Bu yazı Dergimiz müdürlüğünün ricası üzerine, British Council delâletile, Britanya Mimarlar Kralî Enstitüsü ta- rafından tanzim edilerek gönderilmiştir. Bu münasebetle mezkûr enstitü kütüphane müdürü Mr. Carter'e Dergimiz adına teşekkür ederiz.

M i m a r î toşkll&t i

B Ü Y Ü K B R İ T A N Y A M İ M A R L I K T E Ş K İ L A T »

Bu yazı Dergimiz müdürlüğünün ricası üzerine, British Council delâletile, Britanya Mimarlar Kralî Enstitüsü ta- rafından tanzim edilerek gönderilmiştir. Bu münasebetle mezkûr enstitü kütüphane müdürü Mr. Carter'e Dergimiz adına teşekkür ederiz.

- Grafik, Büyük Britanyadaki mimarî teşekkülle- rin münasebetlerinin genel durumunu ve mimarlı- ğın meslekî düzeninin genel şemasını göstermekte- dir. Britanya Mimarları Kraliyet Birliği, genişliği, kuruluşunun eskiliği, şöhreti ve vazaifi bakımın- dan mesuliyetleri dolayısile teşkilâtın merkezin- de yer almıştır. Mimarlar Birliği ile vazife ve teşki- lât noktai nazarından bağlantıları bulunan Büyük Britanyadaki diğer teşekküller, onun etrafında top- lanmış gösterilmiştir, fakat bunların Mimarlar Bir- liğinin peykleri oldukları manası çıkarılmamalıdır.

Bu tabiri yalnız Mimarlar Birliğinin kendisine bağ- lı Birleşmiş Cemiyetler için kullanmak doğru olabi- lir.

Grafikte gösterilen bir teşekkül için aşağı daki memorandum not halinde verilmiştir; parag- raf numaraları grafikteki numaralara tekabül eder.

I. B r i t a n y a M i m a r l a r ı K r a l i - y e t B i r l i ğ i .

T h e R o y a l I n s t i t u t e o f B r i - t i s h A r c h i t e c t s .

Britanya Mimararı Kraliyet Birliği Britanya lmapratorluğu dahilinde bulunan mimarların mer- kezî ve kıdemli meslekî kurumudur. 1834 senesin- de tesis edilmiş ve halen mensuplarının adedi 1,914 Esas Aza (Fellows), 4,779 Asosie Aza (Associa- tes), 2,601 Lisansie Aza (Licentiates), 221 7 Öğ- ci, ve 6,305 Namzete yükselmiştir. Esas azalar en az yedi seneden aşağı meslek hayatı olmıyan kim- selerdir; Asosie azalar Mimarlar Birliğin? imtihan yolile girmiş kimselerdir; Usansielerin bu rütbede azalığı temin edebilmeleri için imtihan geçirmeleri elzem değildir; fakat bunlar, 1931 senesinde neş- redilen Mimarlık Kanunu mucibince kayıtlı bulunan otuz yaşına gelmiş olan, ve, ya baş olarak mimar- lık mesleğile bilfiil en az beş müteakip sene, veya- hut mimarlığın tatbik veya tetkikile en az on mü-

teakip sene iştigal etmiş olan mimarlardır.

Mimarlar Birliği, sırf kendi azalarından müte- şekkil bir idare Meclisi (Council) tarafından idare edilen müstakil bir teşekküldür. Meclis kısmen tek-

mil azaların umumî hey'eti tarafından seçilen mü- messiller, ve kısmen de Birleşmiş Cemiyetlerin Mec- lisleri tarafından tayin edilen mümessiller (bilahâ- re izah edilecek) ve yakından ilgili birkaç teşekkü- lün mümessillerinden mürekkeptir. Meclis azaları- nın mecmu adedi 75 dir.

idare Meclisinin, icra Enoümeni ismile, bir yüksek hey'eti (Executive Commitee) vardır ve di- ğer bütün encümenlerin işleri bu İcra Encümenin- den geçer.

