Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale (KD Ege Denizi) Ÿ•genindeki dip sedimanlarÝnda GŸncel diatomeler

Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale (KD Ege Denizi) Ÿ•genindeki dip sedimanlarÝnda GŸncel diatomeler

Recent diatoms of bottom sediments in Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale triangle (NE Aegean Sea)

AyßegŸl YILDIZ

NiÛde †niversitesi, Aksaray MŸhendislik FakŸltesi, Jeoloji MŸdendisliÛi BšlŸmŸ, 68100 AKSARAY

Vedia TOKER

Ankara †niversitesi, Fen FakŸltesi Jeoloji MŸhendisliÛi BšlŸmŸ, 06100 TandoÛan, ANKARA

…Z

Bu •alÝßmada, kuzeydoÛu Ege DeniziÕ nde Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale Ÿ•geni arasÝnda deniz tabanÝndan alÝ- nan 100 šrnek Ÿzerinde yapÝlan incelemede tanÝmlanan diatomelerin sadece; ‚anakkale BoÛazÝ-Ege •ÝkÝßÝ, Gšk-

•eada-Bozcaada arasÝ ve Gelibolu YarÝmadasÝ-Gšk•eada arasÝnda olmak Ÿzere Ÿ• bšlgede bulunduklarÝ belirlen- mißtir. Bu bšlgelerden derlenen diatome i•eren 20 šrnekte, 18 cinse ait 26 tŸr tanÝmlanmÝßtÝr. TanÝmlanan tŸrler- den 21 tanesi planktik, 5 tanesi bentik diatomelere aittir. Diatomelerin bulunduÛu su derinliÛi 50 ile 80 m arasÝnda deÛißmektedir. TanÝmlanan tŸrlerden ÝlÝman-sÝcak su formlarÝnÝn Gšk•eada-Bozcaada arasÝnda, ÝlÝman-serin su formlarÝnÝn Gšk•eada-Gelibolu YarÝmadasÝ arasÝnda ve Gšk•eada-Bozcaada arasÝnda yoÛunlaßtÝklarÝ, ‚anakka- le BoÛazÝ-Ege •ÝkÝßÝnda ise, her iki grubun aynÝ oranda olduÛu belirlenmißtir. TanÝmlanan diatome tŸrlerinin oligo- halin, mesohalin ve polihalin denizel formlar olduklarÝ, ayrÝca ortamda akarsular tarafÝndan taßÝnmÝß tatlÝsu formla- rÝnÝn da bulunduÛu gšzlenmißtir. ‚anakkale BoÛazÝ-Ege •ÝkÝßÝnda oligohalin formlarÝn, Gšk•eada-Bozcaada ara- sÝnda oligohalin, mesohalin ve daha fazla oranda polihalin formlarÝn yeraldÝklarÝ belirlenmißtir.

Anahtar kelimeler: Diatome, dip sedimanlarÝ, Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale Ÿ•geni, kuzeydoÛu Ege Denizi.

ABSTRACT

In this study, 100 bottom samples collected from Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale triangle in the northeast Aegean Sea were investigated. This investigation reveals that diatoms identified in the bottom samples exist only at three localities, such as between Dardanelles and Aegean Sea, Gšk•eada and Bozcaada, and Gelibolu Peninsula and Gšk•eada. 26 species of 18 genus were determined in 20 diatomous samples collected from these regions.

Among the species determined, 21 species are belong to planktic diatoms and 5 are from benthic diatoms. Depth of sea water where diatoms are found ranges between 50 and 80 m. The study indicated that the temperate-warm water forms were dominant between Gšk•eada and Bozcaada, while temperate-cool water forms were dominant between Gšk•eada and Gelibolu Peninsula, and Gšk•eada and Bozcaada. It is also noted that both groups had same proportion at the exit of Dardanelles to Aegean Sea. The observations indicated that the diatom species determined were the forms of oligohaline, mesohaline and polyhaline. In addition to these, freshwater forms car- ried by streams were also observed. The results of the study indicated that oligohaline, and oligohaline, mesoha- line and polyhaline forms with higher proportions were found in the exit of Dardanelles to Aegean Sea, and between Gšk•eada and Bozcaada, respectively.

Key words: Diatom, bottom sediments, Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale triangle, northeast Aegean Sea.

GÜRÜÞ

‚alÝßma alanÝ, Ege DeniziÕ nin kuzeydoÛusunda Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale Ÿ•geni arasÝn-

da kalan kÝta sahanlÝÛÝ Ÿzerinde yeralmaktadÝr (Þekil 1). Bšlge kuzeyde Saroz Kšrfezi, batÝda Midilli AdasÝ, doÛuda Gelibolu ve Biga yarÝma- dalarÝ ve daha gŸneyde de Edremit Kšrfezi ‚u-

kuruÕ nun batÝ uzantÝsÝ ile sÝnÝrlÝ olup, batimetrik- morfolojik a•Ýdan kuzey Ege DeniziÕ nin bir par-

•asÝdÝr (GšrŸr vd., 1992). ‚alÝßma alanÝ, doÛu- da ‚anakkale BoÛazÝ ile Marmara DeniziÕ ne baÛlanmakta ve Ege Denizi ile Karadeniz ara- sÝnda bir ge•iß bšlgesi olußturmaktadÝr.

‚alÝßma alanÝnda, su derinliÛi 60-96 m arasÝn- dadÝr. BazÝ kÝyÝ ve adalara yakÝn yerlerde ise su derinliÛi 12 mÕ dir. ‚alÝßma alanÝnÝn hidrografik šzellikleri genellikle Ege-Marmara-Karadeniz arasÝndaki morfolojik farklÝlÝklar ile su deÛißimi tarafÝndan kontrol edilmektedir ve bu nedenle

50 70.

300 200 100

50

50 70

80

80

70

60

70 80

60

80.

94

108 110

188 87

86 150

109

95 174

85 70 57 69

68 58

146 185

181 170

166 165

145 162 140 76

59 60

151

130

131

163 96

34 35 175 171

179 19 155

5

11 10 4 7 9 3

182 173

133 120 104 177 167

172 184 187 156

169 157 158 141 168 183

98 142 164 99

97 154 84 159

152 186 180 153 83

139

148 161

160 144 183 147 178

G…K‚EADA

EGE DENÜZÜ

6

. . . . . .

. . . .

. . .

. . . . .

. . .

. .

. . . .

. . . . . .

.

. . . . . .

. . .. . . . . .

.

. . . . . . . .

. . .

. . . . . . ..

. . . . . . .

. . . .

. .

0 10 Km

K

26

40 40

26

1

. ..

GELÜBOLU YARIMADASI

BÜGA YARIMADASI

BOZCAADA

50

‚anakkale Bo¥az¥

…rnek lokasyonlarÝ

.

0 300 km

K A R A D E N Ü Z

A K D E N Ü Z

ANKARA

Ünceleme alanÝ

EGE D E N ¥ Z ¥

SURÜYE IRAK

ÜRAN

Bulgaristan

Yunanistan Üstanbul Rusya

Ermenistan Marmara

Þekil 1. ‚alÝßma alanÝ yer bulduru haritasÝ.

Figure 1. Location map of the study area.

bšlge Ege Denizi ve Karadeniz su kŸtlelerinin fi- ziksel, kimyasal ve biyolojik šzelliklerini taßÝ- maktadÝr. ‚alÝßma alanÝnda †stteki Karadeniz ve alttaki Akdeniz-Ege Denizi su kŸtleleri arasÝn- daki sÝnÝr, Marmara DeniziÕ nde ortalama 20-25 m, Üstanbul BoÛazÝÕ nda 50 m, ‚anakakale Bo- ÛazÝÕ nda ise 10 m derinlikte bulunmaktadÝr (†n- lŸata vd., 1990).

…nceki •alÝßmalara gšre, Marmara DeniziÕ ne KaradenizÕ den gelen yŸzey su kŸtlesinin tuzlu- luÛu ä18-22 arasÝnda deÛißirken, alttan akan Akdeniz kškenli sularÝn tuzluluÛu ä38.5 civa- rÝnda olup, AkdenizÕ e yaklaßtÝk•a ä39.9Ô a var- maktadÝr (Miller, 1983; †nlŸata vd., 1990; Ergin vd., 1993; Beßiktepe vd., 1994; Aksu vd., 1995).

