KİMYA ATOM VE ELEKTRİK 12 KMY 0011 SR ÇZM

(1)

1. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C)

- Elektriklenme sonucu maddelerin elektrik ile yük- lenmesi ve ardından elektroliz deneyleri ile elde edilen verilerden sonra Dalton Atom Modeli’nin öngördüğü içi dolu küre şeklindeki bölünemez ta- necik olan atom tanımı çürütülmüştür.

- Atomda (+) yüklü, (-) yüklü ve yüksüz tanecikler bulunur.

- Elektriklenme olayında maddelerin atomları arsın- da atomdan daha küçük taneciklerin geçişi olur.

Elektronun yük/ kütle oranını J.J Thomson bulmuştur.

3. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (E)

I. Karanlıkta çıkarılan yün kazağın saça sürtüldü- ğünde kıvılcım oluşturması

II. Elektroliz deneylerinde, elektrik yükünün belli bü- yüklüklerde alınıp verilmesi

III. Yüne sürtülen ebonitten yapılmış tarağın kağıt parçalarını çekmesi

Statik elektriklenme (I, III) ve elektroliz deneyleri (II) atom altı taneciklerin varlığını anlamamızı sağlamıştır.

4. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (B)

Millikan yağ damlası deneyleri sonucunda elektronun yükünü hesaplamış; bu değeri Thomson'ın bulduğu

e

m değeri yerine yazarak kütlesini de hesaplamıştır.

Fakat yük e kütle m

 

 

  oranını Thomson bulmuştur.

Atomların kazandıkları ya da kaybettikleri elektrik birimini “elektron” olarak adlandıran bilim adamı G.

Stoney’dir.

Thomson elektronun yük / kütle oranını katot ışınları- nı kullanarak hesaplamıştır.

I. Elektronun yükü ve kütlesi, Millikan’ın yapmış ol- duğu yağ damlası deneyi ile hesaplanmıştır.

II. Elektronun yük

kütle oranı J.J.Thomson tarafından bulunmuştur.

III. Elektron

 

 yüklü bir taneciktir.

Millikan, yağ damlası deneyi ile elektronun yükünü ve kütlesini ayrı ayrı hesaplamıştır.

IV. Negatif yüklü atom altı taneciğe “elektron” denil- mesini ilk olarak Stoney önermiştir.

10. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (A)

II. Atom kütlesini proton ve nötronlar oluşturur.

Elektriklenme olayında atom alış-verişi olsaydı mad- denin kimyasal özelliği değişirdi; dolayısıyla proton sayısı da değişirdi. (I ve II. öncül yanlış)

Elektriklenme, elektrik yüklerinin hareketi ile gerçekle- şir. III. öncül doğrudur.

Nötronun kütlesi az da olsa protonun kütlesinden büyüktür.

(2)

KİMYA ATOM VE ELEKTRİK 12 KMY 0012 SR ÇZM

1325 12

X ³¹₁₆

15

Y ₁₃²⁸

15

Z

Grafikten atomların p ve n sayılarını bularak yazarsak;

 p sayıları aynı n sayıları farklı

n n 2

p 1_ X p 1^_ Z

T

1

 izotop

 p sayıları farklı n sayıları aynı

n 2 n 1

p 1^_Y p

 izoton

 p ve n sayıları farklı ama kütle

noları aynı

   

 

p n 1 p n 1

n n

p 1X pT

 izobar

I. öncül yanlış; II. öncül doğrudur. İzotop atomlarının kimyasal özellikleri aynıdır, oysa T ve Y izotondur. III.

öncül de yanlıştır.

3. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (A) ³²  n sayıları aynı  izoton

1631 15X ¹⁶

16Y

³⁴  p sayıları farklı izotop olamazlar.

3719 18Z ¹⁷

17T

T ile Y de izobar değildir, çünkü kütle numaraları fark- lıdır.

Bir iyonun elektron sayısı, iyon yükü ve nötron sayısı biliniyorsa üçü de belirlenebilir.

Y ve Z birbirinin izotopudur. n sayısı 20 2 iyon yükü 18 e sayısı

X^{ }

  

 

 nükleon sayısı 4020 182

Atom no 20X

Atom numarası = Çekirdek yükü = Proton sayısı

        

 

n e 3 3 n e 2 2 n e 1 1

n n n

e 3 e e 2 e e 1 e

Y Z

X 

İzobar atomlar, proton sayıları farklı, atom numaraları aynı olan atomlardır. Bu yüzden X, Y ve Z izobar atomlar değildir. Nötron sayıları aynı olduğu için izoton atomlardır.

6. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D)

 

   



42

33

SO 16 32 2 50 e

XO X 24 3 42 e

X 15

  

24 2 23 1 24 1

12 12 13

12 10 11 10 11 10

Y Z X

II. X ve Z’ nin nötron sayıları farklı olduğu için izoton değillerdir. Kütle numaraları aynı olduğu için izobar atomlardır.

III. İki taneciğin kimyasal özelliklerinin aynı olması için elektron ve proton sayılarının; fiziksel özelliklerinin aynı olabilmesi için proton, elektron ve nötron sa- yılarının aynı olması gerekir. Bu yüzden Y ve Z taneciklerinin proton ve elektron sayıları aynı olduğu için kimyasal özellikleri aynı, nötron sayıları farklı olduğu için fiziksel özellikleri farklıdır.

(3)

 



   

  

64 1

a 6 a a 1

Cu

2a 6 64 a 6 35 a 29 a 1 28

80 1 45 35 36

X^

İzotop atomların proton sayıları aynı, nötron sayıları ve kütle numaraları farklı olduğu için;

I. Nükleon sayısı (kütle no) 80 den farklıdır.

II. Nötron sayısı 45 ten farklıdır.

III. Atom numarası 35 tir.

32 31

16 16 z=16 z-1=15

X Y

I. Nötron sayıları aynı olduğu için izoton atomlardır.

II. Çekirdek yükleri (proton sayılar=atom no) farklıdır.

III. X ve Y^taneciklerinin elektron sayıları ve dizilimle- ri aynı olduğu için izoelektroniktir.

Proton sayıları aynı, nötron sayıları farklı olduğu için izotop iyonlardır.

Elektron sayıları farklı olduğu için hem kimyasal hem de fiziksel özellikleri farklıdır.

(İki taneciğin kimyasal özelliğinin aynı olabilmesi için proton ve elektron sayısının; fiziksel özelliğinin aynı olabilmesi için proton, elektron ve nötron sayısının ay- nı olması gerekir.)

43

XO 15 4.8 3 50 e

XO 15 4.8 47 p

XO 16 4.8 48 n



   

  

(4)

KİMYA ATOM MODELLERİ 12 KMY 0021 SR ÇZM

Rutheford atom modeline göre; atomun çekirdeğinde (+) yüklü ve kütleye sahip protonlar bulunmaktadır.

III. Thomson atom modeline göre elektronlar atomda rastgele bulunmakatdır.

B) Tanecikli atom modelini ilk olarak ortaya atan Thomson’dır. Dalton atomu, içi dolu, bölünemez küre- ler şeklinde tarif etmiştir.

