M uhasebe ve denetimin amac, Muhasebe; Kurum ve kurulufllar n ekonomik

Tam metin

(1)

DENET‹M AÇISINDAN TAHS‹LAT DENET‹M AÇISINDAN TAHS‹LAT VE ÖDEMELER‹N TEVS‹K

VE ÖDEMELER‹N TEVS‹K

ZORUNLULU⁄U UYGULAMASININ ZORUNLULU⁄U UYGULAMASININ ÖNEM‹

ÖNEM‹

Dursun Ali TURANLI *

1.G‹R‹fi

M

uhasebe ve denetimin amac›, Muhasebe; Kurum ve kurulufllar›n eko- nomik faaliyetlerinin rakamsal ifllemlere ait bilgileri, s›n›fland›ran, ka- y›tlayan, özetleyen, yorumlayan ve sonuçlar› ilgililere ileten bir bilgi sistemidir. Bu bilgileri faaliyetler ve sonuçlar› ile ilgililere do¤ru ve aç›k bir fle- kilde iletir. Denetim ise bu bilgileri ilgili mevzuat ve genel kabul görmüfl mu- hasebe prensiplerine uygun olarak ekonomik olaylar›n gerçek mahiyetinin ka- y›tlarda yer al›p almad›¤›n› tarafs›z olarak kan›tlar› ile araflt›rarak sonuçland›- ran ve onaylayan sistematik çal›flmalard›r. Denetimin amac› flirket, kurum ve kurulular›n sahip ve ortaklar›na, alacakl›lar› ile kredi kurulufllar›na iflçi ile iflve- ren kurulufllar›na, devletin ekonomik ve idari birimleri ile ayr›ca Gelir idaresi- ne bunlar›n mali tablolar›nda yer alan bilgilerin gerçe¤e uygun, do¤ru ve gü- venilir oldu¤unu ortaya koymakt›r.

Mükelleflerin sat›n ald›klar› mallar ve hizmetler dolay›s›yla tahsilat ve ödeme- lerin tevsiki zorunlulu¤u uygulamas› önemlidir. Müteselsil sorumluluktan kur- tulmak için Sadece mal ve hizmetin faturas›n› almak ne yaz›k ki yetmemek- tedir. ‹liflkinin son derece net belgelenebilmesi gerekir. Mükelleflerin sat›n al- d›klar› mallara veya hizmetlere ait tafl›ma irsaliyesi , nakliye faturas› v.b bel- geler önem arz etmektedir. Ödemeler konusunda tevsik zorunlulu¤una uy- gun olarak ödeme yapmalar› gerekir. Nakit hareketlerin takibinin ve ispat›n›n zor olmas› nedeniyle banka özel finans kurumlar› ve PTT arac›l›¤›yla yap›lan ifllemlerin daha gerçekçi ve inand›r›c› oldu¤u kabul edilerek, Banka, özel fi-

5

* Yeminli Mali Müflavir

(2)

n a n s k u r u m l a r › v e P T T a r a c › l › ¤ › i l e t e v - s i k e d i l m e s i z o r u n l u ö d e m e v e t a h s i - latlar için bu kurumlardan al›nacak

dekont, ekstre ve hesap bildirim cet- veli gibi belgeler d›fl kan›t teflkil ede- cek ve yap›lan ifllemlerin do¤rulu¤u bu flekilde ispat edilmifl olacakt›r.

Böylece belli bir rakam›n üstü nakit ifllemlere de s›n›rland›rma getirilmifl olmaktad›r.

Denetim tekni¤i aç›s›ndan bakt›¤›- m›zda, denetçi toplayaca¤› kan›tlara göre kifli veya kurumlar taraf›ndan sunulan iddialar›n do¤rulu¤unu arafl- t›r›r. Bir denetçi toplayaca¤› kan›tlarla bu iddialar›n geçerlili¤ini ispatlamaya çal›flacakt›r. Toplanan kan›tlar›n ge- çerlili¤i ve objektifli¤i çok önemlidir.

Genel olarak kan›tlar firma içinde dü- zenlenen kaynaklardan (iç kan›tlar) oluflabilece¤i gibi firma d›fl›nda dü- zenlenen kaynaklardan(d›fl kan›tlar) da elde edilebilir. Genel olarak d›fl ka- n›tlar iç kan›tlara oranla daha güveni- lir ve inand›r›c› kabul edilir. ‹ç kan›tla- r›n güvenirlili¤i büyük ölçüde iflletme- deki iç kontrol sisteminin etkinli¤ine ba¤l›d›r. ‹flletme d›fl›ndaki kiflilerden sa¤lanan kan›tlar›n güvenirlili¤i ol- dukça fazlad›r (Güredin, 1994, 97-8).

Denetim Aç›s›ndan Tahsilat ve Öde- melerin Tevsik Zorunlulu¤u Uygula- mas› önemli ve yerinde bir uygulama oldu¤u ve sistem içinde yerini ald›¤›

söylenebilir.