…nceki •alÝßmalar, doÛu Ege Denizi su kŸtleleri- nin sÝcaklÝÛÝnÝn 9-26^¡C ve oksijen miktarÝnÝn 4- 10 ml/l olduÛunu gšstermißtir (ArtŸz, 1970; Ben- li ve KŸ•Ÿksezgin, 1988; Ergin vd., 1993). Buna gšre Ege Denizi kÝta sahanlÝklarÝnÝn ve šzellikle

•alÝßma alanÝnÝn oksik aerobik bir ortam olduÛu belirtilmißtir (Ergin vd., 1997). ‚alÝßma alanÝnÝn ve Saroz KšrfeziÕ nin kuzeyinde Ege DeniziÕ ne akan Meri• Nehri ve ‚anakkale BoÛazÝÕ nÝn Ege

•ÝkÝßÝnda denize ulaßan Karamenderes Nehri

•alÝßma alanÝnÝ besleyen akarsulardÝr (Ergin vd., 1997). Bu •alÝßmanÝn amacÝ, inceleme ala- nÝnda dip sedimanlarÝ i•erisinde bulunan gŸncel diatome tŸrlerini tanÝmlamak ve bu tŸrlerin daÛÝ- lÝmlarÝnÝn ortam ßartlarÝyla olan ilißkisini ortaya koymaktÝr. Bu yšrede daha šnce bu konuda bir

•alÝßma yapÝlmamÝßtÝr.

MALZEME VE Y…NTEM

Bu •alÝßmanÝn malzemesini, 1995 yÝlÝnda Yer Deniz Atmosfer Bilimleri ve ‚evre AraßtÝrma Grubu tarafÝndan ÒKuzeydoÛu Ege DeniziÕ nin Gšk•eada-Bozcaada-‚anakkale Ÿ•geninde ka- lan kÝta sahanlÝÛÝndaki ge• Kuvaterner tortulla- rÝnÝn ve deniz tabanÝ mikrotopografyasÝnÝn araß- tÝrÝlmasÝÓ konulu YDABCAG-156 numaralÝ T†- BÜTAK projesi •er•evesinde yŸrŸtŸlen •alÝßma sÝrasÝnda 100 istasyonda deniz tabandan alÝnan šrnekler olußturmaktadÝr.

Sediman šrneklerinin tane boyu ve rezidŸel analizleri Yer Deniz Atmosfer Bilimleri ve ‚evre AraßtÝrma Grubu tarafÝndan Ankara †niversite- si, Fen FakŸltesi, Jeoloji MŸhendisliÛi BšlŸmŸÕ nŸn sedimantoloji laboratuvarÝnda yapÝlmÝßtÝr.

Tane boyu analizlerinde Folk (1980) yšntemi kullanÝlmÝß ve •akÝl (>2 mm), kum (0.063-2 mm), silt (0.002-0.063 mm), ‚amur (<0.063 mm) ve kil (<0.002 mm) tane boyu gruplarÝ dikkate alÝn- mÝßtÝr.

Diatome tanÝmlamalarÝ i•in preparatlar, sedima- nÝn orijinal konumunu bozmadan direkt olarak sediman šrneÛinden toplu iÛne ile kazÝnarak ha- zÝrlanmÝß ve Oel objektif yardÝmÝ ile Ortho-lŸx polarizan mikroskop altÝnda X300 bŸyŸtmede incelenmißtir. Diatome bolluklarÝ, Schrader (1975) yšntemi kullanÝlarak belirlenmißtir. Bu yšnteme gšre: 200 veya 300 bŸyŸtmede, bŸtŸn veya par•a olarak bulunan diatomeler 5 alanda 1 adet yok, 3 alanda 0.5-9 adet ender, 1 alanda 3-10 adet birka•, 1 alanda 11-20 adet yaygÝn, 1 alanda >21 •ok bol olarak kabul edilmißtir. IsÝya ve tuzluluÛa karßÝ duyarlÝ olan diatome tŸrleri- nin, diÛerlerine gšre yŸzde olarak bolluk oranla- rÝ hesaplanmÝß ve bu tŸrlerin bolluk daÛÝlÝmlarÝ harita ve diyagramlar Ÿzerinde gšsterilmißtir.

‚ALIÞMA ALANINDA DENÜZ SUYU VE DÜP SEDÜMANLARININ …ZELLÜKLERÜ

Deniz Suyunda Tuzluluk ve SÝcaklÝk DaÛÝlÝmÝ

‚anakkale BoÛazÝÕnda tuzluluÛu ä26Õ ya kadar dŸßen Karadeniz kškenli Ÿst su kŸtlesi boÛaz aÛzÝnda ä27-28Õ e yŸkselmekte ve Ege a•Ýkla- rÝnda Akdeniz kškenli sularla karÝßarak ä36- 37Õye yŸkselmektedir. YŸzey sularÝnÝn tuzluluÛu ise farklÝ daÛÝlÝm gšstermektedir. ‚anakkale Bo- ÛazÕÝndan ä26-28 tuzlulukla •Ýkan yŸzey sularÝ, šnce hafif gŸneybatÝya sonra da batÝya doÛru tedrici olarak ä33 tuzluluÛa doÛru bir ßerit ßek- linde yŸkselmektedir. Genelde bu doÛu-batÝ yšnlŸ deÛißimin yanÝsÝra, tuzluluk hem kuzeye, hem de gŸneye doÛru artmaktadÝr. DiÛer taraf- tan, derinliÛe baÛlÝ tuzluluk profilleri Ÿstteki Ka- radeniz sularÝ ile altaki Akdeniz sularÝnÝn etkile- ßimini ve bšlgesel daÛÝlÝmÝnÝ a•Ýk•a gšstermek- tedir. Akdeniz sularÝnÝn tuzluluÛu ä40Õa yaklaß- maktadÝr. †nlŸata vd. (1990)Õne gšre, ‚anakka- le BoÛazÝ-Ege •ÝkÝßÝnda Ÿsteki Karadeniz ve alt- taki Akdeniz su kŸtleleri arasÝndaki haloklin de- rinliÛi ortalama deniz dŸzeyinden 10 m aßaÛÝda- dÝr. ‚alÝßma alanÝnda haloklin daha da derinleß- mekte (>16m) ve bazen 54 mÕ ye kadar ulaß- maktadÝr. Bununla beraber, •alÝßma alanÝ deniz tabanÝnÝn •oÛunlukla Akdeniz su kŸtlesinin etki- si altÝnda olduÛu, fakat olaÛanŸstŸ atmosferik koßullarda Karadeniz su kŸtlesinin etkisi altÝnda

Diatome bolluÛu (200 alanda)

174 85 70

165 140 76

60

11 10 4 7

173

99 154 84 15383

144 183 147

G…K‚EADA

EGE DENÜZÜ

. .

. .. . . . . .

..

. . .

. . . .

0 10 km

K

26

40 40

26

.

10-40 41-80 80 den fazla

GELÜBOLU YARIMADASI

BÜGA YARIMADASI

BOZCAADA

50.

70.

300 200 100

50

50 70

80

80

70

60

70 80

60

80.

50.

kaldÝÛÝ dŸßŸnŸlmektedir. Bu deÛißen etmenler deniz suyu sÝcaklÝÛÝ Ÿzerinde etkili olmaktadÝr (Ergin vd., 1997).

Dip SedimanlarÝ

‚alÝßma alanÝnda deniz tabanÝ •oÛunlukla iri ta- neli •akÝl ve kumca zengin sedimanlardan oluß- maktadÝr. ‚akÝl, daha •ok Gšk•eadaÕ nÝn doÛu- suyla ‚anakkale BoÛazÝ arasÝnda yaygÝn olup, bir miktarda BozcaadaÕ nÝn batÝ a•ÝklarÝnda mevcuttur (%15-65). DiÛer bšlgelerde •akÝl ora- nÝ genelde dŸßŸk (<% 15) olup, az •akÝlÝ sedi- manlar ‚anakkale BoÛazÝ i•inde ve boÛazÝn •Ý- kÝßÝnda da bulunmaktadÝr. Genelde sedimanlar bol kum i•ermektedir (%60-90). Buna karßÝn,

‚anakkale BoÛazÝ ve Marmara •ÝkÝßÝnda kum daha azdÝr (<%30). Genelde •amur oranlarÝ dŸ- ߟk olup (<%30) Gšk•eadaÕ nÝn kuzeydoÛusu ve gŸnebatÝsÝ ile Bozcaada kuzeyinde (%30-45) ve ‚anakkale BoÛazÝ i•inde (>%90) artÝß gšs- termektedir. Gšk•eadaÕ nÝn kuzeydoÛusu ve gŸ- neybatÝsÝ derinleßmekte ve ince taneli malze- melerin birikebileceÛi dŸßŸk enerjili ortamÝn šzelliklerini taßÝmaktadÝr (Ergin vd., 1997). Silt, Gšk•eadaÕ nÝn gŸneyi (%30-40) ve BozcaadaÕ nÝn kuzeyindeki (%40-50) bazÝ sÝnÝrlÝ yerler ha- ri•, sedimanlarÝn genelde %30Õ dan azÝnÝ oluß- turmaktadÝr. ‚anakkale BoÛazÝ ve Marmara •Ý- kÝßÝ sedimanlarÝ nisbeten daha fazla silt (%30- 60) i•erir. Kil, •alÝßma alanÝ sedimanlarÝnda •ok az bulunmaktadÝr (<%30). ‚anakkale BoÛazÝÕ ndan Gšk•eadaÕ nÝn doÛusuna ve gŸneyine doÛru nisbeten daha derin sulara ge•ißte, sedi- manlarÝn kil miktarÝ %<10 dan %30Õa kadar ar- tÝß gšstermektedir. ‚anakkale BoÛazÝÕ nÝn bazÝ yerleri ve Marmara •ÝkÝßÝnda ise sedimanlar

%80Õ e varan miktarda kil i•ermektedir (Ergin vd., 1997).

