13. HAFTA
Uluslararası Deniz Hukuku ve Kutup Bölgeleri
• Antarktik ve Arktik, her ne kadar kutuplar terimi altında kullanılsa da, özellikle deniz hukuku açısından önemli farklılıklar
barındırmaktadır. Her şeyden önce Antarktik, denizlerle çevrili bir kıtayken, Arktik kıtalarla çevrili, yılın çoğu zamanında buz kütleleri ile kaplı bir okyanustur. Arktik kıyı devletleri
tarafından çevriliyken, Güney Okyanus’u
açısından geçerli kıyı devleti bulunmamaktadır.
ANTARKTİK
• Dünyada içilebilir suların %90’nını barındıran buzulları içeren, dünyanın kendine ait rejimi, Antarktika Antlaşmalar Sistemi (AAS) ile
yönetilen tek ve aynı zamanda beşinci büyük kıtası olan Antarktik, oldukça verimli canlı
rezervine sahip Antarktika sularının yanı sıra, önemli metal-hidrokarbon, petrol ve doğalgaz kaynaklarına sahiptir.
ANTARKTİK
• Günümüzde Antarktika Antlaşması’na taraf 53 devlet mevcuttur. Bunlardan 24’ü Türkiye gibi oy hakkına sa hip olmayan devletlerdir. Taraf devletlerin 29’u danışman devlet statüsünde yer almaktadır. Söz konusu 24 devlet içerisinde kıta ile yakın geçmişe kadar ilgisi olmayan
Moğolistan, Monako, Slovakya, Papua Yeni
Gine ve Türkiye’den meydana gelen beş devlet bulunmaktadır.
ANTARKTİK
• Antarktika’nın hukuki statüsünü düzenleyen Antarktika Andlaşması’nın gündeme
gelmesinde temel etken, adı geçen kıta
üzerinde Arjantin, Avustralya, Şili, Fransa, Yeni Zelanda, Norveç ve İngiltere’den meydana
gelen yedi devletin egemenlik iddialarının bulunması ve özellikle Arjantin, Şili ve
İngiltere’nin egemenlik ileri sürdüğü alanların birbirleri ile örtüşmesidir.
ANTARKTİK
• Antarktika Antlaşması’yla barışçıl amaçla kullanılma, nükleer silah yerleştirilmesi ve askeri denemelerin yasaklanması, mevcut
egemenlik iddialarının dondurulması ve yeni iddiaların geçersizliği, bilimsel araştırmaların teşvik edilmesi ile milletlerarası bilimsel
işbirliğinin desteklenmesi amaçlanmıştır.
ARKTİK
• 1996 yılında Kanada, Ottava’da imzalanan Ottava Deklarasyonu ile Arktik Konseyi
kurulmuştur.
• Arktik Konseyi, Arktik’te çevresel korumayı ve sürdürülebilir kalkınmayı geliştirmeyi
amaçlayan uluslararası bir forum niteliği taşımaktadır.
ARKTİK
• Ottava Deklarasyonu ile Arktik Konseyi’ne üyelik açısından;
üyelik, sürekli katılımcı ve gözlemci olarak üç farklı üyelik şekli düzenlemiştir. Arktik Devletleri üye statüsüne sahipken,
Deklarasyonu’nun imzalandığı sırada 3 olan, devam eden
süreçte sayıları 6’ya çıkan yerli halk örgütleri sürekli katılımcı statüsüne dahildirler. Ottava Deklarasyonu madde 2 hükmüne göre, sürekli katılımcı sayısı her daim üye sayısından az olmak durumundadır. Gözlemci statüsü ise; Arktik dışı devletlere, uluslararası örgütlere, hükümet-dışı (NGO) örgütlere açıktır.
Gözlemci statüsüne sahip devletler; Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Hollanda, Çin, Polonya, Hindistan ve Kore’dir.
KUTUP BÖLGELERİ ve ULUSLARARASI DENİZ HUKUKU
• Güney Okyanusu ve Arktik Okyanusu BMDHS’nin konusu teşkil etmektedir. Her iki okyanusun özellikleri doğrultusunda BMDHS hükümleri uygulama alanı bulmaktadır. Bunun dışında, 1 Ocak 2017’de yürürlüğe giren ve Arktik Okyanusu ile Güney
Okyanusu’nda seyreden gemiler için taşınması zorunlu
nitelikleri belirleyen IMO Kutup Kodu’nda (Polar Code) olduğu gibi ayrı Sözleşmeler ile deniz hukukuna ilişkin ilgili bölgelere yönelik düzenlemeler yapılmaktadır.
• Arktik Okyanusu’na kıyısı olan devletler arasındaki deniz alanı uyuşmazlıkları, birkaç tanesi haricinde, gerek uluslararası
mahkeme kararları ile gerek iki taraflı imzalanan anlaşmalar vasıtasıyla çözülmüştür.
