işyerlerine; fa- aliyet konularına bakılmaksızın uygulanacak olmakla birlikte ev hizmetle- rinde çalışanlar, herhangi bir personel çalıştırmayıp kendi nam ve hesabına mal ve/veya hizmet üretimi yapanlar ile genel olarak askeri ve istihbarat birimleri 6331 sayılı Kanun’un içerdiği hükümlerden istisna tutulmuştur.
(Md.2)
Bu kapsamda işyerleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafın- dan kısa vadeli sigorta kolları prim oranı da dikkate alınmak suretiyle “az tehlikeli”, “tehlikeli” ve “çok tehlikeli” olarak sınıflandırılacak, sınıflan- dırma yayımlanacak bir tebliğ ile belirlenecektir. (Md.9)
İşyeri için belirlenmiş olan tehlike sınıfı, aynı zamanda çalıştırılacak iş güvenliği uzmanının yetki belgesi ve Kanunun ilgili maddelerinin yü- rürlüğe girişi açısından da etkili olacaktır. “Çok Tehlikeli” sınıfta yer alan işyerleri (A) sınıfı, “Tehlikeli” sınıfta yer alan işyerleri en az (B) sınıfı,
“Az Tehlikeli” sınıfta yer alan işyerleri ise en az (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip kişileri çalıştıracaktır/hizmet alacaktır.
* SGK E. SGK Başmüfettişi
** Yeditepe Ünv.Öğretim Görevlisi
1 30.06.2012 gün ve 28339 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
İşverenler işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanını bünyelerinde istihdam edebilecekleri gibi, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (O.S.G.B.) Belgesi bulunan kuruluşlardan da hizmet alabileceklerdir. Ancak bu kişilerin istih- dam edilmesi ya da bu kişilerden hizmet alınması, işverenin sorumluluğu- nu hiçbir şekilde ortadan kaldırmamaktadır.
II. 6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU İLE GETİRİLEN İDARİ YAPTIRIMLAR
İşyerlerinde sağlık ve güvenliğin sağlanması çalışma hayatının tüm ta- raflarının ortak bir sorunudur. Devlet, işçi ve işverenin birer taraf olduğu bu sorunun çözümü için güvenlik kültürünün oluşturulması kamuoyunu derinden sarsan iş kazalarının önlenmesi için birinci önceliğimiz olmalıdır.
İş sağlığı ve güvenliğini bir maliyet olarak değil, işyerlerinin daha güvenli, huzurlu, çalışanların daha mutlu ve işletmelerin daha verimli olabilmesi için bir öncelik olarak görülmesi toplumun her kesimi tarafından benim- senmelidir. Bu ortak bir sorumluluktur.
1) İŞVERENLER YÜKÜMLÜLÜKLERİ
a) Genel Yükümlülükler
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; işverenlere hem risk değerlemesi yap- mak/yaptırmak, hem çalışanlara görev verirken iş sağlığı ve güvenliği yö- nünden uygunluğunu göz önüne almak hem de konu ile ilgili her türlü tedbirin ve eğitimin alınmasından; organizasyonun yapılmasına, araç-ge- reç sağlanmasına ve mevcut durumun iyileştirilmesine kadar çok geniş bir yelpazede sorumluluklar yüklemektedir. İşveren yalnızca bu sorumlulukla- rı üstlenmekle kalmayıp aynı zamanda alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbir- lerine uyulup uyulmadığını denetlemek ve uygunsuzlukların giderilmesini de sağlamakla mesuldür. Kanunda açıkça belirtildiği üzere, işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmamaktadır. (Md.4)
Ayrıca işveren çalışanlarını işyerinde karşılaşılabilecek riskler, koruyu- cu tedbirler, ilk yardım, afetler, olağan dışı durumlar, yangınla mücadele ve tahliye işleri konusunda görevlendirilen kişilerle ilgili olarak bilgilen- dirmek zorundadır. (Md.16)
b) Risklerden Korunma Risk Değerlendirmesi, Kontrol, Ölçüm Ve Araştırma
İşveren işin yürütümü esnasında aşağıdaki korunma politikalarına dik- kat etmekle yükümlüdür (Md.5).
- Risklerden kaçınmak
- Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek - Risklerle kaynağında mücadele etmek
- İşin kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olum- suz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek,
- Teknik gelişmelere uyum sağlamak,
- Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek, - Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve ça- lışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek,
- Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek,
- Çalışanlara uygun talimatlar vermek.
İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirme yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Bu değerlendirme yapılırken;
- Belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu,
- Kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi, - İşyerinin tertip ve düzeni dikkate alınır.