2. D i ğ e r E n c ü m e n l e r . S t a n d i n g - C o m m d t t e e s .

Mimarlar Birliğinin ihtisası mucip oian çalış- malarını temin için, ayrı ayrı encümenler idare Meclisi tarafından ehlivukuf olarak seçilir. Her se- ne tayin edilen bu encümenlerin adedi 'ıaı-pten ev- vel otuzdu. Bu encümenlere ekseriyede, eldeki işe göre ihtisas sahibi ve Mimarlar Birliğinde aza olmı- yan kimseler dahildir; ve böylelikle yabancı teşek- küllerin tecrübe ve ilgilerile doğrudan doğruya bir çok temas vasıtalarından biri temin edilmiş olur.

3. B i r l e ş m i ş C e m i y e t l e r . T h e A l l i e d S o c i e t i e s .

Mimarlar -Birliği, kurulduğu zaman hemen he- men yalnız İngiliz azalardan müteşekkil ana vata- na münhasır bir müessese halinde idi. Geçen 1 10 sene zarfında mimar cemiyetleri bilhassa Mimar- lar Birliğinin teşviki neticesinde Britanya adaları- nın tekmili üzerinde ve hakikatte Britanya impara- torluğunun her köşesinde meydana gelmiştir Bütün bu cemiyetler Mimarlar Birliğine bağlıdır. Büyük Britanya ve İrlandada 53 şubesi bulunan bu nevi

I

21 cemiyet, Dominyon ve kolonilerde 25 şubesi olan 9 cemiyet vardır. Büyük Britanyadaki mimar- ların ekserisi Mimarlar Birliğinde aza olsun veya olmasınlar, mahallî cemiyetlerinin azalandırlar ve böylece doğrudan doğruya olmasa bile Mimarlar Birliği işlerinde söz hakkına sahiptirler.

Mimarlar Birliğinin azaları senelik bir ücret ö-

derler; Esas azalar 105 şiling, Asosieler ve Lisansı-

eler 63 şiling. Bir Birleşmiş Cemiyette kayıtlı bulu- nan bir azanın verdiği paranın bir kısmı bu cemi- yete devredilir.

Birleşmiş Cemiyetlerin kendi kendilerine ait müşterek bir istişare Encümeni vardır ve buna (Birleşmiş Cemiyetler Meclisi) denilir. Bu Meclis bütün Cemiyetler ve şubelerinin mümessillerinden mürekkeptir; mümessil alelusul Reistir.

4. K r a l l ı k B i r l e ş i k M i m a r l a r B i r l i ğ i T e s c i l H e y e t i .

T İh e A r c l h i t e c t s R e g i s t r a t i - o n C o u n c i l o f t h e U n i t e d K i n g d o m.

Bu teşekkül mimarların nizamî kayıtlarını tu- tar ve bunun devlet teşkilâtı dahilindeki vaziyeti Genel Tıp Heyetine kabili kıyastır. Parlementonun

1931 ve 1938 senelerinde neş'rettiği kanunlarla, merkezî Mimarlar Birliğine (R. I. B. A.) benzeti- lerek, tesis edilmiştir. Mimarlar tescil Hey'eti, bil- hassa Mimarlar Birliği ve bilâhare bahsedilecek di- ğer mimarî teşekkülleri ihtiva eden meslek grup- ları mümessillerinden, ve aynı zamanda işleri mi- marlıkla alâkalı bazı devlet daireleri ve bazı mi- marlık dışında olan teşekküllerin mümessillerinden mürekkep bir Meclis tarafından idare edilir. Tescil Hey'eti, kanun nazarında elverişli vasıflara malik oldukları için mimar ünvanını taşımayı hak etmiş eıtkek ve kadınların kaydını tutar. Aynı zamanda, Tescil Hey'eti, kanunun verdiği selâhiyetler dahi- linde meslekî disiplini muhafaza eder.

Kayıtlı bütün mimarlar senede 2 1 şiling öder- ler, ve bu paranın yarısı öğrenci Burslarına tahsis edilir. Geçen senelerde senevî 600 ingiliz Liralık yardim yapılmıştır.

Mimarlar Birliği memleketin en büyük mima- rî teşekkülü olduğundan, Tescil Hey'etinde en çok aza adedine maliktir.