 "Atom içi dolu küre şeklindedir." ifadesi Dalton Atom Modeline aittir.

 "Atomda elektronlar pozitif yük bulutu içinde homo- jen olarak dağılmışlardır." ifadesi Thomson Atom modeline aittir.

 Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji sevi- yelerinde bulunurlar." ifadesi Bohr Atom modeline aittir.

 "Aynı elementin atomları her yönüyle birbirinin aynıdır." ifadesi Dalton Atom Modeline aittir.

 "Atomun kütlesinin tamamına yakını ve pozitif yükler çekirdekte toplanmıştır." ifadesi Rutherford Atom modeline aittir.

5. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C) Bohr atom modeline göre;

III. Elektron uyarıldığında sürekli üst enerji seviyesinde kalmaz. Kararlı hale gelebilmek için tekrardan temel enerji seviyesine geçiş yapar.

 Thomson elektronun yükünü değil, e

m yük kütle



 

 oranını hesaplamıştır.

 Tanecikli atom modelini ortaya atan ilk bilim insa- nıdır.

 Yörünge kavramını Bohr açıklamıştır.

Bohr atom modeli Hidrojen ya da ₂He^, ₃Li^² gibi tek elektronlu taneciklerin spektrumlarını açıklayabilmek- tedir, çok elektronlu atomlarınkini açıklayamaz. Elekt- ronlar potansiyel enerjilerine göre çekirdek çevresinde belirli mesafelerde dairesel yörüngelerde dönerler ve çekirdekten uzaklaştıkça enerjileri artar.

“Elektronların bulunma ihtimalinin yüksek olduğu böl- gelere orbital denir.” ifadesi modern atom modeline aittir.

8. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (E) Bohr atom modeline göre;

- Üst enerji seviyesinde bulunan elektronlar alt enerji seviyesine geçerken ışıma yaparlar.

- Elektronlar belirli dairesel yörüngelerde bulunur.

- Elektronları uyarmak için atoma dışarıdan enerji verilmektedir.

I. Heisenberg belirsizlik ilkesi sonucunda yörünge kavramı ortadan kalkmış, orbital kavramı kullanıl- maya başlanmıştır.

II. Bohr'un atom teorisi hidrojen gibi tek elektronlu atomların spektrumlarını açıklarken çok elektronlu atomlarınkini açıklayamaz.

III. Yüksek enerji düzeyinde bulunan elektron düşük enerji düzeyine inerken atom ışıma yapar.

Işığın elektromanyetik dalgalardan oluştuğunu ve elektromanyetik ışımayı ilk olarak açıklayan bilim in- sanı James Clerk Maxwell’dir.

(5)

Atomların ve moleküllerin enerjiyi küçük paketler (ku- ant) halinde yayınlayıp soğurabildiğini (atomların ya- yılma spektrumları) yani kuantum teorisini ilk olarak ortaya atan bilim insanı Max Planck’tır.

I. Dalton, aynı element atomları her yönüyle birbirinin aynıdır dediği için izotop atomları açıklayama- mıştır.

II. Atomları içi dolu, parçalanamaz küreler olarak tarif ettiği için atom çekirdeğinin parçalanabilirliğini açıklayamamıştır.

III. Atom altı taneciklerden bahsetmediği için elektriklenme ve elekrik akımını açıklayamamıştır.

C) Rutherford, atomun kütlesinin büyük kısmı atomun merkezine toplanmış olup, bu kütle pozitif yüklüdür diyerek ilk olarak çekirdek kavramını ortaya atmış- tır. Elektronların da çekirdek etrafında bulunduğu- nu ifade etmiştir. Bu yüzden Rutherford atom modelinde düzenli şekilde dağılmış yük ve kütle yo- ğunluğundan bahsedilemez.

II. “Elektronların çekirdekten uzaklaştıkça potansiyel enerjileri artar.” İfadesi Bohr atom modeline aittir.

Metal yüzeyine belli frekansta ışık düşürüldüğünde metal yüzeyden elektron fırlamasını (fotoelektrik olayı) açıklayan ilk bilim insanı A. Einstein’dir.

 Elektronlar çekirdekten belirli uzaklıkta ve belirli enerjiye sahip yörüngelerde bulunur. Çekirdeğe en yakın kabuk minimum, en uzaktaki kabuk maksi- mum enerjiye sahiptir.

 Elektron en düşük enerji gerektiren düzeyde bu- lunmak ister. Bu durumdaki elektron kararlı halde- dir. Buna temel hal düzeyi denir.

 Atoma dışarıdan enerji verildiğinde, elektron temel hal enerji düzeyinden daha yüksek enerji düzeyine çıkar. Bu duruma uyarılmış hal adı verilir.

 Uyarılmış haldeki elektron kararsızdır ve temel hal düzeyine inerek kararlı hale geçer. Bu geçiş sıra- sında ışık halinde enerji yayar.

Elektron üst enerji seviyesinden alt enerji seviyesine inerken ışıma yapar (foton yayımlar). Bu yüzden

n x 2  olmalıdır.

Bohr atom modeli, hidrojen atomunun spektrumunu ve hidrojen atomu gibi tek elektrona



2He , Li^ 3 ²^



sahip iyonların spektrumlarını açıklar. Ancak çok elektronlu atomların spektrumunu açıklamada yetersizdir.

9. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (B) I. Dalton atom modeli II. Thomson atom modeli III. Rutherford atom modeli IV. Bohr atom modeli

V. Modern (günümüz) atom modeli

 Atomda pozitif yüklerin merkezde ve çok küçük bir hacimde toplandığını ve elektronların bu çekirdek etrafında bulunduğunu ifade eden atom modeli Rutherford atom modelidir.

 Elektronların belirli bir enerjiye sahip dairesel yö- rüngelerde dolandığını kabul eden atom modeli Bohr atom modelidir.

(6)

KİMYA ATOM KUANTUM (DALGA) MODELİ 12 KMY 0031 SR ÇZM

Elektronun yeri ve hızı net bir şekilde belirlenemez.

(Heisenberg belirsizlik ilkesi)

Heisenberg belirsizlik ilkesine göre yeri ve hızı kesin olarak bilinemez. Bohr atom modelinde belirtilen yö- rüngelerin varlığı hiç bir şekilde deneysel olarak ispat- lanamaz. Atomda yörünge yerine elektronun çekirdek etrafında bulunma olasılığının olduğu bölgelerden söz edilebilir.

Shrödinger dalga davranışı gösteren tüm taneciklerin hareketinin hesaplanabildiği matematiksel bir teknik geliştirdi. Bu teknik dalga mekaniği olarak adlandırılır.

Shrödringer kendi adıyla anılan Shrödinger denkle- minde taneciğin kütlesinden kaynaklanan davranışlar ile dalga davranışını belirlemiştir. Shrödinger denklemi, elektron için uygulandığında elektronun atomda bulunma ihtimali yüksek olan uzay bölgeleri elde edilir.