Bu değerlendirme ile koruyucu ekipman ve donanımlar da belirlenme- li, uygulanacak tedbirler işyerinin her kademesinde uygulanabilir nitelikte olmalıdır.(Md.10)
c) İşverenin İş Sağlığı Ve Güvenliği Personeli Ve Koşullar Hakkındaki Yükümlülükleri (Md.6)
İşverenler, işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve gerekli diğer sağlık personelini görevlendirmek zorundadır. Bu personelleri istihdam edebile- cekleri gibi bu hizmetlerin tamamını veya bir kısmını O.S.G.B.’lerden des- tek alarak yerine getirebilirler.
Görevlendirilen bu kişilerin görevlerini yerine getirebilmeleri amacıyla gereken zaman, mekân, araç-gerecin sağlanması; sağlık ve güvenlik hiz- metlerini yerine getirenler arasında işbirliği ve koordinasyonun oluşturul- ması, bu kişilere iş sağlığı ve güvenliğini etkileyen veya etkilemesi muh- temel olan konularla ilgili bilgi verilmesi de işverenin sorumluluğundadır.
İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları; görevlendirildikleri işyerlerin- de iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili olarak alınması gereken tedbirleri işvere- ne yazılı olarak bildirilecek, bunlardan hayati tehlike arz edenlerin işveren tarafından düzeltilmemesi halinde Bakanlığın yetkili birimine bilgi vere- cektir. (Md.8)
Hizmet sunan kuruluşlar ile işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları, bu hizmetlerinden yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı hizmet sundukları işverene karşı sorumludurlar.
Ancak çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali tespit edilen işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının yetki belgesi askıya alınacaktır. (Md.8)
İşveren eğer tam süreli işyeri hekimi görevlendiriyor ise diğer sağlık personelini görevlendirmek zorunda değildir
Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve (A) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı çalıştırması gereken işyerleri için, bu işyerlerinde Kanunun yürür- lüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle (B) sınıfı belgeye sahip iş gü- venliği uzmanının görevlendirilmesiyle yerine getirilmiş sayılır.Tehlikeli sınıfta yer alan ve (B) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı çalıştırması gereken işyerleri için, bu işyerlerinde Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle (C) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanının gö- revlendirilmesiyle yerine getirilmiş sayılır.(Gçc.Md.4)
d) İş Kazası Ve Meslek Hastalıklarının Bildirimi
İşveren, iş kazası ve meslek hastalıklarının kaydını tutarak bunlara ait raporları düzenlemek zorundadır. Ayrıca yaralanma veya ölüme neden ol- madığı halde işyerinin ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya yol açma potansiyeli bulunan olayları da inceleyerek bunlarla ilgili raporları da düzenlemelidir.
İş kazalarının kazadan sonraki üç işgünü içerisinde, meslek hastalıkla- rının ise işverene bildirildiği tarihten itibaren yine üç işgünü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesi zorunludur.
e) Sağlık Gözetimi Ve Çalışanların Sağlık Muayenesi
İşveren, aşağıdaki hallerde çalışanların sağlık muayenelerini yaptırmak zorundadır.
- İşe girişlerde, - İş değişikliklerinde,
- İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde çalışanın talep etmesi halinde,
- İşyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen aralıklarda.
Ayrıca “Tehlikeli” ve “Çok Tehlikeli” sınıfta yer alan işletmelerde ça- lışacak olan kişilerin, yapacakları işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporları olmadan işe başlatılmaları yasaktır. İşveren, yapmış oldukları tüm bu sağlık ve güvenlik harcamalarından hiçbirini çalışana yansıtamaz.
(Md.15)
Çalışanlar için daha önce alınmış olan periyodik sağlık raporları, bu raporların süresi bitinceye kadar geçerli olacaktır. (Gçc.Md.3)
f) Acil Durum Planları, Yangınla Mücadele, İlk Yardım, Tahliye İşveren; işyerinin büyüklüğü, taşıdığı özel tehlikeler, yapılan işin nite- liği, çalışan sayısı gibi faktörleri dikkate alarak önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım vb. konularda uygun donanıma ve bilgiye sahip yeterli sayıda kişi görevlendirmek, araç-gereçleri sağlamak, tatbikat- ları yaptırmak ve ekiplerin her zaman hazır bulunmasını sağlamak zorun- dadır. Özellikle ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mü- cadele konularında işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. (Md.11)
Ayrıca işveren Kanunda belirtildiği şekli ile “ciddi, yakın ve önlene- meyen” bir tehlikenin meydana gelmesi durumunda çalışanların işlerini bırakarak derhal güvenli bir yere gidebilmeleri için önceden gerekli düzen- lemeleri yapmış ve çalışanlara gerekli talimatları vermiş olmak zorundadır.