5. B i r l i k M i s m a - r î Ö ğ r e t i m H e - (y e t i .

T h e R. I. B. A. B o a r d o f A r c h i - t e c t u r a l E d u c a t i o n

Bugün mesleğe giriş yalnız imtihan yolile ka- bildir. Britanya İmparatorluğu dahilinde, Mimarlar Birliği mimarlık öğretiminin başındadır ve bilâ is- tisna bütün okullar Birliğin direktiflerini kabul et- mek ve derslerini Birliğin son ve orta imtihanlarına göre tanzim etmek zorundadırlar.

Mimarlar Birliğinin idare Meclisine tâbi olan Hey' et, imtihan program seviyelerini tesbit eder,

bütün imparatorluk dahilindeki mimar okullarını ziyaret edip onları tasvip veya reddeder, ve okul- ların imtihanlarının, Mimarlar Birliğinin kendi açığı ve * yüksek seviye imtihanlarından muaf tutulma hakkını verebildiklerini tanır.

Hey'et, Mimarlar Birliği Meclisi, ve Mimar o- kulları tarafından tayin edilen azalardan ve Bri- tanya üniversitelerinin, Maarif Bakanlığının ve muhtelif öğretmen cemiyetleri v.s., gibi öğretim teşekküllerinin mümessillerinden mürekkeptir. Hey- et, en ziyade, çalışmalarının muhtellif kısımlarına göre kurulmuş ihtisas encümenleri vasıtasile iş gö- rür, ve İdare Meclisi tahtında olarak, Mimarlar Bir- liğinin emrinde bulunan bütün mükâfat ve yardım tahsisatının dağıtımını kontrol eder.

6. M i m a r î Ö ğ r e t i m i t a n z i m v e K o n t r o l H e y e t i .

T h e S t a t u t o r y B o a r d o f A r - c h i t e c t u r a l E d u c a t i o n . Mimarlar Tescil Hey'etinin (4) bir koludur, ve bu sebeple giriş için öğretim seviyesinden m e s - uldür, Hakikatta bu seviyeler, Mimarlar Birliği Meclisi tarafından vazedilenlere uygundur. Bu Hey- et, başlıca büyük Britanya dahilindeki mimar okul- ları, üniversiteler ve diğer meslekî öğretim teşekkül- lerinin mümessillerinden ve doğrudan doğruya Mi- marlar Tescil Heyeti tarafından tayin edilen ayrıca 24 mümessilden mürekkeptir.

7. M i m a r O k u l l a r ı .

S c h o o l s o f A r c h i t e c t u r e . Mimarlar Birliği, bizzat hiç bir okul idare et- mez, fakat bütütı okulların gelişmesine yardım e- der ve onlara yol gösterir. Öğrencilerini Mimarlar Birliğinin yaptığı yüksek imtihanı geçmekten muaf tutacak vaziyete yükselmiş, hlen 27 okul mevcut- tur; 10 okulun öğrencileri de Mimarlar Birliğinin Orta imtihanından muaftır. Bu iki imtihan normal olarak beşinci ve üçüncü senelerin sonunda geçilir.

Okulların teşkilâtı muhteliftir. Bazıları üni-

versitelere bağlıdır,, meselâ, Londra üniversitesi, Li-

verpool üniversitesi ve Cambridge; birkaçı bazı be-

lediyelerin teknik okullarına, meselâ, Cardiff ve

Leeds; bazıları politekniklere, ve bazıları da tama-

mile müstakildirler, meselâ, Mimarî Cemiyetleri o-

kulu ( 1 3 ) . Her okul, imtihan seviyesini. Mimarlar

Birliği Meclisi tarafından vazolunan Birliğe duhul

seviyesinden aşağı düşürmemeye muktedir oldukça,

Mimarlar Birliği o okulun teşkilâtı hususunda fikir

beyan etme?.