Maliye Bakanl›¤› konuya iliflkin Vergi Usul Kanunu’ nun 257.maddesiyle kendisine verilen yetkiyi kullanarak mükelleflere muameleleri ile ilgili tah- silat ve ödemelerini banka ,özel fi- nans kurumlar› veya posta ve telgraf teflkilat› genel müdürlü¤ü arac›l›¤›yla yap›lmas›n› ve bu tahsilat ve ödeme- lerin bu kurulufllar›n düzenlemifl ol- duklar› belgeleri ile tevsikini zorunlu k›lm›flt›r.

Konu ile ilgili düzenlemeler 01.08.2003 tarihinden itibaren 320,323,324,332 se- ri nolu Vergi Usul Kanunu genel teb- li¤leri ve VUK-1/2003-1 say›l› VUK sir- küleri do¤rultusunda tahsilat ve öde- melerin tevsik zorunlulu¤u uygula- mas›n›n incelemesidir.

2.TAHS‹LAT VE ÖDEMELER‹N TEVS‹K ZORUNLULU⁄U

2.1. Tahsilat Ve Ödemelerin Tevsik Zorunlulu¤unun Kapsam›, ‹fllem Tutar›, Ödemelerin Yap›laca¤›

Arac› Kurumlar Ve Bafllang›ç Tarihi 323 seri nolu VUK Genel Tebli¤inde tahsilat ve ödemelerin tevsik zorunlu- lu¤u kapsam›na giren birinci ve ikinci s›n›f tüccarlar kazanc› basit usulde tesbit edilenler , defter tutmak zo- runda olan çiftçiler , serbest meslek erbab› ve vergiden muaf esnaf›n ken- di aralar›nda yapacaklar› ticari ifllem- leri ile nihai tüketicilerden (Türkiye’

de mukim olmayan yabanc›lar hariç) mal veya hizmet bedeli olarak yapa-

(3)

caklar› tahsilat ve ödemeleri girmek- tedir (VUKGT, 2003)

Tevsik zorunlulu¤unun tutar› ve bafl- lang›ç tarihi söz konusu tebli¤ de ön- görülen ticari ifllemler ile niha- i tüketicilerden mal al›m› ve hizmet bedeli olarak yap›lacak 10 000YTL n›

aflan tahsilat ve ödemelerin banka , özel finans kurumlar› veya posta ve telgraf teflkilat› genel müdürlü¤ü ara- c›l›¤› ile yapmalar› 01.08.2003 tari- hinde geçerli olmak üzere zorunlu k›- l›nm›flt›r. Ancak vergi mükelleflerinin (onbin)YTL limitinin 01.05.2004 tari- hinden itibaren 8.000 YTL olarak dik- kate al›nmas› ve bu limiti aflan tahsi- lat ve ödemelerin 320,323 ve 324 se- ri nolu VUKGT’ lerinde belirtilen esas- lar çerçevesinde banka özel finans kurumlar› veya posta ve telgraf teflki- lat› genel müdürlü¤ü arac› k›l›narak yapmalar› 332 nolu VUKGT de zo- runlu k›l›nm›flt›r.

Yukar›da belirtilen banka, özel finans kurumlar›, posta ve telgraf teflkilat›

genel müdürlü¤ü (PTT) ile yap›lacak tahsilat ve ödemelerden 8.000 YTL üzeri olanlar› tevsik kapsam›ndad›r.

Belirtilen kurumlar arac› k›l›nmak su- retiyle, havale, çek, kredi kart› ve bu kurumlar arac›l›¤› ile tahsil edilen se- netler gibi bankac›l›k araçlar› kullan›- larak yap›lan ödemeler ve tahsilatlar karfl›l›¤›nda dekont veya hesap bildi- rim cetvelleri düzenlendi¤inden tev- sik edilmifl say›lacakt›r.

Banka ve özel finans kurumlar›n›n in- ternet flubeleri üzerinden yap›lan ifl- lemlerde tevsik kapsam›nda say›la- cakt›r. (VUKT, 2003)

2.2.Vadeli Sat›fllarda Tevsik Zorunlulu¤u

VUK 322 seri no.lu Genel Tebli¤ine göre 8.000 YTL l›k rakamsal tutar geçerli olacakt›r. Mükelleflerin tevsik zorunlulu¤unda bulunmalar› mal al›- m› ve hizmet bedelinin faturas›n›n 8.000 YTL yi aflmas› yeterli olacakt›r.

Bir baflka ifade ile mal al›m› ve hiz- met bedelinin farkl› tarihlerde öden- mesinde her bir ödemenin yap›laca¤›

kurumlardan geçilmesi gerekecektir.

(VUK, 2003)

2.3. Cari Hesap Kullan›lmas›nda Tevsik Zorunlulu¤u

V.U.K 324 seri no.lu Genel Tebli¤ine göre ‹flletmeler kendi ortaklar› ile di-

¤er gerçek ve tüzel kiflilerle olan ve herhangi bir ticari içeri¤i olmayan na- kit hareketlerinde ifllem tutar› 8.000 YTL yi afl›yor ise bunlarda tevsik kap- sam›nda olaca¤›ndan banka, özel fi- nans kurumlar› veya PTT arac›l›¤› ile tahsilat ve ödemeler yap›lacakt›r. Ör- ne¤in A firmas›n›n orta¤› olan B, ifl- letmesinden nakit olarak borç alm›fl- t›r. Bu borcun ticari bir içeri¤i yoktur.

