ÇOK PAYDAŞLI SAĞLIK
SORUMLULUĞUNU GELİŞTİRME PROGRAMI
Prof. Dr. Murat TOPBAŞ Program Koordinatörü
Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi
• Proje 2011 yılı Ocak ayında Sağlık Bakanlığı ve Kalkınma Bakanlığından (DPT) onay aldı.
• Sağlık Bakanlığı ve Düzce Üniversitesi
arasında yapılan protokol ile çalışmalara başlandı.
– Proje koordinatörü Yrd. Doç. Dr. Talat Bahçebaşı
• Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı
• İlk resmi toplantısı 09 Mart 2011 tarihinde
gerçekleştirildi.
Yrd. Doç. Dr. Talat BAHÇEBAŞI
Bir Hayalin Yolunda…
(20 Haziran 1962 – 25 Ağustos 2013)
Onu sevgi, saygı, özlem ve minnetle anıyoruz.
Proje Koordinatörleri
•Prof. Dr. Süleyman GÖRPELİOĞLU
•Prof. Dr. Murat TOPBAŞ
•Prof. Dr. Ferruh N. AYOĞLU
•Dr. Hüseyin İLTER
•Uzm. Dr. Derya ÇAMUR
•Dr. Levent ALKAN
ÇPSSGP
(25 Ağustos 2013 sonrası)
Sunum İçeriği
A. Programın Gerekçesi
B. Çok Sektörlü Sağlık Politikaları Konusundaki Deneyimler
B.1. Farklı ülke deneyimleri B.2. Türkiye’nin deneyimleri
C. Program Geliştirme Süreci Bölüm:1 D. Programın İçeriği
E. Programın Ulusal Politika Haline Gelmesi F. Program Geliştirme Süreci Bölüm:2
A. Programın Gerekçesi
En büyük görev kimin?
Sağlık sektörü mü?
ya da
Topluma sağlıklı ve güvenli içme-kullanma suyunu sağlamakla görevli kurumlar mı?
Akut Gastroenteritlerin Önlenmesi
Trafik Kazaları
Sorunun Çözümü
Tam donanımlı ambulans?
Yolların durumu?
Toplumun farkındalığı / duyarlılığı?
Yasal düzenlemeler?
Depremde…
Sorumluluk kimde?
Sağlık hizmet sunumu?
Kentleşme ve yapılaşma ile ilgili kurum ve
kuruluşlar?
Bağışıklama Hizmetleri
Tek başına sağlık sektörü mü?
Diğer sektörlerin sorumlulukları?
Aşı üretimi, depolama, üretim yerinden kullanım yerine kadar transfer
Tıbbi atıkların bertarafı
Hipertansiyon, Obesite, Diyabet
Önlemede temel rol kimin?
Sağlık sektörü?
Sağlıklı beslenme?
Gıda güvenliği?
Fiziksel aktivite için düzenlenmiş alanlar?
Organ Bağışı ve Nakli
Organ yetmezliklerinin tedavisi
Sadece hastanelerde sağlanan bir sağlık hizmeti mi?
Organ bağışı için kamu, özel kurum kuruluş ve
toplumun desteği?