(Md.12)
g) İş Sağlığı Ve Güvenliği Kurulu
Elli ve daha fazla çalışanı bulunan ve altı aydan fazla süren sürekli işle- rin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışma- larda bulunmak üzere bir kurul oluşturmak zorundadır. İşveren bu kurulun kararlarını uygular. (Md.22)
Kanun koyucu, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu halleri özel olarak düzenlemiş, bir nev’i asıl işveren ve alt işvereni bir tek işyeri gibi değerlendirerek iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturma sınırı olan elli kişilik çalışan sayısını bu iki işverenin toplamı üzerinden belirlemiştir.
(Md.22) Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulundu- ğu hallerde;
a) Asıl işveren ve alt işveren tarafından ayrı ayrı kurul oluşturulmuş ise, faaliyetlerin yürütülmesi ve kararların uygulanması konusunda işbirliği ve koordinasyon asıl işverence sağlanacaktır.
b) Asıl işveren tarafından kurul oluşturulmuş ise, kurul oluşturması ge- rekmeyen alt işveren koordinasyonu sağlamak üzere vekaleten yetkili bir temsilci atayacaktır.
c) Asıl işverenin işyerinde kurul oluşturması gerekmiyorsa, bu durumda asıl işveren alt işverenin oluşturduğu kurula vekaleten yetkili bir temsilci atayacaktır.
d) Kurul oluşturması gerekmeyen alt işveren ve asıl işverenin çalışan sayılarının toplamı elliden fazla ise, bu durumda koordinasyonu asıl iş- verenin yapması kaydıyla asıl işveren ve alt işveren tarafından birlikte bir kurul oluşturulur.
e) Aynı çalışma alanında birden fazla işverenin bulunması ve bu işve- renlerce birden fazla kurulun oluşturulması halinde ise işverenler birbirle- rinin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararları hakkında diğer işveren- leri bilgilendirmek zorundadır.
h) Güvenlik Raporu Veya Büyük Kaza Önleme Politikası Belgesi İşletmeye başlanmadan önce, büyük endüstriyel kaza oluşabilecek iş- yerleri için; işyerlerinin büyüklüğüne göre büyük kaza önleme politika bel- gesi veya güvenlik raporu işveren tarafından hazırlanır. Güvenlik raporu hazırlamak zorunda olan işverenler; ancak hazırladıkları raporlar Bakan-
lıkça içerik ve yeterlilik olarak incelenmesinden sonra işyerlerini açabilir- ler. (Md.30)
2) ÇALIŞANLARA YÖNELİK DÜZENLEMELER
a) İş Sağlığı Ve Güvenliği Eğitimleri
İşveren, çalışanlarına iş sağlığı ve güvenliği eğitimi aldırmak zorunda- dır. Eğitimler işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliklerinde, iş ekipmanları değiştiğinde veya yeni bir teknoloji uygulandığında verilir.
Eğitimler sadece gerektiğinde değil, düzenli aralıklarla da tekrarlanır.
Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sı- nıfta yer alan işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgele- yemeyenler çalıştırılamayacağı gibi “Çalışan Temsilcisi” olarak kişi ya da kişiler olarak eğitilir. Bunun yanında iş kazası veya meslek hastalığı geçi- ren kişilere işe başlamadan önce bu konularla ilgili ilave eğitim verilmesi, ayrıca herhangi bir sebeple altı aydan uzun süre işten uzak kalanlara da yenileme eğitimi verilmesi zorunludur.
Bu eğitimlerin maliyeti çalışana yansıtılamayacağı gibi, eğitimde geçen süreler çalışma süresinden sayılır. Eğitim süresi işçinin normal çalışma sü- resini aşıyorsa bu durumda kalan kısım fazla çalışma olarak değerlendirilir.
b) Çalışan Temsilcisi
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun getirdiği en önemli ye- niliklerden biri, işyerlerinde “Çalışan Temsilcisi” seçilmesi veya (seçimle belirlenemediği durumda) işveren tarafından atanmasıdır.
- 2 – 50 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde bir, - 51 – 100 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde iki, - 101 – 500 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde üç, - 501 – 1000 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde dört, - 1001 – 2000 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde beş, - 2001 ve üzerinde çalışanı bulunan işyerlerinde altı
Çalışan temsilcisi belirlenmek zorundadır. Birden fazla çalışan tem- silcisinin olduğu hallerde, temsilcilerin arasında yapılacak bir seçimle bir
“Baş Temsilci” belirlenir.
Çalışan temsilcileri, tehlike kaynağının yok edilmesi veya tehlikeden kaynaklanan riskin azaltılması için işverene öneride bulunma ve gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir. Çalışan temsilcilerinin veya destek elemanlarının hakları kısıtlanamaz ve görevlerini yerine getirebil- meleri için gereken imkanlar işveren tarafından kendilerine sağlanmak zo- rundadır. (Md.20) Çalışan temsilcisi, görevini destek elemanı ile birlikte yürütür.