Ancak nakit hareketi söz konusu ol- du¤undan bedeli 8.000 YTL yi aflma- s› halinde tahsilat ‹fllemleri kendi or- taklar› ile di¤er gerçek ve tüzel kifliler-

(4)

l e o l a n v e h e r h a n g i b i r t i c a r i i ç e r i ¤ i o l - mayan tahsilat ve ödemeler banka

,özel finans kurumlar› veya PTT arac›- l›¤› ile yap›lmas› gerekmektedir.

2.4. Serbest Meslek Erbab›nda Tevsik Zorunlulu¤u

Vergi Usul Kanununun 236. maddesi hükmüne göre serbest meslek erbab›

hizmeti tamamlamas›na müteakiben yapt›¤› tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlemektedir.

V.U.K 324 seri no.lu Genel Tebli¤ine göre Serbest meslek erbab› faaliyet- lerine iliflkin ve tutar› 8.000 YTL yi aflan her türlü tahsilatlar›n› ban- ka,özel finans kurumu veya PTT ara- c›l›¤› ile yap›ld›¤›n› tevsik etmek zo- rundad›r.

2.5. Tahsilat Ve Ödemelerde Ciro Ve Beyaz Cirolu Çeklerin Kullan›m›

Ve Tevsik Zorunlulu¤u

Banka sistemi içinde kald›¤› müddet- çe bir mal veya hizmet bedelinin müflterinin kendi çeki yada ciro etti¤i bir çek ya da beyaz ciro ile teslim et- ti¤i bir çek ile ödemesi imkan dahilin- dedir. Çekin tam ciro ve beyaz ciro ile devri mümkün bulunmaktad›r.

Türk Ticaret Kanununa göre hamili- ne yaz›l› ciro beyaz cirodur.(TTK594, 692/3 , 700 , 701,BK 20)

Tam ciro ise ciro edilen gerçek kiflinin ad ve soyad› , tüzel kiflinin de ticaret unvan› aynen yaz›larak yap›lan cirodur.

Satt›klar› mal veya hizmet bedellerini müflteriden ald›klar› çeklerle tahsil eden ve ödemelerini de yine bu çek- lerle yapan mükelleflerin çeklerini ci- ro etmelerinde uymalar› gereken hu- suslar afla¤›da aç›klanm›flt›r.

Mal veya hizmet karfl›l›¤› al›nan çekin tam ciro yap›lmas› halinde çekin arka- s›nda isim , unvan , vergi kimlik nu- maras› ve adresinin yaz›lmas› yeterli olacakt›r. Hamiline düzenlenen çekte ayn› flekilde ciro edilecektir.

Mal veya hizmet bedellerini beyaz ci- ro ile tahsil edenler , bu çekleri için

“çek al›m bordrosu” düzenlemelidir- ler. Bu bordroda çeki düzenleyen ya da çeki devredenin ad› ,soyad›,vergi kimlik numaras› ile imza ve kaflesinin bulunmas› gerekmektedir.

Öte yandan , 82 seri no lu Katma De-

¤er Vergisi Genel Tebli¤inde aç›klan- d›¤› üzere çekle yap›lan ödemelerde müteselsil sorumluluk uygulamas›na muhatap tutulmamak bak›m›ndan çekin tam ciro ile devri gerekti¤i tabii- dir.

Çek al›m bordrosu düzenlendikten sonra bu çekler, sat›n al›nan mal ve hizmet bedelleri karfl›l›¤› beyaz ciro ile verildi¤inde “çek teslim bordro- su” düzenlenecektir. Bu bordrolarda da kendisine ciro yap›lan sat›c›n›n ve- ya yetkilisinin ad›,soyad›,vergi kimlik numaras› ile imza ve kaflesinin bulun- mas› zorunludur.

(5)

Çek al›m veya teslim bordrosunda birden fazla çekin bulunmas› halinde çeki keflide veya son ciro edenlerin isim ve unvanlar› ile çek tutarlar› bor- droya ayr› ayr› yaz›lmal›d›r. (VUK, 2003) 3.TEVS‹K ZORUNLULU⁄U OLMAYAN ÖDEME VE TAHS‹LATLAR

3.1. Tebli¤de belirtilen tutar› aflmayan ifllemlere ait tahsilat ve ödemeler V.U.K 332 seri no.lu Genel Tebli¤in- de 01.05.2004 tarihinden itibaren saptanan s›n›r›n alt›nda kalan öde- me ve tahsilatlar›n da banka, özel fi- nans kurumlar› veya PTT arac›l›¤› ile yap›lmas› ihtiyaridir. Bu s›n›r miktar 8000 YTL ‘ dir.

