DİCTYOCAULİDAE. Bronş-trakea Beyaz, krem renkli, yorgan ipliği şeklinde Bursa kop. gelişmiş Spikülüm kısa, kalın, çorap şeklinde, örgülü Dictyocaulus

DİCTYOCAULİDAE

Bronş-trakea

Beyaz, krem renkli, yorgan ipliği şeklinde Bursa kop. gelişmiş Spikülüm kısa, kalın,

çorap şeklinde, örgülü Dictyocaulus

http://vetbook.org/

D.viviparus

Erkek 23-67, Dişi 29-91 mm

Yorgan ipliği, beyaz

Spikülüm, 222-338 m Gubernakulum 45-90 m

Larvalı yum. 82-104 x 33-54 m L1, 300-360 m,

Bağırsak, besin granülleri

Tiğin Y, 1964

S.UMUR S.UMUR

S.UMUR

Sığır, geyik; trakea, bronş

Danalar 4-5 aya kadar duyarlı Meraya ilk çıkışta çok tehlikeli Merada otlayan buzağılarda sonbaharda sorun

1 yaştan büyüklerde ender Ilıman, nemli bölgelerde yaygın

Avrupa, Amerika önemli

Hastalık belirli bölgelerde sorun Her yıl nükseder

Türkiye % 0.2- 0.7

www.visavet.es

Gelişme

Yumurta trakea, bronşlara bırakılır Balgam, öksürük, yutak, yutulur

Gelişen larva hava kanalları ve sindirim kanalında serbest, dışkıda L1

L1 300-360 m, düğme yok L1, 4-5 günde 2 gömlek D, L3 Dişi, çok yumurta üretir

Enfekte hayvan meraya 33 milyon larva bırakır Ilıman koşullar, 18-21 C, 3-7 günde enfektif

Larvalar soğuğa dirençli, 5 C’de 1 yıl canlı kalır

Larvalar merada kışı canlı atlatır Enfektif larva az hareketli,

Dışkı çevresinde 5 cm hareket eder Larval yayılışda ishal, mekanik

faktörler, meradaki hayvan kalabalığı Pilobolus cinsi mantar önemli

1 sporongiumda 50 larva,

sporongiyum patlayınca L, 3 m yayılır Pilobolus çevrede larvayı 19 kat artırır Mantar, sığır dışkıları (% 95),

temizlenmeyen ahırlarda yaygın, Ahır enf.larından sorumlu

www.vetstream.com

Larvalar merada, nemli otlar altında yaşar Enfektif L3, oral yolla

L3 safra ile aktifleşir, bağ.duvarına göçer,

Mez.lenf damarları, yumrularına girer, GD, L4 Lenf- kan dolaşımıyla AC,

Kılcal damarları deler, alveoller (1 hafta)

Larva, 3 haftada bronş, bronşiyollere göçer, bir GD erginleşir, yumurtlar

PPS 3-4 hafta, Ergin 7-10 hafta yaşar

Parazite karşı immünite başlar, self-kürle öldürülür, atılır Az da olsa 6 ay- daha uzun yaşar

İnhibe larvalar (L4, erken L5 dönemi) aylarca canlı

Buzağıda gelişim

Penetrasyon dön.: 1-7 gün, larva AC’e gelene kadar Prepatent dönem: 8-25 gün

Larvaların alveollerde görüldüğü en patojen dönem L4- alveollerde yangı (alveolitis)

L5- bronşiolitis, bronşitis

Bronş, bronşioller yangı hücreleriyle tıkanır, gerideki alveollere hava gitmez, söner (kollabe)

Diğer alveoller, sönen alveollerin görevini üstlenir, fazla havayla dolar, yırtılır, hava doku aralıklarına sızar

şiddetli intersitisyel amfizem, öksürük, solunum güçlüğü Ağır enf.da 15 günde ölüm

Patent dönem: Erginlerin AC’de bulunduğu 26-55.gün Postpatent devre: Parazitlerin atıldığı 56-70. gün

Epidemiyoloji

Larvalar soğuğa dirençli, kışın 5-7 cm toprağa girer,

Larvalar kuru ot - silajda saklanır, kışı atlatır, haziranda çıkar, Kars’ta bile kışı canlı geçirir

Yaşlılarda hipobiyozla kışı atlatır, Baharda gelişir, merayı bulaştırır

Buzağı baharda enfekte olursa 1 haftada, akut – ağır enf.

