Epilepsi ve AskerlikEpilepsy and Military Service

(1)

Epilepsi ve Askerlik

Epilepsy and Military Service

Güray KOÇ,¹ Semai BEK,² Zeki GÖKÇİL³

Summary

The prevalence of epilepsy in Turkey was found to be 7 to 12.2 in 1000. If a mean prevalence of 10/1000 is accepted, according to the 2016 Turkish population census, there are about 134,000 epilepsy patients among men of military service age. Suitability for military service of epilepsy patients who are obliged to serve is determined by the Turkish Armed Forces, the Turkish Gendarmerie, and the Turkish Coast Guard Command Health Capability Ordinance (HCO). Men without disease or sequelae; or with disease or sequelae included in the “A” category of a list of diseases and sequelae are considered “fit for service.” Men with diseases or sequelae in the “B” and “D” categories are deemed “not fit for service.” Epilepsy disorders are reviewed in the 12^th article of the HCO. In August 2016, military hospitals were assigned to the Ministry of Health. The authorization and responsibility to determine whether or not epilepsy patients and those with other disorders are fit for service now belongs to authorized hospitals affiliated with the Ministry of Health. The aim of this review was to offer some example templates as guidance to our colleagues performing this task.

Keywords: Military; epilepsy; seizure; legislation.

Özet

Yapılan çalışmalarda Türkiye’de epilepsi prevalansı 7–12.2/1000 olarak bulunmuştur. Ortalama prevalans 10/1000 olarak kabul edilirse 2016 yılı nüfus verilerine göre, askerlik çağında bulunan erkeklerin yaklaşık 134.000’i epilepsi hastasıdır. Erkekler için ülkemizde zorunlu olan askerlik hizmeti için epileptik hastalar hakkında Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (SYY)’ne göre karar verilmektedir. Askerliğe elverişli olanlar; sağlık yetenekleri bakımından hiçbir hastalık ve arızası bulunmayanlar ile hastalık ve arızaları, hastalık ve arızalar listesinin “A” dilimine girenlerdir. Askerliğe elverişli olmayanlar ise hastalık ve arızaları, hastalık ve arızalar listesinin “B ve D” dilimlerine girenlerdir. Epilepsiler, SYY’nin 12. maddesi ile değerlendirilir. Ağustos 2016 tarihinden itibaren asker hastaneleri, sağlık bakanlığına devredilmiş ve epileptik hastalar ve diğer hastalar hakkında “Askerliğe Elverişli Olup Olmadıklarına” dair karar verme yetki ve sorumluluğu Sağlık Bakanlığına bağlı yetkili hastanelere verilmiştir. Bu gözden geçirme yazısın- da meslektaşlarımıza örnek raporlar ile rehberlik etmeyi amaçladık.

Anahtar sözcükler: Askerlik; epilepsi; nöbet; yasalar.

1

Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Nöroloji Kliniği, Ankara

2

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi, Adana Eğitim ve Araştırma Merkezi, Nöroloji Kliniği, Adana

3

Doğu Akdeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü, Nöroloji Anabilim Dalı, KKTC

Geliş (Submitted) : 14.04.2017 Kabul (Accepted) : 09.05.2017

İletişim (Correspondence) : Dr. Güray KOÇ e-posta (e-mail) : [email protected] DERLEME / REVIEW

Giriş

Türkiye Cumhuriyeti 1111 sayılı Askerlik Kanunu’na göre;

“Türkiye Cumhuriyeti tebaası olan her erkek, işbu kanun mucibince askerlik yapmağa mecburdur” gereği askerlik görevi tüm ulus için kanuni bir zorunluluktur. Askerlik kanu- nunun ilgili maddesi ile bu sorumluluk altında bulunan yaş grubu belirlenmiştir; “Askerlik çağı, her erkeğin esas nüfus kütüğünde yazılı olan yaşına göredir ve yirmi yaşına girdiği yıl Ocak ayının birinci gününden başlayarak 41 yaşına girdi-

ği yıl Ocak ayının birinci gününde bitmek üzere 21 yıl sürer.