3.2. Tebli¤de belirtilen kurum ve kurulufllar ile yap›lan ifllemlere ait tahsilat ve ödemeler

Tevsik zorunlulu¤u kapsam›na giren kifliler ile nihai tüketicilerin genel ve katma bütçeli idareler ile döner ser- maye iflletmelerine yapacaklar› öde- me veya tahsilat ifllemlerine ilave ola- rak afla¤›daki kurum ve kurulufllarda yap›lan ifllemlere konu ödeme ve tah- silatlar›n banka,özel finans kurumlar›

veya PTT arac›l›¤› ile yap›lma zorunlu- lu¤u bulunmamaktad›r.

1. Sermaye piyasas› arac› kurumlar›nda, 2. Yetkili döviz müesseselerinde, 3. Noterlerde,

4. Tapu idarelerinde

Yap›lan ifllemlere konu ödeme ve tahsilatlar›n belirtilen kurumlar arac›

k›l›narak yap›lmas› zorunlu de¤ildir.

Tevsik zorunlulu¤u olmayan ödeme ve tahsilatlar 332 seri nolu VUKGT ile yeniden belirtilmifltir.

Bankalar ,özel finans kurumlar› veya Posta ve Telgraf Teflkilat› Genel Mü- dürlü¤ü arac› k›l›nmaks›z›n ödeme ve tahsilat yap›labilecek kurum ve kuru- lufllar 320 ve 323 s›ra nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebli¤lerinde aç›klan- m›flt›r.

Vergi Usul Kanunu 332 seri nolu Ge- nel Tebli¤i ile tevsik zorunlulu¤u ol- mayan ödeme ve tahsilatlar yeniden afla¤›daki flekilde belirlenmifltir.

- Genel ve katma bütçeli idareler, - ‹l özel idareleri,

- Belediyeler ile bunlar›n teflkil et- tikleri birlikler,

- Kanunla kurulan di¤er kamu ku- rum ve kurulufllar›,

- Kamu kurumu niteli¤indeki mes- lek kurulufllar›na ait veya tabi olan veyahut bunlar taraf›ndan kurulan ve iflletilen müesseseler ile döner sermayeli kurulufllar ve- ya bunlara ait veya tabii di¤er müesseseler taraf›ndan yap›lan ihale ifllemlerine iliflkin yat›r›lmas›

gereken teminat tutarlar› , Belirtilen limiti aflsa bile bunlara iliflkin ödeme ve tahsilatlar›n;

banka, özel finans kurumlar› veya

(6)

Posta ve Telgraf Teflkilat› Genel Müdürlü¤ü arac› k›l›narak yap›l- mas› zorunlulu¤u bulunmamakta- d›r. (VUKGT, 2004)

4. TAHS‹LAT VE ÖDEMELER‹N TEVS‹K‹ ZORUNLULU⁄UNA UYULMAMASININ HUKUK‹

SONUÇLARI

Maliye Bakanl›¤›’nca belirlenmifl tuta- r› aflan fatura bedellerinin VUK teb- li¤lerinde belirtildi¤i gibi banka, özel finans kurumlar› veya PTT arac›l›¤› ile ödenmemesi halinde bunun özel hu- kuk iliflkisini, özellikle ispat hukuku aç›s›ndan ve faturan›n geçerlili¤i ba- k›m›ndan olumsuz etkileyip etkileme- yece¤i konusunda uygulamada te- reddütler bulunmaktad›r.

Fatura, ticari ifllerde en çok kullan›lan belgelerden birisidir. Fatura; bir taraf- tan vergi mükelleflerinin kay›tlar›n›n karfl›l›kl› tevsikine, di¤er taraftan mü- kelleflerin gelir ve giderlerini karfl›l›k- l› olarak ispatlamaya ve vergi matra- h›n›n saptanmas›na , di¤er yandan fatura düzenlemesinin sebebi olan akdi iliflkisinin icras›n›n tevsikine yara- yan bir vesikad›r. Bu nedenle fatura;

hem özel hukuk, hem vergi hukuku, hem de muhasebe kay›t ve ifllemleri bak›m›ndan fiyat kontrolü ve tüketi- cinin korunmas› bak›m›ndan da önemli bir belgedir.

Nakit hareketlerini finans kurumlar›n- dan geçirme yükümlülü¤ü, özel hu- kuk iliflkisinin, bir baflka anlat›mla bir

akdi iliflkinin kurulmas›yla ve dolay›- s›yla bu iliflkiden do¤an ve gerek ta- hakkuk arac› olarak düzenlenmesi zorunlu olan faturayla ilgili de¤il, ta- raflar aras›nda fatura ile ispatlanmas›

mümkün ticari iliflkinin (faturadan do¤an borcun) ifas› aflamas› ile ilgili bir yükümlülüktür. Nitekim Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu, bir hakk›n do¤umu, düflürülmesi, devri, de¤ifltirilmesi, ikrar›, itfas›, ibras› gibi hususlarda ispat araçlar›n› düzenle- yen 288. maddesinde, ispat arac›n›

banka, finans kurumlar› veya PTT ta- raf›ndan düzenlenmifl belge ile s›n›r- lamam›flt›r.

