•Termoregülasyon•Osmoregülasyon Homostazi

•Termoregülasyon

•Osmoregülasyon

Homostazi

9. ve 10 hafta konuları

 Termoregülasyon

 Osmo regülasyon

 Homostazi

 Böbrek tipleri

 Boşaltım organları

 pH dengesi

2

Kaynak

 http://fizyolojilab.weebly.com/

 http://fizyolojilab.weebly.com/ders-notlari.html

 https://yadi.sk/i/u8d4lLUk3GPAbf

Tüm canlılar çevre ile uyumlu olmaları gerekir.

• Sıcaklık

• pH

• İyon seviyesi

• Hormonlar

Homostazi Homostazi

4

Kontrol Mekanizması Kontrol Mekanizması

Referans

uyarı Karşılaştırma Kontrol Efektör Değişkenin ayarlanması

Sensör Feedback

sinyali

Uyarıdaki hata

 Negatif geribildirim Başlangıç uyaranı

Yanıt

Uyaran

Döngü

durdurulur Feedback (geribildirim) bildirim

6

Yanıt, kendini oluşturan uyaranı azaltır.

1. Kan glukoz düzeyinin düzenlenmesi

2. Kan O₂-CO₂ düzeylerinin düzenlenmesi

3. Vücut ısısının düzenlenmesi

4. Vücut sıvılarının asitliğinin düzenlenmesi

Negatif geri besleme

Pozitif Feedback (geribildirim) bildirim

 Pozitif Geribildirim Başlangıç Uyaranı

Yanıt

Kısır döngü(+) Uyaran

Kısır döngüyü

durduracak bir dış faktör gereklidir

8

Pozitif geri besleme

Doğum sırasında kana verilen

oksitoksin pozitif feedback ile kontrol ₉

Çevre ile sıcaklık alış-verişi:

• Kondiksiyon

• Konveksiyon

• Radyasyon

• Evaporasyon

Sıcaklık ayarlanması Sıcaklık ayarlanması

10

EEktoterm - Endotermktoterm - Endoterm

Çevre ile sıcaklık alış verişi Çevre ile sıcaklık alış verişi

12

Ektothermler

Çevre ile sıcaklık alış verişi Çevre ile sıcaklık alış verişi

Endothermler

Sabit vücut sıcaklığı soğutma ve ısıtma yapılır.

• Yüksek metabolizma gerektirir.

• Ektotermlere göre daha fazla hareket etme imkanı

– Uzun süre yüksek hızlı koşma – Uçma

Endotherm

Endotherm avantajlar avantajlarıı

14

Metabolizma için yüksek besin alımı gerekir.

• İnsan 20

C dinleme halinde günde 1,300 ile 1,800 kcal ihtiyaç duyar.

• Timsah ise 20

C dinleme

durumunda günde yalnızca 60 kcal harcar.

Endotherm Disadvanta

Endotherm Disadvantajlarıjları

Termoregülasyon

Termoregülasyon mekanizmaları mekanizmaları

• İzolasyon

- Kürk - saç - Tüy - yağ

• Evaporasyonla soğuma

- terleme, yalama, banyo

• Dolaşım adaptasyonları

- Dolaşımda ters akım

- Vasodilatation (soğukta) - Vasoconstriction (sıcakta)

• Davranışsal değişimler ¹⁶

Ters akım sıcaklı

Ters akım sıcaklıkk değişimi değişimi

Ters akım sıcaklı Ters akım sıcaklıkk

değişimi değişimi

Suda hızlı

hareket den balıklar

kaslarında ısı korumak için ters akımdan yararlanır.

18

Evapora

Evaporasyon ile soğumasyon ile soğuma

Buharlaşan su büyük miktarda ısı enerjisini uzaklaştırır. Geniş yüzeyler ve ıslanma

bunu sağlar.

Hacim:

Yüzey alan oranı= 1:6

Hacim:

Yüzey alan oranı =

Yapılan her bir 1:5

birim ısı için, ısı 6 yüzeyden

kaybolur.