Destek elemanı; Kanunda “asli görevinin yanında iş sağlığı ve güven- liği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilkyardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişi” olarak tarif edilmektedir. (Md.3)
İşyerinde sendika bulunması halinde, sendika temsilcisi çalışan temsil- cisi olarak da görev yapar.
c) Çalışanların Görüşlerinin Alınması Ve Katılımlarının Sağlanması İşveren, görüş alma ve katılımın sağlanması konusunda çalışanlara, iki veya daha fazla çalışan temsilcisinin bulunduğu işyerlerinde de sendika ya da çalışan temsilcisine iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda görüşle- rini alarak teklif getirme hakkı tanır ve bu konulardaki görüşmelerde yer almalarını, katılımlarını sağlar. Bunun yanında yeni teknolojilerin uygu- lanması, seçilecek iş ekipmanı, çalışma ortamı ve şartlarının çalışanların sağlık ve güvenliğine etkisi konularında görüşlerini alır. (Md.18)
İşveren ayrıca çalışan temsilcileri ve destek elemanlarının aşağıdaki ko- nularda önceden görüşlerinin alınmasını sağlamalıdır.
- İşyerinden görevlendirilecek veya dışarıdan hizmet alınacak işyeri he- kimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer personel ile ilk yardım, yangınla müca- dele ve tahliye konuları
- Risk değerlendirmesi yapılarak alınması gereken koruyucu ve önleyi- ci tedbirlerin, kullanılması gereken koruyucu donanım ve ekipmanın be- lirlenmesi
- Sağlık ve güvenlik risklerinin önlenmesi ve koruyucu hizmetlerin yü- rütülmesi
- Çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimlerinin planlanması
a) Çalışanların Yükümlülükleri
Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işvere- nin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür.
Çalışanların, işveren tarafından verilen eğitim ve talimatlar doğrultu- sunda yükümlülükleri şunlardır:
- İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekip- manı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun
- şekilde kullanmak, bunların güvenlik donanımlarını doğru olarak kullanmak, keyfi olarak çıkarmamak ve değiştirmemek.
- Kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak.
- İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalarda sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında ve koru- ma tedbirlerinde bir eksiklik gördüklerinde, işverene veya çalışan temsilci- sine derhal haber vermek.
- Teftişe yetkili makam tarafından işyerinde tespit edilen noksanlık ve mevzuata aykırılıkların giderilmesi konusunda, işveren ve çalışan temsil- cisi ile iş birliği yapmak.
- Kendi görev alanında, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için işve- ren ve çalışan temsilcisi ile iş birliği yapmak (Md.19)
b) Bağımlılık Yapan Maddeleri Kullanma Yasağı
İşyerine sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelmek; işyerinde alkollü içki veya uyuşturucu madde kullanmak yasaktır. İşveren, işyeri ek- lentilerinden sayılan kısımlarda ne zaman, hangi hallerde ve ne gibi şart- larda alkol alınabileceğini belirlemeye yetkilidir.
İşleri gereği alkollü içki içmek zorunda olanlar (alkollü içki üretilen işyer- lerinde üretimi denetlemekle görevli olanlar, işi gereği müşterilerle birlikte al- kollü içki içmek zorunda olanlar) bu maddenin dışında tutulmuştur. (Md.28)
d) Çalışmaktan Kaçınma Hakkı
Çalışanlar ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya iseler eğer işyerin-
de varsa iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, kurul yoksa işverene başvurarak durumun tespitini ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilirler. Kurul acilen toplanır; kurul yoksa işveren derhal karar vermek zorundadır. Durum tutanakla tespit edilerek çalışana ve çalışan temsilcisine yazı ile bildirir.
Kurul veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi halinde, çalışan gerekli önlemler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalış- maktan kaçındığı dönemlerdeki ücretleri, kanundan ve iş sözleşmesinden doğan hakları saklıdır. Ayrıca iş sözleşmesi ile çalışanlar talep etmelerine rağmen gerekli tedbirlerin alınmadığı durumlarda iş sözleşmelerini tek ta- raflı olarak feshedebilirler. (Md.13)
3) ÖZEL DURUMLAR
a) Bazı İşletmelere Yönelik Destekler
İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yerine getirilebilmesi için işverenin üstleneceği giderlerin; 10 kişiden az çalışanı bulunan, “Tehlikeli” ve “Çok Tehlikeli” sınıfta yer alan işyerleri için S.G.K.tarafından (destek olunacak kısım ve desteğin ödenme şeklinin daha sonra tespit edileceği belirtilerek) finanse edileceği Kanunda öngörülmüş, ayrıca “Az Tehlikeli” sınıfta yer alan ve yine 10 kişiden az çalışanı bulunan işyerleri için de Bakanlar Kuru- lu kararıyla destek sağlanabileceği maddesine yer verilmiştir.
