• Sonuç bulunamadı

İLK OKUMA ve YAZMA ÖĞRETİMİ

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "İLK OKUMA ve YAZMA ÖĞRETİMİ"

Copied!
17
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

Her Ses / Harf İçin Özel Uygulamalı

İLK OKUMA ve

YAZMA ÖĞRETİMİ

EL KİTABI

Doç. Dr. Muhammet BAŞTUĞ Gonca DEMİRTAŞ ŞENEL

5. Baskı

2018 Türkçe Ders� Öğret�m Programı’na Uygundur.

(2)

Doç. Dr. Muhammet BAŞTUĞ - Gonca DEMİRTAŞ ŞENEL Her Ses/Harf için Özel Uygulamalı

İLK OKUMA VE YAZMA ÖĞRETİMİ EL KİTABI ISBN 978-605-318-554-3

DOI 10.14527/9786053185543 Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

© 2019, PEGEM AKADEMİ

Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. AŞ.ye aittir.

Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz.

Pegem Akademi Yayıncılık, 1998 yılından bugüne uluslararası düzeyde düzenli faaliyet yürüten uluslararası akademik bir yayınevidir. Yayımladığı kitaplar; Yükseköğretim Kurulunca tanınan yükseköğretim kurumlarının kataloglarında yer almaktadır. Dünyadaki en büyük çevrimiçi kamu erişim kataloğu olan WorldCat ve aSyrıca Türkiye’de kurulan Turcademy.com ve Pegemindeks.net tarafından yayınları taranmaktadır, indekslenmektedir. Aynı alanda farklı yazarlara ait 1000’in üzerinde yayını bulunmaktadır. Pegem Akademi Yayınları ile ilgili detaylı bilgilere http://pegem.net adresinden ulaşılabilmektedir.

1. Baskı: Ekim 2016, Ankara 5. Baskı: Kasım 2019, Ankara Yayın-Proje: Şehriban Türlüdür Dizgi-Grafik Tasarım: Gülnur Öcalan

Kapak Tasarımı: Pegem Akademi

Baskı: Sonçağ Yayıncılık Matbaacılık Reklam San Tic. Ltd. Şti.

İstanbul Cad. İstanbul Çarşısı 48/48 İskitler - Ankara (0312 341 36 67)

Yayıncı Sertifika No: 36306 Matbaa Sertifika No: 25931

İletişim

Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51

Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60 Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08

Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38 Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60

İnternet: www.pegem.net E-ileti: pegem@pegem.net

(3)

Şüphesiz okuma-yazma öğretmek de öğrenmek de zor bir iştir.

Ancak her çocuk okuma-yazmayı öğrenir.

Sabredin ve fırsat verin.

M. Baştuğ

(4)
(5)

ÖN SÖZ

Bireylere etkili okuma-yazma becerisi kazandırmak, planlı ve sistematik bir süreci gerektirir. Bunun için okuma-yazma öğretimi yapacak sınıf öğretmeni adayları ve sınıf öğretmenleri, ilk okuma ve yazma öğretim sürecini bilmeli ve bildiklerini etkili bir şekilde uygulayabilmelidir. Ancak sınıf öğretmeni adayları ve henüz birinci sınıf deneyimi yaşamamış öğretmenler ilk okuma-yazma öğreti- minin özellikle uygulama basamaklarında zaman zaman sorun yaşamaktadır. Bu amaçla hazırlanan İlk Okuma-Yazma Öğretimi El Kitabı, sınıf öğretmeni adayları ve sınıf öğretmenlerinin Türkçe Dersi (1-8. Sınıflar) Programına uygun olarak ilk okuma yazma öğretim sürecini öğrenmeleri ve adım adım uygulayabilmelerine yöneliktir. Bu amaçla her ses/harf için ilk okuma yazma öğretiminin aşamaları örneklerle uygu¬lamalı olarak hazırlanmıştır.

