Çocuk Acil Servisinde Saptanan Rotavirüs Gastroenteriti Olgular›n›n S›kl›¤›

(1)

Çocuk Acil Servisinde Saptanan Rotavirüs Gastroenteriti Olgular›n›n S›kl›¤›

11

Özet

Amaç: Akut gastroenterit, çocukluk ça¤›ndaki hastane yat›fllar›n›n önemli bir nedenidir. Bu çal›flma, çocuk acil ünitesine getirilen hastalarda rotavirüs gastroenteriti s›kl›¤›n› belirlemek amac›yla yap›lm›flt›r.

Materyal ve Yöntem: Çocuk acil ünitesine akut gas- troenterit flikayetiyle 1 y›l içinde (2007) getirilen 1767 çocu¤un gaita örnekleri incelendi. D›flk› örneklerinde grup A rotavirüs antijeni immunokromatografik testle araflt›r›ld›. Tüm bilgiler geriye dönük olarak hasta kay›t- lar›ndan elde edildi.

Bulgular: 1767 gaita örne¤inden 422’sinde (%23.9) ro- tavirüs antijeni saptand›. Rotavirüs infeksiyonun en çok aral›k-haziran aras›nda, özellikle ocak ve ﬂubat aylar›n- da görülmüﬂ iken, yaz aylar› en az görüldü¤ü dönemdi.

Çocuklarda rotavirüs pozitif olgular›n büyük k›sm› 0-2 yaﬂ aras›ndayd›.

Sonuç: Rotavirüs, çocuklardaki gastroenteritlerin önemli bir nedenidir ve özellikle k›ﬂ ve ilkbahar aylar›n- da görülen ishallerde mutlaka araﬂt›r›lmal›d›r.

(Çocuk Enf Derg 2008; 3: 96-9

Anahtar kelimeler: Çocuk, immunokromatografi, rota- virüs

Summary

Aim: Acute gastroenteritis is an important cause of hospital admissions during childhood. The aim of the study was to determine the incidence of rotavirus gastroenteritis in patients admitted to our pediatric emergency department.

Material and Methods: Stool specimens of 1767 chil- dren admitted to our pediatric emergency department during a one year period (2007) with acute gastroenteritis, were analyzed. Group A rotavirus were investigated in the stool specimens with the immunochro- matographic test. All information was collected retro- spectively from recorded data.

Results: In 422 of the 1767 stool specimens (23.9%), rotavirus antigen were determined. The highest rate of rotavirus infection was detected from December to June, with a peak incidence during January and February, and the lowest during summer months. The incidence of rotavirus positive cases was higher among children between 0-2 years of age.

Conclusion: In conclusion, rotavirus is an important cause in children with acute gastroenteritis and it should be investigated routinely, especially in the win- ter and spring months. (J Pediatr Inf 2008; 3: 96-9) Key words: Child, immunochromatography, rotavirus

Geliﬂ Tarihi: 09.07.2008 Kabul Tarihi: 20.08.2008

Yaz›ﬂma Adresi Correspondence Address Dr. Suat Biçer

‹stanbul Bak›rköy Kad›n ve Çocuk Hastal›klar› E¤itim ve Araﬂt›rma Hastanesi, Çocuk Acil Ünitesi, ‹stanbul, Türkiye Tel.: +90 212 543 62 70 Faks: +90 212 571 47 90 E-posta: [email protected]

Frequency of Gastroenteritis in Pediatric Emergency Department

O

Orriig giin na all A Arrttiic clle e // Özzg Ö gü ün n A Arra aﬂ ﬂtt››rrm ma a 96

Suat Biçer, Gülhan Tunca ﬁahin, Berkun Koncay, Dilek Yavuzcan, Hakan Gemici, Nuri Engerek, Önder Ulucakl›, Serdar Türkmen, Nagihan Özlü, Serdar Erkal, Rengin ﬁiraneci

‹stanbul Bak›rköy Kad›n Do¤um ve Çocuk Hastal›klar› E¤itim ve Araﬂt›rma Hastanesi, Çocuk Acil Ünitesi, ‹stanbul, Türkiye

Giriﬂ

Akut gastroenterit her yaflta görülür, etiyolojisi ve hastal›k fliddeti yafllara göre de¤ifliklik gösterir.

