BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ
Yrd.Doç.Dr.Hamide Deniz Gülleroğlu
Deneme Modelleri (Karasar, 2005)
• Neden-sonuç ilişkilerini belirlemeye çalışmak amacıyla doğrudan
araştırmacının kontrolü altında, gözlenmek istenen verilerin üretildiği
araştırma modelleridir.
Tarama-Deneme Modelleri
Karşılaştırma (Karasar, 2005)
Bölüm II: Yöntem
2. Deneysel Modeller
• Deneysel Desenlerin Temel Özellikleri a. Gerçek Deneysel Desenler
b. Yarı Deneysel Desenler
c. Faktöriyel Desenler
Deneysel Modeller
• Neden sonuç ilişkilerini belirlemeye çalışmak amacıyla, doğrudan araştırmacının kontrolü altında, gözlemek istenen verilerin üretildiği araştırma modelleridir.
• Deneme ortamı, yapay ya da doğal koşullarda, fakat araştırmacının
kontrolü altında gerçekleştirilir.
Deneysel Desenlerin Temel Özellikleri
• Denemeci durumu değiştirebilmeli (yani manipülasyon yapabilmeli),
• Değiştirmeler kontrollü olmalı,
• Denemeci durumu değiştirmesinin etkisini gözleyebilmeli (etki-tepki).
Gerçek Deneysel Desenler
Bilimsel değeri en yüksek araştırmalar, gerçek deneme modelleri ile yapılan araştırmalardır.
Öntest-Sontest Kontrol Gruplu Model
Son Test Kontrol Gruplu Model
Solomon Dört Grup Modeli
Yarı Deneysel Desenler
• Gerçek deneme modellerinin gerektirdiği kontrollerin sağlanamadığı ya da yeterli olmadığı durumlarda yarı deneme modellerinden yararlanılır.
Zaman Dizisi Modeli
Eşit Zaman Örneklemli Modeli
Eşitlenmemiş Kontrol Gruplu Model
Öntest-Sontest Ayrı Örnek Grup Modeli
Rotasyon Modeli
Faktöriyel Desenler
• Bağımlı değişkenler üzerinde aynı zamanda iki ya da daha fazla bağımsız değişkenin (faktörün) etkilerinin incelenmesine olanak
tanıyan desenlerdir (Büyüköztürk, Kılıç, Akgün, Karadeniz ve Demirel, 2012).
• Desen ek olarak bir araştırmacının tek bir deneyde iki ya da daha fazla
uygulamanın birleşmiş (ortak) etkisini değerlendirmesine de olanak
sağlar (Kirk, 1993).
İç ve Dış Geçerlik
• İç geçerlilik, varılan bir ‘nedensel’ ilişkide ‘sonuç’un bilinen nedenlerle’
(deney değişkenleri ile) gerçekten açıklanabilirliğidir (Karasar,2005).
• İç geçerliğin etkilenebileceği faktörler şunlardır:
Zaman
Denek Seçimi
Deneklerin Olgunlaşması
Veri Toplama Aracı
Deneklerin Geçmişi
İç geçerliği etkileyen faktörler (devamı)
Denek Kaybı Etkisi
Öntest (Deney Öncesi Ölçüm) Etkisi
Etkileşim Etkisi
Beklenti Etkisi
İstatistiksel Regresyon
Dış Geçerlik
• Karasar (2005)’a göre dış geçerlik, örnek bir grup üzerinde ve araştırma (deney) koşulları içinde varılan sonucun, evren’e, gerçek yaşam’a genellenebilirliğidir.
• Dış geçerliğin etkilenebileceği faktörler şunlardır
1.Örnekleme Etkisi
2.Tepkisellik Etkisi ya da Beklentilerin Etkisi 3.Öntest/Deneysel Değişken Etkileşim Etkisi
Kaynaklar
Büyüköztürk,Ş. ,Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. Ve Demirel, F. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
Karasar, N. (2005). Bilimsel Araştırma Yöntemi:Kavramlar, İlkeler, Teknikler. Ankara:Nobel.
Kirk, E.R. (1993), (D. Öngen, Çev.), Deneysel Deneysel Türleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, Cilt: 26 (1), doi: 10.1501/Egifak_0000000504