‚alÝßma alanÝ sediman šrnekleri %1-93 arasÝn- da karbonat (CaCO₃) kapsamaktadÝrlar. Sedi- manlarÝn bŸyŸk bir kÝsmÝ %30 dan fazla karbo- nat i•ermekte ve bunlar biyojenik sediman ola- rak sÝnÝflandÝrÝlmaktadÝr. Nisbeten dŸßŸk (<%30) karbonat miktarlarÝna Gšk•eadaÕ nÝn doÛusunda ve gŸneyinde ve bilhassa daha de- rin ortamlara ge•iß bšlgelerinde ve ‚anakkale BoÛazÝ i•inde rastlanÝlmaktadÝr. …zellikle Gšk-

•eada ile ‚anakkale BoÛazÝ arasÝnda kalan ve bir ßerit ßeklinde uzanan bšlgede sedimanlarÝn karbonat miktarlarÝ genelde yŸksektir (Ergin vd., 1997).

DÜP SEDÜMANLARINDA DÜATOME DAÚILIMI Gšk•eada-Bozcaada-‚anakakale Ÿ•geni ara- sÝnda yer alan •alÝßma alanÝndan derlenen 100 šrnekten sadece 20Õsinde diatomelere rastlan- mÝßtÝr. Diatomeler, ‚anakkale BoÛazÝ-Ege •ÝkÝ- ßÝ, Gšk•eada-Bozcaada arasÝ ve Gelibolu YarÝ- madasÝ-Gšk•eada arasÝnda olmak Ÿzere Ÿ•

bšlgede bulunmaktadÝrlar (Þekil 2).

Bu bšlgelerden derlenen 20 šrnekten, 18 diato- me cinsine ait 26 diatome tŸrŸ tanÝmlanmÝßtÝr.

Bu tŸrlerin sistematik tanÝmlamalarÝ ve ortam yorumlarÝ sunulmußtur.

Diatomelerin Sistematik TanÝmlamalarÝ Asterionella japonica Cleve-Euler, 1941

(Levha 1, Þekil 1)

1941.Asterionella japonica Cleve-Euler, 165- 212.

1975.Asterionella japonica Cleve-Euler. Schra- der ve Gersonde, s.772, ß. 3-7.

Þekil 2. Ünceleme alanÝ diatome bolluk daÛÝlÝm harita- sÝ.

Figure 2. Map showing the distribution of diatom abundance in the study area.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ asi- metriktir. KapaklarÝn bir tarafÝ dŸz, diÛer tarafÝ bŸkŸmlŸdŸr. KavkÝ bir kutupta geniß dairesel, di- Ûer kutupta ise daralarak keskin bir ßekilde son- lanÝr. KavkÝ yŸzeyi, •izgisel olarak dizilmiß •ok sayÝda kŸ•Ÿk porlarla kaplÝdÝr (Schrader ve Ger- sonde, 1975).

Coscinodiscus curvatulus Grunow, 1884 (Levha 1, Þekil 2)

1884.Coscinodiscus curvatulus Grunow, s. 53- 112, ß. 5.

1981.Coscinodiscus curvatulus Grunow. DeFe- lice ve Wise, s. 61, l. 1, ß. 9.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ disk ßeklinde, •evresi daireseldir. KavkÝ yŸze- yinde merkezden kenarlara doÛru ÝßÝnsal ola- rak daÛÝlmÝß, kŸ•Ÿk dairesel porlar bulunur (De- Felice ve Wise, 1981).

Coscinodiscus variabilis Frenguelli, 1949 (Levha 1, Þekil 3)

1949.Coscinodiscus variabilis Frenguelli, s. 97- 157.

1978.Coscinodiscus variabilis Frenguelli. JousŽ ve Mukhina, s. 936, l. 14, ß. 12-13.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ da- iresel, kapaklar arasÝndaki mesafe sÝÛdÝr. ‚ay- tabaÛÝna benzer. KavkÝ yŸzeyi •ok sayÝda ÝßÝn- sal bšlmelerle bšlŸnmŸßtŸr. Bšlmelerin i•inde merkezden kenara doÛru •ok sayÝda poligonal porlar yeralÝr (JousŽ ve Mukhina, 1978).

Denticulopsis dimorpha (Schrader), 1973 1973.Denticula dimorpha Schrader, s.704, l. 1,

ß. 37-39, 41-46.

1985.Denticulopsis dimorpha (Schrader). Bar- ron, s.784, l. 13, ß. 22-23.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. ‚izgisel- elips ßeklinde, yuvarlak olarak sonlanan kapak- lara sahiptir. 4-6 adet 10µm boyunda pseudo- septaya sahiptir. Ükincil pseudoseptalarÝ yoktur (Barron, 1985).

Denticulopsis aff. maccollumii (Mc Collum), 1975

(Levha 1, Þekil 4)

1975. Denticula antarctica Mc Collum, s. 527, l.

8, ß. 6-10.

1985.Denticulopsis aff. maccorlumii (Mc Col- lum). Barron, s.785, l. 14, ß. 10, 11.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. Elipsten

•izgisel-elipse kadar deÛißen, geniß diresel ola- rak sonlanan kapaklara sahiptir. YaklaßÝk 10 µm boyunda 6 adet pseudoseptaya sahiptir. Pse- udoseptalarÝn bulunduÛu yerde kenar porlarÝ yoktur (Barron, 1985).

Diploneis elliptica JousŽ ve Mukhina, 1978 1978.Diploneis elliptica JousŽ ve Mukhina, s.

916, l. 1, ß. 6.

AyÝrtman šzellikleri : Bentik formdur. KavkÝ disk ßeklinde, •evresi elips ßeklindedir. Kapak Ÿze- rinde raphe •izgisi bir kutuptan diÛerine uzanÝr.

Merkezi kÝsmÝnda bir kšprŸ yeralÝr. Raphe •izgi- sinden kenara doÛru birbirine paralel uzanan, geniß, •izgisel striae (a•ÝklÝk) ve rib (kaburga ßeklinde yapÝlar) uzanÝr (JousŽ ve Mukhina, 1978).

Diploneis sp.

(Levha 1, Þekil 6)

AyÝrtman šzellikleri : Bentik formdur. KavkÝ, elips ßeklinde iki bšlŸmden olußmußtur. Raphe •izgi- si kapaÛÝn bir ucundan diÛerine uzanÝr. Her iki bšlŸmde de birbirine zÝt yšnde birer gidle (ku- ßak) uzanÝr. Kußaktan kenara doÛru birbirine pa- ralel uzanan geniß, •izgisel striae (a•ÝklÝk) ve rib (kaburga ßeklinde yapÝlar) ler uzanÝr (Round vd., 1991).

Encyonema sp.

(Levha 1, Þekil 8-9)

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ be- lirgin olarak bŸkŸmlŸdŸr. Raphe •izgisi geliß- mißtir. Strialer her iki tarafta birbirine paralel, dar a•ÝklÝklar ßeklinde kavkÝ yŸzeyini kaplamÝßlardÝr.

Kapaklar asimetriktir. Bir tarafÝ dŸz veya hafif bŸkŸmlŸ iken diÛer tarafÝ kuvvetli konvekstir.

‚izgisel a•ÝklÝklar arasÝnda rib (kaburga ßeklin- de yapÝlar) uzanÝr (Round vd., 1991).

Mastogloia sp.

(Levha 1, Þekil 10)

AyÝrtman šzellikleri : Bentik formdur. KavkÝ ßek- li gemiye benzer. Merkezi kÝsmÝnda kabarcÝk

ßeklinde bir •ÝkÝntÝsÝ vardÝr. Kapaklar elips ßek- lindedir. KavkÝ yŸzeyinde kenarda ve merkezi kÝsÝmda olmak Ÿzere iki farklÝ grup a•ÝklÝk bulu- nur. Bu a•ÝklÝklar •izgisel olarak uzanÝrlar (Ro- und vd., 1991).

