• Sonuç bulunamadı

YÖNETİM KURAMLARI. Klasik Yönetim Kuramı. Kuramlar Ne İşe Yarar? Örgüt Kuramları

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "YÖNETİM KURAMLARI. Klasik Yönetim Kuramı. Kuramlar Ne İşe Yarar? Örgüt Kuramları"

Copied!
11
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

YÖNETİM KURAMLARI

Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN

cerdogan@yildiz.edu.tr

28.04.2014

Kuramlar Ne İşe Yarar?

• Kuram yöneticiyi gerçeğe götüren en güvenilir araçtır.

• Yönetimde asıl değerli deneyim, deneme yanılma yoluyla değil, kuramları uygulayarak edinilen deneyimdir.

• Deneme yanılma yoluyla edinilen deneyim hem en pahalı hem de en yıpratıcı öğrenme yöntemidir.

Örgüt Kuramları

Örgüt kuramları üç ana başlıkta ele alınabilir:

• Klasik Kuramlar

– Taylorizm, Bürokrasi, Yönetim Süreçleri

• Neo-klasik Kuramlar

– İnsan İlişkileri, Davranışçı Kuramlar

• Modern Kuram – Sistem Kuramı

Klasik Yönetim Kuramı

• Temel varsayım: “İnsan rasyonel ve ekonomik bir varlıktır.”

• Verime odaklanmıştır.

(2)

28 Nisan 2014 5

• İnsanlar makinelere ek bir unsurdur.

• Amaç, en yüksek verimin alınacağı bir örgütsel yapının kurulmasıdır.

• Örgütün insani/sosyal yönü yok sayılmıştır.

• İnsanın örgüt yararına yaratıcı olması görmezden geliniyor.

Klasik Yönetim Kuramı Temel varsayımlar:

28 Nisan 2014 6

Klasik Yönetim Kuramı Temel varsayımlar:

• Örgütlerin yönetiminde evrensel ilkeler vardır.

• Örgütler belli bir plana göre kurulur, işletilir.

• Çalışanların örgütün işleyişine etkisi yoktur.

• Çalışanların davranışları önceden tahmin edilip yönlendirilebilir.

• Örgütsel ve bireysel amaçlar arasında çatışma yoktur

Klasik Yönetim kapsamındaki fikirler

• Bilimsel İşletme (Frederick Wilson Taylor) (Bilimsel Yönetim veya Taylorizm)

• Yönetim Süreçleri (Henri Fayol)

• Bürokrasi - Bürokratik Örgüt (Max Weber)

Bilimsel İşletme-Taylorizm

Taylor (1856-1915)-ABD

Taylorizmin kurucusu

ABD’li mühendis

Yönetimin en önemli kuramcılarından

1911-Bilimsel Yönetimin İlkeleri

(3)

28 Nisan 2014 9

Klasik Yönetim Kuramı

Video

28 Nisan 2014 10

Yönetsel Sorunlar

Verimsizlik.

Tembellik ve kaytarma

Çalışma kural ve prosedürlerinde standartlar yok.

İşe almada yeterlik, yetenek kıstasları yok.

Yapılan işler için standart süreler belirlenmemiş.

Bilimsel Yönetimin İlkeleri

• Yönetimde temel amaç VERİMLİLİK

• Planlamanın uygulamadan ayrılması

• Bir işi yapmanın en iyi yolunun (standart) tanımlanması

• Bilimsel iş analizi

• Zaman-hareket etüdleri

• İşi insandan ayrı görme

Bilimsel Yönetimin İlkeleri

• İşletmede günlük işlerin tanımlanması

• İşlerin bölümlenmesi

• Standart koşul ve araçlar sağlanması

• Üstün başarı yüksek ücret

• Başarısızlığın faturası çalışana

• Uzmanlaşma

(4)

28 Nisan 2014 13

Bilimsel Yönetimin Varsayımları

Örgütsel yaşamın özellikleri kestirilebilir; her durumda bütün insan davranışlarına kılavuzluk edebilecek yasalar formüle edilebilir.

