İÇİNDEKİLER
GİRİŞ ………... 1
BİRİNCİ BÖLÜM İŞ YAŞAMININ TEMELLERİ AÇISINDAN İŞLETMELER 5 1.1. İşletme Nedir? Neden İşletmelere İhtiyaç Duyarız? ... 5
1.1.1. İşletme Tanımı ve İşleyişi ………... 6
1.1.2. İşletme ile İlgili Bazı Kavramlar ……….. 7
1.1.2.1. Üretim Faktörleri ………... 7
1.1.2.2. Mal ve Hizmet ………... 9
1.1.2.3. Fayda ve Fayda Yaratma Yolları ………... 9
1.1.2.4. Amaçları Açısından İşletme Türleri ……… 11
1.2. İşletmenin Çevresi: Dijital Dünya ………... 12
1.2.1. İşletmenin Yakın Çevresi ………... 14
1.2.2. İşletmenin Dış Çevresi ………... 16
1.3. İşletmenin Amaçları ve Tarihi Gelişim ………... 19
1.4. İşletme ve Diğer Bilim Dalları Arasındaki İlişki ……….. 24
İKİNCİ BÖLÜM İŞLETMELERİN SINIFLANDIRILMASI 27 2.1. Amaçlarına Göre İşletmeler ……….. 27
2.2. Ekonomik Fonksiyonlarına Göre İşletmeler ………. 29
2.3. Faaliyet Konularına Göre İşletmeler ………... 30
2.4. İşbirliği Anlaşmalarına Göre İşletmeler ………... 32
2.4.1. Rekabeti Koruma ………... 34
2.4.2. Yeni İşbirlikleri ve İş Modelleri ………... 36
2.4.2.1. Risk Sermayesi ……… 37
2.4.2.2. Melek Yatırımcı (Business Angels) ……… 37
2.4.2.3. Startup İşletmeleri ………... 37
2.4.2.4. Kuluçka Merkezleri (Incubator) ………. 38
2.5. Uluslararası Yapıya Göre İşletmeler ………... 38
2.5.1. Çokuluslu İşletme Stratejileri ………... 39
2.5.1.1. Yerel Strateji ………... 39
2.5.1.2. Uluslararası Strateji ………... 40
2.5.1.3. Küresel Strateji ………... 40
2.5.1.4. Transnasyonel Strateji ………... 40
2.6. Ölçeklerine Göre İşletmeler ……….. 40
2.7. Üretim Araçlarının Mülkiyeti Bakımından İşletmeler ……….. 41
2.8. Hukuki Yapılarına Göre İşletmeler ………... 42
B2 – Ek1: UBER ……….. 44
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İŞLETMELER VE HUKUKİ YAPILARI 45 3.1. Hukuk Türleri ……… 45
3.2. İşletmeler ile İlgili Hukuki Yapı ………... 46
3.3. İşletme ile İlgili Hukuksal Kavramlar ………... 47
3.4. Hukuki Açıdan İşletme Türleri ……….. 48
3.4.1. Tek Kişi İşletmeleri ……….. 49
3.4.2. Şirketler (Ortaklıklar) ………... 51
3.4.2.1. Şahıs Şirketleri ……… 52
3.4.2.1.1. Kollektif Şirket ve Özellikleri …………... 52
3.4.2.1.2. Komandit Şirket ve Özellikleri …………... 53
3.4.2.2. Sermaye Şirketleri ………... 53
3.4.2.2.1. Anonim Şirket ve Özellikleri ……….. 53
3.4.2.2.2. Limited Şirket ve Özellikleri ………... 54
3.4.2.2.3. Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket ve Özellikleri ………... 55
3.5. Kooperatifler: Kapsam ve Tanım ……….. 56
3.5.1. Kooperatiflerin Bazı Özellikleri ………... 56
3.6. Türkiye’de Kurulan – Kapanan Şirket Türleri ……….. 58
B3 – Ek1: 2014 – 2018 Kurulan ve Kapanan Şirket Sayıları ………... 61
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM İŞLETMELERDE KURULUŞ VE KAPASİTE 63 4.1. Kuruluş Yeri Kavramı ve Önemi ……….. 63
İşletme Yönetimi ix
4.1.1. Kuruluş Yeri Fizibilite Çalışması ………... 64
4.1.2. Fizibilite Raporunun Unsurları ………... 65
4.1.2.1. Ekonomik Etüt ………... 66
4.1.2.2. Teknik ve Teknolojik Etüt ……….. 66
4.1.2.3. Finansal Etüt ………... 67