Bu uzay bölgeleri orbital olarak adlandırılır.

Orbital elektronların atomda bulunabileceği uzay böl- gesini belirten matematiksel dalga fonksiyonunun ka- residir. Bu nedenle gerçekte atomda fiziksel olarak böyle ayrılmış bölgeler yoktur.

n,  , ve kuantum sayıları hidrojen atomu için Shrödinger denkleminin çözümünden ortaya çıkmıştır.

m

Heisenberg belirsizlik ilkesi Bohr’un yörünge kavramı- nı geçersiz kılmıştır.

Heisenberg bir elektronun yeri ve hızının aynı anda belirlenemeyeceğini, birinin daima belirsiz kalacağını ileri sürmüştür. Bunun sonucunda elektronun belirli bir dairesel yörüngede değil üç boyutlu olarak yörünge dışındaki bölgelerde de hareket edebileceğini ortaya koymuştur.

Manyetik kuantum sayısı, orbitalin uzaydaki yönelimini gösterir. Elektronun orbital içindeki yönelimini göste- ren kuantum sayısı spin kuantum sayısıdır.

7. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) m 1,0, 1

1

değerlerini aldığı için p orbitalidir. p orbitalleri 2. enerji düzeyinden başladığı için baş kuantum sayısı en az 2’dir. Açısal momentum kuantum sayısı dir.

4s m 0

4p m 1,0, 1

4d m 2, 1,0, 1, 2

1e

4f m 3, 2, 1,0, 1, 2, 3

1e



 

   

     



       





(7)

4. enerji seviy e toplam 16 tane orbital bulunur.

6 tane esind

 

²

n2 4 1

 

4s m 0 1tan e 4p m 1,0, 1 3 tan e 4d m 2, 1,0, 1, 2 5 tan e 4f m 3, 2, 1,0, 1, 2, 3 7 tan e

 

   

     

       



2. enerji seviyesinde s ve p orbitalleri bulunur.

erin e p orbitali alabilir.

e bulunan elektron

2s m 0

2p m

 





1,0, 1

  



m_ 1 değ i sadec Bu yüzden 1dir.

Bir orbitald _s 1 1

m ,

2 2

   değerleri- ni alabilir.

eviyesinde 4 tür ve toplam 16 tane orbital bulunur.

6 ane 4. enerji s

 

²

n2 4 1 t

 

4s m 0 1tan e 4p m 1,0, 1 3 tan e 4d m 2, 1,0, 1, 2 5 tan e 4f m 3, 2, 1,0, 1, 2, 3 7 tan e

 

   

     

       



ı bilinen elektronun sadece enerji seviyesi bilinebilir.

en başladığı için en küçük baş kuantum sayısı 4’tür.

3

Baş kuantum sayıs

f orbitalleri 4. enerji seviyesind



 tür.

m   3, 2, 1,0, 1, 2, 3   olduğu için 7 tane eş enerjili orbital içerir.

14. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) orbitalleri için;

xy xz

4d ve 4d

I. Baş kuantum sayısı

 

n , ikisi için de 4’tür.

II. Orbital türü ikisi için de aynıdır (d orbitali)

III. Açısal momentum kuantum sayısı

 

^ , ikisi için de IV. Manyetik kuantum sayıs

2’dir.

ı

 

^m değerleri farklıdır.

2

Sınır yüzey diyagram küresel olan orbital s orbitalidir.

0 4dm  2, 1,0, 1, 

ı 2s   0 m

(8)

KİMYA ATOM KUANTUM (DALGA) MODELİ 12 KMY 0032 SR ÇZM

1. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (E) Orbitaller için;

 Kuantum sayıları ile tanınırlar.

 Elektronun bulunma olasılığının yüksek olduğu yer olarak tanımlanır.

 Schrödinger dalga fonksiyonlarının çözümünden elde edilir.

p orbitalleri 2. enerji seviyesinden itibaren bulunmaya başlarlar. 1. enerji seviyesinde sadece s orbitali bulunur.

Matematiksel bir fonksiyondur.

ve orbitallerinin sadece uzayda yönelimleri farklıdır.

X Y

p ,p p_Z

ise, dahil 'e kadar bütün değerleri alır. Yani 0,1,2 ve 3 olabilir. Ama 4 olamaz.

n 4 0 n 1

4. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (B) n=2 de, 2s ve 2p orbitalleri bulunur.

 

2s 2p

Toplam 8 elektronun dördünün m_S değeri 1

2 diğer dördünün ise, 1

2 dir. Dolayısıyla cevap 4 tür.

5. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C) Kuantum sayıları ile ilgili olarak;

 Baş kuantum sayısı(n) , elektron katmanının çekir- değe olan uzaklığı ile ilgilidir.

 Açısal momentum kuantum sayısı

 

^ orbitallerinin şekillerini ve alt enerji düzeylerini belirtir.

 Magnetik kuantum sayısı orbitalin uzayda yöneli- mini belirtir.

 n 1   0 dır.

  2 m_   2, 1,0 1, 2  olur.

Altı değil beş farklı manyetik kuantum sayısı vardır.

6. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C) Baş kuantum sayısı

 

ⁿ ^³

Açısal kuantum sayısı

 

 ² olan

0 s

 



1 p

 



2 d

 



3 f

 

 3d n 3 2

2s ve 3s orbitallerinin başkuantum sayıları farklı ama açısal ve manyetik kuantum sayıları aynıdır.

2s n 2 0 m_ 0 0 3s n 3 0 m_ 

(9)

Orbitaller s, p, d ve f gibi harflerle gösterilir.

Kuantum mekaniğinde elektronun bulunma olasılığı- nın yüksek olduğu yeri tanımlayan fonksiyonlardır.

Baş kuantum sayısı (n) 1 olan 1 çeşit orbital vardır. s orbitalidir.

s n 1

s p n 2

n 3 s p d

p

5



s p d f n 4

9. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (B) orbitalidir.

n 2  1 2

O

K L M N

 L tabakasının p orbitali elektronudur.

n 2

n olan bir elektronun ile belirtilen orbital kuantum sayısı 5 değerini alamaz.

 

Baş kuantum sayısı: n ile gösterilen yörünge numara- sının değerini belirleyen sayısıdır.

Açısal kuantum sayısı: Orbitalin uzaydaki yönünü belirtir.

Spin kuantum sayısı: Elektronun dönme yönünü belirtir.

Spin kuantum sayısı: Elektronun dönme yönünü belirtir.

Magnetik kuantum sayısı: Orbitalin uzaydaki yönünü belirler.

Elektronun baş kuantum sayısını yazabilmek için spin kuantum sayısına gerek yoktur.

 Bir katmanda en fazla 5 tane d orbitali bulunur.

2 m 2, 1,0 1, 2

  _     

 dir.

 d orbitalleri 3. katmandan itibaren başlar.

 En fazla 10 elektron bulundurabilir.

 Tüm katmanlarda bulunamaz.