‹nfeksiyöz ishaller özellikle geliflmekte olan ülke- lerde 5 yafl›n alt›ndaki çocuklarda yüksek morbidite ve mortaliteyle seyreder, 2 yafl›n alt›ndaki çocuklarda bu oranlar 5 kat daha fazlad›r (1).

Virüslere ba¤l› gastroenteritler çocukluk ça¤›nda s›k görülmektedir. Rotavirüs çocukluk ça¤› gas-

troenteritlerinde s›k görülmesi ve a¤›r seyrede- bilmesi nedeniyle önemli bir etkendir (2,3,4).

Özellikle 0-2 yaﬂ döneminde rotavirüse gastroenterit etkeni olarak daha s›k rastlan›r (5-8). Gaitada rotavirüs saptanmas› için pratikte en s›k kullan›lan yöntemler lateks aglutinasyon ve ve ELISA yön- temleridir.

Ülkemizdeki rotavirüs epidemiyolojisi çok iyi bilinmemektedir. Bunun nedenleri olarak labo- ratuvar imkanlar›n›n yetersizli¤i, ekonomik neden- lerle tüm gastroenteritlerde tetkik yap›lamamas›,

(2)

ülkemizde hastal›k bildirimine yeteri kadar önem veri- lememesi ve bildirimlerin uygun ﬂekilde yap›lmamas›

say›labilir. Bu konuda, bugün için en sa¤l›kl› veriler bilimsel çal›ﬂmalardan elde edilebilmektedir.

Bu çal›flmada, Çocuk Sa¤l›¤› ve Hastal›klar› konusun- da e¤itim veren bir e¤itim ve araflt›rma hastanesinin çocuk acil ünitesine getirilen akut gastroenterit olgular› aras›nda viral gastroenterit etkenlerinden rotavirüsün oran›n›n belir- lenmesi, aylara göre da¤›l›m›n›n incelenmesi ve çal›flma sonuçlar›n›n bu konuda önümüzdeki y›llarda yap›lacak olan çal›flmalara kaynak oluflturmas› amaçlanm›flt›r.

Yöntemler

Akut gastroenterit, günde 3 veya daha fazla say›da sulu d›flk›lama olarak tan›mland› (9). ‹stanbul Bak›rköy Kad›n Do¤um ve Çocuk Hastal›klar› E¤itim ve Araflt›rma Hastanesi Çocuk Acil ünitesine, 1 Ocak 2007-1 Ocak 2008 tarihleri aras›ndaki 12 ayl›k sürede getirilip akut gastroenterit tan›s› alan 0-5 yafl aras›ndaki çocuk hastalar›n kay›tlar›

incelenerek, rotavirüs antijen testi yap›lan olgular›n demografik ve laboratuar verileri retrospektif olarak incelendi. Taze d›flk› örneklerinde grup A rotavirüs antijeni varl›¤› immunokromatografik test ile (Rida Quick, r-bio- pharm) hastanemizin mikrobiyoloji laboratuar›nda araflt›r›ld›. Akut gastroenterit d›fl›ndaki ishal olgular› ve tetkikleri di¤er laboratuarlarda yap›lan olgular çal›flmaya al›nmad›. Rektal sürüntü materyali kabul edilmemifl, her 10 testte bir rotavirüs pozitif kontrol antijenleri kullan›larak test edilmifltir. D›flk› örne¤i tampon çözeltiyle süspanse edildik- ten sonra strip ile temas› sa¤lanm›fl, bir dakika sonra de¤erlendirilmifltir. Çal›flmaya sadece rotavirüs antijen testi yap›lan akut gastroenterit olgular› al›nd›, di¤er gastroenterit olgular› çal›flma d›fl› b›rak›ld›. 2007 y›l›nda çocuk acil ünitesine getirilen 12093 akut gastroenterit olgusu içinde 0-5 yafl grubunda olan ve gaitada rotavirüs antijen testi bak›lan 1767 olgu (%14.6) çal›flmaya al›nd›. Befl yafl›ndan büyük olan olgular çal›flma d›fl› b›rak›ld›.