Melosira ambigua Hustedt, 1930 (Levha 1, Þekil 11)

1930.Melosira ambigua Hustedt, s. 256-257, ß.

108.

1975.Melosira ambigua Hustedt. Schrader, s.

862, l. 3, ß. 10; l. 9, ß. 9, 10, 29-32.

AyÝtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ si- lindir ßeklindedir. KavkÝ yŸzeyinde dŸzensiz da- ÛÝlmÝß sipinler bulunur (Schrader, 1975).

Melosira distans Hustedt, 1930 (Levha 1, Þekil 12)

1930.Melosira distans Hustedt, s.262-266, ß.

110-111.

1975.Melosira distans Hustedt. Schrader, s.862, l. 4, ß. 8; l. 9, ß. 3-4; l. 10, ß. 4; l. 11, ß. 21, 22, 26, 28, 29.

AyÝrtman šzellikleri : Bentik formdur. KavkÝ kÝsa silindiriktir. KavkÝ yŸzeyinde birbirine paralel uzanan, diziler halinde iri elips ßeklinde a•ÝklÝk- lar yeralmaktadÝr (Schrader, 1975).

Melosira granulata Hustedt, 1930 (Levha 2, Þekil 1)

1930.Melosira granulata Hustedt, s. 248-252, ß.104.

1975.Melosira granulata Hustedt. Schrader, s.

862, l. 2, ß.8.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ uzun silindir ßeklindedir. KavkÝ yŸzeyini kapla- yan, oblik olarak dizilmiß •ok sayÝda a•ÝklÝklara sahiptir (Schrader, 1975).

Melosira praegranulata Jous•, 1952 (Levha 2, Þekil 2)

1952.Melosira Praegranulata Jous•, s. 241, l. 3, ß. 8, 9.

1978. Melosira Praegranulata Jous•. Jous• ve Mukhina, s. 913, l. 5, ß. 3-9; l. 9, ß. 8-9; l.

12, ß. 8,9, 11.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ si- lindir ßeklindedir.YŸksek derecede polimorfizma gšsterir. 2 µm •apÝnda dairesel olarak dizilmiß

a•ÝklÝklarÝ vardÝr. KavkÝnÝn i• kÝsmÝ boßtur (Jo- us• ve Mukhina, 1978).

Melosira islandica MŸller, 1905 (Levha 2, Þekil 3) 1905. Melosira islandica MŸller, s. 145.

1930. Melosira islandica MŸller. Husted, s. 252- 256, ß. 106-107.

1975.Melosira islandica MŸller. Schrader, s.

862, l. 4, ß. 17-18; l. 9, ß. 17-24; l. 10, ß.

2, 3, 9, 11-18; l. 11, ß. 23-25, 27; l. 18, ß.

23-24.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ si- lindiriktir. KavkÝ yŸzeyinde birbirine paralel uza- nan, iri dairesel a•ÝklÝklara sahiptir (Schrader, 1975).

Opephora martyi Heribaud, 1903 1903. Opephora martyi Heribaud, s. 1-66.

1975. Opephora martyi Heribaud. Schrader, s.

862, l. 14, ß. 11-11.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ disk ßeklindedir. Merkezi kÝsmÝ ßißkin, kenarlara doÛru daralan ve dairesel olarak son bulan ka- paklara sahiptir. KapaÛÝn merkezi kÝsmÝ dŸzdŸr.

Kenarlarda iri elips ßeklinde porlar yeralmakta- dÝr (Schrader, 1975).

Pseudohimantidum pacificum Hustedt ve Krasske, 1941

(Levha 2, Þekil 4)

1941.Pseudohimantidum pacificum Husted ve Krasske, s. 272.

1991. Pseudohimantidum pacificum Husted ve Krasske. Round, Crowford ve Mann, s.

446.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ mercek ßeklinde bŸkŸlmŸßtŸr. KapaklarÝn her iki tarafÝ da konveksdir. Raphe •izgisi bir kutuptan diÛerine uzanÝr. KavkÝnÝn •evresi elips ßeklin- dedir. Kutuplara doÛru daralÝr ve yuvarlak olarak sonlanÝr. Kapaklar Ÿzerinde merkezden kenara doÛru, •izgisel olarak sÝralanmÝß, dar ve kšßeli a•ÝklÝklarÝ vardÝr (Round vd., 1991).

Pseudoeunotia doliolus (Wallich), 1860 (Levha 2, Þekil 5)

1860. Synedra doliolus Wallich, s. 48, l.2, ß. 19.

1985. Pseudoeunotia doliolus (Wallich). Barron, s. 788, l.13, ß. 2.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. Asimetrik ßekilli kapaklara sahiptir. Bir kenarÝ dŸz, bir ke- narÝ konvekstir. Kenar kÝsÝmlarÝnda kaba delikler yeralÝr (Barron, 1985).

Rhaphoneis maestica JousŽ ve Mukhina, 1978 (Levha 2, Þekil 6)

1978.Rhaphoneis maestica JousŽ ve Mukhina, s. 913, l.2, ß.8-14.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. Kapaklar

•izgiseldir. DŸz veya hafif•e bŸkŸmlŸdŸr. 20-70 µm uzunluÛunda, 2-4 µm genißliÛindedir. Porlar dŸzenli ve transversal olarak sÝralanmÝßlardÝr.

16 sÝra gšzlenir (JousŽ ve Mukhina, 1978).

Rhizosolenia sp.

(Levha 2, Þekil 7)

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ kÝ- sa veya uzun silindir ßeklindedir. DŸz veya bŸ- kŸmlŸ olabilir. Uzun zincirler meydana getirir.

BazÝ tŸrleri bŸkŸlmŸß (spiral) zincirler olußturur (Round vd., 1991).

Roperia tesselata Grunow, 1889 1889.Roperia tesselata Grunow, s. 53-112, ß. 5.

1981.Roperia tesselata Grunow. DeFelice ve Wise, s. 64, l. 2, ß. 8, 9.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ disk ßeklinde, •evresi yuvarlaktÝr. Kapaklar Ÿze- rinde •aplarÝ merkezde bŸyŸk olup, kenarlara doÛru kŸ•Ÿlen •ok sayÝda yuvarlak a•ÝklÝklar ye- ralÝr (DeFelice ve Wise, 1981).

Staphanopyxis grunowii Grove ve Sturt, 1887 (Levha 2, Þekil 8-10)

1887.Staphanopyxis grunowii Grove ve Sturt, s.

321-330, 63-78.

1981.Staphanopyxis grunowii Grove ve Sturt.

DeFelice ve Wise, s. 59, 64, l.1, ß. 12.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ si- lindiriktir, hemen hemen kŸresele yakÝndÝr. Ka- pak ßekli yarÝ kŸreselden diskÕ e kadar deÛißir.

‚evresi daireseldir. KavkÝ Ÿzerinde kenarlara kadar uzanan, iri hegzagonal porlar yeralmakta- dÝr (DeFelice ve Wise, 1981).

Stephanodiscus astraea Jous• ve Mukhina, 1978

(Levha 2, Þekil 11)

1978.Stephanodiscus astraea Jous• ve Mukhi- na, s. 914, l. 15, ß. 1; l. 17, ß. 4-10; l. 20, ß. 12-13; l. 21, ß. 1-3; l. 22, ß. 2.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. Kabuk disk ßeklindedir. Kenardan merkeze doÛru ÝßÝn- sal olarak sÝralanmÝß narin a•ÝklÝklarÝ vardÝr. Ka- paklar arasÝndaki mesafe sÝÛdÝr, •ay tabaÛÝna benzer (Jous• ve Mukhina, 1978).

Synedra indica Taylor, 1966 (Levha 2, Þekil 12)

1966.Synedra indica Taylor, s. 440, l. 3, ß. 22- 24.

1975.Synedra indica Taylor. Schreader, s. 864, l. 15, ß. 7, 8.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. Striae (a•ÝklÝk) leri 10 µm dir. Striae ler birbirine para- leldirler, 3 veya maksimum 5 pore ihtiva eder.

Bu porlar bir hat Ÿzerinde dizilmißlerdir. Apikal a•ÝklÝklarÝ heteropolardÝr (Schreader, 1975).

Synedra undulata Bailey, 1854 (Levha 2, Þekil 13) 1854.Synedra undulata Bailey, s. 1-16.

1975.Synedra undulata Bailey. Schreader, s.

864, l. 15, ß. 16.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ, birbirine paralel uzanan, uzun iki plakadan mey- dana gelmißtir. Kapaklar •izgisel olarak uzanÝr.

Striae (a•ÝklÝk) ler, basit, yuvarlak veya hafif•e uzamÝß ßekillidirler. KavkÝnÝn merkezi kÝsmÝ dŸz- dŸr (Schreader, 1975).

