Alışılmadık bir biçimde davranan bazı antikorlar, immünoloji ders kitap-larının baştan yazılmasına neden ola-bilir. Amsterdam’daki bir araştırma grubunca bulunan bu tuhaf proteinle-rin alerjilerle ilgili bazı gizemleproteinle-rin açıklanmasına da yardımcı olabileceği düşünülüyor.
Bağışıklık sisteminin nöbetçileri olan antikorlar, B lenfositler adı verilen bir beyaz kan hücresi türü tarafından yapılan, "Y" biçiminde proteinlerdir. Bir antikorun her iki kolunun ucunda da antikor bağlanma yeri olarak bilinen bi-rer çift moleküler cımbız bulunur. Bun-lar, bir bakterinin yüzeyinde bulunan belli bir protein gibi yalnızca tek bir türden antijeni yakalarlar.
Tüm ders kitaplarında, "Y" nin si-metrik olmasını ve antikorun aynı an-tijenin iki kopyasını yakalayabilmesi için, bu iki kolun ucunda yer alan cım-bızların birbirinin aynı olduğu söyle-nir. Ancak, Amsterdam Üniversite-si’nden Rob Aalberse ve arkadaşları bu dogmayı sarstılar. Hollanda Kızıl-haç Kan Nakli Servisi’yle birlikte çalı-şan ekip, iki kolunda farklı cımbızlar bulunan doğal antikorlar bulduklarını öne sürüyor.
Aalberse, bundan on yıl önce, al-lerjik tepkilerde rol oynayan immü-noglobulin G4 (IgG4) antikorlarıyla ça-lışırken de şaşırtıcı bulgular açıklamış-tı. Hedefledikleri tek antijenler oldu-ğu sanılan antijenlerle karşı karşıya geldiklerinde, bu antikorların bazıları-nın iki molekül yakalamak yerine yal-nızca birer antijen molekülü yakaladığı görülmüştü. Aalberse ve arkadaşları, çimen polenine ve ev akarlarına karşı kombine alerji tedavisi görmüş hasta-lardan alınan IgG4 antikorları üzerinde yaptıkları çalışmalardan sonra, artık
bunun nedenini bulduklarına inanıyor-lar. Aalberse, önceden de bu hastaların, her iki antijene de aynı anda bağlana-bilen, iki farklı antijen bağlanma yeri olan IgG4 antikorları ürettiğini düşü-nüyormuş. Bunu sınayabilmek için araştırmacılar, iç yüzeyine polen anti-jenleri yapışmış bir test tüpünü, bu po-lene bağlanan antikorlarla "çalkalamış". Daha sonra, tüpü, her biri radyoaktif iyotla işaretlenmiş ev akarı antijenleri içeren bir sıvıyla yıkamışlar. Radyoak-tiviteyle işaretlenmiş antijenlerin de test tüpüne yapıştığı gözlenmiş. Bu da, antikorların aynı zamanda her iki anti-jene birden bağlandığını gösteriyor.
Ekip sonradan, “çift namlulu” baş-ka IgG4 antikorları da bulmuş. Örne-ğin, bazı antikorların aynı anda hem difteri, hem de tetanos toksinlerine bağlanabildiği gözlenmiş. Aalberse, bunların birçok kombinasyonu oldu-ğunu söylüyor. Asıl çözülmesi gereken şey, bedenin bu alışılmadık antikorları nasıl ve neden yaptığı. Aalberse’e gö-re, aslında bunlar ilk başta normal, si-metrik antikorlar olarak yaşamaya baş-lıyor. Fakat, daha sonra geri alınarak,
karışık antijenlere yapışan antikorlar çıkarmak üzere yeniden düzenleniyor. Bunun amacı da, alerjilerin vücuda verdiği zararı azaltmak.
Normal antikorlar, antijenleri ya-kalayıp, küme oluşturarak bunları bi-riktirmeye başlıyorlar. Bu kümeler de böbreklere zarar verebiliyor. Ancak, yeniden düzenlenmiş antikorlar, şekil-de şekil-de görüldüğü gibi, kolay kolay kü-melenmiyor. Bu da, ağır alerjik tepki-ler sırasında böbrektepki-lerin zarar görme-sini engelliyor.
Asimetrik antikorlar ayrıca, neden bazı insanların birbiriyle pek ilgisi ol-mayan iki farklı antijene benzer tepki-ler gösterdiğinin açıklanmasına da yar-dım edebilir. Londra’daki Üniversite Koleji’nden (University College of London) Ivan Roitt, bu antikorların gerçekten asimetrik olduğuna inan-mak için daha fazla bulguya ihtiyaç ol-duğunu söylüyor. Çünkü bunlar, yapı-ları birbirinden çok az farklı olan mo-lekülleri yakalayabilen, birbirinin ay-nı, yani normal antijen yakalama yerle-ri de olabilir. Fakat Aalberse ve arka-daşlarının bulguları başka araştırmacı-ları şaşırtmış görünüyor. Örneğin, Cambridge’deki Tıp Araştırmaları Konseyi’nin Moleküler Biyoloji Labo-ratuvarı’nda çalışan bir antikor mü-hendisi olan Greg Winter’a göre bu çok ilginç bir gözlem; çünkü, IgG4 an-tikorlarının biyolojik rolü konusunda birçok soru uyandırmış.
"Mix and Match", New Scientist, 18 Eylül 1999. Çeviri: Aslı Zülâl
Kasım 1999 93
Çift Kişilikli Antikorlar
Çift etki: asimetrik antikorların bulunuşu, neden bazı insanların ev akarlarıyla polenlere aynı alerjik tepki-leri verdiğini açıklayabilir.
Normal antikor kümeleniyor
Asimetrik antikor