Bu kitapta sınıf öğretmeni adayları ve sınıf öğretmenleri için aşağıdaki konu başlıklarına yer verilmiştir:

• İlkokul programlarında ilk okuma yazma öğretimi

• Geçmişten günümüze ilk okuma yazma öğretiminde kullanılan başlıca yöntem ve teknikler

• Ses Esaslı İlk Okuma Yazma Öğretiminin aşamaları ve öğretim süreci

• Türkçe Dersi (1-8. Sınıflar) Programına uygun olarak her sesin/harfin özel olarak nasıl öğretileceğine ilişkin bilgi ve uygulamalar

• Okuma güçlüklerinin giderilmesi ve akıcı okumanın kazandırılması için örnek uygulamalar

• Sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma sürecinde dikkate alması gereken uyarı, pratik bilgi ve öneriler

• İlk okuma yazma öğretim sürecinde ölçme ve değerlendirme, takip edile- cek çizelgeler

• İlk okuma yazma öğretim sürecinde materyal geliştirme örnekleri, ses/

harf öğretimi için etkinlik örnekler.

Hazırlanan bu kitabın sınıf öğretmenlerinin mesleki gelişimlerine özellikle de okuma-yazma öğretim becerilerine katkı sağlaması beklenmektedir.

Kitabın hazırlanması aşamasında görüş ve önerilerini bizimle paylaşan Doç.

Dr. Hüseyin ANILAN’a teşekkür ederiz. Ayrıca okuma yazma öğretimine ilişkin bilgi ve desteklerini esirgemeyen değerli hocamız Prof. Dr. Hayati AKYOL’ a te- şekkürü bir borç biliriz.

Doç. Dr. Muhammet BAŞTUĞ Gonca DEMİRTAŞ ŞENEL Kasım-2019

(6)
(7)

İÇİNDEKİLER BÖLÜM I

NEDEN OKUMA YAZMA ÖĞRETİMİ? ...1

OKUMA YAZMA ÖĞRETİM SÜRECİNDE DİKKATE ALINMASI GEREKEN FAKTÖRLER ...2

Takvim Yaşı ...2

“Kayıt zamanı ve kayıt yaşı” ...2

Okul Olgunluğu ...4

Aile ve Sosyal Çevre ...5

Öğrenme Ortamı ve Süreci ...6

İLK OKUMA VE YAZMA ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ ...6

BİREŞİM YÖNTEMLERİ ...7

Harf Tekniği ...7

Ses Tekniği ...8

Hece Tekniği ...8

Ses Temelli Cümle Tekniği ...9

ÇÖZÜMLEMEYE DAYALI YÖNTEMLER ...9

Hikâye Tekniği ...9

Cümle Tekniği ...10

Kelime Tekniği ...12

KARMA YÖNTEM ...12

BÖLÜM II

ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA İLK OKUMA YAZMA ÖĞRETİMİ ...13

Cumhuriyet Öncesi Dönem ...13

Cumhuriyet Dönemi ...13

1924 İlkokul Programı ...14

1926 İlkokul Programı ...14

1936 İlkokul Programı ...14

1948 İlkokul Programı ...15

1968 İlkokul Programı ...16

1981 İlkokul Programı ...17

2005 İlköğretim Türkçe (1-5. Sınıflar) Programı ...17

2015 Türkçe Dersi (1-8. Sınıflar) Öğretim Programı ...18

2017 ve 2018 Türkçe Dersi (1-8. Sınıflar) Öğretim Programı ...18

(8)

BÖLÜM III

SES ESASLI İLK OKUMA YAZMA ÖĞRETİMİ ...19

İLK OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ...23

Dinleme Eğitimi Çalışmaları ...23

Parmak, El ve Kol Kaslarını Geliştirme Çalışmaları ...23

Boyama ve Çizgi Çalışmaları ...24

İLK OKUMA YAZMAYA BAŞLAMA VE İLERLEME...29

Sesi Hissetme, Tanıma ve Ayırt Etme ...29

Harfi Okuma ve Yazma ...29

Harflerden Heceler, Hecelerden Kelimeler, Kelimelerden Cümleler Oluşturma ...31

Metin Okuma ...33

BAĞIMSIZ OKUMA VE YAZMA ...33

Noktalama Öğretimi ...34

Rakamların Öğretimi ...34

BÖLÜM IV

İLK OKUMA YAZMA ÖĞRETİMİNDE KULLANILABİLECEK ÖRNEK ETKİNLİKLER ...37

HAYVANAT BAHÇESİ ...38

TREN OYUNU ...39

YİYECEK SEPETİ ...40

HECE AĞACI ...41

BAL PETEĞİ ...42

SÖZCÜK MERDİVENİ ...43

SÖZCÜK AVI ...44

KELİME ÇUBUKLARI ...45

HARFLİ YAP-BOZ ...46

KELİME KUTUSU...47

KELİME TÜRETME ...48

KİM? NEREDE? NE YAPIYOR? ...49

BÖLÜM V

İLK OKUMA VE YAZMA ÖĞRETİMİNDE ÖLÇME-DEĞERLENDİRME...51

SINIF ÖĞRETMENLERİ İÇİN PRATİK İLK OKUMA VE YAZMA DEĞERLENDİRME ETKİNLİKLERİ ...53 viii İlk Okuma ve Yazma Öğretimi El Kitabı

