Kuzey Kıbrıs İş Yaşamı
Hazırlayan
www.kredocyprus.com – 0392 223 42 01-0542 877 40 04
Sorularınız için bizimle iletişime geçmeye tereddüt etmeyiniz …
T : +90 392 223 42 01 F : +90 392 223 44 41 M: +90 533 860 35 17 - +90 542 877 40 04 E : [email protected]
W : www.kredocyprus.com
A : Şaziye Hacı Maltızlar Sok. No: 2/1, Ortaköy,
Lefkoşa – KIBRIS
MACROEKONOMİK GELİŞMELER
2010 2011 2012 2013 2014
GSMH (Cari Fiyatlarla Milyon TL) 5.649,5 6.559,2 6.915,8 7.579,4 8.621,3
GSMH (Milyon $) 3.750,6 3.908,5 3.840,8 3.969,5 3.932,0
Reel Büyüme Hızı (%) 3,7 3,9 1,8 1,1 4,3
Türkiye 9,2 8,8 2,1 4,2 2,9
GKRY 1,4 0,3 -2,4 -5,4 -2,3
Kişi Başına GSMH ($) 14.703 15.404 15.038 15.302 14.942
Enflasyon Oranı (%) 3,3 14,7 3,6 10,2 6,5
Bütçe Açığı (Milyon TL) -493 -447 -180 -411 -355
Nüfus 277.680 283.281 292.129 301.988 289.252
İstihdam 93.498 97.103 96.539 97.867 103.149
İşsizlik Oranı (%) 11,9 9,7 8,7 8,4 8,3
Genç Nüfustaki İşsizlik Oranı (%) 24,8 23,1 24,0 23,0 20,3
İhracat (Milyon $) 96,4 152,9 122,4 120,7 134,0
İthalat (Milyon $) 1.604,1 1.699,9 1.705,3 1.699,4 1.784,3
Dış Ticaret Dengesi (Milyon $) -1.507,7 -1.547,0 -1.582,9 -1.578,7 -1.650,3
Turist Sayısı 902.390 1.022.089 1.166.186 1.232.753 1.366.077
Yatak Sayısı 16.947 19.162 19.867 18.766 19.276
Öğrenci Sayısı 43.261 47.063 55.494 62.726 75.489
Üniversite Sayısı 6 7 8 9 10
Kaynak: TC Yardım Heyeti 2014 Ekonomi Durum Raporu
GSYH - 2014
İşletme Türleri
• Sahiplik Yönünden İşletme Türleri
• Özel İşletmeler
• Kamu İşletmeleri
• Karma İşletmeler
• Hukuki Yapıları Yönünden İşletme Türleri
• Gerçek Kişi İşletmeleri
• Tüzel Kişi İşletmeleri
• Faaliyet Alanlarına Göre İşletme Türleri
• Ticaret İşletmeleri
• Hizmet İşletmeleri
• Üretim (Endüstri) işletmeleri
Hukuki Yapı İşyeri sayısı %
Şahıs işletmesi 7,075 58.0
Adi Ortaklık 131 1.1
Kollektif/ Komandit 155 1.3
Limited 4,533 37.1
Kooperatif 135 1.1
Diğer 176 1.4
Toplam 12,205 100.0
Hukuki Yapıya Göre İşyerlerinin Dağılımı
Kaynak: Devlet Planlama Örgütü (Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı, 2012)
İşyerleri (Yerel Birim) Çalışan Sayısı Çalışma
Grubu
Adet % Adet %
1-5 10,141 83.1 19,523 30.7
6-10 1,040 8.5 7,734 12.2
11-20 562 4.6 8,076 12.7
21-50 330 2.7 10,022 15.8
51+ 132 1.1 18,242 28.7
Toplam 12,205 100.0 63,598 100.0
Çalışma Gruplarına Göre İşyerlerinin Dağılımı
Kaynak: Devlet Planlama Örgütü (Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı, 2012)
İŞİNİZE UYGUN YAPIYI SEÇİN
• ŞAHIS İŞLETMESİ/ SERBEST MESLEK
• KOLLEKTİF/ KOMANDİT ŞİRKET
• LİMİTED ŞİRKET
• KOOPERATİF
• BANKA
• YABANCI ŞİRKET (ŞUBE ŞİRKET)
• ULUSLARARASI İŞLETME ŞİRKETİ