Askerlik çağı; yoklama devri, muvazzaflık ve yedek olmak üzere üç devreye ayrılır”.^[1–3]

Türkiye İstatistik Kurumunun Aralık 2016 tarihinde adrese dayalı nüfus verilerine göre 79.8 milyon Türkiye Cumhuriyeti vatandaşının 40 milyonu erkektir. Erkek nüfusun 20–40 yaş aralığındaki toplam sayısı 13.4 milyon kişidir.^[4]

Yapılan çalışmalarda Türkiye’de epilepsi prevalansı

Dr. Güray KOÇ

(2)

7-12.2/1000 olarak bulunmuştur.^[5–8] Ortalama prevalans 10/1000 olarak kabul edilirse 2016 yılı nüfus verileri esas alındığında, askerlik çağında bulunan erkeklerin yaklaşık 134.000’i epilepsi hastasıdır. Diğer yandan epileptik olmayan psikojenik nöbetlerin (EOPN) prevalansı ise yaklaşık 1/3000–1/50000 olarak değerlendirilmektedir.^[9] Bu verilere göre yoklama dönemi sırasında her yıl askerlik hizmetini yapmak üzere başvuran yaklaşık 6500 epilepsi hastası ile 650–1300 arasında EOPN hastası vardır. Askerlik döneminde olası ikincil kazanç artışı da düşünüldüğünde EOPN hastala- rının sayısı daha da yukarı çekilebilir.

Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 669 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin (KHK) 107 nci Maddesine göre 17.08.2016 gün ve 29804 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2016/9109 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi ve Asker Hastanelerinin Devrine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar ile Türk Silah- lı Kuvvetleri (TSK) Sağlık Komutanlığı bünyesinde bulunan Gülhane Askeri Tıp Akademisine bağlı eğitim hastaneleri, dispanser ve benzeri sağlık birimleri ile Jandarma Genel Komutanlığına ait sağlık kuruluşlarının Sağlık Bakanlığı’na (Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu’na) devri yapılmıştır.^[10]

11.11.2016 gün ve 29885 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2016/9431 sayılı “Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne” (TSK, JGK ve SGK SYY) göre 1111 sayılı As- kerlik Kanunun gereğince yükümlülerin sağlık muayeneleri, askerlik şubesinin olduğu yerlerde, öncelikle varsa kayıtlı olduğu aile hekimi tarafından, yoksa en yakın resmi sağlık kuruluşunda tek tabip tarafından yapılır. Yükümlülerin tam bir fizik muayeneleri yapılarak, sonucunda sağlamlar ile tespit edilen hastalıkları nedeni ile Hastalıklar Listesinin (A) diliminden kod verilenler hakkında “Askerliğe Elverişlidir”

kararı verilir. Haklarında karar verilemeyenler ile hastalıkla- rını beyan edenler ya da fiziki muayene bulguları nedeni ile ileri inceleme yapılması gereken yükümlüler en yakın Sağlık Bakanlığı’na bağlı engelli sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşunun ilgili bölümüne doğrudan sevk edilir.

[11] Bu yazıdan da anlaşılacağı üzere ülke genelinde yetkili sağlık kuruluşlarında çalışan tüm nörologlar yükümlülerin askerliğe elverişli olup olmadıklarına dair karar verme yetki ve sorumluluğuna sahiptir. Bu kararın hangi kurallara göre alınacağı, nasıl rapor yazılacağı ile ilgili bilgi vermek amacı ile bu inceleme yazısı yazılmıştır.

Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği

Türk Silahlı Kuvvetleri, JGK ve SGK’da görevli askeri ve sivil personel ile askerlik görevi ile yükümlü vatandaşların bu

kurumlardaki görevlere uyarlık bakımından sağlık yetenek- lerinin tespiti ile barış ve savaşta yapılacak sağlık işlemleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (SYY) ile belirlenmiştir.^[11] Bu yönetmeliğin 5. maddesine göre, “askerlik çağına giren yü- kümlüler, yoklamaları sonucunda askerliğe elverişli olanlar ve askerliğe elverişli olmayanlar olmak üzere gruplandırılır.”

Askerliğe elverişli olanlar; sağlık yetenekleri bakımından hiçbir hastalık ve arızası bulunmayanlar ile hastalık ve arıza- ları, hastalık ve arızalar listesinin “A” dilimine girenlerdir. As- kerliğe elverişli olmayanlar ise hastalık ve arızaları, hastalık ve arızalar listesinin “B ve D” dilimlerine girenlerdir.^[11] Ayrıca askerliğe başlamış olan erbaş ve erlerde bayılma yakınmala- rı olmaları halinde veya beyan etmeleri halinde haklarında karar verilmek üzere ilgili hastanelere sevk edilirler.