Thalassiosira subsalina Proshkina-Lavrenko, 1955

1955.Thalassiosira subsalina Proshkina-Lav- renko, s.64, l. 11, ß. 4.

1975.Thalassiosira subsalina Prochkina-Lav- renco. Schreader, s. 864, l. 2, ß. 13; l. 8, ß. 3.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ disk ßeklinde, •evresi daireseldir. Merkezi kÝs- mÝnda kenara kadar uzanan, ÝßÝnsal olarak da- ÛÝlmÝß •ok sayÝda dairesel a•ÝklÝklarÝ vardÝr (Jo- us• ve Mukhina, 1978).

Thalassionema nitzchioides Grunow, 1884 1884.Thalassionema nitzchioides Grunow,

s.53-112, ß. 5.

Asterionella japonica (P) Coscinodiscus curvatulus (P) Coscinodiscus variabilis (P) Denticulopsis dimorpha (P) Denticulopsis aff. maccollumii (P) Diploneis elliptica (B) Diploneis sp. (B) Encyonema sp. (P) Mastogloia sp. (B) Melosira ambigua (P) Melosira distans (B) Melosira granulata (P) Melosira praegranulata (P) Melosira islandica (P) Opephora martyi (P) Pseudohimantidum pacificum (P) Pseudoeunotia doliolus (P) Rhaphoneis maestica (P) Rhizosolenia sp. (P) Roperia tesselata (P) Stephanopyxis grunowii (P) Stephanodiscus astraea (P) Synedra indica (P) Synedra undulata (P) Thalassiosira subsalina (P) Thalassionema nitzschioides (P) 1

4 6 7 10 11 76 83 84 85 99 140 153 154 165 174 60 144 147 183

**

**

**

* * * *

* ** * * ** *** * * *** ** *

* * *

*

* * * *

* * ** ** * ** *

*

*

*

*

* * *

* *

* *

*

…rnek no

* * * *

* * * ** ** * **

* *

* * *

*

*

* *

*

*

* *

* *

* *

*

* * *

*

*

*

* *

*

*

* *

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

* * * * * * * * * * *

* * * * * * * *

* * * * * * * * * * *

* * * * * * * * * * * * *** * *

*

*

*

*

*

*

* * * * *

* * *

** * * * * * * * * * *

*

* * * * * *

* * * * * * ** * * * ** * * * *

*

* * *

* * *

* *

* * * * * *

*

* * *

* **

* *

* * ** * *

* *

Diatome tŸrleri

**

**

*

**

**

**

* * * * *

*

* * * * * * * ** *

1

2

3

‚anakkale BoÛazÝ-Ege •ÝkÝßÝ 1

2 3

Gšk•eada-Bozcaada arasÝ Gšk•eada-Gelibolu YarÝmadasÝ arasÝ

(B) Bentik

*

(P) Planktik YaygÝn Ender

* *

* * * * * * *

*

* * * * * * *

* *

Þekil 3.Ünceleme alanÝndan derlenen šrneklerde di- atome tŸrlerinin daÛÝlÝmÝ.

Figure 3.Distribution of diatom species in the samp- les collected from the study area.

1959.Thalassionema nitzchioides Grunow.

Husted, s.244-246, ß. 725.

1981.Thalassionema nitzchioides Grunow. De- felice ve Wise, s.64, l. 2, ß. 12.

AyÝrtman šzellikleri : Planktik formdur. KavkÝ disk ßeklindedir. KenarlarÝ •izgiseldir, hafif•e yuvarlanarak sonlanÝr. Kapaklar elips ßeklinde- dir. KapaÛÝn merkezi kÝsmÝ dŸzdŸr, •evrede ha- fif•e bŸkŸmlenir. Kenarlarda dizilmiß kŸ•Ÿk da- iresel a•ÝklÝklarÝ bulunur (Round vd., 1991).

Ortam Yorumu

TanÝmlanan diatome tŸrlerinin 21 tanesini planktik, 5 tanesini bentik formlar olußturmakta- dÝr. DolayÝsÝyla planktik formlar daha baskÝn olarak bulunmakta ve tanÝmlanan tŸrlerin % 81Õ ini olußturmaktadÝrlar. Geri kalan % 19Õu ise bentik formlardÝr (Þekil 3).

Ünceleme alanÝnda diatomelerin en bol olduÛu yer ‚anakkale BoÛazÝ-Ege •ÝkÝßÝdÝr. Burada su derinliÛi 50-60 m, sedimanlardaki •akÝl oranÝ

%0-5, kum oranÝ %0-45, •amur oranÝ %75->90, silt oranÝ %50-80, kil oranÝ %10-40, CaCO₃ora- nÝ ise %15-45Õ dir. Diatomelerin bol olduÛu ikin- ci bšlge, Gšk•eada-Bozcaada arasÝndÝr. Bura- daki su derinliÛi 60-70 m, sedimanlardaki •akÝl oranÝ %5-25, kum oranÝ %15-75, •amur oranÝ

%15-75, silt oranÝ %0-30, kil oranÝ %0-20, CaCO₃ oranÝ %15-45Õ dir. Gšk•eada-Gelibolu YarÝmadasÝ arasÝnda yeralan bšlgede ise, diÛer iki bšlgeye oranla diatomeler azdÝr. Buradaki su derinliÛi 70-80 m, sedimanlardaki •akÝl oranÝ % 0-5, kum oranÝ % 45-75, •amur oranÝ %0-15, silt ve kil oranÝ %0-10, CaCO₃ oranÝ % 30-75 dir.

‚alÝßma alanÝnda % 81Õ ini planktik formlarÝn olußturduÛu diatome topluluklarÝnÝn su derinliÛi- nin 50-80 m olduÛu yerlerde bulunduklarÝ, šzel- likle de •amur ve silt oranÝnÝn yŸksek olduÛu yerleri tercih ettikleri gšzlenmißtir (bknz. Þekil 2).

TanÝmlanan diatome tŸrlerinden Pseudo-himan- tidum pacificum Husted ve Krasske, Pseudoeu- notia doliolus (Wallich), Thalassionema nitzsc- hioides Grunow, Thalassiosira subsalina Prosh- kina-Lavrenko ÝlÝman-sÝcak sularÝ temsil eden tŸrlerdir (Hasle, 1960; Abbott, 1974; Simonsen, 1974; Fenner vd., 1976; Jous• ve Mukhina, 1978; DeFelice ve Wise, 1981; Barron, 1985;

Round vd., 1991). Pseudoeunotia doliolus (Wal- lich), Tropikal-subtropical su topluluÛu i•inde yer alÝr (Abbott, 1974; Simonsen, 1974; Fenner vd., 1976; DeFelice ve Wise, 1981). Tropikal ve subtropikal sularda yaygÝn olan (Hasle, 1960;

DeFelice ve Wise, 1981), dŸßŸk ve orta enlem- lerde yaßayan bir tŸrdŸr (Barron, 1985). Pse- udohimantidum pacificum Husted ve Krasske tŸrŸ belirgin olarak ÝlÝman ve tropikal sularda yaygÝndÝr (Round vd., 1991). Thalassionema nitzschioides Grunow tŸrŸ AkdenizÕ i karakterize eder, pelajik ve sÝcak su formudur (Fenner vd., 1976; Jous• ve Mukhina, 1978; DeFelice ve Wi- se, 1981). Thalassiosira subsalina Proshkina- Lavrenko ise sÝcak denizel ortamlarÝn tŸrŸ ola- rak tanÝmlanmÝßtÝr (Jous• ve Mukhina, 1978).

Diploneis sp., Diploneis elliptica JousŽ ve Muk- hina, Melosira distans Hustedt, Melosira islandi- ca MŸller, Stephanodiscus astraea JousŽ ve Mukhina ise ÝlÝman-serin sularÝ temsil eden tŸr- lerdir (Hustedt, 1926, 1957; Stoermer vd., 1974;

Schrader, 1975; Jous• ve Mukhina, 1978).

Diploneis elliptica JousŽ ve Mukhina, denizel formdur, ÝlÝman-serin sularÝ karakterize eder (Round, vd., 1991). Melosira distans Hustedt, Kuzey AvrupaÕ da serin su ortamlarÝnda yaygÝn olarak tanÝmlanmÝßtÝr (Hustedt, 1926, 1957).

Melosira islandica MŸller, maximum bolluÛa 12

¼C de ulaßÝr (Stoermer vd., 1974). IlÝman-serin sularÝn gšstergesidir ve sÝcaklÝÛÝ 6.8-8.4 ¼C olan sularda yaßar (Schrader, 1975). Stephanodis- cus astraea JousŽ ve Mukhina, ÝlÝman-serin su- larda •ok boldur (Jous• ve Mukhina, 1978). PHÕÝ 7Õ den bŸyŸk olan sularÝ tercih eder ve Karade- nizÕ de yaygÝn olarak bulunur (Schrader, 1975).