• SERBEST BÖLGE ŞİRKETİ
ŞİRKETİNİZİ VE İSMİNİ KAYDETTİRİN
• Şirketler Mukayyitliği
• Şirket Kaşesi
• Gelir ve Vergi Dairesi
• Basımevi / Matbaa
• İlgili Meslek Odası
• Belediye
• Çalışma Dairesi
• Sosyal Sigortalar Dairesi
• İhtiyat Sandığı
İZİNLER VE ODA KAYITLARI
• İthalat & İhracat
• Sanayi Üretimi
• Perakendecilik
• İnşaat
• Hizmet
– Mimar/Mühendis – Avukat
– Doktor
– Kuaför/Berber
– Esnaf
YÜKÜMLÜLÜKLER
- Vergi
- KDV
- Gelir Vergisi
- Kurumlar Vergisi
- Belediye Meslek Vergisi
- Sosyal Güvenlik
Vergi Stopajları
Stopaj Oranı % (Diğer/TC)
Maaşlardan P.A.Y.E. Matraha Göre
Yabancıların serbest meslek kazançlarından 20/5
Patent hakları için yabancılara ödenen 10
Yabancı sanatkârlara ödemelerden 10
İthal edilen bazı ticari ürünlerden 4
Hava parası için ödemelerden 20
Tarım ürünleri için üreticiye yapılan ödemelerden
- Kuru tarımda 1
- Hayvancılıkta 2
- Sulu tarımda 3
Taşınmaz mal alım ve satımı yapanlardan satış bedeli veya rayiç hangisi yüksek ise
üzerinden saptanan safi kazancın 20
Tüzel kişilerin banka faizi gelirlerinden 12
Gerçek kişilerin banka faizi gelirlerinden 10
Temettülerden 15
Dağıtılmayan kurum kazancından, yabancı kurumlar dahil 15
Kira gelirlerinden 10
Yerel Banka ve Kooperatifler dışındaki kaynaklardan alınan borçlar için ödenen
faizden 20/10
Yat ı r ı m Te ş vik Sistemi
Yatırım Teşvik Belgesi
Yatırım İndirimi (%100, 200)
Gümrük Vergisi ve Fon Muafiyet
Makine ve Teçhizat Alımında KDV Muafiyeti
Arazi Arsa ve Bina Temini
Fon Kaynaklı Kredi
İnşaat ruhsatı ile ilgili vergi, resim harç gibi muafiyetler
İpotek İşlemleriyle İlgili Harç İndirimi
Sermaye Artırımları İle İlgili Pul Vergisi İndirimi
Yatırım indirimi %50
Amortisman İndirimleri (%3-20)
Diğer İndirimler (patent gibi)
İhracat hasılatının %20 si Kurumlar Vergisinden istisna
Mal ve hizmet ihracatında KDV muafiyeti
Deniz, hava ve kara yolu ile yapılan taşıma işlemleri ile transit taşıma işlerinde KDV istisnası
Liman hizmetlerinde KDV istisnası
İhracat navlun desteği
Vergi Mevzuatı Altında Uygulanan Teşvikler
DEVLET TEŞVİKLERİ
• Sanayi Dairesi – Fuar Desteği
– Pazar Araştırması ve Pazara Giriş Desteği – Marka Tescil Desteği
– Yurt Dışı Reklam Desteği – Yurt Dışı Kira Desteği
• Ticaret Dairesi
– Navlun Desteği
– AB Ülkelerine İhracat Primi(Gümrük) Desteği – Bazı Tarımsal Ürünlere İhracat Primi Desteği
• Diğer
KKTC KALKINMA BANKASI KREDİLERİ
•Sanayi
•Turizim
•Eğitim
•Sağlık
•KOBİ
HİBE PROGRAMLARI
• SANAYİ
• TURİZİM
• TARIM
• GİRİŞİMCİLİK
ÜCRET BORDROSU
• Brüt Ücret
• Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri
• Ödenecek Vergi ve Fonlar
• İşlemlerin Muhasebeleştirilmesi
BRÜT ÜCRET ?