Epilepsiler ve elektroensefalografi (EEG) anormallikleri, SYY’nin hastalık ve arızalar bölümünün 12. maddesinde de- ğerlendirilir. “A” bendinde askerlik görevini yapabilecek olanlar sınıflandırılır. Epilepsi hastası olarak “A” bendinde sınıflan- dırılan ve askerlik hizmetini yapacak olan yükümlüler askerlik hizmetleri süresince hastalıkları ile ilgili ilaçları kullanabilirler;

12. Madde A bendi:

1. fıkra: Epilepsiler dışında kalan sinir sisteminin hafif dere- cedeki paroksismal hastalıkları (Komplikasyon yapmamış baş ağrıları sağlam kabul edilir.).

2. fıkra: Klinik ve laboratuvar bulgular normal olup da elekt- roansefalogramlar (EEG)’da belirgin bulgular (fokal veya jeneralize diken, keskin dalga, kompleksler, fokal veya jeneralize yavaş aktivite) gösterenler (Bayılma öyküsü olmayan ancak non-spesifik EEG anormalliği bulunanlar sağlam kabul edilir.)

3. fıkra: Anamnez ve klinik bulgularla kesin epilepsi tanısı konulamayan, spesifik EEG bulgusu olmayan paroksismal bayılmalar. Rapor içerik örneği şekil 1 de gösterilmiştir.

4. fıkra: Spesifik EEG veya görüntüleme bulgusu olmayan, ancak anamnezinden veya tıbbi belgelerinden nöbetlerinin seyrek olduğu anlaşılan epileptik hastalar.

“B” bendine girenler savaşta askerlik hizmeti için değerlen- dirilmek üzere tekrar çağırılırlar ancak barış şartlarında askerlik yapmazlar.

12. Madde B bendi:

1. fıkra: Nöroloji uzmanı tarafından nöbeti gözlenen veya klinikte yattığı dönemde yapılan video kayıtlarına göre nö- roloji uzmanınca epileptik olduğu anlaşılan tüm epileptik nöbetler. Rapor içerik örneği Şekil 2’de gösterilmiştir.

2. fıkra: Bu fıkra 3 Ekim 2017 gün ve 30199 sayılı Resmi Ga-

(3)

tarafından ilaç kesim aşamasında bulunan yükümlülere (nörolojik muayenesi normal, serebral görüntülemesinde epilepsiye neden olabilecek patolojisi bulunmayan, ilaç ile nöbetsiz olan ve EEG’de spesifik anormalliği olmayan) en fazla 3 yıla kadar sevk geciktirmesi uygulanarak son tıbbi durumları kesinlik kazanana kadar askerlik görevi ertelene- bilir. Bu kararı verirken dikkat edilmesi gereken husus, ertesi yıla bırakma kararının her hasta için uygulanmaması gerek- liliğidir. Eğer hastanın durumu kesin karar verilebilecek “A”,

“B” veya “D” dilimine uyuyorsa hastaya “C” kararı verilmesi doğru olmayacaktır. Yukarıda da belirtildiği üzere “C” kara- rı ancak ve ancak tedavi ve nekahat hallerini kapsamakta olup, adayın hastalığı ile ilgili henüz karar verilemeyen ara dönemi kapsar. Eğer hastanın durumu ertesi yıla bırakma sonrası “A” diliminden yine “A” dilimine, “B” diliminden “B”

dilimine veya “D” diliminden “D” dilimine geçeceği düşü- nülüyorsa asker yükümlüsüne süreyi uzatmadan “C” kararı verilmelidir. Örneğin tedaviye dirençli epilepsi tanısı ile ta- zetede yayınlanan 2017/10844 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri,

Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile “Anamnezi epilepsi ile uyumlu olan ve bu ta- nıyla takip ve tedavi edildiğini belirten, nöroloji uzmanına kesin fikir veren resmi sağlık kuruluşlarından alınan onaylı rapor ile epilepsi tanısı konulmuş, takip ve tedavi edilmek- te olan hastalar. Açıklama: Rapor içeriği ve raporun verildiği sağlık kuruluşu sağlık raporunda belirtilmelidir.” olarak de- ğiştirilmiştir. Rapor içerik örneği Şekil 3’de gösterilmiştir.

3. fıkra: Anamnezi epilepsi ile uyumlu olup EEG’sinde spesifik bulgu (multipl diken dalga, sık ortaya çıkan lateralize veya jeneralize diken, keskin-yavaş dalga kompleksi) olan hastalar.