Yapılan her bir birim ısı için, ısı 5 yüzeyden

kaybolur.

Büyük- Küçük vücut yapısı Büyük- Küçük vücut yapısı

20

Hacimlerine göre daha geniş yüzey alanına sahip hayvanlar, daha az yüzey alanına sahip olanlara göre daha hızlı ısı

kaybederler.

Böceklerde Sıcaklık Regülasyonu Böceklerde Sıcaklık Regülasyonu

Terleme:

 Vücudumuz ısındığında ter bezleri ter atmak üzere uyarılırlar.

 Sıvı formda olan ter gaz haline dönüşür buharlaşır.

 Buharlaşma ısısı, birim miktardaki bir sıvının gaz haline dönüşmesi için

gereken enerjidir. Sıvının kaynama sıcaklığında ölçülür ve genellikle

joule/gram veya kJ/mol birimleri cinsinden ifade edilir.

Sıcaklık

Sıcaklık kontrolü kontrolü

22

Sıcaklık

Sıcaklık kontrolü kontrolü

Deride buluna ter bezleri, kıl, kan damarı ve yağ bezleri

sıcaklık

kontrolünde önemli rol oynat.

 VazodilasyonVazodilasyon (Damar genişlemesi) (Damar genişlemesi)

 Kanınız vücudunuzda ısı enerjisinin Kanınız vücudunuzda ısı enerjisinin çoğunu

çoğunu taşımaktadır. taşımaktadır.

 Deri altında bol Deri altında bol kapilkapillleer damar r damar vardır.vardır.

Vücut ısı artığında bu kapillere daha Vücut ısı artığında bu kapillere daha

fazla kanla

fazla kanla gidergider..

 Bu da kanın yüzeye daha yakın Bu da kanın yüzeye daha yakın

olması ve daha fazla ısı kaybetmesi olması ve daha fazla ısı kaybetmesi

anlamına gelir.

anlamına gelir.

Sıcaklık

Sıcaklık kontrolükontrolü

24

Sıcaklık

Sıcaklık kontrolükontrolü

 Vasokontriksiyon (kan damarlarının ( büzülmesi))

 Vazodilasyonun Vazodilasyonun tam tersidirtam tersidir

 Deri altındaki kapilerler kasılır ve Deri altındaki kapilerler kasılır ve daralır.

daralır.

 Bu da kanın deri yüzeyine ulaşmasına Bu da kanın deri yüzeyine ulaşmasına engel olur ve

engel olur ve ısı kaybı önlenir.ısı kaybı önlenir.



Piloereksiyon (tüylerin diken diken olması)



Tüyler deriye yakın alanda yüzeysel bir hava kitlesi

oluşturur. Bu hava kitlesi vücut ısısı ile ısıtılır. Bu hava yalıtıcı bir katman oluşturur

Sıcaklık kontrol Sıcaklık kontrolüü

26

Hibernasyon sırasında vücud sıcaklığı ve metabolizma

değişimi

Besin azlığı uzun süreli kışlarda

metaboliz ma hızının azaltılması yla

gerçekleşe n uyuma halidir^.

 Osmoregülasyon bir canlının su

içeriğinin homeostazını sağlamak için o canlının sıvılarının osmotik basıncının aktif olarak düzenlenmesidir.

 Bu düzenleme o canlının sıvılarının çok seyrelmesini ya da çok yoğunlaşmasını önler.

 Tatlı su hayvanlarında sudan tuzları alıp kana salgılayan (iç ortama

veren) osmoregülatör mekanizma mevcuttur.