Bulgular

2007 y›l›nda çocuk acil ünitesine getirilen 12093 akut gastroenterit olgusunun 1767’sinde (%14.6) gaitada rotavirüs antijen tetkiki yap›lm›ﬂt›r. Olgular›n 422’sinde (%23.9) rotavirüs antijeni pozitif, 1345’ünde ise negatif (%76.1) bulundu. Rotavirüs saptanan olgular›n 233’ü erkek (%55.2), 189’u (%44.8) k›z cinsiyetliydi.

Olgular›n ço¤u k›ﬂ aylar›nda (n: 194, %46) saptanm›ﬂt›.

‹lkbaharda 125 olgu (%29.6), yaz aylar›nda 54 olgu (%12.8), sonbaharda 49 olgu (%11.6) mevcuttu. En çok rotavirüs ishalinin görüldü¤ü aylar ocak (n: 81, %19.4) ve ﬂubat (n: 78, %18.4) olup, bunlar› nisan (n: 46, %11), may›s (n: 43, %10.1) ve mart (n: 36, %8.5) aylar› izliyordu.

Temmuz (n: 16), a¤ustos (n: 15), eylül (n: 14) ve ekim (n: 12) aylar› en az rotavirüs pozitifli¤i saptanan aylard› (ﬁekil 1).

ﬁubat ay›, en yüksek oranda rotavirüs pozitif bulunan ayd›, bu ayda bak›lan 157 olgunun %49.6’s›nda rotavirüs mevcuttu (Tablo 1). Ocak ay› ikinci s›radayd›, bu ayda bak›lan

189 olgunun 108’inde (%42.8) rotavirüs saptand›. En düflük oran ise a¤ustos, temmuz ve haziran aylar›nda mev- cut olup, s›ras›yla %9.0, %10.3 ve %13.8 oran›nda rotavirüs saptand› (Tablo 1). Bak›lan olgular içindeki oranlar›na göre s›ras›yla flubat (%49.6), ocak (%42.8), nisan (%30.5), mart (%26.7) ve aral›k (%22.1) aylar›nda rotavirüs olgular› daha yo¤un olarak saptanm›flt›r (Tablo 1).

Rotavirüs saptanan olgular›n 182’si (%43) ilk 12 aydaki bebeklerdi. 117 olgunun yafl› 13-24 ay (%27.7), 54 olgunun 25-36 ay (%12.8) aras›ndayd›. Yafllar› 37-48 ay (%5.5), 49- 60 ay (%6) ve 61-72 ay (%5) aras›nda olan rotavirüslü olgular›n oranlar› hemen hemen birbirine eflitti (fiekil 2).

Tart›ﬂma

Çocuklarda görülen infeksiyonlar aras›nda morbidite bak›m›ndan ikinci s›rada yer alan gastroenteritlerin nedenleri yaﬂ, mevsim, co¤rafi özelliklere ba¤l› olarak de¤iﬂmekte olup, etiyolojide bakteri, virüs, parazit, amip gibi etkenler rol oynamaktad›r (5,10,11). Virüslerin infek- Tablo 1. Rotavirüs bak›lan olgu say›s›na göre pozitif bulunan vakalar›n aylara göre da¤›l›m›

P

Poozziittiiff NNeeggaattiiff TTooppllaamm %%

ocak 81 108 189 42.8

ﬂubat 78 79 157 49.6

mart 36 99 135 26.7

nisan 46 105 151 30.5

may›s 43 172 215 20

haziran 23 144 167 13.8

temmuz 16 140 156 10.3

a¤ustos 15 152 167 9

eylül 14 76 90 15.6

ekim 12 53 65 18.5

kas›m 23 94 117 19.7

aral›k 35 123 158 22.1

TOPLAM 422 1345 1767

100%

80%

60%

40%

20%

0%

108

81

ocak ﬂubat mart nisan may›s haziran temmuz a¤ustos eylül ekim kas›m aral›k

108 79 99 105 172 144 140 152 76 53 94 123

81 78 36 46 43 23 16 15 14 12 23 35

78

36 46

43 23 16 15 14 12 23 35

79

99 105

172 144 140 152 76 53 94 123

Negatif Pozitif

Pozitif Negatif

Rotavirüs sonuçlar›n›n ayarlara göre da¤›l›m›

ﬁekil 1. Rotavirüs gastroenteriti olgular›n›n görüldü¤ü aylar›n da¤›l›m›

Biçer ve ark.