• Özel idareler köylere su şebekesi yapmıyor, muhtarlıklar yetersiz kalıyor:
Sağlık teşkilatı klorlasın
• Köpek sayısı çok arttı, kuduz vakaları çıkabilir:
Sağlık teşkilatı aşılama yapsın
• Hava kirliliği var, kanser oluyoruz:
Sağlık teşkilatı nerede
Farklı Bakabilmek…
Çocuk sağlığı
sağlıklı büyümek
Cinsel yolla bulaşan hastalıklarla mücadele, aile planlaması, üreme sağlığı/ sağlıklı üreme Hastalanmamak, hastalıklardan korunmak
sağlıklı yaşamak
sağlıklı yaşam tarzına ve ortamına kavuşmak Kronik hastalıklarla mücadele, rehabilitasyon
sağlıklı yaşlanmak
ÇÖZÜM:
Çok Paydaşlı Sağlık
Sorumluluğunun Geliştirilmesi
• Sağlıkta bütüncül bir anlayış
• Sağlığın tüm belirleyicilerinin tanınması
• Topluma yönelik sağlık hizmetleri sunulması
• Sağlığın korunması ve hastalıkların önlenmesi
• Sağlıkta eşitlik
• Araştırmaya dayalı yöntemler kullanılması
• Erişilebilir, kabul edilebilir, uygun teknoloji kullanılması
Temel Sağlık Hizmetleri
Felsefesi
DSÖ’nün 2008’de benimsediği Temel Sağlık Hizmetlerine genel yaklaşımı (Alma Ata 2008):
•Sağlıkta dışlanma ve sosyal eşitsizliklerin azaltılması
•İnsanların ihtiyaç ve beklentileri doğrultusunda sağlık hizmetlerinin düzenlenmesi
•Sağlığın tüm sektörlere entegrasyonu
•Tüm sektörler ile ortak politikalar için işbirliği modelleri geliştirilmesi
•Paydaş katılımının artırılması
TSH
B. Çok Sektörlü Sağlık Politikaları
Konusundaki Deneyimler
B.1. Farklı Ülke Deneyimleri
DSÖ Politikalarındaki Gelişmeler
Alma-Ata 1978
Health 2020
Devletin tamamı Toplumun tamamı
Dünyada Çok Sektörlü Uygulama Durumu
Eylül 2011’de Bakü’de toplanan DSÖ Avrupa Bölgesi Toplantısı Health 2020 Sağlık hedefleri:
1.Birlikte çalışmak 2.Daha iyi sağlık
3.Sağlık yönetişiminin iyileştirilmesi (tüm sektörlerdeki kilit aktörler ve karar vericilerin sağlık alanındaki
sorumluluklarının ve sağlığın geliştirilmesinde potansiyel rollerinin farkında olmalarının sağlanması)
4.Ortak stratejik amaçlar belirlenmesi 5.Bilgi paylaşımının güçlendirilmesi
6.Katılımın artırılması (hasta odaklı hizmet sunumu ve sağlık okur-yazarlığının artırılması)
Dünyada Çok Sektörlü Uygulama Durumu
• DSÖ 65. Dünya Sağlık Asamblesi
19–21 Ekim 2011’de, Brezilya, Rio de Janeiro’da Sağlığın Sosyal Belirleyicileri Dünya Konferansı
• Tüm Üye Ülkeleri;
TÜM POLİTİKALARDA SAĞLIK (HEALTH in ALL POLICIES)
anlayışını benimsemeye davet etmiştir.
Dünyada Çok Sektörlü Uygulama Durumu
Sağlık 2020, "Herkes İçin Sağlık" değerleri 2 stratejik hedef:
– Herkes için sağlığın iyileştirilmesi ve sağlık eşitsizliklerinin azaltılması
– Sağlık için liderliğin ve katılımcı yönetişimin iyileştirilmesi
Farklı Ülke Deneyimleri
Interdepartmental Public Health Committee (2002, Macaristan)
National Public Health Committee (2004, Fransa)
Traffic Safety Committee (2004, Slovakya)
Food and Nutrition Action Plan (2010, Arnavutluk)
Health Task Force in all Policies (2010, ABD)
Joined-up Government :The Finnish Government
System
Ancak bu örnekler arasında
• Hem sağlık konularında, hem de tüm politikalarda sağlığı kapsayan
• Tüm sektörleri ve tüm paydaşları aynı anda bir araya getiren
• Bütüncül, sistematik ve kapsamlı
Bir örnek bulunmamaktadır .
B.2. Türkiye’nin Deneyimleri
Türkiye’nin Deneyimleri
1930
Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
1961 Sağlık
Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi
2003 Sağlıkta Dönüşüm
Programı
Türkiye (1930’dan bu yana)
İl Hıfzıssıhha Meclisi
o Vali
o Belediye Başkanı o İl sağlık Müdürü
o Bayındırlık ve İskan Müdürü o Milli Eğitim Müdürü
o Veterinerlik İşleri Müdürü
o Birinci basamakta çalışan hekim o İkinci basamakta çalışan hekim o Hükümet tabibi
o Askeri tabip o Serbest tabip o Eczacı
Türkiye’de Çok Paydaşlılık
Merkezde;
• Sağlık Bakanlığı esas yürütücü mü?