Osmoregülasyo n

28

 Canlıların çevreye göre durumları



İzotonik



Hipertonik



Hipotonik

Osmoregülasyo n

Su molekülleri Protein molekülleri

Yarıgeçirgen zar

Osmoz

Su moleküllerinin çok yoğun

oldukları yerden az oldukları yere geçiş yapmalarıdır

30

Hipotonik solüsyon

Suya karşı geçirgen zar

Hipertonik solüsyon

Sıvı hacmi ikinci bölmede yükselir

Osmoz

2%

sükroz çözeltisi

1 litre distile su

1 litre 10% sükroz

çözeltisi

1 litre 2% sükroz

çözeltisi

Hipotonik Durum

Hipertonik durum

İzotonik durum

Osmonik denge

İzoosmotik ortak dışında tüm

durumlarda osmotik

dengenin

korunması için genel olarak

enerji kullanılır. ³²

10 dakika ara

Boşaltım organ ve yapıları

34

Besin maddelerinin hücrelerde

katabolizma ve anabolizma sonucu

oluşan tüm maddelerin( su, madensel tuzlar, karbondioksit gazı, amonyak, üre, ürik asit diğer zararlı ve atık

maddelerin) homostazi sınırları içinde tutulması amacıyla vücut dışına

atılmasına boşaltım denir

Böbrek tipleri

1.PRONEFROZ BÖBREK

Pronefroz böbrek, en basit böbrek tipidir.

Kıkırdaklı balıkların erginlerinde, kemikli balıkların ve kurbağaların embriyolarında pronefroz böbrek

bulunur.

Pronefroz böbrek, yan yana dizilmiş çok sayıda kirpikli huniden oluşur. Bu nefridyumların (kirpikli hücrelerin) önünde glomerulus adı verilen bir kılcal damar ağı bulunur. Glomerulustan nefridyumlara (kirpikli hunilere) süzülen atık maddeler ortak bir kanalla kloaka getirilir ve oradan da vücut dışına atılır.

Börek tipleri

36

2. MEZONEFROZ BÖBREK Sürüngen, kuş ve memelilerin

embriyolarında, kemikli balıkların ve kurbağaların erginlerinde.

Mezonefroz böbrekte nefridyumların (kirpikli hunilerin) yerini bowman

kapsülleri almıştır. Bowman kapsülleri

glomerulusu sararak malpighi cisimciğini oluşturur.

Böbrek tipleri

3. METANEFROZ BÖBREK

Sürüngen, kuş ve memelilerin erginlerinde bu böbrek türü bulunur.

Diğer böbrek türlerinden daha gelişmiştir.

Bu böbrek türünde bol miktarda nefron bulunur.

Bu tür böbrekler tüm omurga boyunda değil bel bölgesinde bulunur

Boşaltım organ ve yapıları nelerdir

38

Boşaltım yapıları organları

Boşaltım maddeleri nelerdir

40

Tek hücrelilerde boşaltım osmoregülasyon

Yassı solucanlarda protonefroz alev- hücre yahut kirpikli huni sistemi

Yassı kurtlarda Protonefroz

Yassı solucanlarda

(planaria’da) borumsu boşaltım sistemi

gelişmiştir.

Dalbudak salmış ve vücudun uzun ekseni boyunca seyreden

borular sistemi, birçok deliklerle vücudun dış

yüzeyine açılırlar ⁴²

Annelidlerde görülür. Alev hücrelerinin aksine iki ucu açık tübüllerdir. İçteki uç silli bir huni

(nefrostom) şeklindedir ve sölomla ilişkilidir. Diğer uç ise nefridiyopor denilen bir açıklıkla vücut

dışına açılır. Her tübül etrafında zengin bir kapiler ağ bulunur

Kandan artık maddelerin nefridyum kanalına verilmesi bunun

sayesinde olur. Sillerin vuruşuyla hareket eden sölom sıvısı

nefridyumdan geçerken su ve

glikoz geri emilir, metabolik artıklar yoğunlaştırılarak vücut dışına

Nefridyum

Böceklerde Malpighi tübleri

Böceklerde boşaltım organları malpighi

tübülleridir. Sayıları 100- 200 arasında değişir. Bu tübüllerin proksimal

uçları sindirim kanalıyla diğer uçları ise hemolenf ile temastadır. Her tübül kaslı bir duvara sahiptir. Bu

kasların peristaltik hareketleriyle artık maddeler (idrar) tübül

lümeninden barsağa geçer.

