KLİNİK İLAÇ
ARAŞTIRMALARI VE HÜKAM
Dr. Mustafa ERMAN HÜKAM
Klinik araştırma fazları
Faz I
• Doz belirleme
Faz II
• İlaç etkililik, güvenlilik ve fizibilitesi
Faz III
• Eldeki en iyi tedaviyle karşılaştırma
Faz IV
• Pazarlama sonrası izlem
Faz I’den ruhsatlandırmaya ulaşma oranı
Klinik araştırmalar
• Klinik araştırmalar, aysbergin tepesidir.
• İlacın bulunması ve preklinik araştırmalar, farklı bir birikim ve
deneyim gerektirir.
• Klinik araştırmalar, aysbergin zirvesidir.
• Molekül à İlaç
Dünyada Kayıtlı Çalışma Sayısı
Toplam kayıtlı 273.805 çalışma (tamamlanmış veya devam eden)
www.clinicaltrials.com
Endüstri Bazlı Klinik Araştırmalarda Dünya Sıralaması
Clinicaltrials.gov portalında ilgili yılda yeni başlatılan çalışma sayısı
67%
20%
9%
4%
Kaynakça: Clinicaltrials.gov (Yıllara göre endüstri bazlı faz çalışmaları filtrelenmiş=r.), 07 Eylül 2018, Y.Ayhan, B.Erdogan
Applied Filters: Phase: Early Phase 1, Phase 1, Phase 2, Phase 3 and Phase 4 & Funding: Industry & Start date: 01/01/2014 to 12/31/2014, Start date: 01/01/2015 to 12/31/2015, Start date: 01/01/2016 to 12/31/2016, Start date: 01/01/2018 to 12/31/2017, Start date: 01/01/2018 to 09/07/2018
Klinik Araştırmalar - Türkiye
Clinical Trials Journey of Turkey-Long and Thin Road. Hilal Ilbars, Kaan Kavaklı, Hamdi Akan, Duygu Koyuncu Irmak. J Clin Trials 2015, 5:2
Türkiye’de Yürütülen Klinik Araştırmaların Dağılımı (2012-2016)
379 456
416 461
391
2017 ilk sekiz ayda toplam başvuru sayısı 298 (Faz 1:4 adet) adettir.
Hı-Index : http://www.scimagojr.com Çalışma Sayısı: https://clinicaltrials.gov/
Grafik: Gapminder Tools Offline
Kayıtlı Çalışmalar Arasında Devam Eden Çalışmalar
Recruiting, Not yet recruiting, Active, not recruiting, Enrolling by invitation Phase 2, 3, 4
Türkiye’de Kayıtlı Devam Eden Araştırmaların Terapötik Alana Göre Dağılımı
www.clinicaltrials.com
Türkiye’de klinik araştırmalar
+++
• Yetişmiş klinisyen
• Yetişmiş klinik destek personeli
• Yüksek kaliteli kurum ve laboratuarlar
• Aktif yerli ilaç endüstrisi
+
• Sınırlı organizasyon
• Yetersiz zaman
• Sınırlı klinik araştırma destek personeli
• Tamamlanmamış mevzuat
• Etik Kurul ve destek personeline ek ödeme yapılamaması
• Hasta algısı
Yeni Ekonomi
Programı
KLİNİK ARAŞTIRMALAR:
HÜ DENEYİMİ
Klinik Çalışmalarda Global Merkezlerin Sıralaması
Kaynakça: Sitetrove (Son 5 yılda Globalde endüstri bazlı, faz çalışmalarını yürüten merkezler filtrelenmiş=r.), 12 Eylül 2018, Y.Ayhan, B.Erdoğan
Türkiye’de Yürütülen Çalışmaların Merkezlere Göre Dağılımı
17
Sıralama Merkezler
Son 5 Yılda Yürütülen Klinik Çalışma Sayısı
1 Hacettepe Üniversitesi 136
2 Ege Üniversitesi 129
3 Ankara Üniversitesi 124
4 Istanbul Üniversitesi -‐ Cerrahpasa Tıp Fakültesi 98 5 Istanbul Üniversitesi -‐ Istanbul Tıp Fakültesi 81
6 Marmara Üniversitesi 57
7 Akdeniz Üniversitesi 55
8 Dokuz Eylul Üniversitesi 53
9 Ondokuz Mayıs Üniversitesi 48
10 Trakya Üniversitesi 47
11 Kocaeli Üniversitesi 46
12 Çukurova Üniversitesi 46
13 Gazi Üniversitesi 40
14 Erciyes Üniversitesi 37
15 Bezmialem Vakıf Üniversitesi 36
16 Gaziantep Üniversitesi 33
17 Medeniyet Üniversitesi 33
18 Uludağ Üniversitesi 32
19 Mersin Üniversitesi 28
20 Baskent Üniversitesi Adana Hastanesi 26
Kaynakça: Sitetrove (Son 5 yılda Globalde endüstri bazlı, faz çalışmalarını yürüten merkezler filtrelenmiştir.), 12 Eylül 2018, Y.Ayhan, B.Erdoğan
HÜ Klinik Araştırma Birimi
Klinik Araştırma Birimi, insanlar üzerinde yapılan ilaç ve ilaç dışı çalışmaların uygunluğunu Üst Yönetim adına kontrol eder.