Ehrlich (1975)Õ e gšre tuzluluk toleranslarÝ tatlÝ- su formlarÝ i•in ä < 0, oligohalin denizel formlar i•in ä 0-5, mesohalin denizel formlar i•in ä 5- 20, polihalin denizel formlar i•in ise ä 20-30 olarak kabul edilmißtir. TanÝmlanan diatome tŸr- lerinden Encyonema sp., Melosira ambigua Hustedt, Melosira distans Hustedt, Melosira gra- nulata Hustedt, Melosira praegranulata Jous•, Melosira islandica MŸller, Stephanodiscus ast- raea JousŽ ve Mukhina, tatlÝsu formlarÝdÝr (Hus- tedt, 1957; Simonsen, 1962; Stoermer vd., 1974; Schrader, 1975; Schrader ve Gersonde, 1975; Pankow, 1976; Jous• ve Mukhina, 1978).

Encyonema sp., TatlÝsu formudur (Round vd., 1991). Melosira ambigua Hustedt, AvrupaÕ da tuzluluÛu ä 0-0.5 olan gšl ve nehirlerde yaygÝn- dÝr (Hustedt, 1957). Melosira distans (Ehren- berg), TuzluluÛu ä 0-0.5 olan sularda yaygÝndÝr (Hustedt, 1957), Melosira distans Hustedt bir tatlÝsu formudur ve KaradenizÕ de •ok yaygÝn olarak bulunur, PHÕ Ý 7Õ den daha dŸßŸk olan fo- tik zonda yeralÝr (Schrader, 1975). Melosira gra- nulata Hustedt, Tuzluluk toleransÝ ä 0-0.5 dir (Hustedt, 1957). TatlÝsu gšl ve nehirlerinde yay- gÝndÝr (Pankow, 1976). Tipik olarak tatlÝsularÝ karakterize eder (Schrader, 1975; Schrader ve Gersonde, 1975) ve 18-18.8 ¼C su sÝcaklÝÛÝnda yaßar (Schrader, 1975). Melosira praegranulata Jous•, SÝcaklÝÛÝ 17-19.3 ¡C olan sularda yaßar (Schrader, 1975). TatlÝsularÝ karakterize eder ve šzellikle de gšl kškenlidir (Jous• ve Mukhina, 1978). Melosira islandica MŸllerÕ in tuzluluk tole- ransÝ ä 0-0.5Õ dir (Simonsen, 1962). AvrupaÕ da tatlÝsu gšllerinde yaygÝndÝr (Stoermer vd., 1974). Bir tatlÝsu diatomudur ve KaradenizÕ de yaygÝn olarak bulunur (Schrader, 1975). Step- hanodiscus astraea JousŽ ve Mukhina, tipik bir tatlÝsu gšstergesidir (Hustedt, 1959; Simonsen, 1962; Schrader ve Gersonde, 1975). Tuzluluk toleransÝ ä 0-5Õ dir (Pankow, 1976). AcÝ ve tat-

lÝsularÝ karakterize eder, bugŸn Boreal bšlgenin gšllerinde yaygÝndÝr ve tuzluluk ä 5 olduÛu za- man •ok bollaßÝr (Jous• ve Mukhina, 1978).

Opephora martyi Heribaud, oligohalin denizel formdur, tuzluluk toleransÝ ä 0-20 dir (Simon- sen, 1962; Schrader ve Gersonde, 1975). Aste- rionella japonica Cleve-Euler ve Mastoglia sp., tŸrleri ise mesohalin denizel formlardÝr (Schra- der ve Gersonde, 1975). Asterionella japonica Cleve-EulerÕ nÝn tuzluluk toleransÝ ä 10-30 ara- sÝndadÝr (Schrader ve Gersonde, 1975). Syned- ra indica Taylor, Thalassionema nitzschioides Grunow tŸrleri, ise polihalin denizel formlardÝr (Schrader ve Gersonde, 1975). Synedra indica Taylor, su sÝcaklÝÛÝ 22 ¼C, tuzluluÛu ä 30->35 olan sularda yaygÝndÝr (Taylor, 1966; Simonsen, 1974). Bu gŸn Hint OkyanusuÕ nda tuzluluÛu ä 35-36 olan ortamlarda ve sÝklÝkla kÝyÝya yakÝn is- tasyonlarda rastlanmÝßtÝr (Simonsen, 1974). Bu tŸr polihalin tŸrlerle beraber bulunmaktadÝr (Schrader ve Gersonde, 1975). Thalassionema nitzschioides Grunow tŸrŸnŸn tuzluluk toleransÝ ä 1.2->35 olup, polihalin bir formdur (Schrader ve Gersonde, 1975).

SONU‚LAR

Ünceleme alanÝnda diatomelerin yeraldÝÛÝ Ÿ• bšl- gedeki ÝsÝya karßÝ duyarlÝ formlarÝn bolluk daÛÝ- lÝmlarÝ farklÝlÝk gšstermektedir. ‚anakkale BoÛa- zÝ-Ege •ÝkÝßÝnda ÝlÝman-sÝcak ve ÝlÝman-serin formlarÝn bolluklarÝ birbirine eßittir (%1-10). Gšk-

•eada-Bozcaada arasÝndaki bšlgede; ÝlÝman-sÝ- cak su formlarÝnÝn bolluklarÝ (%21-30), ÝlÝman- serin su formlarÝnÝn bolluklarÝndan (%11-20) fazladÝr. Gšk•eada-Gelibolu YarÝmadasÝ arasÝn- da kalan bšlgede ise, ÝlÝman-serin su formlarÝnÝn bolluklarÝ (%11-20), ÝlÝman-sÝcaksu formlarÝnÝn bolluklarÝndan (%1-10) daha fazladÝr (Þekil 4a- b, 5). Ünceleme alanÝnda tanÝmlanan diatome tŸrlerinin tatlÝsu ortamÝ ile dŸßŸk, orta ve normal tuzluluktaki denizel ortamÝ yansÝtan formlar ol- duklarÝ, yŸksek tuzluluk derecelerini yansÝtan tŸrlerin ise inceleme alanÝnda bulunmadÝklarÝ gšzlenmißtir. Ünceleme alanÝnda tatlÝsu tŸrlerinin bolluklarÝ en fazla %11-20 oranÝndadÝr. Bu form- lar, Gšk•eada-Bozcaada arasÝnda ve Gšk•e- ada-Gelibolu YarÝmadasÝ arasÝnda yeralmakta- dÝrlar (Þekil 6a). TatlÝsu formlarÝnÝn denize akan nehirler tarafÝndan taßÝnmÝß olmalarÝ gerekir.

Denizel formlardan, dŸßŸk denizel tuzluluÛu yansÝtan oligohalin formlar ‚anakkale BoÛazÝ- Ege •ÝkÝßÝnda ve Gšk•eada-Bozcaada arasÝnda

40 ¹⁷⁴ 40

85

165 140 76

60

11 10 4 7

173

99 154 84 153 83

144 183 147 G…K‚EADA

EGE DENÜZÜ

. .

. .. . . . . .

. . . . . . . .

0 10 km

K

26 26

.

GELÜBOLU YARIMADASI

BÜGA YARIMADASI

BOZCAADA

50 70

300 200 100

50

50 70

80

80

70 60

70 80

60

80.

50

1-10

11-20

IlÝman-serin formlar Diploneis sp.

Diploneis elliptica Melosira distans Melosira islandica Stephanodiscus astrea

21-30

40 ¹⁷⁴₈₅

165 140 76

60

11 10 4 7

173

99 154 84 153 83

144 183 147 G…K‚EADA

EGE DENÜZÜ

. .

. .. . . . . .

. . . . . . . .

0 10 km

K

26 26

.

GELÜBOLUYARIMADASI

BÜGA YARIMADASI

BOZCAADA

50 70

300 200 100

50

50 70

80

80

70 60

70 80

60

80.

50 40

IlÝman-sÝcak formlar

Pseudohimantidum pacificum Pseudoeunotia doliolus Thalassionema nitzchioides Thalassiosira subsalina IsÝya karßÝ duyarlÝ

diatome bolluÛu (%)

(a)

(b)

Þekil 4. Ünceleme alanÝnda ÝsÝya karßÝ duyarlÝ diatome tŸrlerinin bolluk daÛÝlÝm haritalarÝ: (a) ÝlÝman-serin formlar, (b) ÝlÝman-sÝcak formlar.

Figure 4. Maps showing the distribution of abundance of temperature-sensitive diatom species in the study area:

(a) temperate-cool forms, (b) temperate-warm forms.