Eğer örgütler, verimlilik için belirlenmiş ilkeleri izlerse üretim büyük oranda artacaktır.

Bu ilkelerin izlenmesi sıkı sıkıya kontrol edilmelidir.

Bir Taylorizm Anekdotu...

Verimlilik uzmanı, bir tahta parçasını rendeleyen marangoza "İşini çok iyi yapıyorsun." dedi. "Şimdi eğer dirseğinin altına bir de cila güderisi yapıştırırsak, aynı hareketi yaparak tahtayı hem rendeleyip hem de parlatabilirsin."

"Tabii" dedi marangoz, "ve sen de eğer kıçına bir süpürge takarsan, aynı anda hem not alıp hem de yerleri süpürebilirsin.”

28 Nisan 2014 14

Taylorizm

Eğitim Yönetiminde Uygulama

Okullar fabrika, öğrenciler hammadde

Okul yöneticisi bir verim uzmanı

Okulun sosyal ve psikolojik koşulları yok sayıldı.

Okullarda iklim yapıdan daha önemlidir!

Eğitim örgütünde, fabrikadaki iş analizi yapılamaz

Döner sermayeli teknik okullar için daha uygun

Görevsel ustabaşı fikri uzmanlaşma için yararlı

Yönetim Süreçleri

H. Fayol (1841-1925)-Fransa

Evrensel yönetim ilkeleri vardır, tüm örgütlere uygulanabilir.

Taylor işçiyi ve işi, Fayol yönetimi temel almıştır.

Fayol, yönetimin temel ilkelerini ortaya koymuştur.

İşletmecilik eylemleri: teknik, ticari, mali, güvenlik, muhasebe, yönetim.

Yönetim Süreçleri: Planlama, örgütleme, emretme, koordinasyon ve kontrol.

Fayol: “Yönetim, önce eğitim sonra deneyimle öğrenilir”

(5)

28 Nisan 2014 17

Yönetim Süreçleri

Eğitim Yönetiminde Uygulama

Yönetime “süreç yaklaşımı”nı geliştirmiştir

Eğitim yönetiminde yöneticinin görev tanımına katkı

Yönetimi işletmeciliğin bir öğesi kabul etmiştir

Örgütün formal yanına ağırlık vermiş, eğitimde informal yan ağır basar

Karar sürecinin önemi görülmemiş

Emretme ve kontrol okul için uygun değil

28 Nisan 2014 18

Yönetimin Formülleştirilmesi

Gulick&Urwick - 1937

Örgüt ilkeleri ve yönetim süreçlerinin mimarları

İlkeler: Üyeyi yapıya uydurma, emir birliği, homojen görev dağılımı, yetki-sorumluluk denkliği, yetki devri

POSDCoRB:Planning, Organizing, Staffing, Directing, Coordinating, Reporting, Budgetting

Planlama, örgütleme, kadrolama, yöneltme, koordinasyon, raporlama, bütçeleme.

Karar yok; kadrolama örgütlemede; bütçeleme planlamada

İletişim ve etkileme yok!

Raporlama iletişimi kapsamaz, yöneltmede etki yok

Yönetimin Formülleştirilmesi Eğitim Yönetiminde Uygulama

Üyeyi yapıya uydurma, tek adam, emir birliği okulda işlemez,

Okul demokratik olmalıdır

Örgüt ortamı ve insan öğesine gereken önem verilmemiş

Yönetim süreçlerine ilişkin yararlı genellemeler var ancak yeterli değil

Bürokrasi

Max Weber(1864-1920)

Alman hukukçu, ekonomist ve sosyolog

Modern sosyolojinin kurucusu

Bürokrasinin kuramcısı

Meşruluk temeline dayalı üç tip yetki:

Geleneksel, karizmatik, rasyonel (bürokratik)

(6)

28 Nisan 2014 21

Bürokrasi

• En rasyonel yönetim, hiyerarşik bürokrasiye uygun kurulandır

• Örgütün yapı boyutu temel alınmış.