• Diğer bakanlıklar veya kurumlarla sağlıkla ilgili işbirliği?
Sahada;
• İl Müdürlükleri veya kurumlar sağlık konularında ne kadar işbirliği yapıyor?
• Sağlık teşkilatı koruyucu sağlıkla ilgili her şeye hakim mi?
• Görevini yapmayana yaptırım?
Kullanıcılar;
• Koruyucu sağlığın durumu?
• Genel sağlığın durumu?
C. Programın Geliştirilme Süreci
BÖLÜM 1:
KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ
Bir Hayalden Programa…
2009 yılı Ağustos ayında, ülkemizde çok
sektörlü sağlık sorumluluğunu geliştirmeye yönelik bir çalışmanın tohumları atılmaya başlandı.
Program Koordinatörü: Dr. Talat Bahçebaşı
Program içeriği oluşturuldu:
Amaç
Kapsam
Süreç
Bir Hayalden Programa…
T.C. Sağlık Bakanlığı içinde program tartışıldı.
Ardından T.C. Kalkınma Bakanlığı sürece dahil edildi
Bu programın hayata geçerek uygulanabilir olması bu iki bakanlığın birlikte hareket etmesiyle mümkün olabilir.
Bu işbirliği sonucunda;
o Nasıl bir program geliştirileceği
o Konuların sektörlerarası yaklaşımla nasıl ele alınacağı o Davet edilmesi gereken kurumlar ve katılımcılar
Sağlığın Korunması Sağlığın
Geliştirilmesi Tedavi Rehabilitasyon
Sağlığın Korunması Sağlığın
Geliştirilmesi Tedavi Rehabilitasyon
2009 - 2013 2013 - 2014
o İlk resmi toplantısı 09 Mart 2011 tarihinde gerçekleştirildi.
o 2013 yılı sonu itibarıyla
o Bölüm 1. Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesine Çok Paydaşlı Yaklaşım
o Bölüm 2. Tedavi ve Rehabilite Edici Sağlık Hizmetlerinde Çok Paydaşlı Yaklaşım
o Bölüm 1 tamamlanarak geliştirilen Program uygulanabilir hale getirildi.
24
5 gün Çalıştaylar
24
5 gün Çalıştaylar
138
Sağlık Bakanlığı uzmanı
24
5 gün Çalıştaylar
138
Sağlık Bakanlığı uzmanı
37
Üniversite235
Akademisyen24
5 günlük Çalıştaylar
138
Sağlık Bakanlığı uzmanı
134 Kurum 386 Temsilci
37
Üniversite235
AkademisyenD. Programın İçeriği
Amaçlar
o Sağlık hizmetlerinin (Koruyucu-Tedavi-
Rehabilitasyon) sektörlerle birlikte, toplumun sağlık sistemi ve gelişim özellikleri dikkate
alınarak yeniden tanımlamak
o Sektörlerle işbirliği içerisinde sağlığı etkileyen konularda sorunları tanımlamak
o Ardından bu sorunların çözümleri için eylem
planları oluşturmak
Programın İçeriği
Çözümün özellikle ortak çalışmayla sağlanabileceği konularda, tüm sektörler için temel gereklilikler:
o Var olan yetki ve sorumlulukların geliştirilmesi / iyileştirilmesi
o Henüz uygulamada olmayan yeni görev ve rollerin tanımlanması
o Gerekiyorsa mevzuat düzenlenmesi, yeni insangücü kaynaklarının ve yeni kuruluşların tanımlanması o İşbirliği alanlarının belirlenmesi
BÖLÜM 1:
SAĞLIĞIN KORUNMASI VE GELİŞTİRİLMESİNE
ÇOK PAYDAŞLI YAKLAŞIM
Bölüm 1
BİLEŞEN 1. Biyolojik Çevrenin Geliştirilmesi 1.1. Bulaşıcı Hastalıkların Önlenmesi
1.2. Hayvan Sağlığının Geliştirilmesi
BİLEŞEN 2. Gıda Güvenilirliği ve Sağlıklı Beslenmenin Geliştirilmesi
2.1. Gıda Güvenilirliği ve Besin Kalitesinin Artırılması 2.2. Sağlıklı Beslenme
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
Bölüm 1
BİLEŞEN 3. Sağlığın Bireysel Belirleyicilerinin Geliştirilmesi
3.1. Özbakımın Geliştirilmesi
3.2. Ağız-Diş Sağlığının Korunması
BİLEŞEN 4. Sağlığın Sosyal Belirleyicilerinin Geliştirilmesi 4.1. Sosyal Statülerin İyileştirilmesi