Çocuk Acil Servisinde Rotavirüs Gastroenteriti S›kl›¤›

Çocuk Enf Derg 2008; 3: 96-9

J Pediatr Inf 2008; 3: 96-9

97

(3)

siyöz ishallerin etiyolojisinde önemli bir yeri olup, geliflmemifl ve az geliflmifl ülkelerdeki çocuklarda epide- milere ve ölümlere neden olmakta, geliflmifl ülkelerde de çocuklarda görülen viral hastal›klar›n en s›k nedenleri aras›nda olmay› sürdürmektedirler (12,13). Viral gastroenteritlerin çocuklarda en s›k görülen nedeni rotavirüslerdir, tüm dünyada özellikle 5 yafl alt›ndaki ishallerde daha s›k görülmektedir (12-15). Il›man iklimi olan yerlerde, genellikle sonbahar, k›fl ve ilkbahar aylar›nda ortaya ç›kar (16).

Reoviridae ailesinden çift zincirli bir RNA virüsü olan rotavirüsün A-G aras›nda 7 adet antijenik grubu vard›r, bunlar›n içinde en s›k A grubuyla olan infeksiyonlar görülmektedir (17). Fekal-oral yolla bulafl›r, 2 yafl alt›nda- kilerde daha s›k görülür ve daha a¤›r seyreder. Hastal›k, 12 saat-4 gün aras›nda olabilen bir kuluçka dönemini takiben atefl, kusma, bol sulu, kan ve mukus içermeyen ishal ile bafllamakta ve a¤›r derecede olabilen dehidratasyona neden olmaktad›r (17).

Yurtd›fl›ndan yap›lan bildirilerde viral gastroenteritler aras›nda rotavirüsün oran›n›n %11-71 aras›nda de¤iflti¤i (18-22), ülkemizdeki çal›flmalarda rotavirüsün %9.9-39.8 aras›nda de¤iflen oranlarda etken olarak bulundu¤u bildirilmifltir (23-25). Viral gastroenteritlerin tan›s›nda öykü ve klinik özellikler yol gösterse de, kesin tan› için laboratuar çal›flmalar›na ihtiyaç duyulur. D›flk›da virüsün saptanmas› için kullan›labilecek yöntemler aras›nda elektron mikroskopisi, enzim immunoassay ya da lateks aglutinasyonuyla anti- jenin tespiti ya da kültürle d›flk›da virüsün varl›¤›n›n ortaya konulmas› say›labilir (10,17,26). Elektron mikroskopisi gaitadaki rotavirüsü tan›mada çok yararl› olan h›zl› bir yön- temdir ancak pratik kullan›m alan›na sahip de¤ildir (27).

Enzim immunoassay (ELISA) ve lateks aglutinasyon (immunokromatografi), d›flk› örne¤indeki A grubu rotavirüs antijenini tan›mada kullan›lan temel tan› yöntemleridir ve s›k kullan›lmaktad›r. Duyarl›l›¤› %95, özgünlü¤ü %99 olan ELISA ile immunokromatografiye göre daha yüksek oranda pozitiflik elde edilebildi¤i bildirilmektedir (1,27). Son y›llarda kullan›m› giderek yayg›nlaflan immunokromatografik yöntemle elde edilen sonuçlar›n ELISA ile uyumlu olmas›, 5-10 dakika gibi k›sa sürede sonuçlanmas›, az miktardaki d›flk› örne¤iyle kolayl›kla çal›fl›labilmesi ve duyarl›l›¤›n›n yüksek (%93-100) olmas› nedeniyle immunokromatografik yöntem tercih edilmektedir (28-30).