4.1.2.4. Hukuki Etüt ………... 68
4.2. Kuruluş Yeri ile İlgili Aşamalar ………... 68
4.3. Kuruluş Yeri Seçiminde Dikkate Alınan Faktörler ………... 70
4.3.1. Üretim Girdi Maliyetleri ……….. 70
4.3.2. Alt Yapının Özellikleri ………... 70
4.3.3. Paydaşların Yerleşim Yeri ………... 71
4.3.4. Ekonomik Faktörler ………. 71
4.3.5. Siyasi, Sosyal, Hukuki ve Kültürel Faktörler ………... 73
4.4. Organize Kuruluş Yerleri ve Kümelenme Çalışmaları ………. 74
4.4.1. Organize Sanayi Bölgeleri ………... 74
4.4.2. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (Teknoparklar) ………... 74
4.4.3. Kümelenme (Clustering) ……….. 76
4.5. İşletmelerde Üretim Kapasitesi ………. 77
4.5.1. Kapasite Tanımı ve Kapasite Türleri ………... 77
4.6. İşletmelerde Ölçek Sorunu ………... 80
4.6.1. Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ) …………... 81
4.6.1.1. KOBİ Türleri ve KOBİ Sayılma Şartları …………... 82
4.6.2. Büyük İşletmeler ……….. 83
4.6.3. Büyük ve Küçük İşletmelerin Üstünlükleri ……….. 85
4.7. İşletme Fonksiyonlarının Oluşturulması ………... 87
BEŞİNCİ BÖLÜM YÖNETİM 89 5.1. Yönetimin Tanımı ve Kapsamı ………. 89
5.1.1. Klasik Yönetim Düşüncesi ………... 90
5.1.1.1. Bilimsel Yönetim Yaklaşımı ………... 91
5.1.1.2. Yönetim Süreci Yaklaşımı ……….. 91
5.1.1.3. Bürokrasi Yaklaşımı ………... 92
5.1.2. Neo-klasik Yönetim Düşüncesi ………... 93
5.1.2.1. Davranışsal Yönetim Yaklaşım ……….. 94
5.1.3. Modern Yönetim Düşüncesi ………... 95
5.1.3.1. Sistem Yaklaşımı ……… 95
5.1.3.2. Durumsallık Yaklaşımı ………... 95
5.2. Genel Olarak Yönetim Fonksiyonları ve Yöneticiler ……… 96
5.2.1. Yönetim Kademeleri ……… 97
5.2.2. Yönetici Becerileri ………... 99
5.2.3. Yöneticinin Rolleri ………... 100
5.3. Yönetim Fonksiyonları ……….. 101
5.3.1. Planlama ………... 101
5.3.1.1. Planlamanın Unsurları ……… 101
5.3.1.2. Plan Yapma Aşamaları ………... 102
5.3.1.3. İyi Planın Özellikleri ………... 103
5.3.2. Organizasyon ……… 104
5.3.2.1. Organizasyonun Aşamaları ………. 104
5.3.2.2. Organizasyon İlkeleri ……….. 104
5.3.2.3. Organizasyon ile İlgili Bazı Kavramlar ……….. 105
5.3.2.4. Bölümlere Ayırma ……….. 107
5.3.3. Yöneltme ……….. 110
5.3.3.1. İşletmelerde Motivasyon Sorunu ……… 111
5.3.3.1.1. İhtiyaçlar Hiyerarşisi ………... 111
5.3.3.1.2. Çift Faktör Teorisi ………... 112
5.3.3.1.3. X ve Y Teorisi ………. 113
5.3.3.1.4. Z Teorisi ……….. 113
5.3.3.1.5. Motivasyon 3.0 ……… 113
5.3.3.2. İşletmede Liderlik ………... 114
5.3.3.2.1. Etkin Talimatın Özellikleri ………. 115
5.3.4. Koordinasyon ………... 116
5.3.5. Kontrol ………. 117
5.4. İşletme Yönetiminde Bazı Stratejiler ve Kavramlar ………. 118
5.4.1. Stratejik Konumlandırma ve Southwest Havayolu ……….. 118
5.4.2. Mavi Okyanus Stratejisi ve Circue du Soleil ………... 119
ALTINCI BÖLÜM ÜRETİM 121 6.1. Üretim ve Üretim Yönetimi Nedir? ………... 121
İşletme Yönetimi xi
6.2. Verimlilik, Etkinlik, Ekonomiklik ve Karlılık Kavramları ………... 123
6.2.1. Verimlilik (Prodüktivite) ……….. 123
6.2.2. Etkinlik ………. 124
6.2.3. Ekonomiklik ………. 125