(1 ve 2. katmanda yoktur.)

Fakat d orbitallerinin açısal momentum kuantum sayı- sı 2 dir.

14. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (E) p orbitali  1 m_  1,0 1

n 4 4s n

3p n 3

    4

 



2d orbitali olamaz. d orbitalleri 3. enerji seviyesinden itibaren başlar. Bu yüzden n 2 olamaz.

(10)

KİMYA ELEKTRON DİZİLİMİ 12 KMY 0041 SR ÇZM

4s n

4

 

3d 5 4f 7

4f3d 4 s

2 2 6 2 1

13

6 1

Al 1s 2s 2p 3s 3p

orbitalidir. Dolayısıyla p orbitallerinde 7 elektron bulunduğundan açısal momentum kuantum sayısı olan 7 elektron bulunur.

1 p

 



1

Nötr atomun, elektronlarının orbitalllere dağılımından yararlanarak en yüksek enerji düzeyi yani periyodunu atom numarası tam dolu orbital sayısı bulunabilir.

2 2 6 2 2

14X 1s 2s 2p 3s 3p

İzotop atomlarının proton sayıları aynı, nötron sayıları farklıdır.

Dolayısıyla X atomunun izotopunun nötron sayısı 16 dan farklı olmalıdır.

Aynı enerji düzeyinde p orbitalinin enerjisi s orbitalinin enerjisinden büyüktür.

Enerji n 1

 n 

S 0

P 1

n  değeri p’nin s’den daha fazladır. Enerjisi daha fazladır.

2 2 6

11

7

Na : 1s 2s 2p 3s : 0 0 1 0 m : 0 0 1,0, 1 0

2 2 2 1

 

   





1

Yüksüz atomun elektron dizilişi 3d⁵ ile biten element;

2 2 6 2 6 1 5

1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d

+2 yüklü iyonunun elektron dağılımı olur.

2 2 6 4

1s 2s 2p 3d

veya

2 2 6 2 6 2 5

1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d

+2 yüklü iyonun elektron dağılımı 3d⁵ ile biter.

Kütle no

8. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) n 4 , 1  4p ¹

31X 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p¹       

15 tam dolu 1 yarı dolu

X

³⁰

X

Nötron 16

Atom no 14

(11)

Spin kuantum sayısı elektronun dönme yönünü göste- rir.

10. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (A) 0 s orbitalidir.





2 2 6 2 6 2 10 6 2

38Sr 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s

2 2 2 6 2 6 2 10

38 2 2 2 2

Sr^ 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p⁶ Toplam 8 elektron bulunur.

2 2 6 2 6 2 1

1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d

elektron dizilişine sahip x elementi için;

Değerlik elektron sayısı 3’tür.

Baş kuantum sayısı 4’tür.

Değerlik orbitalleri s ve d orbitalleridir.

12. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (A) n 

n 6 0  6s 6

5

s

 

3  4f 7 n 4 

n 2  5d 7

 değeri büyük olan orbitalin enerjisi daha fazladır.

n 

 değerleri eşit olan orbitallerden ise n'i büyük olanın enerjisi daha fazladır.

n 

O halde ; orbitallerin enerji sıralamaları şöyle olur.

5d 4f 6

2 2 6 2 6 2 10 3

X 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p

4. enerji düzeyinde 5 elektronu var

O halde atom numarası nötr haldeki elektron dağılı- mına eşit olduğundan elektronlar sayılırsa 33 olur.

2 s 22 ⁶ ⁶ ⁵

24X : 1s 2 p 3s 3² p 4s¹3d

Değerlik orbitalleri

s orbitallerinde 7 e^– bulunur.

2 s 22 ⁶ ⁶ ⁵

25Y : 1s 2 p 3s 3² p 4s²3d

Değerlik orbitalleri s orbitallerinde 8e^ bulunur.

Yukarıda görüldüğü gibi nötr e dağılımı 3 ile biten elementler hem 24 hem de 25 atom numaralı ele- mentlerdir.

 d5

Bu nedenle kesinlikle doğru olan bu elementlerin değerlik orbital türlerinin aynı olmasıdır.

15. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (E) n 1 s

n 2 s p n 3 s p d n 4 s p d f

s, p, d ve f blok elementleri olabilir.

Aufbau Yöntemi: Elektronlar orbitallere enerjisi en az olandan yüksek olana doğru dolmaya başlar. Dolayı- sıyla A,B,C ve E seçeneklerindeki e^– dağılımları bu kurala birebir uyar. Fakat D seçeneğinde 2s orbitali dolmadan 3s ve 3p orbitaline elektronlar yerleştirilmiş- tir. Bu nedenle "D seçeneğindeki elektron dağılımı Aufbau yöntemine uymaz.

(12)

KİMYA ELEKTRON DİZİLİMİ 12 KMY 0042 SR ÇZM

Çekirdek yükü = Atom numarası olduğundan Y nin atom numarası 20 olur.

20 18Y^2

izoelektroniklik e^– sayısı ve e^– dağılımının aynı olma- sıdır. O halde X^² nin e sayısı da 18 dir.

Buradan X'in atom numarası 16 olarak bulunur.



^{16 18}^X^²



2 2 6 2 4

16X 1s 2s 2p 3s 3p olduğundan C şıkkı doğrudur.

İzoelektronik olması için elektron sayıları ve elektron dizilimlerinin aynı olması gerekir.

2 2 6 2 1

X : 1s 2s 2p 3s 3p

2 2 6 1

Y : 1s 2s 2p 3s

Elektron dağılımının sonu ve

ile sonlanıyorsa küresel simetridir.

2 1 6 3 10 5 14

s ,s ,p ,p ,d ,d ,f f7

Y, küresel simetriktir.

X ve Y ikisi de aynı enerji düzeyinde bulunur.

2 2 6 1 1

X : 1s 2s 2p 3s 3p Uyarılmış hal

2 2 6 2

Z : 1s 2s 2p 3s Temel hal

X atomu uyarıldığından enerji almıştır, bu nedenle X'in sahip olduğu enerji Z'den büyüktür.(I. öncül doğrudur)

en son orbital tam dolu olduğundan küresel simetriktir. (II. öncül doğrudur)

2 2 6

Y : 1s 2s 2p

X, Y'nin değil, Z nin uyarılmış halidir.

(III.öncül yanlıştır)

2 2 6 1

11X : 1s 2s 2p 3s

2 2 6 1 1

12Y : 1s 2s 2p 3s 3p

2 2 6 1

11Z : 1s 2s 2p 4s

Y uyarılmıştır. Uyarılmış halden elektron koparmak temel hale göre daha kolaydır. II. yargı yanlıştır.

X^1 iyonunun elektron sayısı 16 olduğuna göre X’in proton sayısı 15’dir.

2 2 6 2 3

15X : 1s 2s 2p 3s 3p elektron dağılımının sonu

veya ile bitiyorsa küresel simetriktir. Dolayısıyla X elementi ile bittiğinden küresel simetriktir.