(9)

BÖLÜM VI

AKICI OKUMANIN KAZANDIRILMASI ...61

Akıcı Okuma ...61

Akıcı Okuma Neden Önemlidir? ...62

AKICI OKUMAYI GELİŞTİRMEK İÇİN ÖĞRETMENLERE PRATİK ÖNERİ VE UYARILAR ...63

AKICI OKUMAYI GELİŞTİRME YOLLARI ...65

Tekrarlı Okuma ...66

Eko Okuma (Yankılı Okuma) ...67

Okuyucu Tiyatrosu ...68

Kelime Kutusu Tekniği ...70

Paragrafın Önceden Dinlenmesi Tekniği...72

Eşli (İkili) Okuma...74

Koro Okuma ...75

Nörolojik Etkileme Yöntemi ...76

Yapılandırılmış Akıcı Okuma Yöntemi ...78

Akıcılık-Amaçlı Okuma (Fluency-Oriented Reading Instruction)...80

Akıcılığı Geliştirme Dersi ...81

Çocuk Merkezli Okuma Müdahalesi ...83

BÖLÜM VII

SINIF ÖĞRETMENLERİ İÇİN BAZI ÖNEMLİ NOKTALAR ve UYARILAR ...85

Birinci Sınıf Öğretmeni Olmak ...85

Birinci Sınıf Öğretmenliği Baskısı ...86

Okuma Yazma Öğretmede Aceleci Davranmak ...87

Okuma Yazmayı Sevdirmek ...87

Okula Başlamadan Okuma Yazmayı Öğrenmek ...88

Öğrencilere Türkçeyi Etkili Kullanmayı Öğretmek ...89

Bir Ders Saati Nasıl Geçmeli? ...90

Diğer Dersler İhmal Edilmemelidir ...92

Öğrenciyi Anlamak ...92

Sınıfta Oturma Yerleri Nasıl Olmalı? ...92

Birinci Sınıfta Devamsız Öğrenciler ...93

Sınıf Duvarları ve Panoları ...93

Bitişik Eğik Yazı Sorunları ve Çözümler ...93

Ev Ödevleri/Ev Çalışması ...95 İçindekiler ix

(10)

BÖLÜM VIII

HARF HARF İLK OKUMA YAZMA ÖĞRETİMİ UYGULAMALARI ...97

1. GRUP HARFLER VE ÖĞRETİM UYGULAMALARI ...98

“E-e” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...98

“L-l” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...105

“A-a” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...112

“K-k” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...119

“İ-i” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ... 127

“N-n” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...135

2. GRUP HARFLER VE ÖĞRETİM UYGULAMALARI ...143

“O-o” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...143

“M-m” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...151

“U-u” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...159

“T-t” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...167

“Ü-ü” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...175

“Y-y” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...183

3. GRUP HARFLER VE ÖĞRETİM UYGULAMALARI ...192

“Ö-ö” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...192

“R-r” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...200

“I-ı” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...209

“D-d” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...218

“S-s” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...228

“B-b” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...236

4. GRUP HARFLER VE ÖĞRETİM UYGULAMALARI ...246

“Z-z” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...246

“Ç-ç” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...256

“G-g” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...266

“Ş-ş” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...275

“C-c” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...285

“P-p” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...295

5. GRUP HARFLER VE ÖĞRETİM UYGULAMALARI ...305

“H-h” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...305

“V-v”SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...315 x İlk Okuma ve Yazma Öğretimi El Kitabı

(11)

“Ğ-ğ” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...324

“F-f” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...333

“J-j” SESİNİN/HARFİNİN ÖĞRETİMİ ...343

BÖLÜM IX

BİRLEŞİK (BİTİŞİK) EĞİK YAZI ÖĞRETİMİ ...351 KAYNAKÇA ...367 İçindekiler xi

(12)
(13)

Her geçen gün bilgideki hızlı artış ve dönüşüm, eğitimin birey açısından önemini daha da artırmaktadır. Birey çok sayıda bilgiyi okumak, onu yazmak ve kullanmak durumundadır. Diğer taraftan okuma ve yazma bireyin hem okul içinde hem de okul dışı faaliyetlerde, günlük yaşamında en sık kullandığı becerilerdendir.