6.2.4. Karlılık (Rantabilite) ……… 126
6.3. Başabaş Noktası (Maliyet-Hacim-Kar) Analizleri ……… 127
6.3.1. Başabaş Noktası Analizi Varsayımları ………. 128
6.3.2. Başabaş Noktası Nedir?... 129
6.3.2.1. Toplam Gelir Fonksiyonu ve Grafiği………... 130
6.3.2.2. Toplam Gider Fonksiyonu ve Grafiği ………. 131
6.3.2.3. Başabaş Noktasındaki Üretim Miktarının Hesaplanması ve Başabaş Noktası (Maliyet-Hacim-Kar) Grafiği ……….. 132
6.3.2.4. Hedeflenen Karı Sağlayacak Üretim Miktarının Hesaplamasında BBN Analizi ………. 134
6.4. Talep Tahminlemesi ……….. 135
6.4.1. Talep Araştırma Yöntemleri ……… 137
6.5. Stok Yönetimi ve Kontrolü ………... 138
6.5.1. Hammadde Stok Düzeyini Etkileyen Faktörler ………... 138
6.5.2. Yarımamul Stok Düzeyini Etkileyen Faktörler ……… 141
6.5.3. Mamul Stok Düzeyini Etkileyen Faktörler ……….. 141
6.5.4. Ekonomik Sipariş Miktarı Modeli ………... 144
6.6. Üretim Sistemleri Sınıflandırmaları ……….. 150
6.7. Üretim Planlaması ………. 152
6.8. Kalite Kontrol ……… 153
6.9. İşletmelerde Kalite Arayışları ve Maliyetler ………. 154
6.9.1. Toplam Kalite Yönetimi ……….. 155
6.9.2. Endüstri 4.0 ……….. 156
6.9.3. Toplum 5.0 ………... 157
YEDİNCİ BÖLÜM PAZARLAMA 159 7.1. Tanım ve Kapsam ……….. 160
7.1.1. Pazar Kavramı ve Türleri ………. 161
7.1.2. Pazarlama Süreci ……….. 162
7.2. Pazarlama Anlayışı ve Gelişimi ……… 164
7.2.1. Üretim Anlayışı ……… 164
7.2.2. Satış Anlayışı ………... 164
7.2.3. Pazarlama Anlayışı ………... 165
7.2.4. Toplumsal Pazarlama Anlayışı ……… 165
7.3. Pazarlama Fonksiyonları ………... 166
7.3.1. Değişim Fonksiyonu ……… 166
7.3.2. Fiziki Dağıtım Fonksiyonu ……….. 167
7.3.3. Kolaylaştırıcı Fonksiyonu ……… 167
7.4. Pazarlama Araştırması ve Önemi ……….. 168
7.4.1. Pazarlama Araştırması Aşamaları ……… 169
7.4.2. Pazarlama Araştırmasının Yararları ………. 171
7.5. Müşteri Odaklı Pazarlama ………. 171
7.5.1. Pazar Bölümlendirme ………... 172
7.5.2. Hedef Pazarın Seçilmesi ……….. 173
7.5.3. Mamul Konumlandırma ………... 174
7.6. Pazarlama Karması (4P) ……… 174
7.6.1. Mamul Geliştirme ……… 175
7.6.1.1. Tüketim Mamulleri ve Endüstriyel Mamuller ………… 176
7.6.1.2. Hizmet Pazarlaması ……… 177
7.6.1.3. Yeni Mamul Geliştirme ……….. 178
7.6.1.4. Mamul Yaşam Eğrisi ……….. 180
7.6.1.5. Marka ve Markalaşma Stratejileri ………... 181
7.6.1.6. Mamul Pazarlaması ile İlgili Bazı Kavramlar ………… 183
7.6.2. Fiyatlama ……….. 184
7.6.2.1. Fiyat Belirlemede Dikkate Alınan Hususlar …………... 184
7.6.2.2. Fiyatlama Türleri ……… 186
7.6.2.3. Yeni Mamulün Fiyatlandırılması ……… 187
7.6.3. Tutundurma ……….. 188
7.6.3.1. Reklam ……… 188
7.6.3.2. Kişisel Satış ………. 190
7.6.3.3. Diğer Tutundurma Faaliyetleri ………... 190
7.6.4. Dağıtım ………. 191
7.6.4.1. Dağıtım Kanalı Üyeleri ………... 192
B7 – Ek1: Dünyanın En Büyük Markaları – 2018………... 194
B7 – Ek 2: Türkiye’nin En Büyük Markaları – 2017 ………... 195
İşletme Yönetimi xiii
SEKİZİNCİ BÖLÜM
MUHASEBE 197
8.1. Muhasebenin Tanımı ………. 197
8.2. Muhasebenin Türleri ………. 197
8.2.1. Finansal Muhasebe ………... 198
8.2.1.1. Finansal Muhasebe Tanımında Yer Alan Unsurlar …… 198
8.2.2. Yönetim Muhasebesi ……… 203
8.2.3. Maliyet Muhasebesi ………. 205
DOKUZUNCU BÖLÜM FİNANSMAN 207 9.1. Finansman ve Finansal Yönetim Nedir? ………... 208
9.2. Finansal Yönetimin Temel İlkeleri (Aksiyomları) ……… 208
9.2.1. Kişisel Çıkarları Düşünme İlkesi ………. 208
9.2.2. Risk – Getiri Değiş Tokuşu İlkesi ……… 209
9.2.3. Riskten Kaçınma İlkesi ……… 209
9.2.4. Çeşitlendirme İlkesi……….. 210
9.2.5. Sermaye Piyasasının Etkinliği İlkesi ……… 210
9.2.6. İki Taraflı Muameleler İlkesi ………... 211
9.2.7. Artan Yararlar İlkesi ……… 212
9.2.8. İşaret Verme İlkesi ………... 212
9.2.9. Davranış İlkesi ………. 213
9.2.10. Değerli Fikirler İlkesi ………. 214
9.2.11. Opsiyonlar Değerlidir İlkesi ………... 214
9.2.12. Paranın Zaman Değeri İlkesi ……….. 214
9.3. Finansal Yönetim Fonksiyonları ………... 215
9.3.1. Yatırım Kararları ……….. 216
9.3.1.1. Sermaye Bütçelemesi ……….. 217
9.3.1.2. İşletme Sermayesi Yönetimi ………... 219
9.3.2. Finansman Kararları ………. 224
9.3.2.1. Finansman Kaynakları ……… 225
9.3.2.2. Finansman Kaynaklarının Maliyet Yapısı ……….. 226
9.3.2.3. Uygun Finansal Yapı (Finansman Stratejisi) ………….. 228
9.3.2.4. Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyeti ………. 230
9.3.3. Temettü (Dividant) Kararları ………... 231
9.4. Finansal Analiz ……….. 234
9.4.1. Finansal Analiz Türleri ……… 234
9.4.1.1. Analizi Yapan Kişiye Göre Finansal Analiz …………... 234
9.4.1.2. Yapılış Amacına Göre Finansal Analiz ……….. 235
9.4.1.3. Kapsamına Göre Finansal Analiz ………... 236
9.4.2. Finansal Analiz Teknikleri ………... 236
9.4.2.1. Dikey Analiz – Yüzdeler Yöntemi ………. 236
9.4.2.2. Yatay Analiz – Karşılaştırma Yöntemi ………... 237
9.4.2.3. Trend Analizi – Eğilim Yüzdeleri Yöntemi ……… 237
9.4.2.4. Oran Analizi ……… 237
ONUNCU BÖLÜM İNSAN KAYNAKLARI 239 10.1. İnsan Kaynakları Yönetimi ve Önemi ………. 239
10.2. İnsan Kaynakları Fonksiyonları ……….. 241
10.2.1. İnsan Kaynakları Planlaması ………... 242
10.2.2. İşgören Bulma ve Seçme ……… 244
10.2.3. Eğitim ve Geliştirme ……….. 246
10.2.4. Performans Değerlendirme ………... 247
10.2.5. Ücretlendirme ………... 248
10.2.6. Kariyer Planlaması ………. 250
10.2.7. Endüstriyel İlişkiler ………... 251
10.2.8. İş Sağlığı ve Güvenliği ………... 253
ONBİRİNCİ BÖLÜM ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME (AR-GE) 257 11.1. Yenilik ve Ar-Ge: Tanım ve Kapsam ……….. 257
11.2. Araştırma ve Geliştirme Türleri ……….. 258
11.3. Ülkelerin Ar-Ge Harcamaları ……….. 260
11.4. İşletmelerde Ar-Ge Çalışmaları ve Teknoloji Devir Hızı ………... 262
İşletme Yönetimi xv ONİKİNCİ BÖLÜM
HALKLA İLİŞKİLER 265
12.1. Halkla İlişkiler Kapsam ve Önemi ……….. 265
12.2. Halkla İlişkilerin Diğer Kavramlardan Farkı ……….. 267
12.3. Halkla İlişkilerin Amaçları ……….. 268
12.4. Halkla İlişkilerde Temel İlkeler ……….. 269
12.5. Halkla İlişkiler Faaliyeti Aşamaları ……… 269
YARARLANILAN KAYNAKLAR ……….. 271