• Yetki ve sorumluluklar yasalarla belirlenir

• Amir-memur rolleri hiyerarşiyle belirlenir

• İnsandan beklenen davranış rasyonellik

28 Nisan 2014 22

Bürokrasi

• İdeal Tip Bürokrasinin beş öğesi:

Hiyerarşik bir yapı Görevsel uzmanlaşma

Tanımlanmış yetki ve sorumluluklar Tahmin gücü sağlayan kayıtlar Davranış kuralları

Bürokrasi

(Eleştiriler)

• Rasyonellikteki ısrar rasyonel olmayan durumları karanlıkta bırakır

• Çatışma gerçeğini görmemiş

• Nesnellik duygusallığı dışlar

• Kurallar amaç haline gelir

• Hiyerarşi zaman kaybına yol açar

• Uzmanlaşma monotonluğa yol açar

Bürokrasi

Eğitim Yönetiminde Uygulama

Okulda otokratik ve katı uygulamalara yol açmıştır

Hiyerarşik yapı okulu açıklamaya yetmez

Piramit örgüt şemaları yöneticilerin etki gücünü belirtmez.

Eğitim örgütlerinde insan ilişkileri önemlidir

Kişi/grubu görmeyip işi ön planda tutmak okullarda işlemez

Güdüleme, katılma, çatışma, ilişkiler görülmemiş

Karizmatik yetki – liderlik rutin ve prosedürlerle boğulan okullar için

(7)

28 Nisan 2014 25

Neoklasik Yönetim Kuramları

Klasik kurama tepki olarak doğmuştur.

Elton Mayo tarafından 1927-1932 yılları arasında yapılan Hawthorne deneyleri ile ortaya çıkmıştır.

Verimi, yönetimi etkileyen ve klasik kuramda farkedilmeyen yönler ortaya çıkmıştır.

28 Nisan 2014 26

Hawthorne Deneyleri Elton Mayo (1927-1932)

• Verimi artırmada maddi ve fiziksel faktörlerin (ısı, ışık, ortam, gürültü, ücret) etkisi

araştırılıyor.

• Bunlardan daha etkili faktörlerin sosyal ve psikolojik olduğu görülüyor.

• Deneyler sonucunda işçilerin morallerini, dolayısıyla performanslarını artıran faktörler belirleniyor.

Hawthorne Deneyleri Elton Mayo (1927-1932)

• Çalışanlar deneyde rol üstlendiklerini düşünerek önemli olduklarını hissediyor.

• Deney grubundakiler kendi aralarında iş bölümü vs. yapıyor, olumlu ilişkiler var.

• Sosyal ilişkiler olumlu bir çalışma ortamı yaratıyor.

Hawthorne Deneyleri Elton Mayo (1927-1932)

• Bu deneyler sonunda yönetim biliminde, çalışanların morali, grup dinamiği, demokratik yöneticilik, insan ilişkileri, motivasyon gibi kavramlar araştırılmaya başlanmıştır.

(8)

28 Nisan 2014 29

Neoklasik Yönetim Kuramları

İki temel çalışma alanı :

1. İnsan İlişkileri Yaklaşımı: Sosyolog veya psikologların grup içi ilişkiler veya grup etkileşimi alanındaki çalışmalar (Elton Mayo)

2. Davranışçı Yaklaşım : İnsan davranışları, davranışın kaynağı, nedenleri, yönlendirilmesi gibi konulardaki çalışmalar (Maslow, McGregor, McClelland, Argyris)

28 Nisan 2014 30

Neoklasik Yönetim Kuramları Varsayımları

İnsan informal bir grubun üyesidir

Birey yerine grup yaklaşımı

Paradan başka güdüleyiciler vardır.

Birey işe değer, tutum, beklenti ve deneyimleriyle gelir.

İnsanlar sorumluluk almayı sever, ister.

İnsanlar fırsat verildiğinde işe yaratıcılığını katar.