Okuma ve yazma sadece Türkçe dersleri için değil Matematik, Sosyal Bilgiler, Fen Bilimleri gibi diğer derslerin de temelini oluşturur. Çünkü her türlü ders içe- riği okunmayı ve yazmayı gerektirir. Birey okuma yoluyla yazılı ve görsel metin- lerdeki yeni bilgileri öğrenir, zihninde yeniden anlamlandırır. Aynı şekilde yazma bir taraftan duygu ve düşüncelerin yazılı olarak ifade edilmesine yardımcı olurken diğer taraftan yazma yoluyla yeni bilgiler öğrenilmektedir. Bu anlamda okuma ve yazmanın bireyin öğrenme sürecinde kullandığı temel becerilerden olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bütün bu süreçler işlevsel bir okuryazarlığı; işlevsel bir okuryazarlığın kazanılması ise başlangıç düzeyinden itibaren nitelikli bir okuma yazma öğretimini gerektirmektedir.

Okuma yazma eğitimi, bireyin eğitiminin temeli ve en kritik dönemlerinden biridir. Bireylerin birinci sınıfta aldıkları okuma yazma eğitiminin kalitesi ve et- kililiği öğrencilerin gelecekteki başarılarını etkilemektedir (Herbers ve diğerleri, 2012). Cunningham ve Stanovich’e (1997) göre öğrencilerin birinci sınıftaki oku- ma başarısı ve okumaya geçme durumu, onların yıllar sonraki okuma başarıları- nı önemli derecede etkilemektedir. Diğer taraftan yaşamın ilk yıllarında gelişen okuryazarlık becerisinin okul başarısıyla, duygusal ve sosyal iyi olmayla yüksek derecede ilişkili olduğu vurgulanmaktadır (Strickland ve Riley-Ayers, 2006). Bu araştırmalar, bireylere planlı eğitimin ilk yıllarında kazandırılmaya çalışılan oku- ma yazma becerisinin önemini desteklemektedir. Kuşkusuz ki öğretim program- ları açısından da bu becerinin kazandırılması ayrı bir önem taşımaktadır. Çünkü bireylerin programdaki pek çok bilgi ve beceriyi kazanması da onların nitelikli bir okuma yazma becerisi kazanmasına bağlıdır. Bütün derslerde okuma ve yazma becerisini kullanmaya ihtiyaç vardır.

1. BÖLÜM

Neden Okuma Yazma Öğretimi?

(14)

Sonuç olarak geçmişte olduğu gibi günümüzde de nitelikli okuma yazma be- cerisi kazanmanın önemi tartışılmazdır. Ancak nitelikli bir okuma ve yazma öğ- retimi rastgele değil; planlı ve bilinçli bir süreci gerektirir. Bunun için ilk okuma yazma öğretimi ile ilgili tüm değişkenlerin bilinmesi ve buna göre sürecin işletil- mesi gerekir.

OKUMA YAZMA ÖĞRETİM SÜRECİNDE DİKKATE ALINMASI GEREKEN FAKTÖRLER

Okuma ve yazma öğretim sürecinin niteliğini etkileyen pek çok değişken var- dır. Bunların bazıları öğrenci ile ilgili (takvim yaşı, okul olgunluğu, zeka vb.) bazıları öğrencinin içinde yaşadığı aile, sosyal çevre vb. ile ilgili, bazıları ise öğretim süreci (yöntem, öğrenme ortamları, materyal, öğretmen vb.) ile ilgili olabilmektedir.

Takvim Yaşı

Okula başlama yaşı ile ilgili dünyada farklı uygulamalar bulunmaktadır.