A r a ş t ı r m a v e d a n ı ş m a i

8. M i m a r l a r B i r l i ğ i K ü t ü p h a n e s i T h e R. 1. B. A. L i ı b r a r y .

1834 senesinde kuruluşundan beri, Mimarlar Birliği, bugün herhalde dünyanın en zengin mimarî kütüphanesi olan ve Britanyada mimarlık mesleği- nin öğretim mekanizmasında müihilm bir eleman ve bir araştırma merkezi olan 'kütüphanesini yaşatmış- tır. Mimarlığın ve şehirciliğin, tarih ve teknik ba- kımından her sahasını kaplıyan, referans kütüpha- nesinden gayri, Britanya Adaları dahilindeki her- hangi bir yerdeki okuyuculara kitap ödünç verebi- len ve başlıca referans koleksiyonunun ilâve nüs-

halarından müteşekkil bir kiralama kütüphanesi mevcuttur.

9. F e n n î v e S ı n a î A r a ş t ı r m a D a i r e s i .

T h e D e p a r m e n t o f S c i c n t f i c a n d I n d u s t r i a l R e s e a r c h .

—

t

Bu daire Büyük Britanyada fennî ve sınaî a- raştırmanın sevk ve koordinasyonunu idare eden Devlet müessesesidir. Bir çok araştırma merkezleri vardır ve bunlardan biri olan Yapı Araştırma Mer- kezi mimarî işlerde yakından alâkalıdır.

10. Y a p ı A r a ş t ı r m a M e r k e z i . T h e B u i l d i n g R e s e a r c h S t a t i o n Yapı Araştırma Merkezi, doğrudan doğruya Mimarlar Birliğile temas halindedir; bu temas Mer-

kezin, Mimarlar Birliği Teknik Encümenleri nezdin- deki mümessilleri, Birlik kütüphanesiyle ypaılan a- raştırma ve biblioğrafik temaslar, ve daha da di- rekt bîr şekilde, yeni kurulan Mimarî Fen Hey'eti vasitasile temin edilir.

11. M i m a r î F e n H e y e t i . T h e A r h i t e c t u r a l S c i e n c e S o -

fi t d. 1

Bu Hey'et harbin başında bir araştırma gru- bu olarak tesis edilmiştir ve birkaç aıy evvel de Mi- marlar Birliği İdare Meclisi nezdinde kendisine Heyet salâhiyeti verilmiştir. Fen Heyeti, bütün tek- nik ve ilmî gelişmeleri takip ederek Mimarlar Birli- ğine bildirir. Heyet teknik ve ilmî mevzular hak- kında konfernslar tertip, eder.

Azaları başlıca Mimarlar Birliği azalarından müteşekkildir; aynı zamanda Yapı Araştırma Mer- kezi, Tıbbî Araştırma Hey'eti ve yapının teknik ci- hetleriyle alâkadar diğer teşekküller mümessilleri- de Mimarî Fen Hey'etine dahildir.

D i ğ e r A r a ş t ı r m a T e ş e k k ü l l e r i 12. Mimarlar Birliğinin, mimarî ve yapı ile her- hangi bir ilgisi olan, Büyük Britanya dahilindeki diğer bütün araştırma ve danışma teşekküllerile te- ması vardır. Bunların bazılarının Mimarlar Birliğile bağları yoktur, fakat, kısmen Birliğin teşebbüsile kurulan Millî Yapılar Sicili (National Building3 Re-

cord) kendi Meclisinde pek çok Birlik azaları top- lanmıştır. Kurum, tarihî ve estetik kıymeti olan bi- naların fotoğraflarını muhafaza eder, ve İngiliz bi- naları hakkında doküman biriktirir.

D i ğ e r M i m a r î T e ş e k k ü l l e r . 13. M i m a r î C e m i y e t i .

T h e A r c h i t e c t u r a l A s s o c i a t i o n Müstesna karakterde bir teşekkül olup vakti- le mimarlık işlerinin umumî gelişmesi için kurulmuş bir cemiyettir. Şimdi kısmen bir klüp ve cemiyet, ve daha mühim olarak da bir mimar okulu şeklin- de bulunmaktadır. Mimarî Cemiyetinin okulu mem- lekette en tanmmışlarındandır, ve «tamamen müs- takil» okulların başındadır. Mimarlar Birliği idare Meclisinde olduğu gibi, Mimarî öğretim Hey'eti, V.s. gibi teşekküllerde de doğrudan doğruya temsil edilir.

t .