Performans ve verim için işçilerin yetenek ve

deneyimlerini artırabilecekleri ortam ve yapı kurulmalıdır

Çağdaş Yönetim Kuramları

Sistem Kuramları

Yönetimde çağdaş düşüncenin başlangıcı.

Örgütün çevre ile ilişkisi keşfedildi

Örgüt içi ilişkiler ve işleyiş bir döngüdür.

Ludwig Bertalanffy-Genel Sistem Kuramı

Katz & Kahn – Açık Sistem Kuramı

1950lerden sonra sanayi döneminden sanayi sonrası döneme geçiş oluyor (hizmet sektörü, yeni meslekler, bilgisayar sistemleri).

Genel Sistem Kuramı

Bertalanfy

• Sistem, karşılıklı etkileşim içinde bulunan unsurların belirli amaçlar için bir araya getirilip organize edilmesiyle oluşan bir bütündür.

• Örgüt, birbirine bağlı yapı ve görevlerin oluşturduğu bir sistemdir.

• Örgüt gruplardan, gruplar da uyum içinde çalışması gereken bireylerden oluşur.

(9)

28 Nisan 2014 33

Açık Sistem Kuramı

Katz&Kahn

Örgütün dış çevre ile etkileşimi açık sistem kuramını doğurmuştur.

Açık sistemde girdiler çevreden alınır, çıktılar çevreye verilir.

Sistemi ve örgütleri birbirine bağımlı ilişkilere dayalı olaylar döngüsü oluşturur.

Örgütlerdeki döngüler, kurallar, iş tanımları, roller ve beklentiler, normlar, hiyerarşi ile biçimlendirilir.

Örn. Okullardaki her bir akademik yıl bir döngüdür.

28 Nisan 2014 34

Durumsallık Kuramı

Her koşula uyacak evrensel yönetim ilkeleri yoktur.

Her örgütün kendine özgü özellikleri, çalışanları, kültürü vardır.

Hangi koşulda hangi teorinin geçerli olacağını araştırır.

En iyi yönetim insana, çevreye ve koşullara bağlı olarak kendini uyarlayabilen yönetimdir.

İnsan karmaşıktır, ihtiyaçları farklıdır/farklılaşır.

Durumsallık Kuramı

• Sistem planı: her örgüte uyan bir çözüm yolu yok, örgüte has teknik, fiziksel ve sosyal özellikler

• Örgüt yapısı: yapı, hiyerarşi hizmet türüne göre değişir.

• Liderlik: tek tip liderlik yerine, çalışanların, örgütün, işin özelliklerine göre liderlik tarzı.

X-Y Kuramı McGregor

• Klasik ve neoklasik kuramlar arasında bir karşılaştırma

• X kuramı: Klasik kuramlar

• Y Kuramı : Neoklasik kuramlar

(10)

28 Nisan 2014 37

X Kuramı

• Normal insan çalışmayı sevmez, işten kaçar.

• İnsanların çalışması için zorlanması, kontrol edilmesi, cezalandırılması gerekir.

• Normal insan sorumluluktan kaçar, yönetilmeyi sever.

• Çalışanlar her şeyden önce iş garantisini ister.

28 Nisan 2014 38

Y Kuramı

• Çalışanlar tatmin edildiğinde işi doğal kabul eder.

• Çalışanlar örgütsel amaçlara adanırsa inisiyatif kullanır, kendilerini denetler.

• Normal insan uygun koşullarda sorumluluk alır, sorumluluk aramayı da öğrenir.

• İnsan yaratıcılığa değer verir, işine yaratıcılığını katmaya çalışır.

Z Kuramı

William Ouchi

Japon şirketlerinin başarılarının altında yatan toplumsal değerleri araştırmış.

Japon ve Amerikan şirketlerinin değerlerini birleştirmiş.

Çalışanların tepkileri, motivasyonları, iş değerleri üzerinde kültürün etkisi

Uzun süreli istihdam, yavaş değerlendirme ve terfi, katılımcı karar alma, bireysel sorumluluk alma vardır.