Kald› ki, tacirlerin gerçek ve safi gelir- lerini kavramay› amaçlayan Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlar›nda, bir taraf defterleri aç›s›ndan gelirin ta- hakkukunu, di¤er taraf aç›s›ndan ise harcamay› ifade eden faturalar›n, her iki taraf defterlerine ifllenmesi ve ta- raflar›n vergi matrahlar›n›n tespitinde nazara al›nmas›, faturalardan do¤an borçlar›n ifas›n›n alacaklar›n tahsilinin finans kurumlar›ndan yap›lm›fl olmas›

kofluluna ba¤lanmam›flt›r. Örne¤in 9.000 YTL tutar›nda bir mal› alan ta- cir , bu mal›n faturas›ndan do¤an söz konusu borcunu banka veya özel fi- nans kurumu arac›l›¤› olmaks›z›n el- den ödemifl olsa dahi, bu faturay› ka- y›tlar›na almak, mal› satan da bu fa- turay› gelir olarak defterlerine kay›t etmek zorundad›r.

(7)

K›saca, faturadan do¤an borcun Ma- liye Bakanl›¤›’nca belirlenmifl flekilde finans kurumlar› arac›l›¤› ile ödenmifl olup olmamas›n›n, faturan›n ve borç iliflkisinin geçerlili¤i üzerinde, ne tica- ret hukuku ne ispat hukuku ne de vergi hukuku aç›s›ndan bir önemi yoktur.

Maliye Bakanl›¤›’nca belirlenmifl s›n›r›

aflan nakit hareketlerinin finans ku- rumlar›ndan geçirilmesine iliflkin söz konusu yükümlülü¤e ayk›r› hareketin yapt›r›m›, VUK’da sadece özel usul- süzlük cezas› olarak düzenlenmifltir.

VUK’un mükerrer 355. maddesinin son f›kras›na göre; “Tahsilat ve ödemelerini banka, benzeri fi- nans kurumlar› veya posta idare- lerince düzenlenen belgelerle tev- sik etme zorunlulu¤una uymayan mükelleflerden her birine, her bir ifllem için bu maddeye göre uygu- lanan cezalardan az olmamak üzere iflleme konu tutar›n yüzde 5’i nispetinde özel usulsüzlük ce- zas› kesilir...”

Görüldü¤ü gibi madde cezaya bir alt s›n›r çizmifltir. Buradaki alt s›n›r 2007 y›l›nda, 364 S›ra No.lu VUK Genel Tebli¤i ile belirlenmifl olan tutarlard›r.

Buna göre kesilecek özel usulsüzlük cezas›n›n alt s›n›r›,

- Birinci s›n›f tacirler ile serbest mes- lek erbab› için 1.390 YTL,

- ‹kinci s›n›f tacirler ve defter tutan çiftçiler ile kazanc› basit usulde tespit edilenler için 640 YTL,

- Bunlar d›fl›nda kalanlar için 300 YTL’

dir.

Görüldü¤ü gibi söz konusu finans ku- rumlar›ndan ödeme yükümlülü¤ü ve bunun yapt›r›m›, sadece mükellef olanlar için de¤il, herkes için öngörül- müfltür. Dolay›s›yla bu yükümlülük, nihai tüketici konumunda olanlar için de geçerlidir.

Ancak, bu yükümlülü¤ün Maliye Ba- kanl›¤›’nca mükellef olmayan nihai tüketiciler için de getirilmesinin ve onlar için de yapt›r›m belirlenmesi- nin, VUK’ a ayk›r›l›¤› ileri sürülmüfl ve hatta bu konuda 320 Seri No. lu VUK Genel Tebli¤ düzenlemesi aleyhine iptal davas› aç›lm›flsa da, Dan›fltay 4.

Dairesi bu yükümlülü¤ün nihai tüketi- cileri de kapsamas›n›n kanuna ayk›r›

olmad›¤›na karar vermifltir.(Do¤ru- söz, 2005, 45-49)

5. TEVS‹K ZORUNLULU⁄U UYGULAMASININ 84 SER‹ NOLU KDVGT‘NIN MÜTESELS‹L

SORUMLULUKTAN KURTULMAK

‹Ç‹N ÖDEMELER‹N TESV‹K‹ ‹LE KARfiILAfiTIRILMASI

VUK ’un 11. Maddesinde vergi ke- senlerin sorumlulu¤u “Mal al›m ve sat›m› ve hizmet ifas› dolay›s›yla vergi kesintisi yapmak ve vergi dairesine yat›rmak zorunda olanlar›n bu yü- kümlülükleri yerine getirmemeleri ha- linde verginin ödenmesinden (4369 say›l› kanunun 81/a-28 md. ile de¤ifl-

