SEYAHAT ACENTELERİ VE SEYAHAT ACENTELERİ BİRLİĞİ KANUNU-SEYAHAT ACENTELERİ YÖNETMELİĞİ-SEYAHAT ACENTELERİ BİRLİĞİ YÖNETMELİĞİ
Genel anlamda bakıldığında, turizm olgusunun ana unsurlarından birisi acentecilik faaliyeti olarak kabul edilmektedir.
Seyahat acenteleri ile ilgili Türkiye’de ilk yasal düzenlemeler, 5705 sayılı “Turizm Büro ve Seyahat Acenteleri Hakkında Talimatname” ile yapılmıştır. Bu düzenlemeye göre, acente faaliyeti gösterenlere Basın Yayın ve Turizm Genel Müdürlüğü’nden ruhsatname alma zorunluluğu getirilmiştir.
Bunun ardından 6086 sayılı Turizm Endüstrisini Teşvik Kanunu uyarınca çıkarılan Bakanlar Kurulu kararı ile seyahat acenteciliği dalında faaliyet göstermek isteyen kişi ve şirketlerden Turizm Bakanlığı’ndan belge alma zorunluluğu getirilerek bu alanda daha merkezi bir düzenlemeye gidilmiştir.
Son olarak 1972 yılında, acente çalışmalarının belge karşılığında yapılması, kazanılan dövizin karaborsada işlem görmesini engellemek amacıyla resmi kurumlarda bozdurulması, gerek turlarda ve gerekse acentecilik faaliyetinde kesin sınırların bulunması, yapılan hatalı uygulamalara ceza verilmesi ve acentelerin kamu kurumu niteliğinde bir üst kuruma bağlı olarak çalışmaları gibi hususlar ön plana çıkarılarak 1618 sayılı Seyahat Acenteleri ve Seyahat Acenteleri Birliği Kanunu yürürlüğe konulmuştur.
1. Seyahat Acenteleri
Kanundaki tanıma göre seyahat acenteleri; kar amacıyla turistlere ulaştırma,
konaklama, gezi, spor ve eğlence sağlayan, onlara turizmle ilgili bilgiler veren, bu konuya ilişkin tüm hizmetleri gören ve turizm ekonomisine ve genellikle ödemeler dengesine katkıda bulunan ticari kuruluşlardır. Sözkonusu tanım aynı zamanda A grubu seyahat acentelerinin yapabileceği işlerin sınırları olarak da belirlenmiştir.
B grubu seyahat acenteleri uluslar arası kara, deniz ve hava ulaştırma araçları ile A grubu seyahat acentelerinin düzenleyecekleri turların biletlerini satarlar.
C grubu seyahat acenteleri yalnız Türk vatandaşları için yurt içi turlar düzenlerler.
D grubu seyahat acenteleri kendi hizmetleri dışında kalan diğer seyahat acenteliği hizmetlerini görmezler. Ancak kendilerine A grubu seyahat acentelerinin verecekleri hizmetleri görürler, denilerek B ve C grubu seyahat acenteler için kısıtlamalar oluşturulmuştur.
Bunun dışında A grubu seyahat acentelerine kısıtlama getirilmiştir. Buna göre A grubu acenteler tertipledikleri turistik gezilerle bir önceki yıl yurt dışından getirdikleri dövizin
%25’ini geçmemek üzere, yurtdışına turlar düzenleyebilirler.