Dünya bankası 2014 yılı verilerine göre okula başlama yaşı 26 ülkede 5; 147 ülkede 6 ve 35 ülkede 7’dir. Gelişmiş ülkelere bakıldığında Birleşik Krallık ve Avusturalya’da okula başlama yaşı 5; Almanya, Belçika, İtalya, Fransa, Hollanda, İsrail, Japonya ve Çin 6; İsviçre, İsveç ve Finlandiya’da 7’dir. Bu verilere göre dün- ya genelinde ülkeler çocukları, çoğunlukla 6 yaşında okula başlatmaktadır. Ül- kemizde okula başlama yaşı ile ilgili alt sınır olmasına rağmen bu süre oldukça esnek bırakılmıştır. Öğrenci, 5 yaşını doldurduktan sonra veli isteğine göre okula başlayabilmektedir. Bununla ilgili ayrıntılı kurallar ve uygulamalar Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yönetmelikle belirlenmiştir.

Okula kayıt zamanı ve kayıt yaşı, 26 Temmuz 2014 tarih ve 29072 sayılı Resmi Gazete ile yayınlanan Milli Eğitim Bakanlığının Okul Öncesi Eğitim ve ilköğretim Kurumları Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Buna göre:

“Kayıt zamanı ve kayıt yaşı”

MADDE 11 – Okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarında yeni kayıtlar, temmuz ayının ilk iş gününde başlar. Kayıt işlemi, 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümlerince oluşturulan ulusal adres veri tabanın- daki yerleşim yeri adres bilgileri esas alınarak, e-Okul sistemi üzerinden yapılır.

Kayıt işlemleri sırasında veliden herhangi bir belge talep edilmez.

(6) İlkokula kayıt:

a) İlkokulların birinci sınıfına, kayıtların yapıldığı yılın eylül ayı sonu itiba- rıyla 69 ayını dolduran çocukların kaydı yapılır. Ayrıca 66, 67 ve 68 aylık çocuklar- dan velisinin yazılı isteği bulunanlar da ilkokul birinci sınıfa kaydedilir.

2 İlk Okuma ve Yazma Öğretimi El Kitabı

(15)

b) Okul müdürlükleri, yaşça kayıt hakkını elde eden çocuklardan 69, 70 ve 71 aylık olanları velisinin yazılı talebi bulunması halinde okul öncesi eğitime yönlen- dirir veya kayıtlarını bir yıl erteler.

c) Nüfusa gerçek yaşından büyük veya küçük yazılmış olanların yaşlarının düzeltilmesi okul yönetimince velilerinden istenir. Bu öğrencilerden velisi üç ay içinde girişimde bulunmadığı veya bu işleri yapmadığı takdirde gereği yapılmak üzere il/ilçe millî eğitim müdürlüğüne bildirilir.

ç) Mecburi ilköğretim çağında olup herhangi bir sebeple okula kaydı yapıl- mamış okuma yazma bilmeyen çocukların kayıtları birinci sınıfa yapılır. “

Bu yönetmelik çerçevesinde 2019-2020 Eğitim-Öğretim yılı için okula kayıt yaşına ilişkin tablo aşağıda verilmiştir.

2019-2020 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İÇİN 1. SINIFA KAYIT İÇİN AY VE YAŞ DAĞILIMI Öğrencinin

Doğduğu Ay Öğrencinin

Doğum Yılı 30 Eylül İtibariyle Kaç Aylık

Olacağı Kayıt Yaptırma Durumu

AĞUSTOS 2013 73 Aylık ve Üzeri Kayıt yaptırmak zorunludur.

Hiçbir şekilde erteleme olmaz.

EYLÜL 2013 72

EKİM 2013 71

Kayıt yaptırmak zorunludur, veli dilekçesiyle kayıt ertelenebilir.

KASIM 2013 70

ARALIK 2013 69

OCAK 2014 68

Kayıt yaptırmak zorunlu değildir, veli dilekçesiyle 1. Sınıfa kayıt

yaptırabilir.

ŞUBAT 2014 67

MART 2014 66

Okula başlamada bakanlık tarafından belirlenmiş bir yaş aralığı olmasına rağmen, sadece yaşa bağlı olarak çocuğu okula almak yeterli değildir. Okula kayıt için, çocuğun okula hazır olmasına, diğer deyişle okul olgunluğuna bakılmalıdır.