(8)

t i r i l e n i b a r e ) a l › m s a t › m a t a r a f o l a n - l a r , h i z m e t t e n y a r a r l a n a n l a r v e a r a l a - r › n d a d o ¤ r u d a n v e y a h › s › m l › k n e d e - n i y l e y a d a s e r m a y e o r g a n i z a s y o n v e - y a y ö n e t i m i n e k a t › l m a k v e y a m e n f a - at sa¤lamak suretiyle dolayl› olarak

iliflkide bulundu¤u tespit olunanlar müteselsilen sorumludurlar” denil- mektedir. Ancak mal üreten çiftçiler ile nihai tüketiciler müteselsil sorum- luluk kapsam› d›fl›nda tutulmufltur Tahsilat ve ödemelerin tevsik zorun- lulu¤u uygulamas› ile ilgili düzenle- meler daha önce belirtildi¤i üzere 320,323,324,332 seri nolu Vergi Usul Kanunu genel tebli¤leri ve VUK- 1/2003-1 say›l› sirküleri do¤rultusun- da ayr›nt›l› olarak açiklanmifltir. Ver- gi sorumlulu¤u V.U.K. 11/1 ve KDV kanunu md.9 ile KDVGT 70,82 ve 84 birlikte de¤erlendirildi¤inde, hazine- ye intikal etmemifl amme alacaklar›- n›n hazineye intikalini kolaylaflt›rmak amac›yla vergi yasalar›nda öngörü- len bir müessesedir Müteselsil So- rumlulukla ilgili ödemelerin tevsiki ile ilgili 84 seri nolu KDVGT ’ nin Müte- selsil Sorumluluktan kurtulmak için ödemelerin ise nas›l yap›lmas› gerek- ti¤i ise afla¤›daki gibidir.

Mükelleflerin sat›n ald›klar› malla- ra veya hizmetlere ait ödemeler konusunda 84 seri nolu KDVGT ne uygun olarak ödeme yapmalar›

ve afla¤› da belirtilen flekilde dü- zenlenecek belgelerle tevsiki ge-

rekmektedir. Mal ve hizmet al›m sat›m›ndan do¤an Katma De¤er Vergisinin sat›c› taraf›ndan hazi- neye intikal ettirilmedi¤inin tespi- ti halinde kendilerine teslim veya hizmet ifas›nda bulunulan mükel- lefler , ifllemin bedeli üzerinden hesaplanan vergi ile s›n›rl› olmak üzere , Hazineye intikal etmeyen vergiden 84 seri nolu katma de-

¤er vergisi genel tebli¤inin III/2 bölümünde belirlenen usul ve esaslara göre sat›c› ile birlikte mü- teselsilen sorumlu olacakt›r. An- cak;

5.1 Al›c›lar Katma De¤er Vergisi da- hil toplam ifllem bedelini 4389 say›l›

bankalar kanunu hükümlerine göre faaliyette bulunan banka veya özel fi- nans kurumlar› vas›tas› ile ödemeleri ve banka veya benzeri finans kuru- muna yap›lacak ödeme s›ras›nda dü- zenlenecek belgede sat›c›n›n (veya ad›na hareket edenlerin ) ad soyad›

(tüzel kiflilerde unvan›) ile banka veya benzeri finans kurumundaki hesap numaras›n› ve vergi kimlik numaras›- n› do¤ru olarak yazd›rmalar› gerekir.

5.2 Ödemenin çekle yap›lm›fl olmas›

halinde TTK.’ nun 697. Maddesinin 1 ve 2 numaral› f›kras›na uygun ola- rak çek düzenlemeleri ve lehine çek keflide edilenin vergi kimlik numaras›- n› yazmalar› gerekir. Bu flekilde müte- selsil sorumluluk uygulamas› ile mu- hatap tutulmayacaklard›r. Bu çerçe-

(9)

vede herhangi bir hesaba ba¤l› ol- maks›z›n, örne¤in kasadan ödeme yap›lmas› fleklinde gönderilen havale- ler sorumlulu¤u kald›rmayacakt›r. Ay- r›ca d›fl ticaret sermaye flirketleri ve sektörel d›fl ticaret flirketleri gibi ihra- catta arac›l›k eden mükelleflerin bu uygulamadan yararlanabilmeleri için ihracat›na arac›l›k ettikleri mükellef- lerinde ödemelerini yukar›daki belirti- len flekilde ispat etmeleri gerekmek- tedir.

Müteselsil sorumlulu¤un ortadan kal- kabilmesi için mükelleflerin sat›n al- d›klar› mallara ve hizmetlere ait KDV dahil toplam ifl-lem bedelinin banka veya özel finans kurumu vas›tas›yla ve çekle ödenme-si gerekir. Ancak al›c› ile sat›c› aras›nda muvazaaya da- yanan bir ifllem yap›ld›¤›n›n veya menfaat sa¤layan do¤rudan bir iliflki- nin veya h›s›ml›k , sermayesine kat›l- ma, organizasyon veya yönetimi için- de yer alma fleklinde dolayl› bir iliflki- nin bulundu¤unun vergi incelemesi- ne yetkili olanlarca düzenlenmifl ra- porlarla tespit edilmesi halinde öde- me yukar›daki flekilde tevsik edilmifl olsa bile müteselsil sorumluluk kalk- mayacakt›r.(VUKGT, 2001)

