DİL GELİŞİMİ KURAMLARI - I
Dr. Gökçe Karaman Benli Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Temel Eğitim
Bölümü Okul Öncesi Eğitim Anabilim Dalı
2
Dil Gelişimi Kuramları
Dil Gelişimi Kuramları
Davranışçı Yaklaşımlar Davranışçı Yaklaşımlar
Davranışçı kuramların hepsi dil davranışının ölçülebilir ve gözlenebilir özelliklerine
odaklanmıştır.
Dil terimi yerine “sözel davranış” terimi kullanılır.
4
Davranışçıların dil gelişimi yorumunda belli başlı iki kuram öne çıkar.
Klasik koşullama Edimsel koşullama
Klasik Koşullama Klasik Koşullama
Sözcük öğrenme dil öğrenmenin temelini oluşturur.
Belli bir tepkinin belli bir uyaran varlığında ortaya çıkmasıdır.
Bir sözcük bir kere koşullu tepki olarak öğrenildikten
sonra yeni öğrenmeler için doğal bir uyarıcı olarak
kullanılabilir.
6
Edimsel Koşullama Edimsel Koşullama
Edimsel koşullama ilkelerini öne süren Skinner’dır.
Skinner, sözel davranışın çevresel
uyarıcıların kontrolünde oluştuğunu
ifade etmektedir.
Skinner sözel davranışların 5 işlevi olduğunu ifade etmiştir.
1. Bu davranışların en basiti ses taklidi yoluyla yapılan sözcüklerdir. Örneğin, ebeveyn çocuğa bisküvi verirken “bisküvi” der. Çocuk ebeveyni
taklit ederek bisküvi benzeri sesler çıkarır. Sonunda
çocuk sözcük ile nesneyi ilişkilendirerek bisküviyi
işaret etmek için sözcüğü kullanacaktır.
8
2. Çocuk nesne ile nesneyi temsil eden sözcüğü ilişkilendirdiğinde, basit taklitler çağrışıma dayalı
kavramları oluştururlar.
3. “Ben su istiyorum” gibi tümceler bir istek ifade ederler. Eğer istek
yerine getirilirse, içeceği elde etmede kullanılan tümce
pekiştirilmiş olur.
8
4. Bazen bir bağlamda sözce ile
doğrudan ilişkisi olmayan ürünler ortaya çıkar.
Anne, “Baba işe gitti” diyebilir.
Çocuk, “Dışarıya gidip oyun
oynayacağım” diye yanıtlayabilir.
Bu iki cümle arasında doğrudan
ilişki yok gibi görünebilir; fakat
çocuk babası işe gittikten sonra
dışarıya gidip oyun oynamaya
şartlandığından, bunu kullanmış
olabilir.
10
Davranışçılara göre genel olarak çocuk, dili ebeveynler tarafından sağlanan pekiştireçler yoluyla
öğrenir. Ebeveynler çocuklara
model olur.
Etkileşimci Yaklaşım Etkileşimci Yaklaşım
Kalıtım ve çevre
etkileşimiyle öğrenilir.
Bilişsel gelişime bağlıdır.
Piaget’ye
göre dil
12
Duyu motor dönemde ses uyarıcısının bebekte ses üretmeyi doğurması, sesle yapılan taklidin başlangıcıdır.
Bebek ses şemaları üretir.
Bundan hoşlanır.
İki yaşında olaylar, insanlar ve durumlarla
ses bağlantısı kurar.
İnsanları ve nesneleri temsil eden
bir semboller sistemi geliştirir.
Piaget, çocukların konuşmasının bir dinleyici için anlamlı olup
olmamasının önemli olmadığını, daha çok “kendileri için
konuştuklarını” belirtmiştir. Bunu da benmerkezci konuşma olarak
tanımlamaktadır.
14
Pragmatik Yaklaşım ve Sosyal Etkileşim Kuramları Pragmatik Yaklaşım ve Sosyal Etkileşim Kuramları
Dil, iletişim amacı ile kullanılan bir araçtır.
Dil, iletişim amacı ile kullanılan bir araçtır.
Pragmatik model dil kullanımı ve dilin iletişim Pragmatik model dil kullanımı ve dilin iletişim işlevlerine odaklanmıştır. Sosyal etkileşimciler işlevlerine odaklanmıştır. Sosyal etkileşimciler dilbilimciler gibi, dilin doğasının yani yapısı ve dilbilimciler gibi, dilin doğasının yani yapısı ve
kurallarının onu diğer davranışlardan farklı kıldığını kurallarının onu diğer davranışlardan farklı kıldığını kabul ederler.
kabul ederler.
Vygotsky ve Bruner dil, düşünce
gelişimini araştırırken sosyal etkileşimi
temel almışlardır.
16
Dil kullanım yeterliliği üç boyuta dayandırılmaktadır.
Dil kullanım yeterliliği üç boyuta dayandırılmaktadır.
Evren Bilinci Geliştirme Dilin İşlevi
Etkileşime Katılanların Duyarlılığı
Evren Bilinci Geliştirme: İletişime katılan çocuk/ bireyin evren bilgisini kullanarak süregiden, olup biten
olayların farkında olma, bunlardan
anlam çıkarıp gerektiği gibi tepki
vermesini içermektedir.
18