a. Seyahat Acentelerinin Çalışma Konuları
• Tur Düzenlemek: Bir programa bağlı ya da programsız yurtiçinden yurtdışına, yurtdışında yurtiçine veya yurtiçinde gerçekleşen, gecelemeli veya gecelemesiz olarak gezi, spor, eğlence, dini, sağlık, eğitim, kültürel, bilimsel ve mesleki inceleme, teşvik veya destek amaçlı seyahat ve bunun içinde yer alan hizmetleri organize etmek, pazarlamak, gerçekleştirmek;
• Transfer: Seyahat acentesi müşterisi olan bir turistin, düzenlenen turun herhangi bir aşamasında bulundukları yerden başka bir yere kurallara bağlı olmaksızın taşınmasını sağlamak;
• Rezervasyon: Kara, deniz, hava araçlarının tarifeli veya tarifesiz seferlerine ilişkin olarak ve her türlü konaklama, yeme-içme ve eğlence işletmelerinde müşteri adına yer ayırtmak, kayıt işlemi yapmak;
• Enformasyon: Turizmle ilgili ve turizm hareketinin gerektirdiği konularla, turistin tabi olduğu döviz, vize, gümrük gibi işlemlere ilişkin bilgi vermek;
• Kongre-Konferans Organizasyonu: İçinde konaklama, transfer ve tur hizmetlerinden en az birinin yer aldığı kongre, konferans, toplantı, fuar, sergi ve benzeri faaliyetleri organize etmek;
• Turistik Gezi Amaçlı Münferit Taşıma Aracı Kiralama: Ticari olmayan amaçlarla münferiden araç kiralamak isteyen tüketiciye yönelik olarak kendi mülkiyetinde olan ya da mülkiyetinde olmadığı halde kiralama yetkisi bulunan, ikiden fazla kişinin seyahat edebileceği araçlar ile içinde konaklama olanağı bulunan araçları doğrudan kiralamak, bu konuda organizasyon ve rezervasyon yapmak;
• Ulaştırma Araçları Biletleri Satmak: Tarifeli ya da tarifesiz olarak tabi oldukları mevzuat ile taşımacılık hizmeti veren ulaştırma araçlarını ve bu araçlara sahip işletmelerin biletlerini satmak;
• Seyahat Acentesi Ürünü Satmak: Seyahat acentelerinin ürettiği hizmetlerin tamamı ya da bir kısmını ürün sahibi seyahat acentesi tarafından yetki verilmek kaydıyla satmak.
b. Seyahat Acentelerinin Diğer Çalışma Konuları
Yukarıda sayılan faaliyetler dışında seyahat acentelerinin aşağıdaki konularda da çalışma yapabilmesi mümkündür:
• Turistik Enformasyon Ve Tanıtım Malzemeleri Satışı
• Motorlu veya Motorsuz Ulaştırma Araçları Bulundurmak, Kiralamak
c. Belge İşlemleri
Kanunda belge alma zorunluluğu ile belge alma koşullarına da yer verilmiştir.
A grubu seyahat acenteleri Turizm Bakanlığı’ndan geçici işletme belgesi, B grubu ve C grubu seyahat acenteleri ise işletme belgesi aldıktan sonra faaliyete geçerler.
Belgeler kişiseldir ve bir işletmeye mahsus olarak verilir. İşletme belgeleri Bakanlığın izni olmadan devredilemez. Belgelerde kullanılan isimlere bağlı olarak herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş unvanı başka bir seyahat acentesi kullanamaz. Bundan başka ismi çağrıştıran ya da yeni bir isim katılarak oluşturulan isimli seyahat acentelerine de belge verilmez.
i. Şube Açma: Seyahat acenteleri yurt içinde ve yurt dışında sürekli veya geçici şubeler açabilirler. Şube açacak seyahat acenteleri bu hususu Bakanlığa bildirmeye ve kuruluş izni almaya mecburdurlar. Şubeler, levhalarında, antetli kağıtlarında, mühür ve kaşelerinde bağlı oldukları merkezi belirtirler. Şubeler, seyahat acentelerine verilen işletme belgelerine yazılır.
ii. Personel Nitelikleri: Kanuna göre; seyahat acentelerinde görev alacak personel aşağıdaki niteliklere sahip olmalıdır:
• 18 yaşını bitirmiş olmak,
• Ağır hapiste veya yüz kızartıcı suçlardan veya hileli iflastan hükümlü olmamak,
• Ticari itibar bakımından yeterli olmak,
• Sorumlu müdürün en az lise ve dengi okulu mezunu olması
• A ve b grubu seyahat acenteleri müdürlerinin İngiliz, Fransız, Alman, İtalyan ve Arap dillerini bildiklerini Bakanlığa bildirmeleri gerekir.