2 1 6 3 10 5 14

s ,s ,p ,p ,d ,d ,f f⁷ p3

3.periyot 5A gurubu elementidir. Değerlik elektron sayısı 5’dir.

2 2 6 2 3

1s 2s 2p 3s 3p

      

6 tane tam dolu 3 tane yarı dolu orbitaki vardır.

2 2 3

X : 1s 2s 2p

Değerlik elektron sayısı 5’dir.( I. yargı doğrudur.) Değerlik orbitalleri s ve p dir. (II. yargı doğrudur.) Küresel simetriktir. (III. yargı doğrudur.)

I. Son orbital türünün hepsi yarı dolu olduğu için kü- resel simetriktir.

II. Özel durumdur. Atomun temel halini gösterir.

III.

 

^ yüklü iyon halinin elektron dizilimi 42Mo : Kr 4d^

 

⁵ şeklindedir.

(Elektron en büyük katsayılı orbitalden koparılma- ya başlanır.)

(13)

9. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (B) ise

5 2 2 6 2 6 2 10

X^ : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d

2 2 6 2 6 2 10 5ise X : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p

X atomunun son orbitali tam dolu olmadığından küre- sel simetriye sahip değildir.

X atomunun atom numarası 35 olmasına karşın kütle numarası bilinmediğinden nötron sayısı bulunamaz.

Fakat iyonu ile biterek küresel simetrik yapı- ya ulaşır ve kararlı hale geçer.

X^1 4p ⁶

10. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) elementi için

147 X

7X 1s 2s 2p² ² ³

2. periyot 5A grubu küresel simetriktir. (B şıkkı doğru) s orbitallerinde 4 elektron vardır. (E şıkkı doğru) X’in çekirdeğinde 7 proton vardır. (D şıkkı yanlış) X’in s orbitallerinde 4 elektron vardır.

17Cl18^11s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶     

m_0 0 -1,0,+1 0 -1,0,+1      2 2 2 2 2

n3 m, _ 0 olan toplam 4e^ bulunur.

Bir orbitalde en fazla 2 elektron bulunabilir.

6 tane dolu orbital olduğundan elektron olur.

3 tene de yarı dolu olduğundan 2.6 12

elektron olur.

12 3 1  5

2 2 6 2 3

15X : 1s 2s 2p 3s 3p

Değerlik elektron sayısı 5’dir. III. yargı yanlıştır.

2 2 6 2 6 2 10 1

31X : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p

Değerlik elektron sayısı s ve p orbitallerinde bulunan elektronların toplamı olduğu için değerlik elektron sa- yısı 3 tür.

2 2 2 6 2 6 1 10

31

2 2 6 2 6 1 10

29

X : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d

izoelektronik Cr : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d

 



2 2 6 2 6 2 10

31X : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d^

 

0 s orbitali 8 elektron var .

 



2 2 6 2 6 1 5

24X : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d

2 2 2 6 2 6 4

24X^ : 1s 2s 2p 3s 3p 3d

Koparılan ilk elektronlar en yüksek baş kuantum sayı- sına sahip orbitalden koptuklarından önce 4s sonra 3d'den 1e^ kopar.

İyonun e^dağılımı ile biter ve küresel simetrik değildir. Fakat s orbitallerinde toplam

3d4

6e^ bulunur.

2 2 6 2

12X : 1s 2s 2p 3s Temel hal

2 2 6 1 1

12Y : 1s 2s 2p 3s 3p Uyarılmış hal

X ve Y aynı atom olduklarından periyodik cetveldeki yerleri aynıdır. Y nin enerjisi X ten daha fazladır.

2 2 6 2 3

15Z : 1s 2s 2p 3s 3p Yarı kararlı X ve Z küresel simetriye sahiptir.

Fakat X'ten e^ koparmak Y den e koparmaya göre daha fazla enerji ister, çünkü X küresel simetrik olup, kararlı bir yapıdadır.



2 2 6 2 3

15X : 1s 2s 2p 3s 3p

      

Küresel simetri özelliği gösterir. (I. yargı doğrudur.) 3 tane yarı dolu orbitali vardır. (II. yargı doğrudur.) Değerlik elektron sayısı 5’dir. (III. yargı yanlıştır.)

(14)

KİMYA PERİYODİK SİSTEMİN GENEL ÖZELLİKLERİ 12 KMY 0051 SR ÇZM

1. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (E) Triadlar kuralına göre,

- Fiziksel ve kimyasal özellikleri birbirine benzer elementleri içerir.

- Üç tane element içerir.

- Aradaki elementin atom kütlesi diğerlerinin atom kütleleri toplamının yarısıdır.

Elementler ilk defa Döbereiner tarafından benzer özelliklere göre gruplandırılmıştır.

Elementlerin atom numaralarına göre sıralanması fikri ilk defa Moseley tarafından önerilmiştir.

3. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (A) 1. Newlans→Oktavlar kanunu 2. Döbereiner→Triadlar kuralı 3. Mendeleyev→Periyodik sistem

III. yargı yanlıştır. Çünkü elementlerin kimyasal özel- liklerinin atomun proton sayısı ile ilgili olduğunu Mose- ley belirlemiştir.

Mendeleyev’in periyodik sisteminde benzer kimyasal özellikte olan elementler aynı grupta yer alırlar.

Günümüzde kullanılan periyodik sistemde aynı grup- taki elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir.

I. Periyodik sistemde A ve B grupları vardır. A grup- ları baş grup elementleri B grupları yan grup elementleridir.

II. Örneğin;

2 1

1s 2s s bloğu

2 2 1

1s 2s 2p p bloğu

2 2 6 2 6 2 1

1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d d bloğu

III.

Not: 3.grup denildiğinde 3A anlaşılmamalıdır.

₂₂Ti : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d² ² ⁶ ² ⁶ ² ²4B grubu 4B grubu 4. gruptadır.

Günümüz periyodik sistem 7 tane periyot 18 tane gruptan oluşur.

1A 2A

3B 4B5B 6B7B8B 8B 8B 1B 2B

3A 4A 5A6A7A 8A^18.grup

1.grup 13.grup 14.grup 15.grup 16.grup 17.grup 2.grup 10.grup 11.grup 12.grup 3.grup 4.grup 5.grup 6.grup 7.grup 8.grup 9.grup

(15)

Periyodik sistemin gelişimine katkısı olmayan kişi Kepler’ dir.

10. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) K→8A (Soygazdır.)

Z→2B (Geçiş metali) Q→7A (Halojendir.) Y→2A (Toprak alkali metal) X→1A (Alkali metal)

Toprak metal gurubu 3A grubudur.

11. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) Aynı periyotta;

X→Geçiş elementi d blok Y→1A veya 2A olur. s blok

Z→3A, 4A, 5A, 6A vr 7A olabilir. 9 blok

olur.

ZXY

12. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (E) X→Toprak metal (3A)

Y→Geçiş metali (B grubu) Z→Soygaz (8A grubu) Aynı periyotta olduklarından;

Proton sayıları arasındaki ilişki ZXY olur.

I. A grubu elementleri baş grup elementleridir.

II. Değerlik elektron sayısı 2’ dir. Ancak 8A grubunda bulunur yani soy gazdır.

2He : 1s2

III. f bloğu elementlerine iç geçiş metalleri denir. d bloğu elementlerine geçiş metalleri denir.

14. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C) 2As2

As p2 3

4As p2 2

1As1

8As p2 6

Z, 8A grubu elementi (soy gaz) olduğu için değerlik elektron sayısı 8’ dir.

Y X Z

3A-8A arası p bloğu elementleridir. (He, s bloğudur.) X, 1A grubu elementidir yani alkali metaldir.

Y, 17. Grup elementidir.

T, d bloğunda bulunduğu için geçiş metalidir.

2 2 5

1X : 1s 2s 2p

1 2 2 6

9 1

10e

X : 1s 2s 2p^ ₁Y^¹





3A 11Y : 1s 2s 2p 3s² ² ⁶¹

B 8A

Y X Z 3.periyot 1A

(16)

KİMYA PERİYODİK SİSTEMİN GENEL ÖZELLİKLERİ 12 KMY 0052 SR ÇZM

I. Periyodik sistemde yatay satırlara periyot, düşey sütunlara grup denir.

II. He elementi bir soygazdır ve He elementinden önce hidrojen gelir ve hidrojen bir halojen değildir.

III. p bloğu

8A

3A 4A 5A 6A 7A He

B C N O F Ne

Al Si P S Cl Ar

Ga Ge As Se Br Kr

In Sn Sb Te I Xe

Tl Pb Bi Po At Rn

p bloğu 3A grubu B hariç metaldir. 4A da Sn ve Pb, 5A'da da Bi metaldir.

2 2 6 2 6 2 3

X : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d

Bu element 4. periyot 5B grubu elementidir ve B grubu olduğu için yan grup elementidir. Yan grup elementleri 4. periyotla başlar.

1.periyotta sadece H ve He elementi vardır. H s bloğu elementi, He s bloğu elementidir. Bu yüzden 1. periyotta bulunamaz.

I. yargı doğrudur.

X elementi metaldir.

II. doğrudur.

Y elementi p bloğu elementi olduğundan grup numa- rası daha büyüktür. III. yargı doğrudur.

X Y

Z T

X ve Y aynı periyottadır. I. yargı doğrudur.

Y ve T aynı gruptadır. II. yargı doğrudur.

Atom numarası soldan sağa ve yukarıdan aşağıya artar. Bu durumda ilişkisi vardır. III.

yargı doğrudur.

T Z YX

1A grubunda bulunan H elementi ametaldir. I. yargı yanlıştır.

8A grubunda bulunan elementlerden He’un son yö- rüngesinde 2 elektron bulunur. II. yargı yanlıştır.

Geçiş elementleri 4. periyottan itibaren başlar. İlk üç periyotta bulunmaz. III. yargı doğrudur.

6. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (B) Sodyum→Na

Azot→N Fosfor→P Kükürt→S

2A grubu

2 2 4

2 2 6 2 6 2 10 6 2

38

2 2 6 2 6 2

20

2 2 6 2

12

Be : 1s 2s

Sr : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s Ca : 1s 2s 2p 3s 3p 4s

Mg : 1s 2s 2p 3s







1A grubu

2 2 6 2 6 1

19K : 1s 2s 2p 3s 3p 4s  Yarı

metal

X Y

(17)

Element Adı Sembolü

A) Demir Fe

B) Hidrojen H

C) Klor K

D) Alüminyum Al

E) Kalsiyum Ca

Klor Cl Potasyum K

9. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (E) Demir Fe

Bakır Cu Çinko Zn Kurşun Pb

X,Y,Z ve T aynı periyotta yer alıyorsa aynı yatay sıra- dadır.

Y ve Z s bloğu elementleri ise 1A ve 2A grubundadır- lar. X B grubu elementi ise Y ve Z nin sağında yer alır T, halojen yani 7A grubu elementi olduğu için en sağ- dadır. Bu durumda periyodik tabloda iki ihtimal karşı- mıza çıkar.

Y Z X T

Z Y X T

Soldan sağa doğru atom numarası artar.

O halde sorunun cevabı Y,Z,X,T ya da Z,Y,X,T olma- lıdır. İkisi de şıklarda olursa soru hatalıdır.

2 2 6 2 6 2 10 5

35X : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 4. periyot 7A En büyük baş kuantum sayısı = Periyot numarası = 4 p orbitali ile bittiği için A grubu elementidir.

En büyük katsayılı orbitallerdeki toplam elektron sayısı 7 olduğu için 7A grubu elementidir.

2 2 6 2 6 10

2 2 6 2 6 1 10

X : 1s 2s 2p 3s 3p 3d

X : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4. periyot 1B grubu





En büyük baş kuantum sayısı = Periyot numarası = 4 d orbitali ile bittiği için B grubu elementidir.

En sonda bulunan s ve d orbitallerindeki toplam elektron sayısı 11 olduğu için 1B grubu elementidir.

 

He : 1s28A soy gaz

Diğer element atomları 2A grubunda bulunurlar.

A)

 

Ar 4s 3d 4p² ¹⁰ ⁶4. periyot 8A B)

 

^{Ar 4s 3d}² ⁷4. periyot 8B C)

 

^{Ne 3s 3p}² ⁶3. periyot 8A D)

 

^{Kr 5s 4d}² ⁸5. periyot 8B E)

 

^{Ar 4s 3d}² ¹⁰4. periyot 2B

B grubu elementlerinde, elektron diziliminde en sonda bulunan s ve d orbitallerindeki toplam elektron sayısı 8, 9 ve 10 olduğunda 8B grubu olur.

Atom numarası kendisine en yakın soy gazdan 3 fazla olan element atomu 3A ya da 3B grubunda bulunur.

E) X : Ar 4s 3d 4p

 

² ¹⁰ ³4. periyot 5A grubu

I. Xⁿ iyonunun e^ sayısı a ise proton sayısı a n dir.

II. Kütle no= Proton sayısı + nötron sayısı Proton sayısı=Kütle no-Nötron sayısı

III. Proton sayısı, periyodik tabloda yer bulmak için tek başına yeterlidir.

(18)

KİMYA PERİYODİK ÖZELLİKLERİN DEĞİŞİMİ 12 KMY 0061 SR ÇZM

1. 2.

Metalik yarıçap İyonik yarıçap

3.

Kovalent yarıçap

Kovalent bağ ile bağlanmış atomlar için hesaplanır.

gibi özdeş iki atomdan oluşan bir molekül için atomların çekirdekleri arasındaki uzaklığın yarısıdır.

2 2

F ,Cl

Moleküller arasındaki uzaklık ise Van der Waals yarı- çapıdır.

3. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) A) 1s ² ² ¹ 2.periyot 3A

1

2s 2p



B) 1s 2s² ¹ 2.periyot 1A C) 1s 2s 2p 3s 3p² ² ⁶ ² ⁵ 2.periyot 7A



D) 1s 2s 2p 3s² ² ⁶  3.periyot 1A

E) 1s 2s 2p 3s² ² ⁶ ² 3.periyot 2A

Bu yönde atom çapı büyür.

Na^

X...3s 3.periyot 1A d.e.s=1 1

4.periyot 1A d.e.s=1 Y...4s1

CI^

Aynı grupta olan atomların kimyasal özelliği benzerdir.

Periyot numarası büyük olanın çapı büyüktür.

Periyot numarası, enerji düzeyidir. Enerji düzeyleri farklıdır.

I. Atom çapı en büyük olan B; en başta ve altta ol- malıdır.

II. B ile A aynı yatay sırada, B ile C aynı düşey sü- tunda olmalıdır.

p : Y^ X Z F F

C

B A

X Y

Atom hacmi büyür. X

Atom hacmi büyür.

z

Z

X Y

Fe Fe

Atom numarası artar.

(19)

İyonlaşma enerjisi (kcal/mol)

İE 1 İE₂ İE₃ İE 4

X 110 235 1280 1620

Y 120 270 516 2260

Z 150 315 680 2921

X 2A grubundandır.

Y ve Z 3A grubundandır.

I. İyonlaşma enerjisi yukarıdan aşağıya doğru azalır.

Y'nin iyonlaşma enerjisi daha azdır.

2 2 6 2

8A

X ...2s 2p /3s 2A

 

X→2A→metal Y→3A→metal

Bir periyotta 1A'dan 8A'ya iyonlaşma enerjisi grafiği çizelim ve verilen kesitin nereye ait olabileceğine ba- kalım.

Sorudaki kesite bakıldığında 2 ihtimal var.

O halde

I. Y elementi 2A ya da 5A dadır. 2A'da ise toprak alkali metaldir.

II. T elementi 5A ya da 8A dadır. Yani klor olamaz.

III. Y kesinlikle küresel simetriktir.

2As2 5As p^{2 3}

9. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C) Element

İE1 İE₂ İE₃ İE 4

X (2A) 899 1757 9850 12992

Y (1A) 496 4560 6900 9540

Z (2A) 738 1450 7730 10500

dir.

X : 2Ad.e.s 2 sı X

Y: 1Ametalı ve elektriği iletir.

p : Z^ 

İE 1 İE₂ İE₃ İE 4

X (2A) 676 1422 6340 9560

Y (1A) 397 4620 6358 9820

Atom çapı büyür.

X İyonlaşma enerjisi azalır.

Atom numarası

 

^p^ artar.

Y

Z İyonlaşma enerjisi azalır. Atom çapı:

YX Atom çapı büyür.

Y

Aralarında bileşik oluşmaz.

Z (1A) 361 3810 5913 7125

Y p^sayısı artar.

Çap büyür.

Z İyonlaşma enerjisi azalır.

,d.e.s=2→Toprak alkali metal X : 2A

,d.e.s=1→Alkali metal Y : 1A

,d.e.s=1→Alkali metal Z : 1A

İyonlaşma enerjisi (kj/mol)

(g) 1 (g)

X E  X^ e^  1. iyonlaşma enerjisi

 ^g ^(g)²

X^ E  X^ e^  2. iyonlaşma enerjisi

2.iyonlaşma enerjisini bulmak için yukarıda yazdığımız 2. denklemi bulmalıyız.

Bunun için soruda verilen II. denklemi aynen bırakıp I.

denklemi ters çevirip toplamalıyız.

X(g) E ₂  X_(g)^²2e^

 ^g ^(g)

X^ e ^  X E₁

 ^g ² ¹  ^g² X^ E E  X^ e^

Atom numarası 1A

2A

3A 4A

5A

6A 7A

8A 2.ihtimal

1.ihtimal

1A

(20)

PERİYODİK ÖZELLİKLERİN DEĞİŞİMİ 12 KMY 0061 SR ÇZM

Aynı periyotta 1A’dan 8A’ya doğru iyonlaşma enerjisi artar.

İ.E : 1A 3A 2A4A6A 5A 7A 8A   Soygaz→8A

Torak metali→3A Halojen→7A Alkali metal→1A Torak alkali metal→2A

2. periyotta X ve Y elementlerinin proton sayıları ardı- şık ve X>Y dir.

I. s bloğu 1A 2A

Y X

şeklinde olabilirler. Değerlik orbital türleri aynı olabilir.

II. iyonlaşma enerjisi soldan sağa artar ancak 2A, 3A ve 5A, 6A yer değiştirir.

1A 3A 2A4A6A 5A 7A 8A  

X Y

6A 5A

şeklinde olabilir. Yani YX olabilir.

III. Çap soldan sağa doğru azalır. X daha sağda oldu- ğu için çaplar arasında Y>X ilişkisi vardır.

I. X 2A grubunda olduğu için en büyük fark 2. ve 3.

iyonlaşma enerjileri arasındadır. Dolayısıyla iyonlaş- ma enerjileri arasında ²

3

i.E

i.E en küçük değerini alır. I.

öncül doğrudur.

II. Toprak metali 3A dır. X elementi 2A grubundandır.

III. Farklı elementlerde iyonlaşma enerjisi eşitliği olamaz.

I. İzoelektronik olduğu bilinen katyonlardan iyon yükü büyük olanın yarıçapı daha büyüktür.

1A III. Cl^ iyonunun yarıçapı tüm bileşiklerinde eşit de

ğildir. Bileşik yaptığı katyonun yüküne göre çapı değişebilir.

8A

IV. Bir periyot içinde elementlerin iyonlaşma enerjileri soldan sağa doğru genellikle artar.

2 2 6 2

12Mg : 1s 2s 2p 3s 3. periyot 2A

2 2 6 2 1

13Al : 1s 2s 2p 3s 3p 3. periyot 3A

2 2 6 2 2

14Si : 1s 2s 2p 3s 3p 3. periyot 4A 1A, 2A, 5A, 8A küresel simetriktir.

İE : Si Mg Al 

Atom çapı en küçük olan Si’dir.

Periyodik sistemde aynı periyotta sola doğru gidildikçe metalik aktiflik artar. Bu yüzden metalik aktiflikleri ara- sında MgAI Si ilişkisi vardır.

Periyodik sistemde aynı periyotta sola doğru gidildikçe elementlerin oksitli bileşiklerinin bazlık kuvveti artar.

Bu yüzden Mg elementinin oksitli bileşiğinin bazlık kuvveti en fazladır.

17. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C) olsun.

1 1

X , X , X^ ^

Elektron başına düşen çekim gücü en az olan X^¹ anyonudur. Çapı en büyüktür.

(21)

18. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C) Xa3e^X^

Elektron alan iyonun değerliği azalır; o halde iyonu 3 elektron aldığından değerliği 3 azalmış ve –1 olmuş- tur. Yani dir.

Xa

a 2 (I. öncül doğrudur)

Katyonun çapı, anyonun çapından daima daha küçük- tür.