Ağır enf. buzağıların enf.u almasından 2-4 ay sonra çıkar Gecikmenin nedeni, merada kışı geçirmiş larvaların ağır enf.

oluşturacak sayıya ulaşması için birkaç kuşak geçmesi

Bahar- yaz başında çok sayıda larva toprakta serbest kalır Haziran-Kasım arası sorun

Bağışıklık ilk enfeksiyonda gelişir

1 yaşı geçmiş ve yaşlılar enfekte merada otlatılırsa devamlı larvayla karşılaşır, ağır enf.dan korunur

Patojenite

Larva göçü, bağ.mukozasında irritasyon

Yaş, immünite, beslenme ve larvayı ilk kez alıp almama durumuna göre AC’de bozukluk

Hastalığın şiddeti, larva sayısına bağlı,

Enf. derecesine göre, akut - subakut sendrom

Buzağılarda AC’ler çok sayıda larva ile invaze olursa parankimi içeren akut sendrom

Orta enf. subakut sendroma

Hafif enf. klinik belirtiye neden olmaz

www.farmhealthonline.com

akut form

pulmoner reaksiyon, kollaps, zamanla tüm loplara yayılır

Septumlarda ödem, intersitisyel amfizem, eozinofil birikimi

alveoler epitelizasyon, ödem, hiyalin membran oluşumu

Lezyonlar yaygın, irreversible

şiddetli öksürük, solunum güçlüğü öldürücü

Hava kanalları ucunda, çok sayıda larva içeren köpüklü sıvı

Ölüm, parazitler erginleşmeden önce

Kronik form

Bronşlarda çok sayıda ergin

Ateş akut dönemden daha yüksek

Kollabe bölgeler diyaframatik loplarda

Bronşioler reaksiyon, bronşlar mukus, larva ve irinle dolu Lezyonlar parazitler öldükten sonra uzun süre devam eder Sekunder bakteriyel enfeksiyonlar eşlik eder

Alveollerin sönmesi, ödem, amfizem, hiyalin membran oluşması, hayvanlarda solunum yetmezliği, ölüm

Hastalığın son döneminde alveoler epitelizasyon, kollaps, AC’lerde sertleşme

İlaçla parazitler ölse bile mevcut lezyonlar etkilenmez Epitelizasyon parazitler öldükten sonra devam eder

AC kılkurtları- GIN birlikte

GIN, yetersiz beslenme, direnç vb. etkili

Besili hayvanlarda öldürücü AC kılkurdu enf.u görülür

Bu olgu enfeksiyonu ilk kez alanlarda olur Aşırı duyarlık reaksiyonu özellikle 1 yaşlı hayvanlarda görülür, akut intersitisyel

pnöymoniye neden olur

İntersitisyel pnöymoni olgularında parazit olmasa da aşırı duyarlık reaksiyonu olabilir,

Durumdan başka ajanlar sorumlu

Doğal enfeksiyon geçirmiş hayvanlar hastalığa 7 ay dirençli, ancak duyarlılık nedeniyle atipik pnöymoni görülür

Dirençli hayvanlarda larvalar dokuları istila eder, ancak bunlar lenf-venalarda ölür

Bağışıklık, AC’lerde bronş tıkayıcı

lenforetiküler lezyonların varlığıyla ilgili Larva 1. gömleğini lenf yumrularında değiştirir, bu sırada kılıftan çıkma sıvısı (antijen) lenf sistemine karışır

immun sistemi aktive eder

Klinik Belirtiler

ilk kez meraya çıkan buzağı-danalarda yaygın Ergin sığırlarda aniden çıkan akut enf. yaygın Kısa sürede fazla larva alınmasıyla oluşur