Destekten faydalanan işyerlerinde çalıştırdığı kişilerden sigortaya bil- dirmediği bulunanların tespit edildiği işverenlerden verilen destekler yasal faizi ile birlikte geri alınacak ve bu işverenler destekten üç yıl süre ile ya- rarlanamayacaktır. (Md.7)
b) Birden Fazla İşyeri
Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri, iş hanları, sanayi böl- geleri veya siteleri gibi yerlerde iş sağlığı ve güvenliği konusundaki koor- dinasyon yönetim tarafından sağlanır. Yönetim, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden diğer işyerlerini etkileyebilecek tehlikeler hususunda gerekli tedbirleri almaları için işverenleri uyarır; uymayanları ise Bakanlı- ğa bildirir. (Md.23)
4) KANUNUN YÜRÜRLÜK TARİHİ
Yukarıda sayılanlar ışığında; iş sağlığı ve güvenliğine oldukça ke- sin belirlenmiş bir çerçeve oluşturan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun genel yürürlük maddeleri aşağıda sıralanmıştır.
a) İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, diğer sağlık personeli görevlen- dirilmesine ilişkin maddeler ile küçük işletmeler için devletçe sağlanacak desteklere ait düzenlemeler;
- Kamu kurumları ile 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için yayımı tarihinden itibaren iki yıl sonra (01.07.2014 ta- rihinde)
- 50’den az çalışanı olup tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan iş- yerleri için yayımı tarihinden itibaren bir yıl sonra (01.07.2013 tarihinde)
- Diğer işyerleri için yayımı tarihinden itibaren altı ay sonra (01.01.2013 tarihinde)
yürürlüğe girecektir.
b) İşyerlerinin bu Kanuna göre tehlike sınıflarının belirlenmesi, 6331 sayılı Kanun’un yayımlandığı tarih itibariyle yürürlüğe girmiştir. (30.06.2012).
5) İDARİ YAPTIRIM
a) İşin Durdurulması
İşyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yönetim ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde; bu tehlike giderilinceye kadar, hayati tehlikenin niteliği ve bu tehlikeden doğabilecek olan riskin etkileyebileceği alan ve çalışanlar dik- kate alınarak, işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur.
Ayrıca “Çok Tehlikeli” sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamış olması halinde iş durdurulur.
İş sağlığı ve güvenliği konusunda teftişe yetkili üç iş müfettişinden olu- şan bir heyet, yetkili bir iş müfettişinin tespiti üzerine gerekli incelemeler, yaparak tespit tarihinden itibaren iki iş günü içerisinde (eğer tespit edilen husus acil müdahaleyi gerektiriyorsa heyet tarafından karar alınıncaya ka-
dar geçerli olmak üzere hemen) işi durdurabilir. İşveren, bu duruma karşı altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesinde karara itiraz edebilir. Mahkeme itirazı öncelikle görüşür ve altı iş günü içinde karara bağlar. Mahkemenin kararı kesindir.
İşin durdurulması sebebiyle işsiz kalan işçilere, çalışılmış gibi sayılarak ücretleri ödenir ya da (ücretlerinde bir düşüklük olmamak üzere) başka bir iş gösterilebilir.(Md.25)
b) Uygulanacak İdari Para Cezaları
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun dikkat çekici yönle- rinden biri de uygulanacak idari para cezalarının ağırlığı ile bazı aykırı- lıkların devam ettiği her ay için cezai müeyyidenin birer kat artırılmasıdır.
Bu durumda örneğin görevlendirilmesi gerektiği halde iş güvenliği uzmanı görevlendirilmediği takdirde aykırılığın devam ettiği her ay için aynı idari para cezası tutarı devam etmekte, üç aylık bir ihlalin neticesinde üç kat cezai müeyyide uygulanmış olmaktadır.
Her ne kadar henüz konu ile ilgili yönetmelik yayımlanmamış olsa da ekli tabloda 6331 sayılı Kanun içerisinde yer alan idari para cezaları ve cezaları doğuran usulsüzlükler verilmiştir.
IV. SONUÇ
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverenlere;
- Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak, - Acil eylem planı yapmak,
- Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek (Herkes için yaptığı işe göre İSG eğitimi aldırılmalı, eğitim konuları belgelenmeli ve bir ölçme değerlendirme yapılmalıdır),
- Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışanlara mesleki eğitim verilmesi (özel kurumlardan veya çıraklık ve mesleki eğitim okullarından alınabilir),
- İlkyardımcı eğitimi aldırılması, -Yangın eğitimi aldırılması,
- 50 ve daha fazla işçi çalışan işyerlerinde İSG Kurulu kurulması, - Çalışan Temsilcisi atanması veya seçilmesi,
- İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı çalıştırılması veya OSGB’lerden hizmet alınması gibi yükümlülükler getirilmiştir.