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
Bölüm 1
BİLEŞEN 5. Yaşam Alanlarının Geliştirilmesi
5.1. Sağlıklı Yaşam Alanlarının Sağlanması 5.2. Okul Sağlığı
5.3. Umuma Açık Yerlerin İyileştirilmesi 5.4. Sosyal Alanların Geliştirilmesi.
5.5. Sağlık Tesisleri Yönetiminin Geliştirilmesi 5.6. Turizm Sağlığının Geliştirilmesi
5.7. Mezarlıkların Düzenlenmesi
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
Bölüm 1
BİLEŞEN 6. Fiziksel Çevrenin Geliştirilmesi
6.1. Su Sağlığı ve Su Kalitesinin Artırılması 6.2. Hava Kalitesinin İyileştirilmesi
6.3. Elektromanyetik Güvenliğin Sağlanması 6.4. Atıkların Bertaraf Edilmesi
6.5. Gürültünün Önlenmesi
6.6. İklim Değişikliği Politikalarının Geliştirilmesi 6.7. Ekosistem Sürdürülebilirliğinin Sağlanması
6.8. Nükleer ve Radyasyon Güvenliğinin Sağlanması
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
Bölüm 1
BİLEŞEN 7. Kimyasal Çevrenin Geliştirilmesi
7.1. Giysilerin Güvenilirlik ve Kalitesinin Artırılması
7.2. Oyuncak Güvenilirliğinin Artırılması (Çocuk gereçleri) 7.3. Kozmetiklerin / Deterjanların Güvenilirliğinin
Artırılması
7.4. Kimyasal Maddelerin Güvenliğinin Sağlanması
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
BİLEŞEN 8. Tıbbi Cihaz ve Ürünlerin Güvenli ve Akılcı Kullanımının Geliştirilmesi
8.1. Tıbbi Ürünlerin (Biyolojik Ürün ve İlaçlar) Güvenilirliğinin Artırılması
8.2. Tıbbi Cihazların Güvenilirliğinin Sağlanması
8.3. Mikro ve Nanoteknoloji İle Üretilmiş Malzemelerin Güvenli Kullanımının Sağlanması
8.4. Bitkisel Ürünlerin Güvenilirliğinin Sağlanması
Bölüm 1
Bölüm 1
BİLEŞEN 9. Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Yönetiminin Geliştirilmesi
9.1. Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Yönetimi
9.2. Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Risk Faktörlerinin Azaltılması
9.3. Kanserden Korunma
9.4. Ruh Sağlığının Korunması ve Geliştirilmesi 9.5. Genetik Hastalıkların Önlenmesi
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
Bölüm 1
BİLEŞEN 10. İş Sağlığının Geliştirilmesi 10.1. İş Sağlığının Geliştirilmesi
10.2. Gayrisıhhi Müesseselerin Etkilerinin Azaltılması
BİLEŞEN 11. Afetlere Hazırlıklı Olma ve Kazaların Önlenmesi
11.1. Ulaşım Güvenliğinin Geliştirilmesi 11.2. Kazaların Önlenmesi ve İlkyardım
11.3. KBRN ve Biyoterörizmin Etkilerinin Azaltılması 11.4. Afetlere Hazırlıklı Olma ve Müdahale
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
Bölüm 1
BİLEŞEN 12. Kanıta Dayalı Sağlık İletişiminin Geliştirilmesi
12.1. Sağlık İletişiminin Geliştirilmesi 12.2. Sağlık Bilişiminin Geliştirilmesi
Programın Bileşenleri ve Hedefleri
Programın Dokümantasyon Yöntemi