Buzağılarda akut - subakut enfeksiyon gelişmesi meradaki kontaminasyona bağlı

Hastalık ahırda tutulan hayvanlarda hipobiyotik

larvaların gelişmesiyle

Akut verminöz pnöymoni

Hastalık hızlı gelişir, 24 saatte solunum yetmezliği, ağızdan solunum, şiddetli solunum çabası, hırıltı Hayvan huzursuz, sinirli,

Aniden abdominal tipte yüzlek solunum (dak.100) Kalp atımı dak. 100-120

AC de, veziküler murmur, bronşial tonda anormal sesler Siyanoz, yere yatma, bir yere dayanma isteği

İştah yerinde, ancak solunum stresinden yiyemez Bronşial öksürük, burun akıntısı, 40-41 C ateş

Bronş, bronşiollerde ıslak raller, bronşiyal gürültüler AC’in dorsalinde amfizeme bağlı çatırtı sesleri

Ateş ölüm öncesine kadar, 3-14 gün sürer Ölüm yüksek, % 75-80

Subakut form

Buzağılarda akut formdan yaygın Ani ölüm, akut olgulardan az

Vücut ısısı hafif yüksek

Solunum sayısı dak. 60-70, derinliği artmış

Ekspirasyon süresi uzun, hayvan zorlanır, öksürük bu devre 3-4 hafta

Ventral loplarda bronşiyolit, dorsal loplarda amfizem

Hastalığı atlatanlarda AC lezyonları uzun sürer, AC görev yapamaz, sertleşmiş, çok çalışmak zorunda

Sekunder enfeksiyonla uzun süren bronkopnöymoni

Buzağılarda, 7-8.haftalarda ani solunum yetmezliği, ölüm En önemli lezyon, alerjik orijinli, proliferatif pnöymoni

www.facebook.com

Klinik patoloji

Erken dönemde dışkıda larva yok - çok az

Larvalar klinik belirtilerden 12 gün sonra görülür Bu durum enf.un 24 gün önce başladığını gösterir EPG’nin 500-1500 olması enf.dan 3-4 hafta sonra Eozinofili, ilk gün görülür, 3 hafta sonra pik yapar Merada larva aranır

500 g otta 1’den az larva, orta enf. Ölüm yok 1-3 larva, akut enf., yüksek ölüm

Meradaki larva miktarı sıcaklık, neme bağlı olarak

güne ve günün saatlerine göre değişir

Nekropsi

Subakut olgu, bronşlarda 3.000, nadiren 10.000-20.000 parazit

Larva görmek için bronşlar muayene edilir

Akut olgularda AC de ödem ve amfizeme bağlı genişleme,

koyu pembe renkli kollaps alanları, hemorajik bronşit, bölgesel lenf yumrularında şişkinlik

Histopatoloji:

Ödem, eozinofilik infiltrasyon, lenfatik sistemin genişlemesi, alveol ve bronşlarda doluluk ve larvalar

Subakut olgularda tüm loplarda intersitisyel amfizem Akciğerin 2/3 ü etkilenir

Hava kanallarında yumurta-larva görülür, bronş epiteli kalınlaşmış ve bronşiyoller eksudatla tıkalı

Alveollerde epitelizasyon ve yabancı cisim dev hücreleri

Tanı

Bakteriyel, viral, pnöymoni, bronkopnöymoni ile karışır Ateş, öksürük, intersitisyel amfizem tüm hastalıklarda Viral olgu ve intersitisyel pnöymonide bronşial içerik yok Zamanla sekunder bakteriyel bronkopnöymoni eşlik eder Paraziter pnöymonide öksürük yumuşak, nöbet şeklinde Öksürük sonra sertleşir, ağrılı ve kuru öksürüğe döner Dışkıda larva tanıya yardımcı, (PPS 3 hafta)

Hastalık dışkıda L görülmesinden 2 hafta önce başlar, dışkıda larvalar kaybolduktan sonra birkaç hafta devam eder

Merada ıslak, nemli yerlerde larva aranır, Nekropsi kesin yöntem

Ergin sığırlarda tanı zor

Akut form klinik olarak diğer hastalıklardan ayrılmaz

Hastalık meraya 1-2 hafta önce çıkarılmış hayvanlarda görülür.