Müteselsil sorumluluktan kurtulabil- mek için mükelleflerin sat›n ald›klar›

mallara ve hizmetlere ödemenin mutlaka yukar›da belirtilen ve afla¤›- da ayr›nt›l› olarak aç›klanan yöntem- lerle yap›lmas› gerekir. Uygulamada

s›k s›k karfl›lafl›lan nakit ödeme d›fl›n- daki;

- Kredi kart› ile yap›lan ödemeler, - Cirolu çek ve senet ödemeleri, - Posta ‹daresi kanal›yla yap›lan hava- leler ve ödemeler

- Mahsup ifllemleri - Barter ifllemleri

- ‹brename,temlikname suretiyle ya- p›lan ödemeler

- Cebr-i icra yoluyla yap›lan ödemeler v.b.

müteselsil sorumluluktan kurtulma imkan› vermemektedir.

Müteselsil sorumlulu¤un ortadan kal- kabilmesi için mükelleflerin sat›n al- d›klar› mallara ve hizmetlere ait KDV dahil toplam ifl-lem bedelinin banka veya özel finans kurumu vas›tas›yla ve çekle ödenme-si gerekir. K›smen yap›lan ödemeler müteselsil sorumlu- lu¤u k›smen ortadan kald›rmad›¤› gi- bi tamamen de ortadan kald›rmaz.

Örne¤in bir mal ve hizmet faturas›na ait KDV dahil ifllem bedelinin belli bir k›sminin banka vas›tas›yla ödeyen bir mükellefin müteselsil sorumlu¤unun ortadan kalkmas› söz konusu de¤il- dir. (Pehlivan, 2005, 4-5) Katma de-

¤er vergisi iade ifllemlerinde 84 seri nolu katma de¤er vergisi tebli¤inde tam cirolu çeklerden bahsedilerek, beyaz cirolu çeklerin vergi sorumlulu-

¤unu kald›rmad›¤›, tam cirolu olma- yan çeklerin bankada tahsilat›n›n is- tendi¤i, bunun mükellef aç›s›ndan s›-

(10)

k›nt› yaratt›¤›, çekin vadeli olmas› du- rumunda nas›l bir yol izlenece¤i bilin- memektedir. Mükelleflerin çeklerini mal ve hizmet al›mlar›nda kullan›rken tam ciro olarak kullanmalar› istenil- mektedir.

Katma de¤er vergisi iade ifllemlerin- de bu ve benzer olaylar yaflanmakta , Çek verilerek yap›lan cari hesap ödemelerinde çeki veren taraf›n tam cirosunun olmas› ve çeki alan taraf›n da çeki kendi tahsil etmiflse tahsilat›n banka hesab›na yap›lm›fl olmas› ge- reklidir. Kasaya tahsilat yap›lmas› du- rumunda çeki tahsil eden kiflinin (çek tahsil cirosunu yapan kiflinin) ya fir- ma yetkilisi ya da firma bünyesinde çal›flan bir kifli taraf›ndan tahsil edil- mifl olmas› istenilmektedir. Bu durum Gelir ‹daresi ve vergi iadesi raporunu düzenleyen Yeminli Mali Müflavir ara- s›nda ödemelerin 84 nolu tebli¤e uy- gun olup olmad›¤› tart›flmalar›n› bafl- latmakta ve olay›n çözümü uzamak- tad›r.

Ödemelerin tevsiki ve müteselsil so- rumluluktan kurtulmak için ödemele- rin belgeye ba¤lanmas› olay› sonuçta ayn› bir olay için iki farkl› uygulama olmaktad›r.

Mükelleflerin sat›n ald›klar› mallar ve hizmetler dolay›s›yla sat›c›lara öde- dikleri kat-ma de¤er vergisinin öden- mesinden müteselsilen sorumlu ol- mamalar› için, ödemelerini belirtilen çerçevede belgelemeleri gerekmek- tedir.

6. TAHS‹LAT VE ÖDEMELER‹N TEVS‹K‹ ZORUNLULU⁄U UYGULAMASININ DENET‹M TEKN‹⁄‹ AÇISINDAN

DE⁄ERLEND‹R‹LMES‹

Mükelleflerin sat›n ald›klar› mallar ve hizmetler dolay›s›yla tahsilat ve öde- melerin tevsiki zorunlulu¤u uygula- mas› denetim tekni¤i aç›s›ndan önemlidir. Nakit hareketlerin takibi- nin ve ispat›n›n zor olmas› nedeniyle banka özel finans kurumlar› ve PTT arac›l›¤›yla yap›lan ifllemlerin daha gerçekçi ve inand›r›c› oldu¤u kabul edilerek, Banka, özel finans kurumla- r› ve PTT arac›l›¤› ile tevsik edilmesi zorunlu ödeme ve tahsilatlar için bu kurumlardan al›nacak dekont, ekstre ve hesap bildirim cetveli gibi belgeler d›fl kan›t teflkil edecek ve yap›lan ifl- lemlerin do¤rulu¤u bu flekilde ispat edilmifl olacakt›r. Böylece belli bir ra- kam›n üstü nakit ifllemlere de s›n›r- land›rma getirilmifltir.