“C” bendinde ise bu maddenin “A“,”B” ve “D” dilimlerinde yer alan hastalık ve arızaların tedavi ve nekahet halleri yer alıp istirahat ve tedavi durumları ele alınır kesin karar verilinceye kadar geçici süre ile askerlik hizmetini yapmayacak olanla- rı kapsar. Örnek olarak sivil yaşamında takip eden doktoru

Şekil 1. A/12 F3 rapor içerik örneği.

Şekil 2. B/12 F1 rapor içerik örneği.

Şekil 3. B/12 F2 rapor içerik örneği.

Şekil 4. C/12 rapor içerik örneği.

(4)

kip edildiği konusunda gerek öykü, gerekse belge açısın- dan hiçbir şüphe bulunmayan, halen ikili antiepileptik ilaç ile takip edilen ve hatta epilepsi cerrahisi olmuş bir adaya

“C” kararı vermek doğru değildir. Hasta SYY’ne göre net olarak “D/12 F-1” diliminden işlem görecektir. Bu hastayı bir yıl sonrasına ertelediğimiz zaman karar yine değişmeyecektir.

Rapor içerik örneği Şekil 4’de gösterilmiştir.

“D” bendine girenler ise savaşta ve barışta askerlik hizmeti- ne alınmayacakları belirler.

12. Madde D bendi:

1. fıkra: İlaca dirençli epileptik nöbetleri olan hastalar (Kar- diyazol aktivasyonu ile epilepsi nöbeti uyarılanlar epileptik kabul edilmez).

Bu maddelerden anlaşılacağı üzere epilepsi hastası olmak askerlik görevini yapmaya engel teşkil etmez. Her hasta hakkında ayrı ayrı değerlendirme yapılarak öykü, muayene, EEG ve görüntüleme bulguları ile ilaca yanıt durumuna göre karar verilir. Nöroloji uzmanları kanunun kendisine verdiği görev gereği, bayılma yakınması olan yükümlünün öncelik- le epilepsi hastası olup olmadığına ve eğer epilepsi hastası ise mevcut durumunun barışta veya savaşta askerlik görevi- ni yapıp yapamayacağına karar vermek durumundadır. Bu kararı verirken tıbbi kanaatini belirtmeye ek olarak yasal ve vicdani sorumluluk da yüklenilmektedir.

Askerliğe Elverişlidir/Elverişli Değildir Kararının Verilmesi

Genel nöroloji pratiği içerisinde epilepsi tanısı öykü, muayene ve laboratuvar bulgularının bir arada değerlendirilmesi ile konulur. Nörolojik muayenesi normal olan yükümlüler için karar verilirken destekleyici belirteçlerin olması gerekmektedir. Laboratuvar bulguları tanıda kısmen faydalıdır.

Bayılma yakınması ile sevk edilen her yükümlüye rutin EEG çekimi yapılır. Tanı gücünün artırılması için rutin EEG çekimi sırasında standart olarak göz açma-kapama, hiperventilas- yon ve intermittan fotik stimulasyon ve bazı olgularda uyku deprivasyonu uygulanır. Aktivasyon yöntemleri EEG kayıt- larının %11’inde spesifik bulgu verebilmektedir.^[12] Epileptik nöbet ile EOPN ayrımında rutin EEG altın standart değildir ve öykü de güvenilir bilgi vermeyebilir.^[13]

Hastaların takip edildikleri merkezler tarafından düzenlen- miş ve düzenli takiplerini gösteren reçete, dosya, rapor ile günümüzde kameralı cep telefonları ile kaydedilebilecek nöbet görüntüleri vb. belgeler yetkili hastanelerde görev yapan nöroloji uzmanlarına yol gösterici olmaktadır. Dikkat edilirse uzman tabibe kesin tanı veren tıbbi belgeler SYY’ne göre işlem sırasında kullanılabilir. Maalesef ülke çapında tüm nörologların iş yükünün fazla olması nedeni ile kanuni işlem sırasında resmi evrak olarak gösterilebilecek nitelikte

belge tanzimi her zaman mümkün olmamaktadır. Belgele- rin kanuni olarak geçerliliğinin artabilmesi için hasta kimli- ğinin (mümkünse resimli), hekim kimliğinin (kaşe ve imza) ve tanıların açık ve net olması gerekmektedir. Hastalar ta- rafından belge olarak sunulan evraklar arasında doktor ismi bulunmayan takip formları, hekim kaşe ve imzası bulunmayan reçete nüshaları, yalnızca epilepsi tanı ve ilaç ismi yer alan ancak hastanın takibi, varsa nöbet gözlemi, seyri ve sü- resi hakkında bilgi içermeyen tek satırlık ilaç raporları kanu- nen yeterli belge olarak kabul görmeyebilmektedir. Belgeye dayalı işlemlerde tanıyı koyan veya ilaç raporu tanzim eden nöroloji uzmanları tanıyı koymuş olma sorumluluğunu yasal olarak taşımaktadırlar. Bu nedenle nöroloji uzmanları gele- cekte kanuni belge olarak kullanılabilecek olan, askerlik ve öncesi çağda erkek hastalarına belge tanzimlerinde bu hu- susları göz önünde bulundurmalıdır.