İşveren tarafından işgörene (çalışana) emeği (hizmeti) karşılığında ödenen;
- Aylık (maaş-ücret), - Prim,
- İkramiye,
- Sosyal yardımlar, - Zamlar
gibi sürekli nitelikteki ödemelerin toplamıdır.
İŞVEREN İŞGÖREN
BRÜT ÜCRET
SS ve İS İşveren Payı
NET ÜCRET
(Ele Geçen) SS ve İS İşgören Payı Gelir Vergisi EMEK
ÜCRET
VERGİ DAİRESİNE
ödenir SS ve İS
ödenir
STOPAJ
PAYE(gelir vergisi
stopajı)
SOSYAL GÜVENLİK ÖDEMELERİ
İŞVEREN PAYI İŞÇİ PAYI
İ.S PRİMİ S.S
PRİMİ İ.S
PRİMİ S.S
PRİMİ
% 9 % 4 % 11 % 4
SSK Prim Oranları (Prime Tabi Aylık Kazanç Üzerinden)
İşçi Payı (%) İşveren Payı
(%) TOPLAM (%)
a) 2008 ÖNCESİ KAYITLI KİŞİLER (D TİPİ
BODRO) 9 11 20
b) 2008 SONRASI İLK KEZ KAYIT OLAN
KKTC VATANDAŞI (D1 TİPİ BODRO) 9 11 20
c) 2009 SONRASI ÖN İZİNLE GELEN YABANCI UYRUKLU KİŞİLER (D2 TİPİ BODRO)
8,25 10,25 18,50
(*) İşyerinin tehlike sınıfına göre prim oranları değişmektedir.
İHTİYAT SANDIĞI Prim Oranları (Prime Tabi Aylık Kazanç Üzerinden)
İşçi Payı (%) İşveren Payı
(%) TOPLAM (%)
a) 2008 ÖNCESİ KAYITLI KİŞİLER 4 4 8
b) 2009 SONRASI ÖN İZİNLE GELEN İŞÇİLER İÇİN (YERLİ İSTİHDAMA KATKI PRİMİ )TPS
5 5
4 4 8
İsteğe bağlı olarak en fazla 10% yatırıma kadar yükseltilebilir.
c) 2008 SONRASI KAYITLI KİŞİLER
Brüt Ücret: Normal çalışma ücreti + Fazla Çalışma Ücreti + İkramiye...
SS Primi İşçi Payı: Brüt Ücret x % 9
SS Primi İşveren Payı: Brüt Ücret x % 11 İS Primi İşçi payı: Brüt Ücret x %4
İS Primi İşveren Payı: Brüt ücret x %4
Ücret bordrosu formülleri:
ÖRNEK:
BRÜT ÜCRETİ 1,834 TL olan bir işçinin NET ÜCRETİNİ hesaplayınız ?
(SS işveren primini %11 olarak alın).
?
ASGARİ ÜCRET:
Saatlik 10.6 TL
Günlük 84.6 TL
Haftalık 423 TL
Aylık 1.834TL
Çözüm: Brüt ücreti 1.834 TL olan bir işçi için şu
hesaplamalar yapılır (SS işveren primi %11 olarak alınmıştır).
SS Primi:
•İşveren Payı : 1.834 TL x %11 = 201.74 TL
•İşçi Payı : 1.834 TL x % 9 = 165,06 TL İS Primi:
•İşveren Payı : 1.834 TL x %4 = 73,36TL
•İşçi Payı : 1.834 TL x %4 = 73,36 TL
•Net ücret : 1.834TL – (165,06TL+ 73,36 TL)
= 1595,58TL
BÜ
Net
1.834TL 1.834TL
(+) 201,74 TL (-) 165,06 TL
(+) 73,36 TL (-) 73,36TL
2.109,10TL 1.595,58TL
Brüt Ücret Net Ücret
(+) SS Primi İşveren Payı (-) SS Primi İşçi Payı (+) İS Primi İşveren Payı (-) İS Primi İşçi payı
(-) Gelir Vergisi
İşçinin İşletmeye Maliyeti İşçinin Eline Net Geçecek Olan
Yukarıda yerlerine koyduğumuzda aşağıdaki sonuçları elde ederiz.