Merada ve gençlerde dışkıda larva aramak yararlı

Bulgular nekropsi ile desteklenir Gençlerde ağır askarit larvası

enfeksiyonları pnöymoniye neden olur, dikkat

ELİSA % 74 sonuç

Bireysel dışkı bakısı % 18.5, grup dışkı bakısı % 37 olumlu

https://veterinaryrecord.bmj.com/content/179/13/328

Tedavi

Abamectin, Moxidectin 0.2 mg/kg etkili

Moxidectin % 0.5 çözelti dökme, % 1 sol enj. 6 hafta koruyucu

Ivermectin 0.1-02 mg/kg etkili, 21 gün koruyucu Oxfendazole 4.5 mg/kg, Fenbendazole 5 mg/kg Albendazole 7.5 mg/kg, Febantel 10 mg/kg

Levamizole 8 mg/kg tüm dönemlere etkili

Tetramizol, Morantel etkili

Fenbendazole 1.5-2 mg/kg, 5 gün, inhibe larvalara % 100 etkili

Levamizol, etkisi yavaş, ölen parazitlere bağlı postparazitik bronşitis ihtimali az, tercih sebebi

Laktasyonda ilaç kullanılmaz, Kullanılırsa süt imha edilir

Sahada vet.hekim için sağaltım sonucu, şüpheli

Enf.yaygın ve zarar ağırsa, sağaltımla

klinik belirtiler hemen ortadan kalkmaz

ilaç patent dönemin erken evresinde verilirse, bronşlardaki zararın çoğu ergin parazitlerce oluşturulur ve klinik iyileşme net görünür

Bazı hayvanlarda tam tersi

İlaç kullanılınca belirtiler ağırlaşır, hayvan ölür.

Buzağılarda enf. şiddeti AC’deki larva sayısına bağlı

Sağaltım erken evrede yapılmalı

Akut verminöz pnöymonide ölüm oranı çok yüksek

Tedavi uygun antelmintik, antibiyotik ve

antihistaminik kombinasyonu ile yapılmalı

Kontrol

Meradaki larva miktarı azaltılmalı

Riskli yerlerde irradiye L3’le buzağı-danaları aşılama Hayvanın az sayıda larvaya maruz kalması klinik

belirtiye neden olmaz, immün sistemi uyarır Gençler yaşlılarla birlikte meraya salınmamalı

Hayvanlar ıslak, çamurlu, bataklık arazide otlatılmaz İshali kontrol etmek için GIN’larla mücadele

Kışın ahırda tutulan 1 yaşlı ve diğer hayvanlar

parazitlidir, meraya salınmadan önce sağaltılmalı

Gübre meraya dağıtılmadan önce fermente edilmeli

8 haftalık buzağılar oral yolla 1000 irradiye L3, 4 hafta sonra rapel, erken yararsız

Buzağı 2.aşılamadan sonra 2 hafta ahırda tutulur

Aşılı buzağılar parazit taşır, klinik tablo oluşmaz,

% 98 korur

Aşılı buzağılar enfekte meraya sokulmaz, ağır enfekte sürülerde otlatılmaz

Aşılama ve doğal yolla oluşan bağışıklıkta alınan larvalar AC’e ulaşır, gelişemez

Süt emen 3 haftalık buzağılar, aşılanırsa yararlı

Aşılama en etkili yol, (Bovilis-Huskvac,Dictol) Doğal bağışıklık riskli, sonuç değişken

Meradaki aşısız buzağılar düzenli ilaçlanmalı İvermectin, Moxidectin vb

3, 8,13.haftada ilaçlama (Mayıstan önce meraya salınırsa 4.ilaçlama) koruyucu, mera bulaşı önlenir Sığırlar ikinci sezona dirençli girer

ilaçlanan hayvanlar, aşılı hayvanlar kadar korunur

Diğer ilaçlar, 3 hafta arayla, kışa girene kadar kullanılır Oxfendazole bolleri rumene verilince 3 hafta etkili

direnç sorunu aşılama ideal

Meraya çıkma Mayıs olursa, mera bulaşı azalır,

D.filaria

Erkek 3-8 cm, dişi 5-10 cm Bağ. koyu renkli

Spikülüm kalın, kısa, kahve, çizme şeklinde 0.4-0.64 mm Vulva vücut ortasına yakın Larvalı yum. 112-138 x 69-90