Elbette ki ülkemizin sağlık konusundaki yetersizlikleri nedeniyle birçok yükümlünün de hayatında ilk defa doktor mu- ayenesine askerlik yoklaması sırasında gelmeleri ve hiçbir evraklarının bulunmaması da sık karşılaşılan durumlardır.

Bu bilgiler ışığında sorunu mercek altına yatırdığımızda;

her yıl askerlik görevi için başvuran yükümlülerden ortalama 6000’i epilepsi, 600–1200’ü ise EOPN hastasıdır. Sayılan bu yöntemler ve belgeler ile poliklinik şartlarında epilepsi- EOPN ayrımının yapılamadığı durumlarda hastaların nöbet gözlemi amacıyla klinik yatışları yapılmalıdır. Bu hastaların ortalama yatış süresi 10–30 gün arasında değişmektedir.

Yapılan çalışmada hastaların %75.5’inin ilk 10 gün içinde nöbet geçirdiği saptanmıştır.^[14] Seçilmiş olgular mümkünse video-EEG monitorizasyon ile değerlendirilmelidir. Video- EEG monitorizasyon EOPN ve epilepsi arasında ayırımda altın standart olarak kabul edilmektedir.^[15] EOPN hastaları- nın kamera görüntüsü dışında nöbet geçirme eğilimlerinin olması, laboratuvar maliyeti ve personel istihdamı problemleri nedeniyle video-EEG monitorizasyonun yaygın olarak kullanılması her zaman mümkün olmamaktadır.^[9] Sağlık Yeteneği Yönetmeliği maddelerinde video-EEG monitorizasyon zorunluluğunun olmadığı da mutlaka akılda bulun- durulmalıdır. Mevcut öykü, muayene ve laboratuvar desteği ve hatta hastanın elindeki tıbbi belgelerden kesin kanaat oluşuyor ve SYY’ ndeki tanımlamalar ile belirli bir karar ve- rilebiliyorsa bu hastaları video-EEG yapılan bir üst merkeze yönlendirmek doğru olmayacaktır. “İlgili Uzman” tanımla- ması ile SYY ‘ nde karar vermeye yetkili olan basamak eşit olarak tanımlanmış, akademik kariyeri olsun olmasın her nöroloji uzmanı bu yönetmelik kapsamında karar verirken eşit olarak değerlendirilmiştir. Askerlik çağında olan muh- temel 134.000 epilepsi hastasının işlemleri olabildiğince başvurulan ilk nöroloji uzmanı tarafından tamamlanması konusunda azami gayret gösterilmelidir. Yetkili iken karar vermemek ve kararı vermek üzere hastayı başka merkeze yönlendirmek, hastanın sevki için gereken ulaşım masrafla-

(5)

hekime ait olduğu için bu konuda titiz davranılması gerekmektedir.

Yükümlü ile erbaş/erlerin hakkında karar verildikten sonra bu karara uygun olan raporu hazırlamak gerekmektedir. “As- kerlik yoklama muayenesinde uzman tabip tarafından mu- ayenesine ihtiyaç duyulan yükümlüler Sağlık Bakanlığınca belirlenen yetkili sağlık kuruluşlarına gönderilir. Bu yüküm- lülerle, birlik ve askerlik şubelerinden gönderilen erbaş ve erlerden;

SYY’ye göre “Askerliğe Elverişlidir” kararı verilecek olanlar hakkında, Sağlık Kuruluna çıkarılmadan ilgili uzman tabibin/tabiplerin kararı ve baştabibin onayıyla karar verilebilir.