Bu testler yenido¤anlarda ve altta yatan intestinal hastal›¤›

olanlarda yanl›fl pozitiflik verebilir (17). Türkiye’de yap›lan klinik çal›flmalarda, bu yöntemle bak›lan d›flk› örneklerinde

%20.6, %21, %21.8, %25.7, %32 oranlar›nda rotavirüs tan›s› konuldu¤u bildirilmifltir (5,10,30-32). ELISA yön- temiyle bak›lan d›flk› örneklerinde ise %39.8 oran›nda pozitiflik saptanm›flt›r (23). Buna karfl›l›k Yaman ve arkadafllar›

ELISA yöntemiyle %20.9, lateks aglutinasyonuyla %25.65 oranlar›nda pozitiflik bulmufllard› (33). Tünger ve arkadafllar› ELISA yöntemiyle %17.4 oran›nda rotavirüs saptad›klar›n› belirtmifllerdir (34). Hastanemizde de lateks aglutinasyon testi kullan›lmakta olup, test yap›lan olgular›n

%23.9’unun d›flk›s›nda rotavirüs antijeni pozitif olarak bulunmufltu ve bu oran di¤er çal›flmalar›n sonuçlar›yla uyumlu idi.

Rotavirüs infeksiyonu en s›k 2 yafl alt›ndaki çocuklarda görülür (35-37). Hatta Bates ve arkadafllar›n›n rotavirüs saptad›klar› olgular›n %50’den fazlas› ilk 12 aydaki bebeklerdi (35). Ülkemizde yap›lan ve 0-5 yafl aras›ndaki olgular›n de¤erlendirildi¤i çal›flmalarda, rotavirüs saptanan olgular›n içinde ilk 12 ayda olan vakalar›n oran› %26.3-65.4, ilk 2 yafltakilerin oran› ise %46-88.9 aras›nda de¤ifliyordu (5,23). ‹zmir’de yap›lan ve ilk 5 yafltaki çocuklar›n de¤erlendirildi¤i çok merkezli bir çal›flmada, 366 rotavirüs olgusunun %80.7’sinin ilk 2 yaflta, %46’s›n›n 6-23 ay aras›nda, %48’inin ise ilk 12 ayda oldu¤u bildirilmifltir (23).

Gül ve arkadaﬂlar›n›n Kahramanmaraﬂ’ta yapt›klar›

çal›flmada da 0-5 yafl aras›ndaki çocuklar de¤erlendiril- miflti ve rotavirüs saptanan 38 olgunun %26.3’ü ilk 12 ay,

%71’i ise ilk 2 yafltayd› (10). Bulut ve arkadafllar› da Malatya’da ilk 5 yaflta rotavirüs saptanan 52 çocuk içinde ilk 12 aydaki olgular›n, rotavirüs pozitif olanlar›n %65.4’ünü oluflturdu¤unu bildirmifllerdir (5). Daha genifl yafl gruplar›nda bak›ld›¤›nda, ilk 2 yafltaki olgular›n oranlar›

%54.9-72 aras›nda de¤iflmekteydi (31,38). ‹stanbul’da yap›lan, rotavirüs saptanan 42 olgunun yafllar›n›n 2 ay-14 yafl aras›nda oldu¤u çal›flmada, rotavirüs antijeni pozitif saptanan olgular›n %54.9’unun ilk 2 yaflta, %79.6’s›n›n ilk 5 yaflta oldu¤u gösterilmifltir (31). Brezilya’da yap›lan ve 0- 19 yafl aras›ndaki rotavirüs saptanan 87 olgunun de¤erlendirildi¤i bir çal›flmada, olgular›n %72’si ilk 2 yafltayd› (38). ‹lk 5 yafltaki olgular›n de¤erlendirildi¤i çal›flmam›zda 422 rotavirüs olgusunun %43’ü ilk 12 ay,

%70’i ilk 2 yaﬂtayd›.

Rotavirüsün görüldü¤ü aylar co¤rafyaya, daha do¤rusu iklime göre de¤iflmektedir (17). Orta Avrupa ülkelerinde ve ülkemizde oldu¤u gibi ›l›man iklimlerde rotavirüs infeksiyonlar› özellikle k›fl mevsiminde, so¤uk ve ya¤›fll› aylar olan aral›k, ocak, flubat ve mart aylar›nda görülürken, tropikal iklimlerde tüm y›l boyunca görülebilir (5,18,20,32,38,39).