Sorumlu müdürün TC uyruklu olması zorunludur.
iii. Kuruluş Teminatı: Seyahat acenteleri ve şubeleri, müşterileri ile biletlerini satacakları ulaştırma işletmelerini sunacakları hizmetler ve tüm seyahat acenteciliği işlemlerinden doğacak yükümlülüklerine karşılık oluşturmak üzere bir kuruluş teminatı vermek zorundadırlar. Kuruluş teminatı, Bakanlık emrine kayıtsız şartsız kesin para, Devlet istikrar tahvilleri, kati ve süresiz banka teminat mektubu olarak verilir; yukarıdaki yükümlülükler dışında başka bir alacak dolayısıyla temlik, terhin ve haciz edilmemektedir.
d. Seyahat Acentelerinin Belgelendirilmesinde Uyulması Gereken Kurallar
i. Belge İçin Başvuru: Seyahat Acentesi sıfatı, Bakanlıkça verilen işletme belgesine kazanan işletmenin TÜRSAB’a üye olunması ile kazanılmaktadır. Seyahat acentesi işletme belgesi almak isteyen gerçek ya da tüzel kişi bir dilekçe ile Bakanlığa başvurur. Bakanlık, kanunda belirtilen şartlara sahip seyahat acentesi isminin belirtildiği yazıyı başvuru sahibine ve TÜRSAB’a gönderir. Belirlenen seyahat acentesi ismi Bakanlık yazısının tarihinden itibaren 20 gün süreyle başka kişi ve kuruluşlarca turizm işletme ismi olarak belirlenmişse talep edilemez. Başvuru sahibi, Bakanlık tarafından verilen yazı ve aşağıdaki belgelerle TÜRSAB’a başvurur.
• Başvuru sahibi gerçek ise hacir altında olmadığına ilişkin ilgili mahkemeden alınacak belge, tüzelkişi ise iştigal konusu olarak turizm veya seyahat acenteliği faaliyetinin de yer aldığı şirket ana sözleşmesinin bulunduğu Ticaret Sicili Gazetesinin aslı ya da noter tasdikli bir örneği,
• Gerçek kişi ise, Ticaret Mahkemesinden alınacak; iflas etmediğine ilişkin belge, tüzelkişi ise Ticaret Sicili Memurluğu'ndan alınacak Ticaret Sicili Belgesi,
• Başvuru sahibi gerçek kişi ise kendisinin, tüzelkişi ise yönetim kurulu üyeleri ile Ticaret Sicili Gazetesi'nde tüzelkişiliği idare ve temsile yetkili olarak belirlenmiş kişinin nüfus kayıt sureti ve adli sicil kaydı,
• Sorumlu müdür olarak bildirilen kişinin enformasyon memurluğu belgesinin aslı, en az iki yıl süreyle seyahat acentesinde çalıştığını gösteren ilgili seyahat
acentesinden alınmış belge, nüfus kayıt sureti ve adli sicil kaydı, en az lise mezunu olduğuna ilişkin belge aslı ya da noterden onaylı sureti,
• Seyahat acentesi açılmak istenen yere ilişkin kira sözleşmesi ya da başvuru sahibine ait olduğuna ilişkin tapu senet sureti,
• Enformasyon memurlarının belge asılları ve nüfus suretleri,
• TÜRSAB tarafından verilen formun başvuru sahibinin imzasını havi aslı,
• Seyahat acentesi kuruluşuna ilişkin kararın yayımlandığı Ticaret Sicili Gazetesi,
• Belirlenen ismin iltibas nedeniyle Bakanlık talebi ile değiştirileceğine ilişkin noterden yapılmış taahhütname,
• Bakanlıkça belirlenmiş miktarda kuruluş teminatına ilişkin belge ya da teminat mektubu,
• Teminata ilişkin noterden yapılmış taahhütname.
Denetim ve Sonuçları
1618 sayılı kanunun 24. maddesi uyarınca, Turizm Bakanlığı, müfettişleri, kontrolörleri, il müdürleri veya Bakanlıkça yetkili kılınacak diğer kişiler vasıtasıyla seyahat acentelerini ve Seyahat Acenteleri Birliği’ni her zaman denetleme yetkisine sahiptir. Bu denetleme karşısında seyahat acenteleri ya da seyahat acenteleri birliği personeli denetim sırasında her türlü bilgiyi vermek ve belgeleri göstermekle yükümlüdürler.