Sağlık kuruluna gireceklerin raporları, ilgili uzman tabip ta- rafından sağlık kurulu muayene fişine yazılır. Sağlık Kurulu rapor formatına, muayenenin yapıldığı hastanenin ismi, rapor tarih ve numarası, hastaneye giriş ve çıkış tarihleri, yat- tığı gün sayısı, kurula çıkaran klinik, muayeneye gönderen makam ve bu makamın sevk yazısı tarihi ile şahsın T.C. kimlik numarası, heyet huzurunda ölçülen boy ve kilosu, açık kün- ye bilgileri, birlik bilgileri, sınıfı, kuvveti, statüsü ve rütbesi, hangi maksatla muayeneye gönderildiği, kaçıncı Sağlık Kurulu işlemi olduğu, ne maksatla yapıldığı, adresi ve yer- li askerlik şubesi yazılır. Raporun bulgular bölümünde ilgili kliniğin raporu ayrıntılı olarak yazılır.

1. Raporda tarih ve protokol numarası belirtilir. Rapora konu kişinin kısa kimlik bilgisi ile başlanır (erbaş ve erlerde kaç ay- dır silâhaltında olduğu yazılır).

2. Kaçıncı Sağlık Kurulu işlemi olduğu, önceki işlemlerine ait raporların tarih ve numaraları ile raporlarda yer alan teşhis ve kararlar belirtilir.

3. Kişinin heyet işlemi görmesine neden olan hastalığa dair şikâyetleri, öyküsü, hastalık ve aile öyküsü ile muayene bul- guları açıklanır. Son olarak hastalığın tanısını destekleyecek laboratuvar sonuçları, varsa tanıyı belirleyen ameliyat bilgileri ve klinik karar yazılarak rapor sonuçlandırılıp yazan tabip tarafından imzalanır.

Hastalık ile ilgili tetkiklere yönelik laboratuvar branşlarının raporları, klinik raporunun hemen altına protokol numara- sı ile yazılır ve ilgili laboratuvar branş uzmanı/görevli tabip tarafından imzalanır. Sağlık Kurulu işlemini yapan hastane dışında başka bir hastaneden alınmış rapor, tetkik veya muayene sonucu varsa bunlar, protokol numarası, tarihi ve düzenleyen tabibin kimliği ile birlikte bulgular bölümünde belirtilir. Bunlardan, alındığı hastanenin baştabiplik veya mesul müdürlük onayı bulunmayanlara işlem yapılmaz.

Raporun tanı ve kararı SYY ekinde yer alan hastalıklar liste- sindeki madde, dilim ve fıkralara uygun bir şekilde yazılır.

rının devlet tarafından karşılandığı göz önüne alındığında, idari sorumluluk getirmektedir.

Bu uygulamaların amacı; tıbbi, yasal ve vicdani sorumluluk gerektiren bu görevi yerine getirmektir. Yüzde yüz özgüllük ve hassasiyet ile epilepsi ve EOPN ayrımını yapıp gereken tıbbi ve idari işlemi gerçekleştirmek gibi bir iddiada bulu- nulamaz, ancak bilimsel verilerin ışığında en doğrusunun yapılması hedeflenmektedir. Bu arada EOPN ve epilepsi bir- likteliğinin de %10–50 oranında görüldüğü unutulmamalı- dır ve özellikle bu hastaların değerlendirilmesinde güçlükler yaşanmaktadır.^[16,17]

Askerliğe Elverişlidir/Elverişli Değildir Kararının Raporlanması

Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı Personelinin Sağlık Muayene Yöner- gesinde kararların raporlanması ayrıntılı şekilde yazmakta- dır. Aşağıda bu yönergeden ilgili kısımlar özet şeklinde ve- rilmiştir, ayrıntılı bilgi alınması için ilgili yönergeye bakılması önerilir.