Hastanemizde yapılan çalışmaların niteliğini, nerelerde
yapıldığını, hastanenin işleyişi ve kurallarına uyumunu izler.
Yıllara göre yeni klinik araştırmalar
0 5 10 15 20 25 30 35 40
2013 2014 2015 2016
10 12
15
23
35 35
21
39
Onkoloji Diğer
Hacettepe’de klinik araştırmalar
•
Halen aktif yürüyen 138 çalışma
• Medikal Onkoloji: 38
• Hematoloji: 12
• Nöroloji (Erişkin/Çocuk): 8/8
• Romatoloji (Erişkin/Çocuk): 6/2
• Göz: 4
• Kardiyoloji: 4
İlk 10: Çalışma sayısı
Bölüm Çalışma sayısı
Medikal Onkoloji 56
Göz 12
Pediatrik Nöroloji 11
Nöroloji 10
Hematoloji 7
Üroloji 5
Romatoloji 4
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon 4
Gastroenteroloji 4
Pediatrik Hematoloji 4
Çalışmaların dağılımı
36%
19%
15%
9%
7%
6%
3% 2%
2%
1%
Çalışma sayısı
Onkoloji Pediatri Dahiliye Diğer Göz Nöroloji Üroloji Acil
Psikiyatri
Kalp Damar Cerrahisi
İlk 10: Aktif hasta sayısı
Bölüm (Çalışma sayısı) Hasta sayısı
Medikal Onkoloji (56) 334
Psikiyatri (2) 209
Pediatrik Nöroloji (11) 125
Göz (12) 58
Nöroloji (10) 41
Kalp ve Damar Cerrahisi (1) 41
Romatoloji (4) 25
Fiziksel Tıp ve
Rehabilitasyon (4) 22
Adolesan (1) 22
Gastroenteroloji (4) 21
Bilim dallarına göre dağılım
Bölüm Çalışma sayısı Hasta sayısı
Onkoloji 59 339
Pediatri 32 231
Psikiyatri 3 221
Dahiliye/Kardiyoloji/Göğüs Hast 25 104
Göz 12 58
Nöroloji 10 41
Kalp Damar Cerrahisi 1 41
Diğer 15 40
Üroloji 5 14
Acil 4 4
Toplam 166 1093
Hastaların dağılımı
31%
21%
20%
10%
5%
4% 4% 4% 1% 0% Hasta sayısı
Onkoloji Pediatri Psikiyatri Dahiliye Göz Nöroloji
Kalp Damar Cerrahisi Diğer
Üroloji Acil
HÜ KLİNİK ARAŞTIRMALAR UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HÜKAM)
http://www.hukam.hacettepe.edu.tr/
HÜKAM
•
Müdür: Prof. Dr. Serhat Ünal
•
Müdür Yardımcıları:
• Prof. Dr. Mustafa Erman
• Prof. Dr. Mutlu Hayran (Koordinatör)
•
Yönetim Kurulu:
• Prof. Dr. E. Murat Arsava
• Prof. Dr. S. Kutay Demirkan
• Prof. Dr. Göknur Haliloğlu
• Doç. Dr. Ömer Karadağ
• Doç. Dr. Emirhan Nemutlu
Amaçlar
• Hacettepe’yi klinik araştırmalarda global bir marka haline getirmek
• Klinik araştırma pazar payını arttırmak
• Global düzeyde kalifiye araştırıcı ve yardımcı personel yetiştirmek
• Klinik araştırmalar konusundaki farkındalığı arttırmak
• Stratejik bilimsel raporlar oluşturmak
• Gerekli bilgi teknolojileri altyapısını oluşturmak
• Yeni ilaç geliştirme girişimleri oluşturmak
• Uluslararası tanıtım yaparak işbirliğini arttırmak
• Ulusal ve uluslararası işbirlikleriyle bilgi birikimi ve deneyimi aktarmak
HÜKAM
• Akademik eğitim (Tezsiz yüksek lisans programı)
• Yer
• Ofis
• Saklama alanı
• Yardımcı personel
• Hastane personeline ek ödeme
• Araştırıcı ödemeleri
• Diğer merkezlerle ağ oluşturma
HÜKAM
Ofisi
Klinik Araştırma Destek Birimi
Klinik Araştırma Destek Birimi
Klinik Araştırmalar Etik Kurulu
Uluslararası Örnek Alınacak Modeller
G. KORE The Korea National Enterprise for Clinical Trials
– KONECT
ÇİN İSRAİL
KoNect 7 yıllık süre için kurulmuş bir oluşum idi. KoNect 3 hedefi gerçekleştirmiştir:
1. Kendine bağlı ‘worldclass’ 15 Bölgesel KA Merkezi açtı ve bu merkezlere kuruluş destegi verdi:
a. Merkezin eş zamanlı işleyişini, optimize çalışmasını sağlayacak merkezi bir IT altyapısının kurulması ve başvuru anından sonuç aşamasına kadar tüm süreçlerin kaydı, yönetimi, erken uyarı önlem, sorgulama ve arşiv sisteminin kurulması
b. Donanım, teçhizat ve insan kaynağı sağlamak, herbir merkezin belli uzmanlık alanlarında gelişimini sağlamak
c. Uluslararası bilinirliğini /görünürlüğü sağlamak d. Herbir merkeze 4 milyon USD fon sağlandı
2. Klinik Araştırma Eğitim Akademisini kurdu:
a. Eğitimde 6 rolü hedefledi: KA Merkez Destek personeli (saha koordinatörleri), Monitorler, Araştırmacılar, Klinik Farmakologlar, Klinik Eczacılar, Veri Yönetim ekibi
b. Eğitmenler hekimler, destekleyiciler arasından belirlendi c. 7 yılda 4200 kişiyi eğitti
d. Her yıl için eğitime 2 milyon USD fon ayırdı e. Eğitimleri 3 yıl süre ile sertifikalandırdı
3. KA Teknolojisinin geliştirilmesine destek verdi:
a. Faz 1 için simulasyon & modelleme b. Biomarkerler için görüntüleme c. Farmakogenetik markerler
G. KORE - The Korea National Enterprise for Clinical Trials –
KONECT
Varolan durum
• Sponsor firma/SAK’lar merkezlerle bağlantıya geçer, her merkezle ayrı ayrı fizibilite vb. yaptıktan sonra sözleşme imzalar.
• Her merkezde PI ve SI’lar vardır.
• Her merkez çalışmaya aldığı hasta sayısına göre ücret alır.
• Çalışmaya çok hasta alan araştırıcıların final yayına isimlerinin eklenmesi şansı olur.
Önerilen işbirliği modeli
• HÜKAM diğer hastanelerde akredite klinik araştırma merkezleri kurulmasını destekler.
• Altyapının oluşturulması
• Personel eğitimi
• Sorunların giderilmesinde danışmanlık
• Standardizasyonun sağlanması
Önerilen işbirliği modeli
• Sponsor firma/SAK’lar HÜKAM ile bağlantıya geçer, gerekli işlemler sonrasında HÜKAM ile sözleşme imzalar.
• Ülke için bir PI seçilir, diğer merkezlerdeki araştırıcılar SI olarak tanımlanır.
• Her merkez çalışmaya aldığı hasta sayısına göre ücret alır.
• Çalışmaya alınan hastaların hepsi PI’ın hastası olarak kayda geçer, bu şekilde bu araştırıcının final yayına isminin eklenme olasılığı artar.
• İzleyen çalışmalarda diğer araştırıcılar sırayla PI
sorumluluğunu üstlenir, böylece bütün araştırıcıların sırayla makalelerde yer alma şansı olur.
Avantajlar
• Deneyimi kısıtlı merkezler güvenli ve hızlı bir şekilde çalışma yapmaya başlayabilir.
• Ülke çapında standardizasyon
• Problemlerin giderilmesinde ortak güç
• Merkezi sözleşmeler aracılığıyla uygun şartların sağlanması
• Makalelerde daha yüksek yazar sayısı
Türkiye’de klinik araştırmalar: Öneriler
•
Mevzuatın elden geçirilmesi
•
Araştırma merkezlerinin kontrollü şekilde arttırılması
•
Hasta ve toplum bilincinin arttırılması
•
Doktor bilincinin ve farkındalığının arttırılması
Öneriler
•
Klinik araştırmaların akademik ve mesai içi faaliyet olarak değerlendirilmesi
•
Katılanların hepsinin teşvik edici karşılık almasının sağlanması
•
Preklinik araştırmaların güçlendirilmesi
Araştırıcı tarafından başlatılan projeler
• Nadiren klinik araştırma yapılabiliyor, çoğunlukla pre-klinik
• Zaman
• Maliyet
• Sigorta
• Yardımcı personal
• TÜBİTAK vb. desteklerin arttırılması
• Maliyetin düşürülmesi
• Tetkiklerin kamu fiyatı üzerinden yapılabilmesi
• SGK’nın rutin bakım masraflarını karşılaması; ek tetkik ve işlemlerin çalışma kapsamında yapılması