Hemolenfteki artık

maddeler tübül hücreleri tarafından difüzyon ya da aktif transport ile

alınırlar.

Malpighi tübülleri sindirim kanalının çıkıntılarıdır ve açık kan sinusleri içinde hemolenf ile (kan ile) doğrudan temas

halindedir.

44

Dekapodlarda Anten bezleri

•Hagfish: Glomerüler filtrasyon yapılır. Tüpüler Ekstrasyon (Ca²⁺, Mg²⁺ , and SO₄^2- ) atımı

yoktur. Düşük seviyede osmoregülasyon vardır.

•Tatlısu Teleost: büyük glomerüs, Dilue çok miktarda idrar.

•Deniz Teleost: Az miktarda idrar , NH₃ atılması solungaçlardan

•Amphibian and reptillerde : Henle kıvrımı olmadığı için konsantre edilmiş idrar üretimi olmaz.

•Memeli ve kuşlarda : Konsantre edilmiş idrar üretilir^.

Omurgalılarda Osmoregülasyon

46

Omurgalılardaosmoregülasyon

48

Kurbağalarda Boşaltım ve osmoregülasyon

• Deniz kuşlarında ve iguana- nasal tuz bezleri

• Deniz yılanlarında sublingual bezler

• Timsah- lacrimal bezler

• Balık solungaçlarında chloride hücreleri

• Köpek balıklarında- rectal bezler

Denizsel ortamda tuz atılımı sağlayan organlar

Kuşlarda

iguana- nasal bezleri

Deniz kuşlarında ve iguana-

nasal tuz bezler ters akın sistemi ile deniz

suyundaki iyonları

hipertonik çözelti haline atar.

50

Kuşlarda iguana- nasal bezleri

Balıklarda

Klorid hücreleri

Köpek balııklarıındaki Rectal bezler

54

10 dakika ara

Protein

artıklarının farklı son ürüne

dönüşür.

Farklı atık nitrojen

ürünleri

Farklı atık nitrojen ürünleri

• Amonyak- toksiktir - Suya direk

atılması gerekir.

• Üre- atılması için bol su gerektirir.

• Urik Asit- kuş &

sürüngenlerde

- Üreye göre üretilmesi daha fazla enerji

gerektirir buna karşın

daha az su ile atılabilir. ⁵⁶

Üre sentezi

Amonyak- citrulline

birleşerek argine dönüşür. Buda ornitihine

dönşürken Üre sentez edilir.

Ürik asit

Reptilia dan itibaren yumurtlayan hayvanların çoğunda, protein metabolizma artığı ürik aside çevrilerek vücuttan atılır. Bunun

nedeni yumurtayı metabolizma artığı üre’nin osmotik basıncı arttırıcı etkisinden

korunmak amacıyla, suda erimeyen

forma ürik aside çevirmesinden dolayıdır.

Yumurtlamayan yavrusunu doğuran

hayvanlarda protein metabolizma artıkları üre haline çevrilir ve idrarla çıkarılır.

58

SIVI- ELEKTROLİT DENGESİ SIVI- ELEKTROLİT DENGESİ

Hücresel düzeyde

Hücresel düzeyde sıvı sıvı kaydırmaları

kaydırmaları ve böbreklerin ve böbreklerin

idrarla vücudun gereksinimlerine idrarla vücudun gereksinimlerine

göre

göre su, elektrolit ve solüt su, elektrolit ve solüt atımını düzenlemesi

atımını düzenlemesi sonucu sonucu korunan bu denge

korunan bu denge mekanizmasına

mekanizmasına sıvı-elektrolit sıvı-elektrolit dengesi

dengesi denir denir

60

Balıklarda Osmoregülasyon

Tatlı suda yaşayan

hayvanlarda Osmoregülasyon

 Tatlı suda yaşayan bütün omurgalı ve

omurgasız hayvanların vücut sıvıları, deniz suyundan çok daha düşük, fakat tatlı sudan daha yüksek osmotik basınca sahiptirler.