Neden Okuma Yazma Öğretimi? 3

(16)

Okul Olgunluğu

Okul olgunluğu öğrencinin bilişsel, duyuşsal ve psikomotor olarak okula ha- zır olmasıdır. Okul olgunluğu özellikle Türkiye gibi öğrencilerin 1. sınıfa başlama- sının takvim yaşına bağlı olduğu ülkelerde, okuma yazma süreci açısından önem- lidir. Çünkü öğrenciler 1. sınıfa nüfus kayıtları (MERNİS) üzerinden doğrudan kaydedilmekte ve okula hazır olma durumları takvim yaşı dışında göz önüne alın- mamaktadır. Bu durum yaş olarak yeterli ancak okul olgunluğu açısından yetersiz çocukların okula başlamasına; yaş olarak yetersiz ancak okul olgunluğu açısından yeterli çocukların okula başlamamasına neden olmaktadır. Diğer taraftan okul ol- gunluğu açısından farklı düzeylerde olan çocukların aynı sınıfta, aynı sürede ve aynı yollarla okuma-yazma öğrenmesi söz konusudur. Bu durum okuma yazma öğretim süreci açısından olumsuzluktur. Bazı çocuklar okul öncesi ve aile ortam- larında okuma-yazmayla ilgili pek çok etkinlik yaparken; bazı çocuklar kalemi ilk defa okulda eline almaktadır. Hatta bu öğrenciler defter ve kitaplarla, sınıf ve okul ortamıyla ilk defa tanışmaktadır.

Öğrenciler, birinci sınıfa başladığında gerekli okul olgunluğuna sahip olmalıdır. Çünkü geçmişten günümüze yapılan çok sayıda araştırma, öğrencilerin okula hazır gelmeleri ile onların okul başarısı arasındaki güçlü ilişkiyi kanıtlamış durumdadır (Cerda, Im, & Hughes, 2014; Claessens, Duncan, & Engel, 2009;

Duncan & Magnuson, 2011; Hair ve diğerleri, 2006; Matthews, Ponitz, & Morrison, 2009; Oberle, Schonert-Reichl, Hertzman, & Zumbo, 2014). Okula başlamada sa- dece öğrencinin takvim yaşı dikkate alınmamalıdır. Ayrıca okula başlamış ancak okul olgunluğu yetersiz olan öğrencilerin yetersizlik alanları belirlenmeli ve bu öğrencilere gerekli ek destek verilmelidir.

Öğrencilerin okul olgunluğu, aşağıdaki boyutlar dikkate alınarak gözlenebi- lir:

Öz Bakım Becerileri: Kendi temizliğini yapabilme, kıyafetlerini giyip çıkara- bilme, tuvalet ihtiyacını giderebilme durumlarıdır. Birinci sınıfa başlayan öğren- cinin kendi başına dişini fırçalayabilmesi, düğmesini ilikleyebilmesi-açabilmesi, yemeğini yiyebilmesi ve eşyalarını düzenli kullanabilmesi beklenir.

Sosyal-Duygusal Gelişim: Bu boyut daha çok öğrencinin okulun sosyal orta- mındaki ilişkilerini yönetebilmesi ile ilgilidir. Birinci sınıfa başlayan öğrencinin arkadaşlık kurabilmesi, oyunu başlatabilmesi ve oyunun içinde yer alması, oyun kurallarına uyabilmesi, aşırı sevinme veya öfke durumunda duygularını kontrol edebilmesi beklenir.

Psikomotor Gelişim: Birinci sınıfa başlayan öğrencilerin kaba ve ince motor kas gelişimlerinin tamamlanması gerekir. Kaba motor gelişim olarak, öğrencilerin tek ayak üzerinde yürüyebilme, topu atma ve tutma yapabilme, çizgi üzerinde se- kebilme gibi becerilerinin yapılabilmesidir.

4 İlk Okuma ve Yazma Öğretimi El Kitabı

(17)

İnce motor kasları olarak, öğrencilerin kalemi tutabilme, kullanabilme, çizgi çalışmalarını yapabilme ve basit olarak insan resmi çizebilme gibi becerilerinin yapılabilmesidir.

Bilişsel Gelişim: Birinci sınıfa başlayan öğrencilerin düzeylerine göre dil ve kavram gelişimleri yeterli olmalı; algılama, anlama ve yorumlama becerileri geliş- miş olmalıdır. Bununla ilgili olarak öğrenci dinlediği bir hikâyedeki karakterlerin özelliklerini söyleyebilmeli, neden-sonuç ilişkilerini kurabilmeli, basit anlamda çı- karma-toplama (eksiltme ya da artırma yaparak) yapabilmeli, kendisini ve ailesini tanıtabilmelidir.