IsÝya karßÝ duyarlÝ diatome tŸrlerinin bolluk daÛÝlÝmÝ (%) 0 5 10 15 20 25 30

…rnek numarasÝ

IlÝman-serin formlar IlÝman-sÝcak formlar

1 4 6 7 10 11 76 83 84 85 99 140 153 154 165 174 60 144 147 183

Þekil 5. Ünceleme alanÝnda ÝsÝya karßÝ duyarlÝ diatome tŸrlerinin šrnek numaralarÝna gšre bolluk daÛÝlÝm diyagra- mÝ.

Figure 5. The distribution diagram of abundance of temperature-sensitive diatom species according to the samp- le numbers in the study area.

40 ¹⁷⁴ 40

85

165 140 76

173

99 154 84 153 83 G…K‚EADA

EGE DENÜZÜ

. .

. .. . . .

.

0 10 km

K

26 26

GELÜBOLU YARIMADASI

BÜGA YARIMADASI

BOZCAADA

50 70

300 200 100

50

50 70

80

80

70 60

70 80

60

80.

50 40 ¹⁷⁴₈₅ 40

165 140 76

173

99 154 84 153 83 G…K‚EADA

EGE DENÜZÜ

. .

. .. . . . .

.

0 10 km

K

26

GELÜBOLU YARIMADASI

BÜGA YARIMADASI

BOZCAADA

50 70.

300 200 100

50

50 70

80

80

70 60

70 80

60

80.

50

26

Mesohalin denizel formlar Asterionella japonica Mastoglia sp.

Polihalin denizel formlar Synedra indica

Thalassionema nitzschioides

1-10 11-20

TuzluluÛa karßÝ duyarlÝ diatome bolluÛu (%)

(c) (d)

26

40 40 ¹⁷⁴₈₅

165

76

1110 4 7

173

183 84 83 G…K‚EADA

EGE DENÜZÜ

6

. . . .

.. . .

..

. .

0 10 km

K

26 26

.

YARIMADASI

BÜGA YARIMADASI

BOZCAADA

50 70

300 200 100

50

50 70

80

80

70 60

70 80

60

80.

50

40

26

174 85

165 140 76

60

173

99 154 84 153 83

144 183 147 G…K‚EADA

EGE DENÜZÜ

. .

. .. . . . .

.

. . . .

0 10 km

K

GELÜBOLU YARIMADASI

BÜGA YARIMADASI

BOZCAADA

50 70

300 200 100

50

50 70

80

80

70 60

70 80

60

80.

50

40

26

Oligohalin denizel formlar Opephora martyi TatlÝsu formlarÝ

Encyonema sp.

Melosira ambigua Melosira distans Melosira granulata Melosira praegranulata Melosira islandica Stephanodiscus astreae

(a) (b)

Þekil 6. Ünceleme alanÝnda tuzluluÛa karßÝ duyarlÝ diatome tŸrlerinin bolluk daÛÝlÝm haritalarÝ:

(a) tatlÝsu formlarÝ,

(b) oligohalin denizel formlar, (c) mesohalin denizel formlar ve (d) polihalin denizel formlar.

Figure 6. Maps showing the distribution of abundance of salinity-sensitive diatom species in the study area:

(a) freshwater forms,

(b) oligohaline marine forms, (c) mesohaline marine forms, and (d) polyhaline marine forms.

0 5 10 15 20 25

…rnek numarasÝ TatlÝsu formlarÝ

Oligohalin denizel formlar Mesohalin denizel formlar Polihalin denizel formlar

TuzluluÛa karßÝ duyarlÝ diatome tŸrlerinin bolluk daÛÝlÝmÝ (%) 1 6 10 76 84 99 153 165 60 147

Þekil 7. Ünceleme alanÝnda tuzluluÛa karßÝ duyarlÝ di- atome tŸrlerinin šrnek numaralarÝna gšre bolluk daÛÝlÝm diyagramÝ.

Figure 7. Diagram showing the distribution of abun- dance of salinity-sensitive diatom species according to the sample numbers in the study area.

%1-10 oranÝnda, orta derecedeki denizel tuzlu- luÛu yansÝtan mesohalin formlarÝn %1-10 ora- nÝnda sadece Gšk•eada-Bozcaada arasÝnda yeraldÝÛÝ, normal denizel tuzluluÛu yansÝtan po- lihalin formlarÝn ise, Gšk•eada-Bozcaada ara- sÝnda %11-20 oranÝnda bulunduklarÝ gšzlen- mißtir (Þekil 6b-d, 7). DolayÝsÝyla Ege DeniziÕ ne doÛru gidildik•e tuzluluk oranÝnÝn arttÝÛÝ ve daha tuzlu suyu karakterize eden formlarÝn bollaßtÝÛÝ belirlenmißtir.

KAYNAKLAR

Abbott, W.H., 1974. Temporal and spatial distribution of Pleistocene diatoms from the south- east Indian Ocean. Nova Hedwigia, 15, 291-346.

Aksu, A.E., Yaßar, D., Mudie, P.J. and Gillespie, H., 1995. Late glacial-Holocene paleoclimatic and paleooceanographic evolution of the Aegean Sea: micropaleontological and stable isotopic evidence. Marine Micropa- leontology, 25, 1-28.

ArtŸz, M.Ü., 1970. Some observations on the hydrog- raphy of the Turkish Aegean waters during 4-25 September 1963. Üstanbul †niversite- si Fen Bilimleri FakŸltesi Hidrobiyoloji AraßtÝrma EnstitŸsŸ YayÝnlarÝ, Seri B, 1-9.

Barron, A.J., 1985. Miocene to Holocene planktic di- atomes. In: H.M., Bolli, J.B., Saunders and K., Perch-Nielsen (eds.), Plankton Stra- tigraphy, 763-809.

Bailey, J.W., 1854. Notes on new species and locali- tes of microscapical organisms. Smithso-

nian Contributions to Knowledge, 7(3), 1- 16.

Benli, H. ve KŸ•Ÿksezgin, F., 1988. Ulusal deniz šl•- me ve izleme programÝ, Ege Denizi šl•me ve izleme alt projesi 1988 dšnemi kesin ra- poru. Dokuz EylŸl †niversitesi Deniz Bi- limleri Teknik EnstitŸsŸ, Üzmir, 281s. (ya- yÝmlanmamÝß).

Beßiktepe, Þ.T., Sur, H.Ü., …zsoy, E., Latif, M.A., OÛuz, T. and †nlŸata, †., 1994. The circu- lation and hidrography of the Marmara Sea. Progresive Oceanography, 34, 285- 334.

Cleve-Euler, A., 1941. AltteriŠ diatomeen und silicof- lagellaten in inneren Schwedens, gefun- den und gezeichnet von Ake Berg, besch- rieben von Astrid Cleve-Euler. Palaeon- tographica, 92(A), 165-212.

DeFelice, D.R. and Wise, S.W., Jr. 1981. Surface lit- hofacies, biofacies, and diatom diversity patterns as models for delineation of cli- matic change in the southeast Atlantic Ocean. Marine Micropaleontology, 6, 29- 70.

Ehrlich, A., 1975. The diatoms from the surface sedi- ments of the Bardawil Lagoon (northern Snai)- paleoecological significance. Nova Hedwigia, 53, 253-277.

Ergin, M., Bodur, M.N., Ediger, D., Ediger, V. and YÝl- maz, A., 1993. Organic carbon distribution in the surface sediments of the Sea of Marmara and its control by the inflows from adjacent water masses. Marine Che- mistry, 41, 311-326.

Ergin, M., KazancÝ, N., Varol, B., Üleri, …., Karadeniz- li, L., Taner, G., IßÝk, U., Kurtel, A., AltÝok., H., Okur, E., YŸksek, A., Uysal, A., Avßar, N., Bayhan, E. ve Temel, A., 1997. Kuzey- doÛu Ege DeniziÕ nin Gšk•eada-Bozca- ada-‚anakkale Ÿ•geninde kalan kÝta sa- hanlÝÛÝndaki ge• Kuvaterner tortullarÝnÝn ve deniztabanÝ mikrotopoÛrafyasÝnÝn araß- tÝrÝlmasÝ. T†BÜTAK raporu, Proje no.

YDAB‚AG-156, 168s (yayÝmlanmamÝß).

Fenner, J., Schrader, H.J. and Wienigk, H., 1976. Di- atom phytoplankton studies on the sout- hern Pacific Ocean, composition and cor- relation to the Antarctic Convergence and its paleoecological significance. Initial Re- ports of the Deep Sea Drilling Project, 35, 757-813.

Folk, R. L., 1980. Petrology of Sedimentary Rocs. Te- xas, Hemphill Press, 182pp.

Frenguelli, J., 1949. Diatomeas f—siles de los yacimi- entos chilenos de Titil y Mejillones. Darwi- nia, 9(1), 97-157.