m

Dışkıyla L1

Koyun, keçi, yab.rum. bronş Türkiye yaygın

koyun-keçi % 5-98

Doğu Avrupa, Hindistan yaygın

S.UMUR

S.UMUR

Biyoloji

Larva AC de yumurtayı terk eder, balgamla yutulur, dışkıyla atılır

Bazen burun akıntısı, salya ile atılır L1, 0.55-0.58 mm, ön uçta düğme İdeal koşullarda 6-7 günde L3

Enf. oral yolla

3 günde bağırsak duvarına girer, lenf damarlarıyla mezenter lenf yumrularına girer, 4. günde L4 Kan- lenf damarlarıyla AC’e gelir, kılcal damarlarda tutulur, buradan bronşlara geçer, 4 haftada ergin

S.UMUR

Epidemiyoloji

Larva, uygun nem, 27 C’de 6-7 günde enfektif Soğuk bölgelerde yazın gelişme 4-7 hafta

Enfektif larvalar kışı merada canlı atlatır,

Mart-Mayıs aylarında kuzular için enf. kaynağı

Meradaki larva yoğunluğu sonbaharda artar

Ağır enfeksiyonlar sonbaharda

Patojenite

Kataral bronşitis Yangı peribronşial dokulara yayılır,

Eksudat, bronşiol ve alveollere geri akar Atelektazi, pnöymoni Sekunder enf.

pnöymoniyi yaygınlaştırır Ağır enf. sığırdaki gibi

S.UMUR

Klinik Belirtiler

Gençler çok duyarlı Genelde kronik seyirli Bazen öksürük,

Müköz karakterli burun akıntısı Solunum güçlüğü, hızlı solunum Oskultasyonda anormal AC sesleri Pnöymoni olmadığı sürece ateş yok

S.UMUR

Nekropsi

AC’de atelektatik alanlar

Bronşlarda mukus, parazit, yumurta, epitelial hücre döküntüleri, lökosit, kan

Bronşial mukoza, peribronşial dokular yangılı ve lökosit infiltrasyonu, pnöymoni alanları

Bazen atelaktazi, amfizem, bronşial epitelde proliferasyon

Tanı, Tedavi, Korunma: Sığırlar gibi

Yugoslavya, Hindistan’da iradiye larvalı aşı var

S.UMUR

D.arnfieldi

Erkek 25-38 mm

Spikülüm 208-247 m Dişi 55-75 mm

Kuyruk 299-416 m

Larvalı yum. 74-100 x 46-60 m Yum.dan çıkan L 384-424 m

At, eşek, zebra, tapir, bronş Kozmopolit, eşek yaygın

Türkiye eşek % 0.6-14.6

www.vetstream.com

Biyoloji

D.filaria gibi,

larva, yumurta dışarı çıkmadan yumurtayı terk etmez, Yumurta dışarı çıkınca L, birkaç saatte terk eder

PPS deneysel enf. 12-14, doğal enf. 40 gün Eşek parazitin doğal konağı, Ömrü 5 yıl

Atlar eşeklerle otlarken paraziti alır, parazit atda erginleşmez

Rusya’da atlarda enf. % 70, İngiltere’de eşeklerle birlikte olmayan atlarda dışkı bakısına göre % 25

Atlarda patent süre 6-8 hafta

www.canberraequinehospital.com.au

Eşek, parazitin doğal konağı, az patojen Ağır enf. hafif etkili

Atlarda erginleşmeyen larvalara bağlı enf.da klinik belirti öksürük, solunum sayısında artış, burun akıntısı

Dışkıda larva yok, atlarda tanı zor

Atların eşeklerle otlaması dictyocaulosis?