Güçlü kültür özelliklerine sahip, iç yapılarında yüksek uyum gösteren örgütler Z tipi örgütlerdir.

Çalışanlarda üst düzey otonomi ve özgürlük var.

Ekonomik insan yerine psikolojik insan anlayışı.

Stratejik Yönetim

• Değişime uyum ve yenileşme

• Kendine, diğerlerine, geleceğe bakış

• Neredeyiz, nereye ulaşacağız, nasıl?

• Uzun dönem planlama düşüncesiyle örgüt içi değişkenler, örgüt dışı faktörlerin birlikte değerlendirilmesi

• Sezgi - yaratıcı düşünme – eylem

• Planlamacılarla uygulamacılar aynı

(11)

Stratejik Yönetim Aşamaları

• Amaç belirleme: Kısa ve uzun dönemli amaçlar

• Analiz yapma: SWOT analizi Güçlü-zayıf yönler, fırsatlar - tehditler

• Strateji belirleme: Neler yapılacak, alternatiflerle

• Strateji uygulama: Alınan kararların uygulanması

• Strateji izleme: Hedeflere ulaşma kontrolü, dönütler, gerekirse sürecin tekrarı

• Veya, Neredeyiz - Bu şekilde nereye varacağız - Aslında nerede olmak istiyoruz? – Nasıl ulaşacağız?

28 Nisan 2014 41

Toplam Kalite Yönetimi

• Kalite, ürün ya da hizmetin müşteri ihtiyaçlarını tatmin etme yeteneği gösteren özelliklerinin toplamı.

• Müşteri memnuniyeti – sıfır hata

• TKY, bir örgütteki bütün işlerde kalitenin tüm çalışanların katılımıyla geliştirilmesidir.

• Sonuç yerine sürecin değerlendirilmesi, kalitesinin artırılması temel.

28 Nisan 2014 42

Toplam Kalite Yönetiminde Kullanılan Teknikler

• Beyin fırtınası : Fikir üretme

• Balık kılçığı : kalite sorunlarını belirleme

• Kalite çemberleri: gönüllü grupla sorun çözme

• Pareto analizi: En önemli sorunlara odaklanma (Sorunların %80’i kurum içi uygulamaların

%20’sinden kaynaklı)

• Benchmarking: Benzer örgütlerdeki yüksek standartları izleme, kendine uyarlama

Referanslar

Benzer Belgeler

methods_mcgregor_theory_X_Y.html , (08.10.2016) 86–Ahmet Selamoğlu, “ İnsan Kaynakları Yönetimi ve Endüstri İlişkilerinin Zenginliği”, İşveren Dergisi, (Temmuz 2000)

 Bir sistem açık, yarı açık veya kapalı olabilir.  Açık sistem yaşamak için dış çevreyle ilişki kurmalıdır: Bu, sistemin dinamik bir denge sağlaması için

SENNETT, Richard, Karakter Aşınması, Yeni Kapitalizmde İşin Kişilik Üzerindeki Etkileri, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2016. Ritzer, George, Toplumun

5- Kırtasiyecilik ve Kontrolün Zorluğu: Düzeni korumak için konulan çok sayıda kural nedeniyle kontrolün sağlanamaması ve her şeyin yazılı yapılması zorunluluğu

• Yapısal ve süreçsel yönetim kuramları, örgütün yapısı ve süreçleri ile uğraştığı için mekanik, en eski kuramlar olduğu için de klasik adını alırlar... ÖRGÜT

• Modern kuram: Çalışanların karmaşık olduğunu ve çeşitli faktörler tarafından motive edildiğini öne sürmektedir. Örgütler dinamik ve açık sistemler olarak

Ayşegül Hanım hangi odaların ışıklarının açık olduğunu anlamak için bilmeden, öğrenmeyle ilgili aşağıdaki süreçlerin hangisinden

Bulma/Tekrarlama Kuramı tersini savunarak çocuk evrimsel bir süreç içinde özünü sürdürmek amacıyla oyun oynar görüşünü ortaya koyar. •Çağdaş kuramlar içinde yer