 Tatlı su kemikli balıklarda solungaçlarda mevcut özel hücreler, sudan gerekli tuz iyonlarını alarak kana aktarırlar.

 Su solungaçlardan vücut sıvılarına kana girer. Bu suyun vücuttan atılması

böbreklerden çok sulu (vücut sıvılarına kıyasla hypoosmotik) idrar çıkarılması ile sağlanır.

Balıklarda Su dengesi korunması

1) Vücut, suya karşı kısmen impermeable olan deri ile örtülmüştür.

2) Deniz balıkları balıklar su kaybını önlemek için devamlı olarak su içerler.

3)Solungaçlarında mevcut özel hücreler vasıtasıyla, vücuttan fazla tuzu atarlar

4)Nitrojen taşıyan maddelerin metabolizma artıkları, amonyak halinde solungaçlardan atılır;

böylece idrarla fazla su çıkarılması önlenmiştir.

62

Deniz balıkları: hipertonik

Su vücudu sürekli terk eder

Sürekli

deniz suyu içilir

Tuz

solungaçlardan

atılır Az miktarda idrar

oluşumu.

Çevreye göre daha az tuzlu vücut

Tatlı su balıkları: hipotonik

Vücuda sürekli H₂O girişi olur

Su içilme yoktur

Dilue bol miktarda

idrar üretimi Dış ortama göre daha fazla miktarda tuz taşır.

64

Köbek balıklarında: ureoosmotik Kanda bol miktarda TMAO vardır

(Trimetil amino oksit)

Rana cancrivora

Deniz suyu

yoğunluğu ile balık

ekstrasellür

sıvı yoğunluğu bir birine

eşittir.

Regülasyona gerek yoktur.

Hagfish: izoosmotik

66

İnsanda Osmoregülasyon

Sağlıklı bir vücutta, vücut sıvılarının hacimleri ve bileşimleri bir çok metabolik aktiviteye

Vücud sıvılarının dengesi Vücud sıvılarının dengesi

Giriş...……....… ve …...…….. Çıkış

vücud

Kolon

Akçiğerler deri

nefes terleme idrar

böbrekler

Su içme

l Memelilerde akciğerlerde nefesle su kaybı kaçılmazdır.

l Memelilerde terleme ile su kaybı aşırı ısınmayı engeller

l Su kaybının en fazla olduğu yer böbreklerdir

l Su içime ve metabolit su ile su kazanımı vardır

Vücut bölmeleri ve sıvılar

Kan ve plazma (5%) Doku sıvıları (15%) Dış dünya ÇEVRE

Sitoplazma (40%)

Akçiğerler Sindirim sistemi deri

böbrekler Kılcal damar ağı

Plazma membranı

Su Bütçesi

Su, canlılarda en çok bulunan moleküler

maddedir ve insan vücudunda total vücut

ağırlığının yaklaşık %60’ını oluşturur. Total vücut ağırlığındaki su oranı yaş, cinsiyet, obezite gibi faktörlerle değişiklik göstermektedir.Vücutta yağ miktarı arttıkça su oranı azalmaktadır:

Yaşlılarda, kadınlarda ve obez kişilerde vücuttaki su oranı normalden azdır (%40). Yeni doğanlarda

ödemli hastalarda ise fazladır. (%80)

Vücuda giren 2.2 litre su ek olarak

metabolizma ile 0.3 litre su elde edilir.

Toplam kayıp

Vücutta

sıvı dengesi

Vücutta sıvı dengesi

 Günde ortalama 2-3 lt su alınır. ⁽0.5 lt’si Metabolik su)

 Su, barsaklardan süratle emilir ve hücre zarının geçirgenliği nedeniyle extrasellüler ve intrasellüler kompartmanlara difüzyonla dağılır. Günlük alınan suyun,

0.1 lt’si Barsaklardan feçesle

0.3 lt’si Solunum sisteminde buharlaşma ile

0.4 lt’si Deriden terlemeyle kaybedilir.