Çal›flmadaki rotavirüslü olgular›n k›fl ve ilkbahar aylar›nda yo¤unlaflt›¤›, s›ras›yla ocak, flubat ve nisan aylar›ndaki rotavirüslü olgu say›s›n›n daha fazla oldu¤u görülmüfltür.

Bak›lan olgular içindeki oranlar›na göre s›ras›yla ﬂubat (%49.6), ocak (%42.8), nisan (%30.5), mart (%26.7) ve aral›k (%22.1) aylar›nda rotavirüs olgular›n›n daha yo¤un olarak saptand›¤› söylenebilir.

200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

0-12 ay 12-24 ay 25-36 ay 37-48 ay 49-60 ay 61-72 ay

ﬁekil 2. Rotavirüs gastroenteriti olgular›n›n görüldü¤ü yaﬂlar›n da¤›l›m›

0-12 ay 12-24 ay 25-36 ay 37-48 ay 49-60 ay 61-72ay

n 182 117 54 23 25 21

Biçer ve ark.

Çocuk Enf Derg 2008; 3: 96-9 J Pediatr Inf 2008; 3: 96-9

98

(4)

Sonuç olarak; çocuklarda en s›k görülen ishal etkeni olan rotavirüsün, özellikle ilk 2 yafltaki ishal olgular›nda bak›lmas›n›n gereklili¤i vurgulanm›flt›r. Rotavirüsün pozitif saptanmas›, etkenin ne oldu¤unun anlafl›lmas› ve bu sayede hastan›n klini¤inin öngörülmesi ve tedavi yaklafl›m›

bak›m›ndan önemli olmas› yan›nda, epidemiyolojik bilgilere de katk› sa¤lamas› bak›m›ndan gereklidir. Gereksiz antibiy- otik kullan›m›n›n önüne geçilmesini de sa¤layacak olan etkenin saptanmas›, yeniden bafllam›fl olan afl›lama çal›flmalar›n›n yayg›nlaflt›r›lmas›na da katk›da bulunabilir.

Afl›n›n, rotavirüs gastroenteriti nedeniyle olan hastaneye yat›fl, acil servise ve muayenehaneye baflvuru gereksinim- lerini anlaml› olarak azaltt›¤› gösterilmifltir (40). Dünya çap›nda yap›lacak bir afl› program› da halk sa¤l›¤›

aç›s›ndan yarar sa¤lay›p, ebeveynlerin iﬂ gücü kay›plar›n›

da azaltabilir.

Kaynaklar

1. Öngen B. Türkiye’de ishal etkenleri. ANKEM Derg 2006; 20: 122-34.

2. Bouckenooghe AR, DuPont HL. Approach to the patient with diarrhea. In: Gorbach SL, Bartlett JG, Blacklow NR (eds).

Infectious Diseases. 3rd.edition. Philadelphia: Lippincott Williams&Wilkins; 2004. p.597-607.

3. Montes M, DuPont H. Enteritis, enterocolitis and infectious diarrhea syndromes. In: Cohen J, Powderly WG (eds). Infectious Diseases. 2nd edition. Edinburgh: Mosby; 2004. p. 477-90.

4. Pickering L, Cleary TG. Approach to the patients with gastroin- testinal tract infections and food poisoning. In: Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL (eds). Textbook of Pediatric Infectious Diseases. 5^thedition. Philadelphia: Saunders; 2004. p.610-45.

5. Bulut Y, ‹ﬂeri L, A¤el E, Durmaz B. Akut gastroenterit ön tan›l› çocuk- larda rotavirüs pozitifli¤i. ‹nönü Üniv T›p Bült 2003; 10: 143-5.

6. Do¤an N, Akgün Y. 0-6 yaﬂ grubu gastroenterit olgular›nda rotavirus varl›¤›. ‹nfeksiyon Derg 1998; 12: 493-5.

7. Hilmio¤lu S,Yüce K. Gastroenteritlerde etken olarak rotavirus aranmas›. ‹nfeksiyon Derg 1994; 8: 163-6.

8. Mete Z, YenenOfi. Gata Haydarpafla E¤itim Hastanesi Çocuk Poliklini¤i’ne sürgün yak›nmas› ile baflvuran çocuklarda rotavirüs araflt›r›lmas›. ‹nfeksiyon Derg 1989; 3: 231-5.

9. Riordan FA, Quigly T. Estimating hospital admissions due to rotavirus gastroenteritis from hospital episode statistics. J Infect 2004; 49: 13-6.

10. Gül M, Garipard›ç M, Ç›ragil P, Aral M, Karabiber H, Güler. 0-5 Yaﬂ Aras› Gastroenteritli Çocuklarda Rotavirüs ve Adenovirüs Tip 40/41 Araﬂt›r›lmas›. ANKEM Derg 2005; 19: 64-7.

11. Giordano OM, Ferreyra JL, Isa BM. The epidemiology of acute viral gastroenteritis in hospitalized children in Cordoba City, Argentina:

an insight of disease burden. Rev Inst Med Trop 2001; 43: 193-7.

12. Bass DM. Rotavirus and other agents of viral gastroenteritis. In:

Behrman RE, Kliegman RM, Jenson HB (eds). Nelson Textbook of Pediatrics.17^thedition. Philadelphia: Saunders; 2004. p.1081-3.

13. Serter D (ed). Virüs, Riketsiya ve Klamidya Hastal›klar›. 1. bask›.

‹zmir: Nobel T›p Kitapevi; 1997; 244-51.

14. Ayd›n A, Çam H, F›ç›c›o¤lu C, M›kla ﬁ: Çocuklarda akut ishaller, Sendrom 1996; 8: 528.

15. Kapikian AZ, Chanock RM. Rotaviruses. In: Fields BN, Howley PM (eds). Fields Virology. 3rd edition. Philadelphia: Lippincott- Raven Publishers; 1996. p.1657-89.

16. Ceyhan M: Viral gastroenteritler, Katk› Pediatri Dergisi 2000; 21: 34-64.

17. American Academy of Pediatrics: Summaries of infectious diseases. Rotavirus infections, “Pickering, LK (ed): Red Book: 2003 Report of the Committee on Infectious Diseases. 26^thedition. Elk Grove Village, IL: American Academy of Pediatrics; 2003. p.534-5.

18. Cook SM, Glass RI, Le Baron CW et al. Global seasonality of rotavirus infections. Bull WHO 1990; 58: 171-7.

19. Hoshino T, Hosokawa N, Yanai M. A study of serum mitochon- drial enzymes in rotavirus and adenovirus gastroenteritis in pediatric patients. Rinsho Byori 2001; 49: 1157-61.

20. Khaustov VI, Shekoian LA, Korolev MB. Virological and serologi- cal characteristics of outbreaks and cases of acute gastroenteritis. Vopr Virusol 1989; 34: 221-5.

21. Johansen K, Bennet R, Bondesson K et al: Incidence and esti- mates of the disease burden of rotavirus in Sweden. Acta Pediatr Suppl 1999; 88: 20-3.

22. Parashar UD, Holman RC, Clarke MJ, Bresee JS, Glass R.

Hospitalizations associated with rotavirus diarrhea in the United States, 1993 through 1995: surveillance based on the new ICD-9- CM rotavirus-specific diagnostic code. J Infect Dis 1998; 177: 13-7.

23. Kurugöl Z, Geylani S, Karaca Y, Umay F, Erensoy S, Vardar F, Bak M, Yaprak I, Özk›nay F, Özk›nay C. Rotavirus gastroenteritis among children under five years of age in ‹zmir, Turkey. The Turkish Journal of Pediatrics 2003; 45: 290-4.

24. Çam H, Gümüﬂ A. Akut gastroenteritli olgularda rotavirus s›kl›¤›n›n de¤erlendirilmesi. Hipokrat Pediatri Dergisi 2003; 3: 127-30.

