Serum Trigliserit, Total Kolesterol ve HOL- Kolesterol Düzeyleri

FABAD Farın. Bil. Der.

13, 493 - 499' 1988

FABilD J. Plıarm. Sd.

13, 493 - 499, 1988

Oral yolla Askorbik Asit Alan

Kişilerde Sigara Kullanımına Bağlı

Serum Trigliserit, Total Kolesterol ve HOL- Kolesterol Düzeyleri

Serpil GÜLENÇ ^(*) Serpil NEBİOGLU (*')

Özet : Bu çalışmada, sigara ~çen ve d.çmıeyt.nlerde serum t:rigliserİ't, total kolesterol ve HDL-Kolesterol düzey1'eııine askorıbik. asidin etkisini tayin etmek amaçlandı. Gönüllü kişilere 2 ay sürıesince 2 g/gün Vi- tamin C verildi. Kan öm·elkleri başlangıçta, C Vitamini, uygulamasından

1 ay ve 2 ay sonra toplandı.

Serum trigliserit ve total kolesterol düzeyleri ·sigara içen ve içme-

yenl~de anlamlı olarak düşmektedir. Serum HDL-kolesterol düzeyleri her iıki gurupta da anlamlı olarak 'artmaktadır.

Askorıbiık asit uygulamasından sonra .kan lipit düzeylerindekdı aza-

lış ve HDLJkolesterol düzeylerindeki artış göz önüne alınırsa, Vita- min C'ni,n ika~diovas:küler hastalıklarda koruyucu v.e rtedavi edici etki- si olduğu ileri sürüle bilir.

Teslim Talihi : 14/5/1986

Yayına Kı.bul Talihi : 7/9/1988

(*) An·kara Üniversitesi Eczacılık Faıkültesi Biyokimya Anabilim Dalı.

SERUM TRIGLYCERIDE, TOTAL CHOLESTEROL AND HDL-CHOLESTEROL LEVELS IN SMOKING VOLUNTEERS

TAKING ASCORBIC ACID ORALLY

Summary : in this study it was ·aimed to determine the effect of ascorbic :acid -On serum triglycerıide, total .cholesterol and HDL-choles- terol levels -batlı in smokers and nonsmokers. The volunteers were given 2 g Vitanıin C darily far 2 months. Blood samples w-ere collec- ted in thıe heginning, 1 month and 2 months after __ Vitamin C admi-

niıstration.

The serum triglyceride and total choleısterol levels were decreased significantly batlı :in :smokers and nonsmokers. The serun1 HDLcho- lesterol levels tincreased significantly ,in_ iboth groups.

'Considering the de.crease in ıblood lipid levels and increase in HDLcholesterol levels afüer ascorbic acid administration, it can be suppos:ed that Vitamin C may have protective and cuııing effects on carcliovasoular disorders.

GİRİŞ

c

nın 'kobaylarda ikan .trigliserit dü- zeyini azalttığı ve plazmanın lipaz enzimi aktivıitesini artırdığı belir-

tilmiştlr (!).

Sigara iÇ"enlerde serum triglise- rit ıdüzeyler1nin ıdıaha yü:kseık: ol-

duğu b.iıldirilmiştir. Buna neden olarak önceleri si.gara içenlıer ve

ıi.çmeyenler arasında ağızdan alınan yağların işlenme biçiminde fark-

lılııkların olduğu ileri sürülüyordu.

Anca!k bugün bunun gastrik boşa­

lım farklılıklarından dolayı oldu-

ğuna inanılmaktadır (2).

C Vitamininin, kan kolesterol

·düzeyi yüksek olan kişilerde önce kolesterolün mobilizasyonunu sağ_

laıdığını daha sonra da ıkolesterol

düzeylerini anlamlı bir şekilde dü-

şürdüğünü ·kanıtlayan çalışmalar

vard1r (1). Araştırmacılar, ¹koleste- rolün C₇ ıkonumundan h~droksi:las­

yonu üzerine Vi·tamin C'nin etik.isi~

ni befülemişlerdir (3, 4).