1,5 lt’si ise Böbreklerden idrarla atılır^.

Dokulardaki su

En fazla su taşıyan doku kandır.

Embriyo ilk haftalarında daha fazla su oranı vardır

Su dengesinin korunması

Total vücut suyu (42 lt),

iki büyük kompartmanda bulunur

1- İntrasellüler sıvı (Hücre İçi Sıvı ) % 40 ^{= 28}

lt

2- Extrasellüler sıvı (Hücre Dışı sıvı) % 20 ^{= 14}

lt

a) İnterstisyel sıvı (Hücreler arası sıvı) % 15 ^{= 10.5 lt}

b) İntravasküler sıvı ( Plazma) % 5 = 3.5 lt

____________________________________________________ Total vücut suyu % 60 ^{= 42 lt}

İntrasellüler sıvı(hücre içi 28 lt)

 Total vücut ağırlığının % 40’ı ve vücut sıvısının 2/3’

ünü oluşturur. İntrasellüler sıvının, büyük bir kısmı

kas kitlesi içersindedir.

 İntrasellüler sıvı,

temel katyonu: Potasyum (K⁺) ve Magnezyum(Mg⁺⁺)’dur.

temel anyonu: Proteinler ve Fosfat’ tır.

Diğerleri:

 Az miktarda Sodyum (Na⁺),Bikarbonat (HCO3 -) ve Klor(Cl¯)^’dur.

 Kalsiyum (Ca++) ise hemen hemen yok denecek kadar azdır.

1-İntravasküler sıvı(plazma):3,5 lt

2-İnterstisyel sıvı

3-Diğer sıvılar: (sindirim salgıları, idrar, ter, BOS, intraoküler sıvı vb) oluşur.

Vücut ağırlığının yaklaşık % 20’si kadardır.

 Extrasellüler sıvı,

temel katyonu: Sodyum (Na++)

temel anyonu: Klor(Cl¯) ve

Bikarbonat (HCO₃)^’tır.

Diğerleri: Az miktarda Kalsiyum (Ca++), Potasyum (K+) ve magnezyum (Mg++)’dur. Extrasellüler sıvının

Extrasellüler sıvı(hücre dışı 14 lt)

Sıvı değişiminde etkili faktörler

1-Susuzluk Hissi:

Susuzluk merkezi Hipotalamus ^dadır

Susuzluk merkezinin çevresindeki

ekstrasellüler sıvının osmolaritesinin artması, bu merkezi uyararak; Hipofizer antidiüretik sistemi etkiler ve ADH salınımını uyarır.

Uyaran faktörler:

-Osmoreseptör hücreler ile plazma arasındaki osmotik basınç farkı

(Total osmotik basınç artışı ADH için uyarı oluşturmaz!)

-Emosyonel stres -Kanamalar

2-ADH ⁽Antidiüretik Hormon) (Hipofiz arka lobu Nörohipofiz)

 Su değişimini etkileyen en önemli hormondur.

 ADH idrar hacim ve konsantrasyonunu düzenleyerek total vücut suyunun homeostazının kontrolünü

sağlar.

 Hipotalamusta üretilerek arka hipofiz lobunda birikir ve buradan salgılanır.

 Böbreklerden su tutulumunu arttırır.

Uyaran faktörler:

 Korku

 Ağrı

 infeksiyonlar

Sıvı değişiminde etkili faktörler

3-Aldosteron

Adrenal kortex’ten salınan güçlü bir

mineralokortikoiddir.

 Böbreklerden Na ve su atılmasını

azaltır, potasyum atılmasını arttırır.

