AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI
Uzm. Dr. Ayşe Gülden BEKGÖZ
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji
Akılcı İlaç Kullanımı
• İlaçların hastaların klinik ihtiyaçlarına uygun şekilde
• Uygun dozlarda
• Yeterli sürede
• Kendilerine ve topluma en düşük maliyette almaları
World Health Organization. The rational use of drugs. Report of conference of experts, Nairobi.1985
Akılcı Antibiyotik Kullanımı
• Uygun endikasyonda
• Uygun antibiyotiğin
• Uygun doz ve uygulama yolu
• Uygun sürede
• Uygun maliyeti göz önünde tutularak
• Doğru formatta reçete edilmesi
En Çok Satılan İlaçlar
• Dünya
• Kalp-damar %19.3
• SSS %15.8
• Metabolik %15.3
• Antibiyotik %9.9
• Solunum sis. %9.3
• Türkiye
• Antibiyotik %19
• Analjezik %12
• Romatizmal %11
• Soğuk algınlığı %8.6
• Vitamin % 7.3
Organisation for Economic Co-operation and Development
Antibiyotikler
En sık suistimal edilen ilaçlar
Uygunsuz (akılcı olmayan) Antibiyotik Kullanımı
• Endikasyonsuz kullanım
• En etkin antibiyotiğin seçilememesi
• Etkili dozdan yüksek kullanım
Uygunsuz Antibiyotik Kullanımı
• Polikliniklerde yazılan antibiyotiklerin %50’si uygunsuzdur
• ABD’de akut solunum yolları enfeksiyonları için yazılan antibiyotikler tüm yazılan
antibiyotiklerin %75’idir
• Soğuk algınlığı ve ÜSYE’nin yaklaşık %50’sine , bronşitlerin %80’ine antibiyotik yazılmakta
• JAMA, 1999
Tehlike!!!
Artan direnç
Antimikrobiyal Direnç Gelişimi
Seleksiyon; Antibiyotik-Dirençli Suşlar
Antibiyotik Kısır Döngü
Neden Bu Kadar Çok Antibiyotik
Yazıyoruz?
Hekimin Reçetesini Etkileyen Faktörler
• Alışkanlıklar
• Eğitim
• Antibiyotik kullanım rehberleri
• Sağlık politikaları
• Pazarlama etkinliği
• İlacın edinilebilirliği
• İlacın fiyatı, dağılımı, sağlık güvence kurumu tarafından ödenmesi
Gereksiz Antibiyotik Kullanımı Nedenleri
• Yetersiz sürede hasta muayenesi
• Yetersiz laboratuvar olanakları
• Ayırıcı tanı yapılmaması (Viral-bakteriyel infeksiyon ayrımı)
• Malpractice korkusu
• Hastaların antibiyotik yazma baskısı
• Eğitim eksikliği
• Yoğun ilaç promosyonu
• Antibiyotiklerin reçetesiz satılabilmesi
Antibiyotik Kullanımın Amaçları
Antibiyotik Kullanımın Amaçları
• Tedavi amaçlı
a) Kanıtlanmış bakteriyel infeksiyon (Özgül/etkene yönelik)
b) Olası bakteriyel infeksiyon (ampirik)
• Proflaktik amaçlı a)Cerrahi proflaksi
b)Cerrahi dışı (medikal) proflaksi
Ampirik Tedavi Endikasyonları
• Tedavide gecikmenin riskli olduğu ve kültür sonucunun beklenemeyeceği ciddi
enfeksiyonlar
• Kültürde üremenin olmadığı durumlar
• Kültür örneği almanın pratik olmadığı durumlar
• Kültür yapma olanağının olmadığı durumlar
(Akılcı) Ampirik Tedavi İlkeleri
• Tablo enfeksiyona mı bağlı?
• Bu bir bakteriyel enfeksiyon mu?
• Enfeksiyonun yeri belli midir?
• Bu tür enfeksiyonlarda olası etkenler nelerdir?
• Bu etkenlerin duyarlı olabileceği antibiyotikler nelerdir?
• (Hangi antibiyotikler ampirik olarak kullanılabilir?)
Etkene Yönelik Tedavi (Özgül tedavi)
1. Etkenin belirlenmesi
2. Etkenin antibiyotik duyarlılığının bilinmesi 3. Hasta ile ilgili faktörlerin göz önüne alınması
Hasta ile İlgili Faktörlerin Göz Önüne Alınması
Primer (majör) faktörler
• Yaş
• Gebelik
• KC ve böbrek fonksiyonları
• Enfeksiyonun yeri
Sekonder (minör) faktörler
• Yan etki insidansı
• Kullanım kolaylığı
• Hasta ilaç uyumu
• Etki spektrumu
• Fiyat
Akılcı Antibiyotik Kullanımı İçin;
• Sürekli eğitim ile konunun canlı tutulması
• Bazı antibiyotiklerin hastane dışı kullanımının kısıtlanması
Yeni antibiyotikler?
Parenteral preparatlar
Pahalı preparatlar??
Yan etkisi yüksek antibiyotikler
Akılcı Antibiyotik Kullanımı İçin
• Uygun endikasyon - enfeksiyon
• Uygun antibiyotik - spektrum
• Uygun süre - enfeksiyon şiddeti
• Uygun konsantrasyon – farmakokinetik
• Uygun doz-yol - farmakodinamik
• Uygun maliyet - farmakoekonomi
Bakteriler
• Virüslerden 10 ila 100 kat daha büyüktürler
• Kendi üreme sistemleri vardır
• Cansız yüzeylerde de gelişebilirler
• Antibiyotiklerle tedavi edilirler
Virüsler
• Bilinen en küçük ve basit canlı formları
• Kendi üreme sitemleri yok
• Üreme ve çoğalmak için konakçının DNA ve
RNA’sına ihtiyaç duyarlar
• Antibiyotiklerden etkilenmezler!!!
Eve götürülecek mesajlar
• Antibiyotikler yalnızca bakteriler için etkilidir, virüsleri tedavi edemez
• Antibiyotik ateş düşürmez, sadece uygun doz ve şekillerde kullanıldığında ateşin kaynağı
olan enfeksiyonu ortadan kaldırdığından ateş düşer
Eve götürülecek mesajlar
• Soğuk algınlığı ve grip çoğunlukla kendi kendine iyileşebilen hastalıklardır ve antibiyotik alımını gerektirmez
• İyi bir bağışıklık sistemi bu tür hastalıkları yenebilir
• Antibiyotik, sizin grip ve soğuk algınlığını atlatmanıza yardımcı olmaz
Eve götürülecek mesajlar
Birine iyi gelen antibiyotiğin başkasına zarar verebilir;
Gereksiz kullanılan her ilaç gibi gereksiz
antibiyotik kullanımıyla da istenmeyen yan etkilerin görülebilir;
Kişinin daha önceki bir hastalıkta kullandığı antibiyotiğin, tekrar benzer hastalığa yakalansa bile etkili olamayabilir
Eve götürülecek mesajlar
Her boğaz, baş ağrısı ve geniz akıntısının, antibiyotik kullanmayı gerektirecek bir durum olmayabileceği akılda tutulmalıdır
Virüslerin veya bakterilerin neden olduğu enfeksiyonlar birbirlerine benzediğinden kişiyi yanıltabilir
Hastalığınızın ne kaynaklı olduğunu ve ne yapılması gerektiğini yalnızca hekiminiz bilir!
Bugün dur demezsek yarın çok geç olabilir!
İlginiz ve sabrınız için teşekkürler…