GšrŸr, N., Oktay, F.Y., EryÝlmaz, M., Bodur, M.N. ve Gškaßan, E., 1992. Ege doÛal uzantÝsÝ.

ÜT†-SHOD Ortak Raporu, SHOD Arßivi, 50s.

Grove, E. and Sturt, G., 1887. On a fossil marine di- atom deposit from Oamaru, otago, New Zealand, Parts I-III and Appendix. J. Qu- ekett Micropaleontology Club Series, 2, 321-330; 3, 7-12, 63-78.

Grunow, A., 1884. Die diatomen von Franz Josefs- Land. Denkschriften der mathematisch.

Naturwissenschaftlichen classe der Ka- iserlichen Akademie der Wissenschaften, 48, 53-112, 5pls.

Grunow, A., 1889. Diatomees. 158pp.

Hasle, G.R., 1960. Phytoplankton and Ciliate speci- es from the tropical Pacific: Oslo, 1-50.

Heribaud, J., 1903. Les diatomes fossiles dÕ Auverg- ne. Mem. 2, 1-66.

Hustedt, F., 1926. Die europaischen sŸsswasserar- ten der gattung Melosira. Limnologie, 3, 191-202.

Hustedt, F., 1930. Bacillariophyta (Diatomeae). A.

Pascher (eds.), Die SŸsswasserflora Mit- teleuropas, 10 (2) 67pp.

Hustedt, F., 1957. Die diatomeenflora des Fluβsystems der weser im Gebiet der Han- sestadt Bremen. Abh. Naturw. Verlagsge- sellschaft, Bremen, 34, 181-440.

Hustedt, F., 1959. Die kieselalgen Deutschlands, …s- terreichs und der schweiz. In: L. Raben- horsttÕ s Kryptogamenflora, Akademie Ver- lagsgesellschaft, Leipzing, 7(2), 845pp.

Hustedt, F. and Krasske, G., 1941. Archeol Hydrobi- ology. 272pp.

Jous•, A.P., 1952. On the history of the diatom flora of Lake Khanka. Trudy Instutie Geog- raphy. AN USSR, 51, 218-242.

Jous•, A.P. and Mukhina, V.V., 1978. Diatom units and the paleogeography of the Black Sea in the late Cenozoic. Initial Reports of the Deep Sea Drilling Project, 42B, 903-950.

Mc Collum, D.W., 1975. Diatom stratigraphy of the Southern Ocean. Initial Reports of the De- ep Sea Drilling Project, 28, 515-71.

Miller, A.R., 1983. The Mediterranean Sea, a Physi- cal Aspect. In: Estuaries and Enclosed Se- as, Ecosystems of the World. B.H. Ketc- hum (ed.), Elsevier, 26, 219-238.

MŸller, O., 1905. But. Jahrb. Systematik, 36, 145.

Pankow, H., 1976. Alpenflora der Ostsee, II. Plank- ton. Stuttgart, (Fischer), 120pp.

Proshkina-Lavrenko, A. I., 1955. The diatom algae of the plankton of the Black Sea. I2d. AN USSR, 1-222.

Round, F.E., Crowford, R.M. and Mann, D.G., 1991.

The diatoms biology and morphology of the genera. Cambridge University Press, Cambridge, New York Port Chester, 742p.

Schrader, H.J., 1973. Cenozoic diatoms from the northeast Pacific, Leg 18. Initial Reports of the Deep Sea Drilling Project, 18, 673-797.

Schrader, H.J., 1975. Quaternary through Neogene history of the Black Sea, Deduced from the paleoecology of diatoms, silicoflagellates, Ebridians, and Chrysomonades Initial Re- ports of the Deep Sea Drilling Project, 42A, 789-901.

Schrader, H.J. and Gersonde, R., 1975. The late Messinian Mediterranean brackish to freshwater environment, diatom flora evi- dence. Initial Reports of the Deep Sea Dril- ling Project, 42A, 761-772.

Simonsen, R., 1962. Untersuchungen zur systematik und škologie der bodendiatomeen der westlichen O stsee. Hydrolbiologie Syste- matik, 1, 144.

Simonsen, R., 1974. The diatom plankton of the Indi- an Ocean expedition of RV ÔÕMeteorÕÕ 1964-1965. ÔÕMeteorÕÕ Forschungs-Er- gebn., Reihe D, 1-107.

Stoermer, E.F., Bownman, M.M., Kingston, J.C. and Schaedel, A.L., 1974. Phytoplankton com- position and abundance in Lake Ontario during IFYGL: Special Report, 53pp.

Taylor, F.J.R., 1966. Phytoplankton of the South- western Indian Ocean. Nova Hedwigia, 12, 433-476.

†nlŸata, †., OÛuz, T., Latif, M.A. and …zsoy, E., 1990. On the physical oceanography of the Turkish Straits. In: The Physical Oce- anography of Sea Straits, L.J., Pratt (eds.), NOTA/ASI Series, Kluwer, 25-60.

Wallich, G.C., 1860. On the siliceous organisms fo- und in the digestive cavities of the Salpae, and their relation to the flint nodules of the Chark Formation. Frasactions of the Mic- roscopical Society of London, new series, 8, 36-55.

LEVHA 1

Þekil 1. Asterionella japonica Cleve-Euler, …rnek No:

174

Þekil 2. Coscinodiscus curvatulus Grunow, …rnek No:

60

Þekil 3. Coscinodiscus variabilis Frenguelli, …rnek No: 99

Þekil 4. Denticulopsis aff. maccorlumii (Mc Collum),

…rnek No: 174

Þekil 5. Diploneis elliptica JousŽ ve Mukhina, …rnek No: 183

Þekil 6. Diploneis sp., …rnek No: 183

Þekil 7. Diploneis elliptica JousŽ ve Mukhina, …rnek No: 165

Þekil 8-9. Encyonema sp., …rnek No: 147 Þekil 10. Mastoglia sp., …rnek No: 174

Þekil 11. Melosira ambigua Hustedt, …rnek No: 183 Þekil 12. Melosira distans Hustedt, …rnek No: 174

PLATE 1

Figure 1. Asterionella japonica Cleve, Sample No:

174

Figure 2. Coscinodiscus curvatulus Grunow, Sample No: 60

Figure 3. Coscinodiscus variabilis Frenguelli, Sample No: 99

Figure 4. Denticulopsis aff. maccorlumii (Mc Collum), Sample No: 174

Figure 5. Diploneis elliptica JousŽ and Mukhina, Sample No: 183

Figure 6. Diploneis sp., Sample No: 183

Figure 7. Diploneis elliptica JousŽ and Mukhina, Sample No: 165

Figure 8-9. Encyonema sp., Sample No: 147 Figure 10. Mastoglia sp., Sample No: 174

Figure 11. Melosira ambigua Hustedt, Sample No:

183

Figure 12. Melosira distans Hustedt, Sample No: 174

LEVHA 1 / PLATE 1

LEVHA 2

Þekil 1. Melosira granulata Hustedt, …rnek No: 84 Þekil 2. Melosira Praegranulata Jous•, …rnek No: 99 Þekil 3. Melosira islandica MŸller, …rnek No: 76 Þekil 4. Pseudohimantidum pacificum Husted ve

Krasske, …rnek No: 60

Þekil 5. Pseudoeunotia doliolus (Wallich), …rnek No:

165

Þekil 6. Rhaphoneis maestica JousŽ ve Mukhina, …r- nek No: 147

Þekil 7. Rhizosolenia sp., …rnek No: 147

Þekil 8-10. Staphanopyxis grunowii Grove ve Sturt,

…rnek No: 174

Þekil 11. Stephanodiscus astraea JousŽ ve Mukhina,

…rnek No: 85

Þekil 12. Synedra indica Taylor, …rnek No: 85 Þekil 13. Synedra undulata Bailey, …rnek No: 60

PLATE 2

Figure 1. Melosira granulata Hustedt, Sample No: 84 Figure 2. Melosira Praegranulata Jous•, Sample No:

99

Figure 3. Melosira islandica MŸller, Sample No: 76 Figure 4. Pseudohimantidum pacificum Husted and

Krasske, Sample No: 60

Figure 5. Pseudoeunotia doliolus (Wallich), Sample No: 165

Figure 6. Rhaphoneis maestica JousŽ and Mukhina, Sample No: 147

Figure 7. Rhizosolenia sp., Sample No: 147

Figure 8-10. Staphanopyxis grunowii Grove and Sturt, Sample No: 174

Figure 11. Stephanodiscus astraea JousŽ and Mukhi- na, Sample No: 85

Figure 12. Synedra indica Taylor, Sample No: 85 Figure 13. Synedra undulata Bailey, Sample No: 60

LEVHA 2 / PLATE 2