“Yükümlüler (yoklama ve sevke tabi er ile yoklama ve sevke tabi yedek subay aday adayları) dâhil Sağlık Kuruluna baş- vuracak tüm personel ilgili makamlarca düzenlenen sevk yazısı ile hastaneye müracaat eder” yazmaktadır. Sevk ya- zısını hazırlayan makam tarafından personelin ne maksatla muayene edileceği sevk yazısında belirtilir. Ancak yatarak tedavisi sürenlere kesin işlem yapılacaksa, nüfus cüzdanı ibraz edilmesi şartıyla, fotoğrafsız sevk yazısı ile de işlem yapılabilir. Erbaş/er ile yükümlülerin sevkleri T.C. Kimlik Nu- marası belirtilmiş, imzalı ve fotoğraflı (mühürlü/soğuk dam- galı ve yapışkan asetatlı) sevk yazısı ile yapılır. Fotokopi ile çoğaltılmış fotoğraflar Sağlık Kurulu işlemlerinde kullanıl- maz. Webcam ile çekilen fotoğraf kullanılacak ise fotoğrafın kişiyi tam tanımlayacak şekilde ve 25x32 mm. ebatlarında olmasına özen gösterilir. Webcam ile çekilen fotoğraflarda asetata gerek yoktur“.^[18] Bu yönergeden de anlaşılacağı üze- re hakkında karar verilmek üzere gönderilen yükümlünün sevk kağıdında olması gerekenler ve ne maksatla muayene edileceği belirtilmektedir ve hasta kabulünde sevk kağıdı- nın kontrol edilerek işleme başlanması gerekmektedir ve verilen karar da sevk nedenine yanıt niteliğinde olmalıdır (18). Ayrıca askerlik adayının kimliğinin askerlik işlemlerinin başından sonuna kadar titizlik ile değerlendirildiği. Sevk edilen şahıs ile muayene edilen, EEG kaydı alınan ve heyet işlemi yapılan hastanın hep aynı şahıs olup olmadığının de- ğerlendirmesinin önemi defalarca vurgulanmaktadır. Zama- nında normal sağlıklı bireylerin yerine kimlik kontrolü yapıl- maksızın, epilepsi hastalarının EEG kayıtları yapılarak, hasta olmayan kişilere askerliğe elverişli değildir kararının alındığı bilinmektedir. Sorumluluk her zaman heyet raporunu yazan

(6)

Rapor tanısının ICD kodlarına göre yazılması halinde, SYY’ye uygun tanılar da parantez içerisinde yazılır. Rapor kararları SYY’nin ilgili maddeleri ile uyumlu, açık ve anlaşılır olarak yazılmalıdır. “Sağlam” kararlı raporları için bir, yoklama ya da sevke tabi yükümlülerden haklarında verilen “Askerliğe El- verişli Değildir” kararlı raporlar için üç, silahaltında iken hak- larında verilen “Askerliğe Elverişli Değildir” kararlı raporlar için ise dört adet rapor düzenlenir”.^[18] Kararlara itiraz işlem- leri ilgili yönetmelik ve yönergelere göre yapılmaktadır.^[11,18]

Bu yazıda, Askeri Hastanelerin Sağlık Bakanlığına devri ile askerlik çağına gelmiş yükümlülere işlem yapma yetki ve sorumluluğu Sağlık Bakanlığı yetkili hastanelerine devre- dildiğinden dolayı epileptik hastalarda daha doğru, hızlı ve güvenilir karar verebilmeleri için nöroloji uzmanlarına karar mekanizmaları ve hangi işlemlerin nasıl yapıldığı açıklan- mış, özellikle hangi konulara dikkat etmeleri konusunda rehberlik yapmak hedeflenmiştir. Askerlik hizmeti ve epilepsi her zaman bilimsel ve idari olarak tartışılan bir konu olmuştur.[2,3,19,20] Epilepsi hastalarının askerlik sorunları son döneme kadar her zaman asker hastanelerinde çözümlen- mesi nedeniyle devlet / özel / üniversite hastanelerindeki hekim arkadaşlarımız için hep ikinci planda kalmıştır. Ancak 669 sayılı KHK ile tüm bu görevler Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelere devredilmiş olup, hekim meslektaşlarımız her zaman bildikleri ancak uygulama eksiklikleri nedeniyle hata yapmaya daha müsait oldukları bir idari yükün altına girmiş- lerdir. Bu yazının hazırlanmasındaki amaç nöroloji uzmanla- rını bilgilendirerek, yıllar içerisinde çıkabilecek idari sıkıntılar ile karşılaşmamaları için hangi konulara özen göstermeleri gerekliliği konusunda destek olmak, tecrübemizi paylaş- mak ve yol göstermektedir. Gerçek olmayan hayali hastalar üzerinden yazılan rapor örnekleri ile konunun daha anlaşılır olması amaçlanmıştır.

Tecrübe ve bilgi düzeyimiz ne olursa olsun, askerlik hizmeti ile ilişkili raporların hazırlanması sırasında, bu raporların kötü niyetli insanlar tarafından kötü amaçlı olarak kullanıla- bilecekleri varsayımının diğer idari raporlara göre daha fazla olabileceği her zaman akılda tutulmalıdır.

Kaynaklar

1. Türkiye Cumhuriyeti Askerlik Kanunu. (Kanun Numarası : 1111, Kabul Tarihi : 21/6/1927). Resmi Gazete 1927;8(631-635):866.