Uyaran faktörler:

 Plazmada K+ artışı

 Renin-anjiotensin sistemi

 ACTH sekresyonu

 Aşırı Aldosteron salınımı→Hipokalemi, kas zayıflığı

Aldosteronun azlığı→Hiperkalemi, kalp kontraksiyon zayıflığı,aritmi

Sıvı değişiminde etkili faktörler

Hücre Dışı ve içi maddeler

Plazma (mOsm/lt) interstisyel sıvı(mOsm/lt) İntrasellülersıvı(mOsm/lt)

•Na+ 142 * 139 * 14

•K + 4,2 4 140*

•Ca+² 1,3 1,2 0

•Mg+² 0,8 0,7 20*

•Cl¯ 108 * 108 * 4

•HCO3¯ 24 28,3 10

•HPO4¯ 2 2 11

•SO4¯ 0,5 0,5 1

•Glikoz 5,6 5,6 ----

•Üre 4 4 4

•Protein 1,2 0,2 4

•Kreatin 0,2 0,2 9

•Laktat 1,2 1,2 1,5

•Aminoasitler 2 2 8

•Adenozin Trifosfat ---- ---- 5

•Fosfokreatin ---- ---- 45

•Karnosin ---- ---- 14

•Heksozmonofosfat ---- ---- 3,7

•Diğerleri 4,8 3,9 10

•Total mosm/lt 301,8 mOsm/lt 300,8 mOsm/lt 301,2 Osm/lt

•Düzeltilmiş osmolar aktivite 282 mOsm/lt 281 mOsm/lt 281 mOsm/lt

 OsmolariteOsmolarite: 1 lt sıvıda çözünmüş 1 mol katı : 1 lt sıvıda çözünmüş 1 mol katı partiküle denir.

partiküle denir. ( ( 1 Osm/lt1 Osm/lt ) )

 Osmolalite : Osmolalite : 1 kg sıvıda çözünmüş 1 mol 1 kg sıvıda çözünmüş 1 mol katı partiküle denir.

katı partiküle denir. ( ( 1 Osm/kg1 Osm/kg ) )

 Vücut sıvıları gibi seyreltik sıvılarda 1 kg ile 1 Vücut sıvıları gibi seyreltik sıvılarda 1 kg ile 1 lt arasındaki fark küçük olduğundan bu iki

lt arasındaki fark küçük olduğundan bu iki terim hemen hemen eş anlamlı kullanılır.

terim hemen hemen eş anlamlı kullanılır.

 Genelde vücut sıvılarında osmotik aktiviteyi Genelde vücut sıvılarında osmotik aktiviteyi ifade etmek için osmol çok büyük bir

ifade etmek için osmol çok büyük bir

birimdir. Bu nedenle çoğunlukla ( osmol’ün birimdir. Bu nedenle çoğunlukla ( osmol’ün

1/1000 ‘i )

1/1000 ‘i ) mOsmolmOsmol birimi kullanılır. birimi kullanılır.

Birimler

Osmotik Basınç

Seçici geçirgenliğe sahip bir membrandan su moleküllerinin

geçişi osmoza zıt yönde bir kuvvet uygulanarak engellenebilir.

Osmozu engellemek için

uygulanması gereken kuvvete osmotik basınç denir

Osmotik Basınç ile Osmolarite arasındaki ilişki:

Bir çözeltinin osmotik basıncı o sıvıdaki osmo-aktif partiküllerin yoğunluğu ile doğru orantılıdır.

Örnek: 70.000 molekül ağırlıklı 1 mol

albuminin osmotik etkisi, 180 molekül ağırlıklı 1 mol glikozunki ile aynıdır.

Örnek: 1mol NaCl, Na ve Cl olmak üzere iki osmotik aktif partiküle

sahiptir. Bu nedenle albumin veya glikoz molekülünün 2 katı osmotik etkiye

sahiptir^.

pH

 Ph bir solüsyonun içindeki hidrojen iyonu (H+) yoğunluğunu gösterir.

 Normal pH hücre içi enzimlerin aktivitesinin sürdürülmesi için

zorunludur(7,4 - 7,3), Hücre içi ile hücre dışı pH sürekli olarak bir

dengededir.