Programın Dokümantasyon Yöntemi
Okulu Sağlığı Analizi
58
Ana okulu
Okulu Sağlığı
İlk öğretim
Yüksek öğretim
Lise Çıraklık
Programın Dokümantasyon Yöntemi
Anaokulu Sağlığı Analizi
Bina
Ana Okulu Sağlığı
Mimari
Kullanılan malzeme
Eğitim
Eğitim gereçleri
yöntemler
Genel Temizlik
Tuvaletler
Yemekhane Sınıf
Ulaşım
Taşıma sistemi
İklimlendirme
Oyun alanı
Güvenlik
Programın Dokümantasyon Yöntemi Anaokulu Sağlığı Analizi
Bina
Ana Okulu Sağlığı
Mimari
Kullanılan malzeme
Eğitim
Eğitim gereçleri
yöntemler
Genel Temizlik
Tuvaletler
Yemekhane Sınıf
Ulaşım
Taşıma sistemi
İklimlendirme
Oyun alanı
Güvenlik
Programın Dokümantasyon Yöntemi
Her Alt Bileşen için Hazırlanan Rapor İçeriğinde İş Tanımı Ana Hatları
Eylem Yapacak Kuruluş
İşbirliği Yapacağı
Kuruluş
Ne Yapar?
Uygulama Stratejisi
Varlığı
Ne Zaman Yapar?
Nasıl Yapar?
Niçin Yapar?
Programın Dokümantasyon Yöntemi
Her Alt Bileşen için Hazırlanan Rapor İçeriğinde Uygulama Stratejileri
Eylem Sorunlar Yapacak
Kuruluş
Eylem Planı Varlığı
Mevzuat Düzenleme
Kurumsal Düzenlemeler
İnsan Kaynakları
Programın Dokümantasyon Yöntemi
Her Alt Bileşen için Hazırlanan Rapor İçeriğinde Eylem Planı
Eylem Yapacak Kuruluş
Kısa Vade (2012-2015)
Orta Vade (2016-2020)
Uzun Vade (2021- +)
Mevzuat Düzenleme
Kurumsal Düzenlemeler
İnsan Kaynakları
Programın Dokümantasyon Yöntemi
Her Alt Bileşen için Hazırlanan Rapor İçeriğinde Faaliyet Planlaması
Eylem:
Sorunlar:
Mevzuat Düzenleme
Faaliyetler Yapacak Kuruluş
2014 2015 2016 2016
+
Orta Vade
Uzun Vade Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4
…. …
Kurumsal Düzenleme
…. …
BÖLÜM 2:
TEDAVİ VE REHABİLİTE EDİCİ SAĞLIK HİZMETLERİNDE
ÇOK PAYDAŞLI YAKLAŞIM
Bileşen 1. Sağlık Sorunları ve Hastalıkların Yönetimi
1.1. Toplumun Bilgilendirilmesi
1.2. Riskli Grupların Bilgilendirilmesi ve Önleme 1.3. Riskli Gruplarda Erken Tanı
1.4. Sağlık Sorunları ve Hastalıklarda Tanı 1.5. Yeni Tanı Konulanlarda Ayaktan Tedavi 1.6. Yeni Tanı Konulanlarda Yatarak Tedavi
1.7. Hastalığa Bağlı Komplikasyonlarda Erken Tanı, Müdahale ve İzlem 1.8. Hastalığa Bağlı Komplikasyonlarda Rehabilitasyon
1.9. Hastalıklarda Palyatif Bakım
1.10. Acil Müdahale Gereken Durumlar
Bileşen ve Alt Bileşenler
Bileşen 2. Laboratuvar Hizmetleri ile Kan ve Kan Ürünleri Hizmetlerinin Geliştirilmesi
2.1. Laboratuvar Hizmetlerinin Geliştirilmesi
2.2. Kan ve Kan Ürünleri Hizmetlerinin Geliştirilmesi
Bileşen 3. Organ Bağışı ve Nakli Hizmetlerinin Geliştirilmesi
Bileşen ve Alt Bileşenler
Bileşen 4. Acil Durumlar ve Afetlerde Sağlık Hizmetlerinin Organizasyonu
Bileşen 5. Hasta Hakları ve Hasta Güvenliğinin Geliştirilmesi
5.1. Hasta Haklarının Geliştirilmesi 5.2. Hasta Güvenliğinin Geliştirilmesi