Denetim tekni¤i aç›s›ndan bakt›¤›- m›zda, denetçi toplayaca¤› kan›tlara göre kifli veya kurumlar taraf›ndan sunulan iddialar›n do¤rulu¤unu arafl- t›r›r. Bir denetçi toplayaca¤› kan›tlarla bu iddialar›n geçerlili¤ini ispatlamaya çal›flacakt›r. Toplanan kan›tlar›n ge- çerlili¤i ve objektifli¤i çok önemlidir (Memifl, 2004, 5)

Genel olarak kan›tlar firma içinde dü- zenlenen kaynaklardan(iç kan›tlar) oluflabilece¤i gibi firma d›fl›nda dü- zenlenen kaynaklardan (d›fl kan›tlar)

(11)

da elde edilebilir. Genel olarak d›fl ka- n›tlar iç kan›tlara oranla daha güveni- lir ve inand›r›c› kabul edilir. ‹ç kan›tla- r›n güvenirlili¤i büyük ölçüde iflletme- deki iç kontrol sisteminin etkinli¤ine ba¤l›d›r. ‹flletme d›fl›ndaki kiflilerden sa¤lanan kan›tlar›n güvenirlili¤i ol- dukça fazlad›r.(Güredin, 1994, 97-8) 7. SONUÇ VE ÖNER‹LER

Tahsilat ve ödemelerin tevsiki zo- runlulu¤u VUKGT‘leri 320,323,324, 332 ve VUK-1/2003-1 say›l›

VUK sirküleri do¤rultusunda incelen- mifl, tahsilat ve ödemelerin tevsiki;

Banka özel finans kurumlar› ve PTT arac›l›¤› ile tevsik edilmesi zorunlu ödeme ve tahsilatlar için bu kurum- lardan al›nacak dekont ,ekstre ve he- sap bildirim cetveli gibi belgelerle tev- sik edilecek ve yap›lan ifllemlerin do¤- rulu¤u bu flekilde ispat edilmifl ola- cakt›r.

84 seri nolu Katma De¤er Vergisi Ge- nel Tebli¤inin müteselsil sorumluluk- tan kurtulmak için tahsilat ve ödeme- lerin banka veya özel finans kurum- lar› vas›tas› ile yada lehine çek dü-

zenlenerek yap›lmas› gerekti¤i teb- li¤de yer almakta d›fl ticaret sermaye flirketleri ve sektörel d›fl ticaret flirket- leri gibi ihracata arac›l›k eden mükel- lefler için mal ve hizmet al›mlar›nda ödemelerin belirtilen flekilde yap›lma- s› gerekti¤i belirtilmifltir.

Yeni Kurumlar Vergisi Kanununun yürürlü¤e girdi¤i, di¤er Vergi Kanun- lar›n›n da yeniden haz›rlama çal›flma- lar›n›n devam etti¤i flu günlerde 84 seri nolu KDV genel tebli¤inde müte- selsil sorumluluktan kurtulmak için belirtilen ödeme flekillerine kredi kar- t›yla yap›lan ödemeler, cirolu çek ve senet ödemeleri , yayg›n olmamakla birlikte posta idaresi kanal›yla yap›lan havale ve ödemelerin , mahsup ifl- lemleri, , Barter ifllemleri, ‹braname, temlikname suretiyle ödemeler, Cebr-i icra yoluyla yap›lan ödemeler v.b. ödemeler de ilave yap›lmas›, bir di¤er anlat›mla yerinde bir uygulama olan tahsilat ve ödemelerin tevsiki uy- gulamas›n›n müteselsil sorumlulukta da uygulanmas›na hem vergi siste- minin uyumu hem de denetim tekni-

¤i aç›s›ndan yarar vard›r.

(12)

KAYNAKÇA

Do¤rusöz, A.Bumin (2005 )“ Tahsilat ve Ödemelerin Banka, ÖFK veya PTT Arac›l›¤›

ile Yap›lma Zorunlulu¤u” Yaklafl›m Dergisi, 153.

Güredin, Ersin (1994) Denetim. ‹stanbul: [yayl. y.]

Memifl, Gürol (2004) “Tahsilat ve Ödemelerde Tevsik Uygulamas›” Lebib Yalk›n Mevzuat Dergisi (May›s)

Pehlivan, Yasef (2005 )“KDV’ de Müteselsil Sorumluluk Uygulamas›” E-Yaklafl›m Dergisi (A¤ustos)

“VUKGT 323”, Resmi Gazete 01.08.2003 Tarih 25186 Say›

“VUKGT 324” Resmi Gazete 28.10.2003 Tarih 25273 Say›.

“VUK. Sirküleri” 1/2003-1 Say›l› Sirküler.

“VUKGT 332” Resmi Gazete 27.04.2004 Tarih 25445 Say›

“VUKGT 84” Resmi Gazete 23.11.2001 Tarih 24592 Say›.

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :