İNEKLERDE LAKTASYON
• Laktasyon mammogenezis, laktogenezis ve galaktopoezis diye 3 bölüme ayrılır.
• Mammogenezis, meme gelişimi için kullanılan bir terimdir .
• Meme gelişimi erken fötal hayatta başlar ve laktasyonun başlamasından sonra da devam eder.
• Meme sürekli büyüyen, fonksiyonel olarak farklılaşan veya regrese olan bir dokudur.
• Meme gelişimi, gebelikle birlikte spontan başlar.
• Meme gelişiminde hormonların çok önemli rolü bulunmaktadır.
• Gebeliğin devamını sağlayan hormonlar meme gelişimine de önemli katkılar sağlar.
• Doğum ile pubertas arasında meme gelişimi vücudun diğer dokularına paralel bir seyir izler.
• Bu dönemde kanal sistemi ve meme gelişimi çok azdır, sekretorik dokularda gelişme olmaz.
• Pubertastan sonra meme gelişimi, vücudun diğer dokularından daha hızlı olmaktadır.
• Tekrar eden seksüel sikluslar, memenin kanal ve alveol sisteminde gelişmeye neden olur.
• Özellikle bu değişiklikler, östrojenin pik düzeye eriştiği östrus dönemlerinde şekillenir.
• Pubertastan gebelik şekilleninceye kadar geçen dönemde meme gelişimi, vücudun diğer dokularına benzerdir.
• Gebelikten sonraki evrede ise meme dokusunun gelişimi yeniden hızlanır (özellikle de gebeliğin orta döneminde bu değişiklikler çok belirgindir).
• Bu dönemde, alveol hücreleri gelişir ve süt sentezi yapabilme kapasitesine ulaşır.
• Meme bezinin büyümesi için östrojen ve progesterona ihtiyaç duyulmaktadır.
• Gebelikte meme dokusunda iki hormona ait reseptör vardır.
• Laktasyon döneminde meme bezinde sadece östrojen reseptörleri bulunmaktadır.
Gebelik ortası dönemde
meme gelişimi Gebeliğin 7-8. ayında
meme gelişimi
Doğuma yakın dönemde meme gelişimi
Laktogenezis
• Laktogenezis’in kelime anlamı laktasyonun başlaması yani meme dokusunun süt üretme potansiyeline erişmesi
demektir.
• İneklerde laktasyon, doğum ile birlikte şekillenen hormonal değişimler sonucu başlamaktadır.
İneklerde laktogenezis dönemi 2 aşamalıdır.
1. Aşama
• Bu dönemde meme alveol epitel hücrelerinde, enzimatik ve hücresel değişiklik olur ve meme bezinde sınırlı oranda süt sentezi başlar.
2. Aşama
• Bu dönemde memede yapışkan özellikte süt yapımı başlamaktadır.
• Süt yapımının başlaması, laktogenezis üzerine baskılayıcı etki yapan progesteron düzeyinde düşme ve bunun sonucu
prolaktin düzeyinde artmayla birlikte, doğum zamanı kortikosteroidlerin kandaki düzeylerinin yükselmesi sonucudur.
• Kolostrum yapımı doğumdan birkaç gün sonrasına kadar devam etmekte, daha sonra kolostrum, normal süte
dönmektedir.
Galaktogenezis
• Galaktopoezis, laktasyonun devamlılığıdır
• İneklerde galaktopoezis dönemi ortalama 300 gündür.
• İneklerde doğumu izleyen 4-6. haftaya kadar süt verimi yavaş yavaş artmaya başlamakta ve 4-6. haftada pik yapmakta ve daha sonra yavaş yavaş düşmektedir.
• Emzirme ve sütün boşaltılması, laktasyonun devamlılığı bakımından gereklidir.
• Laktasyonun devamlılığı, prolaktin, büyüme hormonu, tiroid hormonları ve glukokortikoidler aracılığıyla düzenlenmektedir.
• Prolaktin, genelde galaktopoetik hormon olarak bilinmekle birlikte galaktogenezisteki rolü hayvan türlerine göre farklılık göstermektedir.
• Büyüme hormonu ineklerde temel galaktopoetik hormondur.
• Büyüme hormonu, meme bezlerinde yağ, protein ve laktoz sentezi için gerekli fizyolojik ve hücresel değişiklikleri
düzenlemektedir.
• Süt verimini arttırıcı yönde etki yapmaktadır.
• Emzirme veya süt boşaltım uyarımları, galaktopoetik hormonların salınımını başlatmaktadır .
• Süt memeden boşaltılmaz ise laktasyonu inhibe eden feed- back mekanizması devreye girer ve süt alveoler lümende toplanır ve süt yapımı durur.
• Emzirme uyarımı veya memenin boşaltılması, memelerin büyümesi ve süt yapımına neden olur.
SÜT İNDİRİLME MEKANİZMASI
• Memede üretilen süt, meme bezi sisternaları (meme başı ve bez sisternası ve büyük süt kanalları) ve alveoller (küçük süt kanalları ve alveoller) içinde depo edilir.
• Meme sisternalarındaki süt emme, sağım veya sağım
makinaları ile önceden herhangi bir uyarım yapılmaksızın kolaylıkla dışarı alınır.
• Alveollerdeki sütün boşaltılması için mutlaka bir uyarım gereklidir.
• Sütün boşaltılması her bir alveolusun etrafındaki myoepitel hücrelerin kontraksiyonu ile sütün, alveol boşluklarından akıtıcı kanallara yönelmesi sonucu şekillenmektedir.
• Sütün boşlatılması oksitosin hormonunun etkisine bağlı nöro- hormonal bir reflekstir.
• İneklerde memenin sinirsel inervasyonunun en yaygın olduğu bölge, meme başlarıdır.
Sütün İndirilmesinin Engellenmesi
• Oksitosin salınımındaki problemler, sütün indirilmesini engeller, süt üretim kayıplarına neden olur ve meme içi enfeksiyon riskini artırır.
• Değişik stres faktörleri, sempatik sinir sistemini uyararak, sütün indirilmesini engellemektedir.
• Sempatik sinir sisteminin uyarılması sonucu salınan
katekolaminler (epinefrin ve norepinefrin) oksitosinin sütün indirilmesi üzerine olan etkisini (süt indirilmesini sağlayan refleksi) bloke ederler.
• Sütün indirilmesinin merkezi inhibisyonu, hipofiz bezinden oksitosin salınımının engellenmesine neden olan değişik tip duyusal stres koşullarında gerçekleşmektedir.
• Özellikle ineğin daha önce alışık olduğu bir ortamdan farklı bir ortamda sağılması durumunda sütün indirilmesi
engellenebilir
.
• Sütün indirilmesinin merkezi inhibisyonunun ortadan
kaldırılması için eksojen oksitosin enjeksiyonu yapılmalıdır.
• Stres durumlarında çoğu zaman meme başına dokunma, yeterince oksitosin salımına neden olmaz, fakat vaginal uyarım, oksitosin salımını başlatabilir.
