ALPINE SKI HOUSE
TEMEL
FOTOĞRAFÇILIK
1
KARANLIK ODA TEKNİĞİ VE
UYGULAMALARI
ALPINE SKI HOUSE
KARANLIK ODADA KULLANILAN SARF MALZEMELERİ
2
Karanlık Odada Kullanılan Kimyasallar ve Hazırlanması
Siyah Beyaz Fotoğraf
Kâğıtları
ALPINE SKI HOUSE
KARANLIK ODADA KULLANILAN SARF MALZEMELERİ
3
Karanlık oda uygulamaları içerisinde bir fotoğ- rafın oluşumunun temelinde film yıkama ve kart baskısı olarak iki farklı kimyasal işlem süreci bulunmaktadır.
Ancak bu işlemlerden önce her iki aşamada da
kullanılacak kimyasal solüsyonların hazır
edilmesini de önemli bir süreç olarak kabul
etmek gerekir.
ALPINE SKI HOUSE
KARANLIK ODADA KULLANILAN
KİMYASALLAR VE HAZIRLANMASI
4
Karanlık odada film yıkama ve baskı işlemlerinde kullanmak üzere banyo olarak da adlandırılan kimyasal eriyikler (solüsyonlar) hazırlanır. Her iki aşamada da geliştirme, durdurma ve saptama banyosu olarak ifade edilen, farklı özelliklere sahip kimyasallar kullanılmaktadır. Bu
kimyasalların hazırlanması da karanlık oda sürecinin önemli bir parçasıdır.
Pratikte kimyasalların hazırlanmasında üç farklı yöntem izlenir.
İlk yöntem, katı haldeki çeşitli kimyasalların farklı miktar ve oranlardaki karışımlarının suda eritilerek hazırlanmasıdır.
İkinci yöntem olarak toz hâlde hazır olarak satılan kimyasal karışımlar belirli bir miktar ve ısıdaki su ile eritilerek hazırlanır
Üçüncü yöntem ise sıvı olarak hazır satılan kimyasalların
kullanılmasıdır. Bu kimyasallara stok banyo da denilmektedir. Stok banyolar, ışık geçirmeyen koyu renkli cam şişe ya da plastik kaplarda hava almayacak şekilde saklanmalıdır (resim 6,8)
ALPINE SKI HOUSE
KİMYEVİ İŞLEMLER
5
Film ve fotoğraf kâğıtlarının duyarkat (emülsiyon) yüzeyinde bulunan ışığa duyarlı gümüş bromürler, pozlama esnasında bir tepkime göstererek aldıkları ışığa göre kararırlar. Bu tepkime sonrasın- da, ışığa duyarlı yüzey üzerinde bir görüntü oluşsa da gözle görülemez.
Görülebilmesi için başka kimyevi işlemler
gerekir. Bu işlemler kısaca Geliştirme,
Durdurma ve Saptama olarak ifade
edilen aşamalardan oluşur.
ALPINE SKI HOUSE
KİMYEVİ İŞLEM BANYOLARI
6
Geliştirme banyoları, genel olarak metol, hidrokinon, pmetilamino fenol, fenidon ve p-fenilendiamin gibi bazı kimyasal maddelerin belirli oranlarda karışımlarından oluşur. Geliştirme işlemi esnasında, emülsiyonda ışık gören gümüş bromürler ayrışarak metalik gümüş hâline geçerken, gümüşten ayrılan bromür ise geliştirici solüsyonun eriyiği içine karışarak yüzeyden ayrılır. Böylece film ya da kâğıt üzerinde pozlanan gizli görüntü yüzeyde açığa çıkar.
Durdurma banyosu geliştirme banyosu ile başlayan kimyasal tepkimenin, yüzeyin solüsyondan temizlenerek sona erdirilmesini sağlar.
“Geliştirme işlemi bazik bir ortamda ilerler. İşlemi durdurmak için asit ortamı gereklidir. Aksi hâlde gelişme kontrol dışı devam eder ve lekeler oluşur. Durdurma işlemi için kâğıt tabanlı fotoğraf baskılarında kağıdın emme özelliği nedeniyle asitli bir durdurucu şarttır.
Saptama, sabitleme veya fiksaj gibi terimlerle de ifade edilen üçüncü banyo işleminde ise ışık almayan bölgelerdeki gümüş bromür parçacıkları, saptama banyosu ile tepkimeye girerek gümüş tiyosülfata dönüşerek emülsiyon yüzeyinden uzaklaşır. Böylece film ya da kağıt emülsiyonunda ortaya çıkarılan görüntü hem sabitlenir, hem de ışık duyarlılığı ortadan kalktığı için emülsiyon artık ışıktan etkilenmez.