Kolesterol, ~en ·etkin olarak plaz_

madaki bir lipoprotein fraksiyonu olan Yüksek Dansiteli Lipoprotein (HDL) tarafından dokula"dan alı­

narak HDL..kolesterol şeklinde -ka-

racıgere taşınmakta ve önceHıkle

safra ile atılmaktadır (5, 6). Plaz_

ma HDL-kolesterol düzeyi geneJ olarak kadınlarda erkeklerden da- ha yüksektir (7, 8). HDL.ckolesterol düzeyinin ı~k, yaş, kalıtım, şi;şrnan­

lrk, izlenen diyet, gebelik, fiziksel

aktivite, sigara, alkol ve

ilaçların ;kullanımı ile

!endiği saptanmıştır (9, 10).

bazı

etki_

Fazla miktarda sigara ~çen kişilerde plaz- ma HDLdüz·eyinde azalma ^·olduğu ve iskemik kalp hastalığının oluş­

ma risldnin arttığı gözlenmiştir (11).

Akut ^·sıigara içiminin HDL-'koles1e_

rol düzeyini ortalama 6 mg/dl dü-

şürdüğü ıkanıtlann11ştır (11).

Sigara içimj HDL'nin Apo A-1 ve Apo A-2 komponentlerinde de azalmaya neden olmaktadır (12).

Yaptığımız çalışmada, C Vita- mininin 2 ay ·süresince 2 g/.gün dozda alımının, kan .trigliıserıit, 1:0- tal kolesterol ve HDL_,kol¹esterolü üzerinde olan etkilerJni -incelemek

amaçlanmıştır. Ayrıca yukarıdakl

parametrelerin ^C Vitamini alımı

süresince sLgara içen ve içmeyen- lerdeki ·değ~şimlerıi de ortaya ko-

nulmuştur. Çalışmamıza denek ola_

rak katılan kişiler aynı yaş gru- bunda olduğu için yaşa bağlı ola- rak inceleme yapılmamıştır.

GEREÇ VE YÖNTEMLER

Çalışmalar sırasında spektrofo- tometre (Pye Unicam SP 8-100 UV), santrifüj (Hettich Typ 2009-61487), su baTiyosu (Grant), vorteks, ^miıkro­

pipet giibi araçlar kullanıldı.

Kimyasal maddeler Merok, Sig- ma, J.T. Bak·er firmalarından te- min edildi.

Araştırmamıza gönüllü olara'k katılan Ankara ve Gazi Üniversi1:e- si Eczacılık Fakültesi öğrencilerine

2 ay süre ile 2 g/ gün dozda C Vi- ' tamini tabletleri eşiıt arahklarla verildi. Öğrencilerin kan örnekleri C Vitamini! alımına başlamadan

önce, başladıktan 1 ay ve 2 ay son- ra, ikol venalarından sabah aç kar_

nına alındı. Alınan !kan 1 saat bek- letildikten sonm 3000 rpm de 5 da- kika santrifüj edilerek serumun

ayrılması sağlandı.

Gönüllü olar.ak deneyimize ka-

tılanların günde içtikleri sigara sa_

yılan belirlenmiş o/o 52.6 sının si- gara içtiği, ·o/o 47.3 ünün içmedriğıi saptanmıştır. En fazla sigara içen

kişinin günde 20 s~gar.a :içtiği, di_

ğerlerinin de 1-10 adet içttkleıi: gö_

rülmüştür. Araştrrma konusu pa- rametrelerin alkol ·kullanımından

da etkilenmeleri nedeni ile, ,gö~ . nüllülerin alkol ^alımları da sap_

tanmış, içlerinden sadece birinin alkol kullandığı helirlenmiştıir. Gö- nüllülerin diyetlerinde en büyük

oranı karbonhidratlar oluşturuııken yağ ikinci sırayı almaktadır ve pro- teini yeterli miktarda alabi¹len çok az !ki'Şinin bulunduğu tesbit ediL

miştir.

Gönüllü gurubunun aynı or- tam·da yaşamaları nedeni ile, diyet_.

leriırrin hemen hemen aynı olması,

benzer stresli ortamda bulunmala_

rı, spor ve sosyal faaliyetlerinin

aynı olması belirgin bir standardi- zasyonun oluşmasına olanak ver_

m-iştir.