Bu kapsamda işyerleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafın- dan kısa vadeli sigorta kolları prim oranı da dikkate alınmak suretiyle “az tehlikeli”, “tehlikeli” ve “çok tehlikeli” olarak sınıflandırılacak, sınıflan- dırma yayımlanacak bir tebliğ ile belirlenecektir.
İşveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlar.
Bu eğitim özellikle; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikli- ğinde, iş ekipmanının değişmesi hâlinde veya yeni teknoloji uygulanması hâlinde verilir. Eğitimler, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun ola- rak yenilenir, gerektiğinde ve düzenli aralıklarla tekrarlanır.
Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sı- nıfta yer alan işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgele- yemeyenler çalıştırılamayacağı gibi “Çalışan Temsilcisi” olarak kişi ya da kişiler olarak eğitilir. Bunun yanında iş kazası veya meslek hastalığı geçi- ren kişilere işe başlamadan önce bu konularla ilgili ilave eğitim verilmesi, ayrıca herhangi bir sebeple altı aydan uzun süre işten uzak kalanlara da yenileme eğitimi verilmesi zorunludur.
Bu eğitimlerin maliyeti çalışana yansıtılamayacağı gibi, eğitimde geçen süreler çalışma süresinden sayılır. Eğitim süresi işçinin normal çalışma sü- resini aşıyorsa bu durumda kalan kısım fazla çalışma olarak değerlendirilir.
İşyeri için belirlenmiş olan tehlike sınıfı, aynı zamanda çalıştırılacak iş güvenliği uzmanının yetki belgesi ve Kanunun ilgili maddelerinin yü- rürlüğe girişi açısından da etkili olacaktır. “Çok Tehlikeli” sınıfta yer alan işyerleri (A) sınıfı, “Tehlikeli” sınıfta yer alan işyerleri en az (B) sınıfı,
“Az Tehlikeli” sınıfta yer alan işyerleri ise en az (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip kişileri çalıştıracaktır/hizmet alacaktır.
İşverenler çalışanlarını işyerinde karşılaşılabilecek riskler, koruyucu tedbirler, ilk yardım, afetler, olağan dışı durumlar, yangınla mücadele ve tahliye işleri konusunda görevlendirilen kişilerle ilgili olarak bilgilendir- mek zorundadır. (Md.16)
İşverenler işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanını bünyelerinde istihdam edebilecekleri gibi, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (O.S.G.B.) Belgesi bulunan kuruluşlardan da hizmet alabileceklerdir. Ancak bu kişilerin is- tihdam edilmesi ya da bu kişilerden hizmet alınması, açıkça işverenin so- rumluluğunu hiçbir şekilde azaltmamaktadır. İşveren eğer tam süreli işyeri
hekimi görevlendiriyor ise diğer sağlık personelini görevlendirmek zorun- da değildir.
Görevlendirilen bu kişilerin görevlerini yerine getirebilmeleri amacıyla gereken zaman, mekân, araç-gerecin sağlanması; sağlık ve güvenlik hiz- metlerini yerine getirenler arasında işbirliği ve koordinasyonun oluşturul- ması, bu kişilere iş sağlığı ve güvenliğini etkileyen veya etkilemesi muh- temel olan konularla ilgili bilgi verilmesi de işverenin sorumluluğundadır.
İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları; görevlendirildikleri işyerlerin- de iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili olarak alınması gereken tedbirleri işvere- ne yazılı olarak bildirilecek, bunlardan hayati tehlike arz edenlerin işveren tarafından düzeltilmemesi halinde Bakanlığın yetkili birimine bilgi vere- cektir. (Md.8)
Hizmet sunan kuruluşlar ile işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları, bu hizmetlerinden yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı hizmet sundukları işverene karşı sorumludurlar.
Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve (A) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı çalıştırması gereken işyerleri için, bu işyerlerinde Kanunun yürür- lüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle (B) sınıfı belgeye sahip iş gü- venliği uzmanının görevlendirilmesiyle yerine getirilmiş sayılır.Tehlikeli sınıfta yer alan ve (B) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı çalıştırması gereken işyerleri için, bu işyerlerinde Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle (C) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanının gö- revlendirilmesiyle yerine getirilmiş sayılır.(Gçc.Md.4)
İşveren; işyerinin büyüklüğü, taşıdığı özel tehlikeler, yapılan işin nite- liği, çalışan sayısı gibi faktörleri dikkate alarak önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım vb. konularda uygun donanıma ve bilgiye sahip yeterli sayıda kişi görevlendirmek, araç-gereçleri sağlamak, tatbikat- ları yaptırmak ve ekiplerin her zaman hazır bulunmasını sağlamak zorun- dadır. Özellikle ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mü- cadele konularında işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. (Md.11)
Elli ve daha fazla çalışanı bulunan ve altı aydan fazla süren sürekli işle- rin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışma- larda bulunmak üzere bir iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturmak zorun- dadır. İşveren bu kurulun kararlarını uygular. (Md.22)
İşveren, çalışanlarına iş sağlığı ve güvenliği eğitimi aldırmak zorunda- dır. Eğitimler işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliklerinde, iş ekipmanları değiştiğinde veya yeni bir teknoloji uygulandığında verilir.
Eğitimler sadece gerektiğinde değil, düzenli aralıklarla da tekrarlanır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun getirdiği en önemli ye- niliklerden biri, işyerlerinde “Çalışan Temsilcisi” seçilmesi veya (seçimle belirlenemediği durumda) işveren tarafından atanmasıdır.
- 2 – 50 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde bir, - 51 – 100 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde iki, - 101 – 500 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde üç, - 501 – 1000 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde dört, - 1001 – 2000 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde beş, - 2001 ve üzerinde çalışanı bulunan işyerlerinde altı
Çalışan temsilcisi belirlenmek zorundadır. Birden fazla çalışan tem- silcisinin olduğu hallerde, temsilcilerin arasında yapılacak bir seçimle bir
“Baş Temsilci” belirlenir.
Çalışan temsilcileri, tehlike kaynağının yok edilmesi veya tehlikeden kaynaklanan riskin azaltılması için işverene öneride bulunma ve gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir. Çalışan temsilcilerinin veya destek elemanlarının hakları kısıtlanamaz ve görevlerini yerine getirebil- meleri için gereken imkanlar işveren tarafından kendilerine sağlanmak zo- rundadır. Çalışan temsilcisi, görevini destek elemanı ile birlikte yürütür.
Destek elemanı; Kanunda “asli görevinin yanında iş sağlığı ve güven- liği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilkyardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişi” olarak tarif edilmektedir.
6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU’NA GÖRE UYGULANACAK İDARİ PARA CEZALARI
Madde Başlığı Madde Cezanın Konusu Cezanın Miktarı
MADDE 4 - İşverenin genel yükümlülüğü
4/1-a
İşverenin tedbir alma yükümlülüğünü yerine getirmemesi
(Her türlü tedbir: Organizasyon, araç- gereç, eğitim, bilgi, mesleki riskleri önleme, iyileştirme)
2.000 TL/ her yükümlülük için
4/1-b Tedbirlerin izlenmemesi,
denetlenmemesi ve uygunsuzlukların
giderilmemesi 2.000 TL/ her
yükümlülük için
MADDE 6 - İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri
6/1-a
İş güvenliği uzmanının
görevlendirilmemesi 5.000
TL / her ay (aykırılığın devamı halinde) İşyeri hekiminin görevlendirilmemesi 5.000
TL / her ay (aykırılığın devamı halinde) Diğer sağlık personelinin
çalıştırılmaması 2.500
TL/ her ay (aykırılığın devamı halinde) 6/1-b İSG hizmetleri için araç-gereç-mekân ve zaman sağlanmaması 1.500 TL 6/1-c İSG hizmetlerini yürütenler arasında
koordinasyonun sağlamaması 1.500 TL
6/1-ç İşverene yazılı olarak bildirilen
tedbirlerin yerine getirilmemesi 1.000 TL / her tedbir için
6/1-d
Görevlendirilen kişilerin, hizmet alınan kuruluşların, başka işyerlerinden gelen çalışanların ve bunların işverenlerinin İSG riskleri konusunda bilgilendirilmemesi
1.500 TL
MADDE 8 - İşyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanları
8/1. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimlerinin hak ve yetkilerinin
kısıtlanması 1.500 TL / uzman
ve hekim için ayrı ayrı 8/6. İşyeri sağlık ve güvenlik biriminin
kurulmaması 1.500 TL
MADDE 10 - Risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma
10/1 Risk değerlendirmesi yapılmaması veya yaptırılmaması
3.000 TL 4.500
TL / her ay (aykırılığın devamı halinde) 10/4 Risklerin belirlenmesine yönelik
gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmaması
1.500 TL
MADDE 11 - Acil durum planları, yangınla mücadele ve ilk yardım
11
Acil durumların belirlenmemesi, acil durumlar için tedbir alınmaması, acil durum planlarının hazırlanmaması, destek elemanı görevlendirilmemesi, araç gereç sağlanmaması, eğitim ve tatbikatların yapılmaması, acil durumlarda işyeri dışındaki kuruluşla irtibatı sağlayacak düzenlemenin yapılmaması
1.000 TL / her yükümlülük için
1.000
TL / her ay (aykırılığın devamı halinde)
MADDE 12 -
Tahliye 12
Ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlike durumunda; çalışanların işi bırakarak güvenli yere gidebilmesinin, özel olarak görevlendirilenler dışındaki çalışanların işe devam etmemesinin ve müdahalede bulunan çalışanların sorumlu tutulmamasının sağlanmaması
1.000 TL / her yükümlülük için 1.000
TL / her ay (aykırılığın devamı halinde)
MADDE 14 - İş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi
14/1.