Tedavi: Thiabendazol 440 mg/kg (2 gün) Mebendazole 20 mg/kg (5 gün),

Fenbendazole 50 mg/kg at, eşek, etkili

Korunma, at - eşek ayrı otlatılmalı

D.capreolus

Geyik, karaca bronş

Erginde ağız kapsülü halkası 12-14

m kalınlıkta, kesitte böbrek şeklinde D.viviparus’tan (22-25 m, kesiti

üçgen şeklinde) ayrılır

Sığır, geyikde doğal enf. oluşur koyunlarda oluşmaz

Geyikler D.viviparus'a daha duyarlı 6 mg/kg Mebendazol

inhibe L5’ler hariç erginlere etkili

S.UMUR S.UMUR

HELİGMOSOMOİDEA

Ön uçta kütiküler genişleme

B.kopulatriks geniş, dorsal lop küçük Prebursal papil var, spikülümler ince, Gubernakulum yok

Vulva anüse yakın, üreme sistemi basit Arka uçta diken var - yok.

AİLE: ORNİTHOSTRONGYLİDA

Ornithostrongylus quadriradiatus

Güvercin, kumru, kursak, taşlık, ince bağ.

Erkek 9-12, dişi 18-24 mm, kırmızı Baş şişkince, Dorsal kaburga kısa, Spikülüm 150-160 m,

Telamon 57-70 m, haç şeklinde,

2 kolu spikülümleri kuşatan yarım yüzük şeklinde Dişi arka ucu küt, dikenli. Vulva arka uca 5 mm Yum. 70-75 X 38-40 m, 32-64 blastomer

Gelişme direkt, PPS 1 hafta

Pat.: Mukozaya girer, Kan emer, kanama, enterit, ülser, nekroz, zayıflama

Tedavi: Tetramizole 50 mg/kg, Thiabendazole % 0.05 yemle 10 gün, Fenbendazole 20 mg/kg 3-4 gün, diğer benzimidazoller

HELİGMOSOMİDAE

Ön uçta kütiküler genişleme

Kütiküla kompleks çizgili (sinlof)

Bursa geniş, dorsal lop çok küçük, Prebursal papil Spikülümler uzun, ince, Gubernakulum yok

Vulva anüse yakın, Arka uçta diken Kemirici ve böcekçiller

Citellinema, Heligmosomum, Desseita, Longistriata, Paranematospira, Heligmosomoides, vb.

Heligmosomum costellatum ülkemizde kemirici Bu cinste evcil hayvanlarda tür yok,

Faredeki Heligmosomoides polygyrus deneysel çalışmalarda kullanılır.

Kemirici 5 tür

Heligmosomoides polygyrus

(H.skrjabini, Nematospiroides dubius)

Kırmızı, erkek 6-8 mm, spikülüm 540-600 m Dişi 13 mm,

yum. 75-90 X 43-58 m

Avrupa, K.Amerika, fare, kobay, rat, ince bağ.

Gelişme Direkt

PPS 9 gün, parazitin ömrü 8 ay

www.wikiwand.com http://photos1.blogger.com/

HELİGMONELLİDAE

Kemirici, böcekçil, lagomorf Dişi, arka uçta diken yok

NİPPOSTRONGYLİNAE

Ön uç kütiküler genişleme

Bursa kop. geniş, 3 loplu, loplardan biri büyük, asimetrik Spikülümler basit,

Dişiler monodelfik, vulva arka uca yakın

Bunomostrongylus, Carolinensis, Hassalstrongylus, Mammanidula, Malvinema, Nippostrongylus, Odilia,

Paraheligmonina, Suttonema, Vianella, Viannaia, vs. gibi birçoğu yeni tanımlanmış çok sayıda cins-tür

Nippostrongylus brasiliensis

Rat yaygın, fare nadir, hamster, tavşan, gerbilde erginleşir, Ülkemiz, sıçan

Erkek 2.1-4.5 mm, spikülüm 440-601 m Dişi 2.5-6.2 mm, Yum. 52-70 X 28-35 m, 4-16 blastomer

Gel. L3 oral/ deri yoluyla bulaşır.

Akciğer göçü geçirir. PPS 5 gün

Pat. zayıf, immunojenik yapısı güçlü, 1-2 haftada self-cure ile parazitler dışarı atılır.

Deney hayvanlarında araştırma sonuçlarını etkiler

Tedavi, Albendazole, tetramizol, vb.

Gürler AT

www.nikonsmallworld.com