Yöntemler

Plazma iskorbik asit düzey ..

}eri Denson ve Bowers'i,n meta_

du (13) modifiye edilerek, serum trigliserit Kessler-L,ederer Fletcher metodu (14), total kolestfü·ol Zaok metodu (15), HDL!kolesterol Lo- pes-Virella ve arkadaşlarının me- todu (16) ile tayin ~dilmiştir.

BULGULAR

Gönüllü gurubunu oluşturan 61 kişi sigara içenler ve içmeyenler olarak ıiıkiye ayrıldıktan sonra, İn­

celenen parametrelerin ortalama-

ları ve istatistiksel değerlendirme­

le:ıi.i tablolar halinde gösterilmiştir.

Tablo I Sigara içen ve içmeyenlera.e oral askorbik asit alımına bağlı ola- rak plazma askorbik asidinin değişimi (mg/100 mi).

Plazma aakorbik _{asi ti}

1 N _Başlangıç

:

,,

p )0.05 p>o.05 - ^·-~~·--

Sigara içmeyen> ~14 o. 12 ±. o.ıı 0.84 ± 0.13 0.85 ± 0.06 1

p (O.Ol p(0.01

Tablo II : Oral askorbik asidin sigara içıen ve içmeyt!nlerde serum triglise-

ıidine etkisi (mg/100 mi)

Serum trigliseridi

N Başlangıç ı. ay 2. ay Sigara içenler 14 139.15± 9. 70 130.83±10.85 117 .02±11. 58

p,(ü.001 p<o.001 Sigara içmeyen 18 1~7.36±11.33 128.03;tll.83 118. 5 5±1063

l. p <-_V•~~~

"<-..=r--

Tablo III : Oral askorbik asidin sigara içen ve içmeyenlerde serum total kolesterolü üzerine ıetkisi (mg/100 mi)

Serum total kolesterolü

N Başlangıç ı.ay 2 .ay

Sigara içenler 20 276. 97±41. 41 257. 37±28. 75 233.75±.35.71

p >0.05 p(o~ool--

Sigara içmeyen

.,

ı

p <.. 0.05 p(?.001

Tablo iV : Oral askorbik asidin sıigara içen ve içmeyenlerde serum HDL- kolesterolü üzerine etkisi (mg/100 mi)

Serum HDL-kolesterol

N Başlangıç

Sigara içenler 17 53.17;t6.37

Sigara içmeyen

ı -~

14 s3.44z3.98

Plazma asko!'bik asidi sigara 'içmey:enlerde başlangıca göre 1. ay (p<0.01) ve 2. ay {p<0.01) sonun- da anlamlı bir şekilde yükselirken,

sigara içenlerde başlangıca: göre 1 ay (p>0.05} ve 2. ay (p>0.05) so- nunda fark anlamsızdır (Tablo I).

Serum trigliseridi sigara içen- lerde ve içmeyenlerde başlangıca

gör.e, 1. ay (p<0.001) ve 2. ay (p<0.001) sonunda anlamlı bir şe­

kilde azalmıştır (Tablo II).

Serum total kolesterolü sdgara içmeyenlerde başlangıca .göre 1. ay (p<0.05) ve 2. ay (p<0.001) ısonun­

da anlamlı bir azalış göstermiştir

Sigara içenlerde ise başlangıca gö.

re 1. ay sonunda (p>0.05) anlam-

sız, 2. ay sonunda (p<0.001) anlam-

lı bir ş:eıkilde azalmıştır (Tablo III).

Serum HDLıkolesterolü sigara içmeyenlerde ve içenlerde başlangı­

ca göre, 1. ay (p<0.001) ve 2. ay (p<0.001) sonunda anlamlı bir şe­

kilde artmıştır (Tablo IV).

TARTIŞMA

Araştırıcılar ağız yolu ile günde g Vdrtamin C nin alımından sonra sernm lipitlenini çalışmışlar ve Vi.

ı.ay 2.ay

56 .81±6. 28 58. 56.±5. 23 :ıı

<

58.04;t3.87 61. 70j:3.82

P( 0.001 P( O.Oül

tamin C'nin mega dozunun s:erum trigliserit, total koles.terol ve HDL kolesterolü üzerinde anlamlı •etkisL nin olmadığım bi1dirmişleroor (17).