25. Aflç› Z, Seyrek A, Kizirgil A. 0-6 yafl grubu çocuk ishallerinde rotavirus s›kl›¤›n›n Elisa ve lateks aglutinasyon yöntemleriyle araflt›r›lmas›. ‹nfeksiyon Dergisi 1996; 10: 263-5.

26. Boyce TG. Viral gastroenteritis. In: Beers MH, Berkow R (eds).

The Merck Manual of Diagnosis and Therapy (çeviri). 17^thedition.

‹stanbul: Nobel T›p Kitabevleri; 2002. p.289-90.

27. Dennehy PH. Acute diarrheal disease in children. Epidemiology, Prevention, and Treatment. Infect Dis Clin North Am 2005: 19: 585-602.

28. Karada¤ A, Aç›kgöz ZC, Avc› Z et al: Childhood diarrhoea in Ankara, Turkey: epidemiological and clinical features of rotavirus- positive versus rotavirus-negative cases. Scand J Infect Dis 2005; 37: 269-75.

29. Regagnon C, Chambon M, Archimbaud C et al: [Rapid diagnosis of rotavirus infections: comparative prospective study of two techniques for antigen detection in stool]. Pathol Biol (Paris) 2006; 54: 343-6.

30. Nazik H, ‹lktaç M, Öngen B. Çocukluk Yaﬂ Grubu Gastroenteritlerinde Rotavirüs S›kl›¤›n›n Araﬂt›r›lmas›. ANKEM Derg 2006; 20: 233-5.

31. Ak›nc› N, Erener Ercan T, Yalman N, Eren A, Severge B, Ercan G.

Akut Gastroenteritli Çocuklarda Adenovirüs ve Rotavirüs. Çocuk Enf Derg 2007; 1: 98-101.

32. Biçer S, Bezen D, Sezer S, Yavuzcan D, Akp›nar Tekgündüz S, Ulucakl› Ö, Engerek N, Aldemir S. Acil Çocuk Servisindeki Akut Gastroenterit Olgular›nda Rotavirüs ve Adenovirüs ‹nfeksiyonlar›.

ANKEM Derg 2006; 20: 206-9.

33. Yaman A ÇS, Alhan E, Taﬂova Y, Apan TZ, Aksungur P, Dündar ‹H.

‹shalli çocuklarda rotavirus prevalans›n›n ELISA ve lateks aglüti- nasyon yöntemi ile araﬂt›r›lmas›. ‹nfeksiyon Derg 1997; 11: 279-81.

34. Tünger Ö, Özbakkalo¤lu B, Sürücüo¤lu S, Gündüz T: Akut gastroenteritli çocuklarda rotavirus ve adenovirus tip 40/41 s›kl›¤›n›n araﬂt›r›lmas›. ‹nfeksiyon Derg 2001; 15: 43-6.

35. Bates PR, Bailey AS, Wood DJ, Morris DJ, Couriel JM.

Comparative epidemiology of rotavirus, subgenus F (types 40 and 41) adenovirus, and astrovirus gastroenteritis in children. J Med Virol 1993; 39: 224-8.

36. Kono T, Suzuki H, Imai A et al. A long-term survey of rotavirus infection in Japanese children with acute gastroenteritis. J Infect Dis 1978; 138: 569-76.

37. Steinhoff MC. Rotavirus: the first five years. J Pediatr 1980; 96: 611-22.

38. Carneiro NB, Diniz-Santos DR, Fagundes SQ et al: Clinical and epidemiological aspects of children hospitalized with severe rotavirus-associated gastroenteritis in Salvador, BA, Brazil.

Brazilian J Infect Dis 2005; 9: 525-8.

39. Fruhwirth M, Karmaus W, Moll-Schuler I, Brosl S, Mutz I: A prospective evaluation of community acquired gastroenteritis in paediatric practices: impact and disease burden of rotavirus infection. Arch Dis Child 2001; 8: 393-7.

40. Vesikari T, Matson DO, Dehheny P, et al. Safety and Efficacy of a Pentavalent Human–Bovine (WC3) Reassortant Rotavirus Vaccine. N Eng J Med 2006; 354: 23-33.

Biçer ve ark.

Çocuk Enf Derg 2008; 3: 96-9

J Pediatr Inf 2008; 3: 96-9