ALPINE SKI HOUSE
GİZLİ GÖRÜNTÜ (LATENT IMAGE)
7
Fotoğraf çekildikten sonra fotoğrafik du-
yarkatta, pozlama sonucunda oluşan ancak gözle görülemeyen görüntü.
Duyarkattaki gizli görüntü, film ve kâğıt
üzerinde geliştirme banyosunda; algılayıcıda ise işlendikten sonra gerçek görüntüye
dönüşür.
KARANLIK ODADA KULLANILAN EKİPMANLAR
ALPINE SKI HOUSE
SEYRETME İŞLEMİ
8 Stok olarak tabir edilen geliştirme, durdurma ve saptama banyoları film yıkama ya da baskı işlemi için hazırlanırken prospektüsünde belirtilen (1/1, 1/2, 1/4, 1/9, 1/19 gibi) oranlarda su ile karıştırılarak seyreltilir. Su ve kimyasalın toplam miktarı yapılacak işleme göre belirlenir. Örneğin bir adet film yıkanacaksa yaklaşık 300 cc karışım hazırlanırken, iki ya da daha fazla film yıkanacaksa miktar buna göre katlanır.
SEYRELTME (İNG. DİLUTİON)
ÇÖZÜCÜNÜN NİCELİĞİNİ ARTIRARAK ÇÖZÜNENİN
DERİŞİMİNİ AZALTMA İŞLEMİ.
ALPINE SKI HOUSE
SOLÜSYON ISISI
9 Banyo olarak ifade edilen bu kimyasal solüsyonların hazırlanmasında miktar kadar çok önemli bir değişken de solüsyonun ısısıdır. Genelde 20°C ısıya sabitlenmeye çalışılır.
Ancak kullanım kılavuzları incelendiğinde, 18-24°C arası limitler dâhilinde kabul edilmektedir.
Eğer ısı istenen seviyeye getirilemez ise, film ya da kağıdın kimyasal işlemde bırakılma süreleri de ısıya bağlı değişiklik gösterdiği için süreler tablolara bakılarak belirlenir.
Gerek film yıkama gerekse baskı işlemlerinde sonuca doğrudan etki eden faktörler olarak; filmin marka ve Asası, kimyasalın marka ve seyreltme oranları, ısısı ve işlem süresine ilişkin değişkenlerdir. Bu değişkenlerin hesaplanmasında bu ürünleri satan firmaların hazırladıkları prospektüslerde kullanılan tablolardan yararlanılır.
Üretici firmaların sunduğu tablolarda tavsiye edilen sürelere uyulmadığı takdirde görüntüde renk ve tonlamalarda bozulmalar oluşacaktır
ALPINE SKI HOUSE
KAĞIT SEÇİMİ
10 Kullanıcı baskı yapmak istediği negatifin kontrastlık durumu ve grenliliğinin yanı sıra, baskı için istenen kağıdın yüzeyinin mat ya da parlak oluşu, dokulu ya da düz oluşu, tabanının kâğıt ya da plastik, polietilen vb. sert maddelerden oluşu ve istediği boyuta, kalınlığına ve hızına göre kâğıt tercihinde bulunabilir.
Siyah beyaz fotoğraf kâğıtlarının da tıpkı filmlerde olduğu gibi ışığa duyarlı (emülsiyon) ve taşıyıcı olarak ifade edilen iki farklı yüzeyi bulunmaktadır. Taşıyıcı taban yüzeyi ışığa duyarsızdır.
Kâğıt tabanlı fotoğraf kâğıtları, geniş ton dağılımı ve duyarlılığı nedeniyle yüksek kalite baskı yapma olanağı sağlar. Bunun yanı sıra daha uzun süreli dayanma özellikleri tercih sebepleridir.