Diğer bir araştırıcı ,gurup, 3 hafta süresince günde 3 g Vıi.tamin

C'yr sağlıklı kişilere verdiklerinde, plazma trigliseritlerinde:ld. ¹azalışın, istatistİ'ksel olarak anlamlılık gös.

terdiğini ve % 12.6 lık düşme gö.

rüldüğünü saptamışlardır. Aynca plazma kolesterolündeki azalışın

da anlamlı olduğunu, HDL-koleste- rol düzeyindeki artışın % 14.9 civa.

nnda olduğu ve anlamlılık göster -

di·ğini bildirmişierdir (18). Araştır­

macılar, plazma askorbik asirt dü- zeylerini sigara içen erkeklerde iç- meyenlere göre anlamlı olarak dü-

şüık olduğunu bildirmişlerdir (19).

Biz yaptığımız araştırmada,

idrar oksalik asit itrahını artırma-.

<lığı dçin emniyetli sınırlar içinde

olduğunu daha önce saptadığımız

2 g Vıitamin C'nin yaptığı değişim­

leri inceledik (20). Plazma as¹korıbik

asidi, sigara içmeyen gurupta an-

lamlı ibiır şekilde artarJcen sigara içen gurupta anlamlı bir değişme olmamıştır.

Asko:rıbik asid~n serum trigli- serit düzeyleri üzerindeki değişim­

}erini ·sigara içen ve içmeyenlerde (p<0.001) düzeyinde anlamlı buL duk (Tablo il). Günde 2 g'lık C VL tamini uygulanması serum triglise- ridlerÜlJi anlamlı bir şekilde düşür­

müştür.

Serum total 'kolesterol düzey_

lerindeki düşüşlerin, sigara .içme- yenlerde hem 1. ay hem de 2. ay sonunda anlamlı (p<0.05), (p<

0.001) oluşuna karşın, siga- ra içenlerde sadece 2. ay sonun- daki düşüş anlamlılık göstermek- tedir (p<0.001). Fakat günde 2 g', lıık askorbik asit dozu, hem si:gara içenlerde hem de içmeyenlerde se- rum HDL-.lcolesterol düzeyleri üze-

ıinde anlamlı artışlar yaratn1akta-

dır (Tablo III, iV).

Sonuçlarımız·dan görüldüğü gi_

bi, .günde 2 g'lık askorbik asıit do- zu, özellikle sigara .içenlerde ancak 2 ay süre ile kullanıldığında total kolesterol düzeylerinde anlamlı bir

düşüşe neden olabilmektedir.

Sonuç olarak askorbik asit alı­

mı ile "plazma asıkorbik asidi, si- gara içm¹eyen ıkiŞ'ilerde artmış, sıL

gara içenlerde ise değişm·emiştir.

Serum lipitleri ise sigara ·içimi- ne bağlı olmaksızın C vitam·ininin beklenen antiaterojeniık et,kisi doğ­

rultusunda değişiklik göstermiştir.

kskoı:bik asit uygulamasından son- ra serum trigJ.iseridi ve total kol'es- terolü azalırken, HDL-kolesterolü

artış göstermiştir. Ancak total ıko­

lesteroldeki anlamlı düşüş sigara içmeyenlerde hemen ·Hk ay sonun-

da gözlenirken sigara içenlerde as- korbik asit tüketiminin daha faz_

la olmasından ya da bu kişilerde

doku satürasyonuna -daha geç ula~

şılmasından ·kaynaklanıyor olabilir.

KAYNAKLAR

1. Ginter, E., «Marginal Vitamin C deficiency, lip~d metaiboli,sm and atherogonesis», Adv. Lipid Researcb, 16, 167-220, (1978).

2. Baggie, G., Fellin, R., Baiocchi, M.R., «Relationships betweıen

triglyceride-rich lripoprotein (Cbylomicrons and VLDL) and HDL₂ and HDL₃ in tbe posL prandial phase in humans», Atheroscloresis, 37, 271-276,

(1980).