Available at: http://www.sozlesmelierler.net/FileUpload/

ds202593/File/1111_sayili_askerlik_kanunu.pdf accessed May 16, 2017.

2. Bek S, Gökçil Z. Epilepsy and military service. Epilepsi 2007;13(1):12–6.

3. Bek S, Gökçil Z. Epilepsi, askerlik, ehliyet ve hukuk. Turkiye Klinikleri J Neurol-Special Topics 2012;5(Suppl. 1):133-7.

4. Nüfus İstatistikleri. Available at: http://www.tuik.gov.tr accessed April 11, 2017.

5. Karaagaç N, Yeni SN, Senocak M, Bozluolçay M, Savrun FK, Oz- demir H, et al. Prevalence of epilepsy in Silivri, a rural area of Turkey. Epilepsia 1999;40(5):637–42. [CrossRef]

6. Aziz H, Güvener A, Akhtar SW, Hasan KZ. Comparative epide- miology of epilepsy in Pakistan and Turkey: population-based studies using identical protocols. Epilepsia 1997;38(6):716–22.

7. Calişir N, Bora I, Irgil E, Boz M. Prevalence of epilepsy in Bursa city center, an urban area of Turkey. Epilepsia 2006;47(10):1691–9.

8. Balal M, Demir T, Aslan K, Bozdemir H. The Determination of Epi- lepsy Prevalance in Adana City Center and Relationship with So- ciodemographical Factors. TJFMPC 2017;11(1):20-28. [CrossRef]

9. Uluc K, Albakir M, Saygi S. The tendency to have psychogenic non-epileptic attacks out of camera view during long-term video-EEG monitoring. Seizure 2002;11(6):384–5. [CrossRef]

10. Gülhane Askeri Tıp Akademisi ve Asker Hastanelerinin Devrine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar. Resmi Gazete 2016;29804:2016/9109. Available at http://www.saglikaktuel.

com/haber/gulhane-askeri-tip-akademisi-ve-asker-hastanelerinin-devrine-iliskin-usul-ve-esa-52802.htm accessed May 16, 2017.

11. Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sa- hil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği. Resmi Gazete 2016;29885:2016/9431. Available at http://www.res- migazete.gov.tr/eskiler/2016/11/20161111-26.pdf accessed May 16, 2017.

12. Angus-Leppan H. Seizures and adverse events during routine scalp electroencephalography: a clinical and EEG analysis of 1000 records. Clin Neurophysiol 2007;118(1):22–30. [CrossRef]

13. Müller T, Merschhemke M, Dehnicke C, Sanders M, Meencke HJ.

Improving diagnostic procedure and treatment in patients with non-epileptic seizures (NES). Seizure 2002;11(2):85–9. [CrossRef]

14. Gökçil Z, Odabaşı Z, Özdağ F, Tanrıdağ O, Vural O, Yardım M.:204 Epileptik Hastada Anamnez, Nöbet Tipleri ve EEG Bulgularının İncelenmesi. XXIX. Ulusal Nöroloji Kongresi, İstanbul, 1993.

15. Cuthill FM, Espie CA. Sensitivity and specificity of procedures for the differential diagnosis of epileptic and non-epileptic seizures:

a systematic review. Seizure 2005;14(5):293–303. [CrossRef]

16. Gates JR, Luciano D, Devinsky O. The classification and treatment of non-epileptic events. In: Devinsky O, Theodore W. edi- tor. Epilepsy Behav 1991;251:251–263.

17. Eroğlu E, Gökçil Z, Ulaş UH, Özdağ F, Demirkaya Ş, Vural O. Epi- lepsilerde tanı sorunları. Gülhane Tıp Dergisi 2000;42:37882.

18. Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı Personelinin Sağlık Muayene Yöner- gesi. T.C. MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞI ANKARA: Genelkurmay Basımevi; 2016. Available at http://www.msb.gov.tr/Content/

Upload/Docs/basin/YÖNERGE_SON.pdf accessed May 16, 2017.

19. Doğulu S. Orduda Sara Problemleri Radikal Şekilde Ne Suretle Halledilebilir? Ankara: Genelkurmay 1. No Basımevi; 1952.

20. Akpınar Ş, Bora İ, Gürtekin Y, Gündüz D, Cesur G. Sivil meslektaşlarımız soruyor: Askeri hekimlikte epileptik nöbetleri- ni gözlem gerekli midir? Nöroloji Nöroşirürji Psikiyatri Dergisi 1986;2(1):29–34.