14. Y a p ı T e k n i s y e n l e r i C e m i y t i . T h e A s s o c i a t i o n o f B u i l d i n g T e c h n i c i a n s .

Bu teşekkül, geçen harpten az sonra, en ziya- de Mimarlar Birliğinin teşebbüsile Mimarlar, To- pografyacılar ve Teknik Asistanlar Cemiyeti nami- le kurulmuştur. Halen Ticaret Birlikleri Kongresin- de (Trades Union Congres) bağlıdır ve mesleğin istihdam edilen uzuvlarının menfaatlerini temsil etmekle mükellef bir teşekküldür. Ayni zamanda, Millî yapı ve mimarî meselelerile ilgili büyük ölçü- de araştırma ve propaganda faaliyetine girişmiştir.

Yapı Teknisyenleri Cemiyeti, Mimarlar Birli- ği İdare Meclisinde ve Mimarlar Tescil Hey'etinde temsil emilmiştir.

15 ve 16. B i r l e ş i k M i m a r l a r v e T o p o - g r a f y a c ı l a r C e m i y e t i v e M i m a r l a r v e T o p o g r a f y a c i l a r K u r u m u .

T h e l n c ö r p o r a t e d A s s o c i a t i o n o f A r c h i t e c t s ; a n d F a c u l t y of A r c h i - t e c t s a n d S u r v e y o r s .

Tescil lâyihası Parlementodan geçerken kurul-

muş iki teşekküldür; müessislerinin gayesi Mimarlar

Birliğinde aza olmıyan fakat mimarlıkla iştigal e- den kimselerin menfaatlerini temsil etmek olmuş- tur. Her ikisi de Mimarlar Tescil Hey'etinde temsil edilebilecek kadar azaya sahiptir. Kendi teşkilâtla- rı dahilinde Meclis ve Encümenler vasıtasile çalı- şırlar.

D i ğ e r M e s l e k î T i c a r e t v e S a n a y i T e ş e k k ü l l e r i .

17, 18, ve 19. Yapı, plân, ölçme, v.s. ile a- lâkalı muhtelif diğer mesleklerin hepsinin, mimar- lık sahasında Mimarlar Birliğile kabilikıyas ehem- miyette olan kendi cemiyetleri vardır; bu cemiyet- lerin en mühimlerinin Mimarlar Birliği, Yapı mü- hendisleri birliği topograflar Enstitüsü Şehir- cilik Enstitüsü ile sıikı münasebetleri vardır.

Bu teşekküllerin Mimarlar Birliğile idarî bağlan yoktur, fakat Mimarlar Birliğile bu meslekleri, bil- hassa öğretim ve imtihanlar gibi, müştereken ilgi- lendiren bütün mevzular hakkında daimî temas muhafaza edilmektedir.

m

Patronları ve müstahdemini temsil eden iki ana teşekküldür. Bunların kendi cemiyetleri vardır ve bir çok şekillerde Mimarlar Birliğile temasları mevcuttur; fakat gerek Birlikle, gerekse kendi ara- larında başlıca temas vasıtası bu iki teşekkülü, Mi- marlar Birliğini ve yapı malzemesi müstahsillerini temsil eden Yapı Endüstrisi Millî Meclisidir.

23, 24, 25 ve 26. Bu harpte, gitgide, yapıla- rın ve bİT çok mimarlık ve şehircilik mevzularının kontrolü, bu işlerden doğruman doğruya mes'ul üç bakanlığa tevdi edilmiştir: Şehircilik ve köycülük.

Sıhhat, ve Iş Bakanlıkları. İlâveten, Harp Nkliyat Bakanlığı yol ve köprülerden mes'uldür.

Bilhassa yukarıda zikredilen ilk üç Bakanlığın

mimarî dairelerinin hemen hemen tamamen Mi-

marlar Birliği azalarından mürekkep olmasından

maada, Mimarlar Birliği bunlarla, ekseriya danış-

ma mahiyetinde, yakından temastadır, fakat buna

rağmen Mimarlar Birliği tam istiklâlini muhafaza

etmektedir-