Baskıda kolayca kıvrılmaları, kurutma zorlukları ve çok kimyasal tutmaları olumsuz özellikleridir. Plastik tabanlı olarak ifade edilen kâğıtlar ise polietilen malzemeden üretilirler. Düz durmaları, banyo, yıkama ve kurutma sürelerinin kısalığı kullanımda avantaj sağlarken uzun ömürlü olmamaları nedeniyle arşiv amaçlı kullanımı sınırlıdır
ALPINE SKI HOUSE
KONTRASTLIK
11 Fotoğraf kağıdının özelliklerden biri de kontrastlık derecesidir.
Kontrastlık derecelerine göre kâğıtlar 0-5 arasında numaralara göre sınıflandırılır. 0 en düşük, 5 en yüksek kontrastlık oranının simgeler. Düşük kontrastlı bir sonuç elde edilmek isteniyorsa 0-1 numara, ortalama bir değer için 2 ya da 3 numara, yüksek kontrastlı bir sonuç elde etmek için ise 4-5 numaralı kartlar tercih edilir. “Yumuşak (soft) kartlar tam siyahtan evvel uzun bir gri ton sıralaması verirler. Bu tip kâğıtlar baskıda tam siyah ve tam beyazı verebilmek için uzun süreli poz gerektirir. Diğer taraftan daha yüksek kontrastlı kâğıtlarda çok az gri ton gözükür. Kısa poz süreleri gerektirirler. (resim6,10)
Kontrast (contrast)
En açıktan en koyu tona geçinceye kadar bir film ya da fotoğraf kağıdında ara gri tonlarının varlığı ya da yokluğudur. Kontrastı etkileyen öğeler ise konunun aydınlatılma oranı, objektifin
özellikleri, duyarlı malzemelerin özellikleri, banyo edilme oranı, kullanılmakta olan agrandisörün özellikleri, kullanılan kontrast özelliği ve yüzey dokusudur.
ALPINE SKI HOUSE
KONTRASTLIK DERECESİ
12 Genel olarak baskıda kartın kontrastlık oranına ilişkin yapılacak tercihlerde negatifin kontrastlık derecesi belirleyici bir unsurdur.
Negatiflerin düşük ya da yüksek kontrast derecesine sahip olması özellikle koyu ve gölgeli alanlar ile bol ışıklı alanlar arasındaki yoğunluk farklılığına dayanır
Siyah beyaz baskıda kullanılan önemli bir kâğıt türü de Multigrade ya da Polikontrast olarak ifade edilen kâğıtlardır. Bu kâğıt türü ile yapılan baskının en önemli özelliği agrandisöre takılan filtreler aracılığı ile kağıdın kontrastlık oranının değiştirilebilmesidir. Aynı kâğıt sert bir etki isteniyorsa yüksek kontrast, yumuşak bir etki isteniyorsa düşük kontrast olarak kullanılabilmektedir.
Pratikte sıklıkla orta sertlikteki kartlar kullanılır. Yüksek ve düşük kontrastlı kartlar fazla kullanılmadıkları için maliyetleri de yüksektir.
ALPINE SKI HOUSE
MULTİGRADE KÂĞITLAR
13 Siyah-beyaz agrandisörler ile Multigrade baskı yapılabilmesi için agrandisörün teknik özelliklerinin buna uygun olması gerekir. Bu agrandisörler ile baskı yapabilmek için ayrıca Multigrade filtre seti kullanılması gerekir. Renkli agrandisörlerde ise kendi filtre sistemleri kullanılarak Multigrade baskı yapma olanağı sağladığı için harici bir filtre setine ihtiyaç duyulmaz.
Multigrade kâğıtların yapısal olarak bir farkı, çift emülsiyonlu olmalarıdır. “Biri mavi renge duyarlı yüksek kontrast emülsiyon, ikincisi ortokromatik yeşil ve maviye duyarlı düşük kontrast emülsiyondur. Bu kâğıtlarla birlikte sarı filtre kullanıldığında mavi ışığı emer. Yeşile duyarlı emülsiyon pozlanarak düşük kontrast bir etki oluşur. Mor filtre ise, yeşili geçirmeyip mavi ışığı geçirerek maviye duyarlı emülsiyon pozlanmasıyla da yüksek kontrast görüntü oluşur. Bu kartlar ile çalışırken güvenlik ışığı da kırmızı yerine turuncu olmalıdır.
ALPINE SKI HOUSE
FOTOĞRAF KAĞIT BOYUTU
14 Fotoğraf kâğıtları arasında tercihleri belirleyen faktörlerden biri de boyuttur. Baskı boyutu fotoğrafın kullanılacağı yer ve amaca göre değişiklik gösterebilir. En sık kullanılan kâğıt boyutları 18x24, 20x30, 30x40, 40x50 ve 50x60 cm’dir. Ancak karanlık odada büyük boy bir kâğıt kesilerek daha küçük bir boyuta dönüştürülebilir. Kullanıcılar bu boyutlara göre 10, 25, 50 ve 100 adet olarak hazır kutu ve zarfların içinde bulunan kâğıtları bütçesine ya da yapacağı baskı adedine göre temin edebilir.