Anyon çapı > Nötron atom çapı > Katyon çapı (II. öncül yanlıştır.)

ve iyonlarında proton sayıları aynı fakat

Xa X^ e^

sayıları farklıdır. Bu nedenle elektron başına düşen çekim kuvveti katyonda daha büyüktür.

(III. öncül doğrudur)

Z Y

1A

e verme eğilimi artar X

Elektron ilgisi gaz halindeki nötr atomun bir elektron alması sırasında verdiği enerjidir.

Ametaller için aktiflikle doğru orantılıdır.

Bu yönde elektron ilgisi artar.

(22)

KİMYA PERİYODİK ÖZELLİKLERİN DEĞİŞİMİ 12 KMY 0062 SR ÇZM

 Atom çapı en büyük olan Z olduğuna göre, en altta ve soldadır.

 Elektron ilgisi en büyük olan X olduğuna göre, en üstte ve sağdadır.

Atom numarası: ZXY

1. Aynı periyotta soldan, sağa doğru gidildikçe artar.

E.i : 7A6A 5A 4A 3A 2A 1A 8A’nın elektron ilgisi hiç yoktur.

2. Aynı grupta, aşağıdan yukarıya doğru artar.

Elektronegatiflik, bir atomun bağ elektronlarını kendine çekme gücüdür.

Elektronegatifliği en yüksek atom Flordur.

 

9F Farkı atomların elektronegatiflik değerleri farklıdır.

İyonlaşma enerjisi, X’in en büyüktür. Aynı periyotta, iyonlaşma enerjisi 5A6Adan büyüktür.

Elektronegatiflik bir molekülde atomun ortaklaşa kul- landığı elektronları kendine doğru çekme gücünün öl- çüsüdür.

Elektron ilgisi artar.

Elektronegatiflik geçerli bir kavram olup, birimi yoktur.

En yaygın ölçek, Pauling ve Mulliken tarafından ortaya konmuştur.

Bu ölçeğe göre, F, O, N, Cl, S şeklinde elektronegatiflik azalır.

6. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) Ametallerin oksitleri asit özellik gösterir.

ZnO, gibi amfoter metallerin oksitli bileşikleri amfoter özellik gösterir.

Al O2 3

1A ve 2A grubu metaldir. Metallerin oksitler baz özel- lik gösterir.

Elektron ilgisi en fazla olan T ise T en sağdadır. (Tabi elementlerin arasında soygaz yoksa)

Z bileşiklerinde birden fazla pozitif değerlik alıyorsa geçiş elementidir.

X Z nin solunda, Y ise Z nin sağında yer alıyorsa.

O halde ihtimallerle bakalım.

X Z Y T

X Z T Y

 (Soygaz)

Atom numaralarını küçükten büyüğe doğru sıralarsak bu iki seçenekten biri olmalıdır.

Metaller, kendi aralarında bileşik oluşturmazlar. An- cak, geçiş metalleri arasında elektronegatiflik farkı bü- yük olanların arasında oluşan alaşımlar, bileşik karak- teri göstermektedir.

Y X Z Y Çap büyür.

Elektron ilgisi (e^alma isteği) artar.

7X ₈Y 2. periyot

15Z ₁₆Q 8

fark 3. periyot

(23)

Bu durumda, L→4. periyot M→2. periyot

K→3. periyot elementidir.

İE(kkal/mol) E1 E2 E3 E4

X 120 950 1680 2340

Y 142 365 1820 2483

Z 191 387 2035 2920

Buna göre;

I. Y ve Z’nin değerlik e^ sayısı 2’dir.

II. X→metaldir. Metal oksitler bazdır.

III.

11. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (C) Periyodik sistemde;

Aynı grupta inildikçe

 e verme isteği artar. ^

 Metal özellik artar.

 Bazlık kuvveti artar.

 İyonlaşma enerjisi azalır.

 Baş kuantum sayısı artar.

Aynı periyotta gidildikçe,

 e alma isteği artar. ^

 Ametal özellik artar.

 Asitlik kuvveti artar.

 İyonlaşma enerjisi genellikle artar.

 Baş kuantum sayısı değişmez.

12. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (A) X ve Y→Metal

 Atom çapı küçülür. K, L, M→Ametal

 İyonlaşma enerjisi artar. I. X ile M iyonik bağlı bileşik yapar.

 Ametalik karakter artar.

II. L: 2.periyot 5A M: 2.periyot 6A

İ.E : 5A6A III. Metaller aralarında alaşım yaparlar.

IV. K→2.periyot 7A olup, en elektronegatif atomdur.

 

9F

13. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (D) Periyodik sistemde, aynı grupta;

 e^ verme isteği artar.

 Değerlik e^sayısı değişmez.

 Atom çapı büyür.

 Periyot numarası artar. (Baş kuantum sayısı)

 Proton sayısı artar.

 İyonlaşma enerjisi azalır.

Aynı periyotta;

 Proton sayısı artar.

 Atom çapı küçülür.

 e^ alma isteği artar.

 Periyot numarası değişmez. (Baş kuantum sayısı)

 İyonlaşma enerjisi genellikle artar.

I. Alkali metallerin hidroksitli bileşikleri baziktir.

Örnek; KOH, NaOH

II. Van der Waals yarıçapı kovalent yarıçaptan bü- yüktür. Çünkü kovalent yarıçap atomlar arasından Van der Waals yarıçapı moleküller arasındadır.

III.  X^g EnerjiX ^^g e^ 

1. iyonlaşma enerjisi

Elektron ilgisi dışarıdan elektron alındığında verilen enerjidir.

IV. Pauling ölçeğine göre Flor'un elektronegatifliği 4 kabul edilmiştir ve periyodik tablonun en elektronegatif elementidir.

 Metalik karakter azalır.

Z

L M

1A grubu 2A grubu 2A grubu

Y İyonlaşma enerjisi azalır.

(24)

PERİYODİK ÖZELLİKLERİN DEĞİŞİMİ 12 KMY 0062 SR ÇZM

Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru atom hacmi artar.

16. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (A) Atom çapı soldan sağa doğru azalır.

Atom numarası ise aşağıdan yukarıya doğru azalır.

Çekirdek yükü periyodik cetvelde soldan sağa ve yukarıdan aşağıya artar.

18. SORUNUN ÇÖZÜMÜ: (B) Grup

Değerlik elektron sayısı değişmez (Helyuma dikkat)

Atom çapı artar.

İyonlaşma enerjisi azalır.

Atom numarası artar.

Atom çapı sağdan sola ve yukarıdan aşağıya doğru artar.

Değerlik elektron sayısı 1 yönünde artar. 2 yönünde değişmez.

Atom çapı 1 yönünde azalır. 2 yönünde artar.

Metalik özellik 1 yönünde azalır. 2 yönünde artar.

İyonlaşma enerjisi 1 yönünde artar, 2 yönünde azalır.

Baş kuantum sayısı 1 yönünde değişmez. 2 yönünde artar.