Bileşen ve Alt Bileşenler
Bileşen 6. Sağlık Araştırmaları ve Sağlık Hizmet Sunumunda Kültürel Yaklaşım
6.1. Sağlık Araştırmaları
6.2. Sağlık Hizmet Sunumunda Kültürel Yaklaşımın Geliştirilmesi
Bileşen 7. Sağlık Hizmet Sunumunda İnsan Kaynakları Yönetimi
Bileşen 8. Sağlık İletişiminin Geliştirilmesi
Bileşen ve Alt Bileşenler
Bölüm 1 Bölüm 2 Çalışma Komisyonu 12 bileşen 8 bileşen Alt Çalışma Grubu 43 hedef 16 hedef
Programın Dokümantasyon Yöntemi
• Yönetici Özeti
• Giriş
• Durum Analizi (Mevcut Durum ve Sorunlar: KILÇIK)
• İş Tanımları ve Ana Hatlar – Sorunlar
– Hedef
– Sorumlu Kuruluş
– İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar – Hizmet Sunulan Yer
– Uzmanlık Alanı – Ne Yapar
– Ne Zaman Yapar – Nasıl Yapar
– Niçin Yapar
• Uygulama Stratejileri – Mevzuat Düzenleme
– Kurumsal Düzenlemeler – İnsan Kaynakları
• Geleceğe Yönelik Stratejiler – Vizyon
– Vizyona Yönelik Temel Amaç ve Politikalar
– Temel Amaca ve Politikalara Dönük Öncelik ve Tedbirler
• Faaliyet Planlaması
– Kısa Vade, Orta Vade, Uzun Vade
• Maliyet Planlaması
Programın Dokümantasyon Yöntemi
E. Programın Ulusal Politika Haline
Gelmesi
1. T.C. Sağlık Bakanlığı
2010-2014 Stratejik Planı
Çok Paydaşlı Sağlık
Sorumluluğunu Geliştirme
Programı
2013-2017 Stratejik Planı
Health 2020
2. T.C. Kalkınma Bakanlığı
10. Kalkınma Planı’nda (2014-2018) Sağlık Politikaları başlığı ilk maddesi:
“Koruyucu sağlık hizmetleri çok sektörlü bir
yaklaşımla gerçekleştirilecektir .”
2014/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi 23 Aralık 2014 tarihli Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğü girdi
3. Başbakanlık Genelgesi
Program;
• 16-19 Eylül 2013’de İzmir’de yapılan
• DSÖ Avrupa Bölgesi Asamblesi’nde
• Technic Briefing oturumunda sunuldu
4. ÇSSSGP
ÇSSSGP
DSÖ Avrupa Bölgesi Asamblesi
o Background paper hazırlandı
o «Brief Summary» olarak İngilizce kitap hazırlanıp basıldı o Sunum hazırlandı
o Dağıtılacak materyaller (basılı dokümanlar, flash bellek vb.) hazırlandı
o Toplantının tartışma bölümünde karşılaşabileceğimiz sorular ve verilecek yanıtlarla ilgili senaryo çalışmaları yapıldı
o Sunum planı
o Açılış : Doç. Dr. Turan BUZGAN
o Sunum: Prof. Dr. Süleyman GÖRPELİOĞLU
o Soruların yanıtlanması: Prof. Dr. Murat TOPBAŞ o Teknik Ekip: Doç. Dr. Ferruh N. AYOĞLU
ÇSSSGP
SONUÇ:
•Sunum ve tartışma bölümü ülkemize ve
Bakanlığımıza yakışır şekilde sonuçlandı
ÇPSSGP
SON DURUM:
•Bölüm 1
• 13 cilt
• 12 bileşen
• 43 konu başlığı
• Baskısı yapıldı
• www.thsk.gov.tr
•Bölüm 2
– 8 ana cilt olarak hazırlandı – 7 cildi basım aşamasında
– 1 cildi (muhtemelen 3 cilt olacak) basıma hazırlanıyor