Denetlenen veya yaptıkları işlemlerdeki kusur ve eksiklik nedeniyle, acentelere aşağıda belirtilen Belge İptal Cezası verilebilmektedir. Bu ceza ile işletme belgesi iptal olunan seyahat acenteleri ve bunların şubelerine 2 yıl içinde yeniden belge verilmez. Geçici işletme veya işletme belgesiz olarak seyahat acenteliği faaliyetinde bulunan acenteleri bulundukları yerlerin en büyük mülkü amirleri tarafından faaliyetten derhal men edilir.
SEYAHAT ACENTELERİ BİRLİĞİ
Birliğin kuruluş ve amacı; seyahat acenteleri tarafından, seyahat acenteliği mesleğinin yurt ekonomisi ve turizmine uygun surette gelişmesini sağlayıcı tedbirler almak ve meslek ahlak ve tesanütü korumak amacıyla Seyahat Acenteleri Birliği adı altında tüzel kişiliğe sahip bir birliktir.
a. Birliğin Görevleri
Seyahat acenteleri birliğinin en önemli görevleri arasında, Pazar araştırmaları yapmak ve seyahat acenteliği konusunda incelemeler yapmak gelir. Bunun dışında, birlik üyeleri arasında haksız rekabeti önlemek, ilgili bakanlıklar yardımıyla kurs ve seminerler düzenlemek, belge isteyen seyahat acenteleri hakkında Turizm Bakanlığı’na görüş bildirmek, belgeleri iptal edilen seyahat acentelerinin daha önceden rezerve edilmiş organizasyonlarını yürütmek, uluslar arası kuruluşlarda Türkiye’yi temsil etmek, mesleki faaliyetlerle ilgili konularda bakanlığı, mülki amirleri bilgilendirmek, tur-taban fiyatlarının belirlenmesinde görüş bildirmek ve seyahat acenteciliği konusunda bilirkişilik yapmak sayılabilir.
b. Birliğin Organları
Genel Kurul:
Her seyahat acentesinin temsilci olarak göndereceği birer sahip veya birer sorumlu müdüründen oluşur. Genel kurul kendi üyeleri arasından bir başkan, iki başkan yardımcısı ve yeteri kadar katip seçer.
Genel kurul 2 yılda bir kasım ayında toplanır. Ayrıca, yönetim kurulu tarafından ya da bakanlıkça re’sen olağanüstü toplantıya çağrılabilir. Toplantılara temsilcilerinin çoğunluğunun katılması şarttır. Görevleri arasında;
• Birlik hesaplarını incelemek, yönetim kurulu raporlarını görüşüp karara bağlamak ve gereğince yönetim ve denetim kurulunu ibra etmek,
• Bütçeyi görüşüp karara bağlamak,
• Yönetim kurulu tarafından genel kurula arz olunan hususları görüşüp karara bağlamak,
• Yönetim ve denetim kurulu üyelerini seçmek,
• Üye kayıt ücreti ve aidat miktarını tespit etmek, Sayılabilir.
Yönetim Kurulu:
Genel kurulun kendi üyeleri arasından seçeceği 9 kişiden oluşur. Yönetim kurulu ayda en az iki defa toplanabilir. Görevleri arasında,
• Birliğin çalışma programını ve bütçesini hazırlamak ve genel kurula sunmak,
• Genel kurulca alınacak kararları uygulamak,
• Merkez müdürü ve merkez bürosunun kadrolarını tespit ve tayin etmek,
• Adi ve olağanüstü genel kurul toplantılarına karar vermek,
• Yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğu tarafından görüşülmesi istenen ve gündeme alınan konuları görüşüp karara bağlamak
Sayılabilir.
Denetleme Kurulu:
Genel kurul üyeleri arasından seçilecek 3 kişiden oluşur. Ayrıca aynı sayıda yedek üye de seçilir. Görevleri;
• Genel kurul tarafından alınan kararların yönetim kurulunca uygulanıp uygulanmadığını denetlemek,
• Birlik işlerinin mevzuat esasları dairesinde yürütülüp yürütülmediğini denetlemek,
• Bakanlıkça verilen görevlerin yerine getirilip getirilmediği kontrol etmek,
• Birliğin işlemlerini ve hesaplarını kontrol etmek,
• Birliğin bir yıllık işlem ve hesapları hakkında genel kurula rapor vermek,
• Birliğin çalışmaları hakkında 3 ayda bir bakanlığa rapor vermek.