3. Ginter, E., Bobek, P., Kubec, F.,

« Vitaınin C 'İn the control of hypercholesterolemia in man», Hanek, A. (Ed), Vitamin C, New Clinical appl.icati:ons in Im- munology, Lipid metabolism and cancer Bem, 137-152 (1982).

4. Bjorkhem, I., ICallner, A., «H·e- patic 7 a:-hdyroxylation of cho- Iesterol in ascorbate-deficient and ascorbate-supplemented guinea pigs», J. Lipid Res., 17, 360-365 (1976).

5. Levy, R.L., Rij·kind, B., «The

structurıe and meta:bolism of higb density lipoprote~ns, a status report», Circulation, 62 (4), 60-65 (1980).

6. Grundy, S.M., Kern, F.J., «Work- shop on regulation of hepa.- tic cholesterol and bile acid

nıetabolisın)), J. Lipid Res., 21, 496-504 (1980).

7. Barclay, M., Barclay, R.K., Shipski, V.P., «High density lipoprotein concentrations in men and wom·en», Nature, 200, 362-363 (1967)

8. Anderson, D.W., «High density lipoprotein cholesterol the variable components», ^Laııcet, I, 819-820 (1978).

9. Wallace, R.B Runninghake, D.B., «Alterations of plasma HDL-cholesterol levels associ- ated with consurnption of se- lected medications>>, Circula_

tion, 62 (4), 77_80 (1980).

10. Crlqui, M.B., Wallace, R.B., Heiss, G., «Cigarette smoking and plasrna HDL-cholesterol», Circulation, 62, 70-73 (1980).

11. Doyle, J.T., Dawber, T.R., Kan- nel, W.B., «The relati:onship of siga:rette smoking to coronary heart disease, J. Am. Med. Ass.

(JAMA), 190 (10), 108-112 (1964).

12. Berg, K., Börresen, A.L., Dah-

lıen, G., «Effect of smdkıing on serum levels of HDL apopro- teins», Atherosclerosis, 34 (3), 339_343 (1979).

13. Denson, K.W., Bowers, E.F.,

<{The determination of ^ascorıbic acid in W.B.C., A compari,son of W.B.C. ascorbic acid and phenolic acid excretion in ^ıel­

·derly patıiıents», Clin. Sci., 21, 157-162 (1961).

14. Sigma Technical Bulletin, <{The

·Quantıitativıe ¹Colorimetric de_

termination of !triglycerides in plasma», Sigma Chemical Cam-

pany, Saint Louis, Missouri, USA, No: 405 (1978).

15. Özkan, K., Türkvan, M., Klinik:

Biyokimya Laboratuvar El Ki_

tabı, Bursa, Bursa Üniversite_

si Tıp Fakültesi Yayınlan, Na:

2, 122-125 (1970).

16. Lopes-Wrella, M.F., Stone, P., Ellis, S., Colwell, J.A., {{Choles_

terol determination d,n high_

density lipoproteins separated by three diff:;!rent methods», Clln. Chem., 23 (5), 882-884 (1977).

17. Johnson, G.E., Obenshein, S.S., {{Nonresponsiveness of serum high ,den·sity _ lipoprotein - cho- lesterol to high dose asco:rbic acid administration jn normal men», Amer. J. Clin. Nıutr., 34, 2088-2091 (1981).

.18. Fidanza, A., Audisio, M., {{Vi_

rtamin C and cholesterol», Hanek, A. (Ed.), Vitamin C,

Ne"lır Clinical AppHcations in Immunolog·y, Lipid m\2tabolism and cancer, Bcrn, 153-171 (1982).

19. Broo¹k, A. 'Grimshaw, J.J., «Vi_

1:amin C concentration of plas_

ma and leucocytes as re la ted

1to ·smofoing habit, age, and se:x of humans», Am. J. Clin. Nutr., 21 {il), 1254-1258 (1968).

20. E:rden, F., Hacısalihoğlu, A., Ko_

çer, Z., Şimşek, B., Nebioğlu,

S., «Effect of Vitamin C intake on whole blood plasrna, leu_

cocytıe and urine oxali'c aoid l·e- vels », Acta, Vi·taın. Enzy., 7 {1-2), 123_130 (1985).