İŞVEREN İŞGÖREN
BRÜT ÜCRET
SS ve İS Primi İşveren Payı
NET ÜCRET
(Ele Geçen) SS ve İS Primi
İşgören Payı
Gelir Vergisi
VERGİ DAİRESİNE
ödenir SS ve İS ye
ödenir
1.834 TL
165,06 TL
1595,58TL 73,36TL
238,42
TABLO I
Sır a N o.
İNDİRİM TÜRLERİ YASA M ADDESİ
KİŞİSEL İNDİRİM
ORANI
2016
YILINA AİT M İKTARLAR TL
1 KİŞİSEL İNDİRİM 12 (1) 17.500,00
ÖZEL İNDİRİM (Safi Kazanç Üzerinden) *
A- Ücretliler ile Götürü Vergilendirme 14 (1) 17%
B- Yukarıdakiler dışındakilere 14 (2) 10%
* Her türlü gider ve muafiyetler ile sosyal güvence katkıları indirildikten sonra EŞ İNDİRİM İ
A- Birlikte yaşanan eş için 12 (2) 8% 1.400,00
B- Boşanmış eşe ödenen NAFAKA 12 (3) 4% 700,00
4 ÇOCUK İNDİRİM İ
A- i) 16 yaşından küçük eğitim görmeyen, 13 (1) (A)
ii) İlk öğretimde olan, 13 (1) (A)
iii) Evlenmemiş ve geliri olmayan kız, 13 (1) (A) (yaş haddi aranmaz.)
B- i) 20 yaşından küçük 13 (1) (B)
KKTC'de orta öğretimde olan, 13 (1) (B)
ii) Yedek Subaylık dışında askerlik yapan, 13 (1) (B)
iii) 18 yaşından küçük 13 (1) (B)
KKTC'de dışında orta öğretimde olan, iv) Sürekli sakat ve yetersiz olan
C- 18 Yaşından küçük, 27 yaşından büyük olmayan 13 (1) (C) Yüksek Tahsildeki çocuk için (KKTC'de veya dışında)
D- Üç ve daha fazla çocuk sahibi olan yükümlüler için 13 (1) (C) ödenecek vergi miktarından yapılacak indirim oranı
i) Üçüncü çocuk için 15%
ii) Sonraki her çocuk için (ilave olarak) 5%
** Eşlerin ayrı ayrı gelirleri olması halinde çocuk indirimleri eşler arasında eşit bölünerek hesaplanır.
5 SAKATLIK VE YAŞLILIK İNDİRİM İ :
A- i) Çalışma gücünün en az %50'sini, 15 (1) 15% 2.625,00
ii) Çalışma gücünün en az %100'ünü kaybedenlere, 15 (1) 30% 5.250,00
B- 65 Yaşını doldurmuş yükümlülülere, 15 (2) 5% 875,00
6 SOSYAL GÜVENCE GİDERLERİ
Sosyal Güvence Katkılarının Toplamının (Sosyal Sigorta ve BKK (EK-1/513/86) İhtiyat Sandığı ile onaylı Emekli Sandıkları). BKK (E-882-92)
i) İşveren katkı payı 7 ( 1 ) ( e ) 11% ssk + 4% iht = 15%
ii) Yükümlü katkı payı 7 ( 1 ) ( f ) 9% ssk + 4% iht = 13%
7 DİĞER GİDERLER
i) Belediye Meslek Vergisi 7 ( 1 )
ii) Hayat Sigortası Primleri 7 ( 1) ( h )
1.400,00
** 39/2010 sayılı Gelir Vergisi (Değişiklik No:3) Yasası ile Özel İndirim oranları 01.09.2010 tarihinden itibaren ücretlilerde %10'a bağımsız çalışanlarda ise %0'a indirimiştir. Ancak, Anayasa Mahkemesinin 13 Ocak 2011 tarihli ve 4/2010 sayılı gerekçeli kararı ile bu Değişiklik Yasası'nın ilgili maddeleri iptal edilmiş ve daha önceki oranların kullanılmasına devam edilmiştir.
İlgili yılda ödenen miktar kadar. Her ay kesilen sosyal güvence katkı payı ile sınırlı
2015 Yılı Gelir Vergisi Yükümlülerine Tanınan İndirim ve M uafiyetler
2
3
1.925,00 6%
8%
11%
1.050,00