İş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydının tutulmaması, bunlar hakkında incelemeler yapılarak ilgili raporların düzenlenmemesi, ramak kala olayların incelenerek raporların düzenlenmemesi
1.500 TL / her yükümlülük için
14/2. İşverenin, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını 3 iş günü içinde SGK’ya
bildirmemesi 2.000 TL
14/4. Sağlık hizmeti sunucularının, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını en geç 10 gün içinde SGK’ya bildirmemesi
2.000 TL
MADDE 15 - Sağlık gözetimi
15/1 Sağlık gözetiminin yapılmaması 1.000 TL / her çalışan için 15/2 Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer
alan işyerlerinde çalışacaklar için sağlık
raporu alınmadan işe başlatma 1.000 TL / her çalışan için MADDE 16
- Çalışanların
bilgilendirilmesi 16
Çalışanların ve temsilcilerin bilgilendirilmemesi (riskler, tedbirler, yasal hak ve sorumluluklar, ilk yardım, yangın, tahliye)
1.000 TL / her çalışan için MADDE 17
- Çalışanların
eğitimi 17/1 Çalışanlara eğitim verilmemesi 1.000 TL / her çalışan için MADDE 18
- Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması
18
Çalışanların görüşlerinin alınmaması ve katılımlarının sağlanmaması (İSG konularında teklif getirme, seçilecek iş ekipmanı, yeni teknoloji, hekim, uzman, hemşire seçimi, il yardım, yangın, tahliye için görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi)
1.000 TL / her aykırılık için
MADDE 20 - Çalışan temsilcisi
20/1 Çalışan temsilcilerinin
görevlendirilmemesi veya seçilmemesi 1.000 TL 20/3 Çalışan temsilcilerinin işverene öneride
bulunma ve tedbir alınmasını isteme
hakkının verilmemesi 1.500 TL
20/4 Çalışan temsilcilerinin ve destek elemanlarının haklarının kısıtlanması,
imkan sağlanmaması 1.000
TL / hakları kısıtlanan her birey için
MADDE 22 - İş sağlığı ve
güvenliği kurulu 22
50 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulunun oluşturulmaması, alt işverenin bulunduğu hallerde uygun kurulun oluşturulmaması, kurullar arasında koordinasyonun sağlanmaması
2.000 TL / her aykırılık için
MADDE 23 - İş sağlığı ve güvenliğinin koordinasyonu
23/2
Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezlerinde İSG konusundaki koordinasyonun yönetim tarafından sağlanmaması
5.000 TL
MADDE 24 - Teftiş, inceleme, araştırma, müfettişin yetki, yükümlülük ve sorumluluğu
24/2.
Ölçüm, inceleme ve araştırma yapılmasına, numune alınmasına veya eğitim kurumları ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin kontrol ve denetiminin yapılmasına engel olunması
5.000 TL
MADDE 25 - İşin durdurulması
25 İşyerinin bir bölümünde veya tamamında verilen durdurma kararına uymayarak
durdurulan işe devam ettirilmesi 10.000 TL
25/6
İşin durdurulması sebebiyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerinin ödenmemesi, az ödenmesi veya uygun başka iş verilmemesi
1.000 TL / ihlale uğrayan her çalışan için 1.000
TL / her ay (aykırılığın devamı halinde)
MADDE 29 - Güvenlik raporu veya büyük kaza önleme politika belgesi
29
Büyük kaza önleme politika belgesinin
hazırlanmaması 50.000 TL
Belgeyi Bakanlığa sunmadan işyerinin
faaliyete geçirilmesi 80.000 TL
İşletilmesine izin verilmeyen işyerinin
faaliyete geçirilmesi 80.000 TL
Durdurulan işyerinde faaliyete devam
edilmesi 80.000 TL
MADDE 30 - İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çeşitli yönetmelikler
30 30 uncu madde’de öngörülen yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmemesi
1.000 TL / her hüküm için 1.000
TL / her ay (aykırılığın devamı halinde)