Birinci sınıfa başlayan öğrencilerin zaman, boyut ve mekân kavramları ge- lişmiş olmalıdır. Buna göre öğrenci dün, bugün ve yarın kavramlarını doğru kul- lanmalıdır. Öğrencide büyüklük-küçüklük, uzunluk-kısalık kavramları gelişmiş olmalıdır. Ayrıca yön tarifi yapar, sağını ve solunu bilir.

Aile ve Sosyal Çevre

Çocuğun aile ortamı ve çevresi onun dil gelişiminde temeldir. Çünkü aile ortamındaki etkileşimler, konuşmalar, tartışmalar gibi pek çok aktivite onların dil edinim sürecini içermektedir. Çocuk aile ortamında dinledikleri, gördükleri ve anlamlandırdıkları ile dil gelişimini sürdürmektedir. Benzer bir şekilde çocuğun hem okula başlamadan önce hem de okula başladıktan sonra okuma yazma süreci açısından da aile ortamı etkilidir. Özellikle ön okuryazarlık döneminde çocukların karşılaştıkları etkileşimler okuma yazma süreci açısından kritik olarak görülmektedir. Bu dönemde bol bol kitaplarla, logolarla karşılaşan; konuşma ve dinleme etkinliklerine katılan çocuklar okuma-yazmaya hazırlık açısından daha başarılı olacaktır. Aynı şekilde 1. sınıfta okuma-yazma öğrenirken günlük olarak anne babası tarafından ilgilenilen, ödevleri ve destek çalışmaları yaptırılan çocuk- lar daha başarılı olacaktır.

Burada bir başka önemli husus da okuma yazma sürecinde velilere verilen dönüttür. Okuma yazma sürecinde velilerin sürekli öğrenci hakkındaki dönütlerle bilgilendirilmesi, çocukların gelişim süreci hakkında olumlu ya da olumsuz olarak velilere bildirim yapılması gereklidir. Ayrıca ses esaslı ilk okuma yazma öğretimi sürecinde veliler harf ve ses ayrımını tam yapamadıkları için çocuklara sesi yanlış öğretmekte ve sesi çıkartmak yerine harfin adını öğretmekte; çocukların sesi yan- lış öğrenmesine sebep olmaktadırlar. Aynı durum yazma için de geçerlidir. Bunu önlemek için seslerin çıkartılması, hece oluşturma ve yazma şekilleri hakkında yeri geldikçe velilere bilgi verilmelidir. Velisi tarafından doğru bir şekilde destek- lenen öğrencilerin okuma yazmayı öğrenme süreci daha başarılı geçer.

Neden Okuma Yazma Öğretimi? 5

Referanslar

Benzer Belgeler

Ses esaslı ilk okuma yazma öğretimi yöntemi, Türkçe öğretim programındaki dinleme, konuşma, okuma, yazma ve görsel okuma ve görsel sunu olan beş temel dil

İLKOKUMA YAZMA “LALE” OKUMA METNİ ÇALIŞMASI.. www.leventyagmuroglu.com

Santos, Moura ve Almeida (2018) ise öğrencilerin muhasebe mesleğinde kariyer yapma niyetlerini PDT modeli çerçevesinde inceledikleri çalışmalarında; tutum, subjektif

Bu çalışmanın amacı, gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin başlıca sıkıntısı olarak bilinen, özellikle 20.yüzyılın başlarından itibaren baş gösteren

İki sessiz harfin yan yana geldiği kelimelerde bol okuma, do ğru heceleme yapma ve çok vurgulu söylenerek hissettirilen sesi tahtaya bakmadan deftere yazma çalı

 Öğrenci cevap vermezse, öğretmen öğrencinin sözcüğü tekrar etmesi için model olur..  Başlangıçta, öğrencinin

• Düşünme, anlama, sorgulama, sorun çözme gibi zihinsel becerileri geliştirememiştir.. • Dünyada 1950’li yıllarda

Bu aşamada sesi hissetme ve tanıma, sesi okuma ve yazma, sesten anlamlı heceler, kelimeler ve cümleler oluşturma ile metin oluşturma çalışmaları yapılmaktadır.. Sesi Hissetme