 Bu dengenin oluşumunda hem bazı iyon pompaları, hem de hücre

içindeki tamponlar rol oynar.

pH

Vücuttaki asitler



Karbonik asitler

(H

CO

):Karbonhidrat ve yağ metabolizması sonucu her gün yaklaşık 15.000 mmol CO

açığa çıkmaktadır. CO

kendisi

bir asit olmamasına karşın H

O

ile reaksiyona girerek H

CO

’e

dönüşmektedir.

Nonkarbonik asitler ^:

Protein metabolizması sonucu oluşmaktadır. Ana kaynak

sülfür içeren sistin ve metiyonin gibi amino

asitlerin yıkımı ile ortaya çıkan

sülfirik asittir (H

SO

).

Vücuttaki asitler

Azotlu atıklar

 Üre

 proteinsamino asitler NH₂ Amnonyum karaciğerde üreye dönüştürülür.

 Urik asit

 Nükletotid katabolizması sonunda

 Kreatinin

 Kreatinin fosfat katabolizması

B öbrekte pH dengesi



Günlük oluşan H

yükünün atılımı



H

iyonun tarafından

ortamdan uzaklaştırılan

HCO

yeniden üretilmesi



Filtre olan HCO

’ün

tübüllerden geri emilimi

Kandaki pH Tamponları

Tampon sistemi genel olarak ortamdan H

vererek veya uzaklaştırarak bir dokuda veya solusyonda oluşabilecek pH değişiklikleri en aza indirgemeye çalışan sistemler

olarak tanımlanabilir. Başlıca tamponlar

Bikarbonat tamponu(hücre dışında)

Fosfat tamponu(hücre içinde)

Proteinler

Hemoglobin

.

H⁺ +HCO₃<--- H₂CO₃ <---CO₂ + H₂O

Metabolizma sonunda oluşan CO₂ büyük bir kısmı ise alyuvarlara girer(%70). Alyuvarlarda

karbonik anhidraz enziminin

katalizlemesi sonucu CO₂, su ile birleşerek

karbonik asiti oluşturur. Karbonik asit (H₂CO₃), iyonlaşarak H⁺ ve HCO_3– (bikarbonat) iyonu

meydana getirir. Bikarbonat plazmadaki en önemli tampon sistemi oluşturur. Bikarbona tamponun pK değeri 6.8 dir.

Ekstrasellüler Bikarbonat tamponu

Vücudun asit baz dengesinin iki önemli belirleyicisi, majör tampon sistemini

oluşturan bikarbonat (HCO^-3) ve

karbondioksit (CO₂) tir. Böbrekler HCO^-3, akciğerler CO₂

konsantrasyonunun başlıca belirleyicileridir. Normal koşullarda

kanda pH 7.35-7.45 arasıdır. Plazma HCO^-3 düzeyinde azalma veya CO₂’te artma asidemi, HCO^-3 düzeyinde artma veya CO₂’te azalma ise alkalemi tanımlanır.

Alkemi-Asidemi

Asidosiz Alkalozis

pH Ayarlanması

Normal ph değerinin 7.4 olduğu göz önüne alınırsa

baz / asit oranının 20 olarak bulunur. Ayrıca böbreklerin HCO^-3, akciğerlerin ise CO₂

konsantrasyonunun başlıca belirleyicileri olduğu göz önüne alındığında

 pH = Böbrek

Akciğer

pH

pH kontrolü

Normalde kan H⁺ konsantrasyonu 40

nmol/L düzeyindedir. Bu rakamın negatif logaritması olan pH hesaplanırsa 7.40

olarak bulunur. Fizyolojik koşullarda pH 0.04-0.05’lik oynamalar

gösterebilir. Yaşamın mümkün olabildiği en düşük H⁺ konsantrasyonu 16

nmol/L (pH=7.8), en yüksek

konsantrasyon ise 160 nmol/L

Vücuttaki asitler



Karbonik asitler

(H

CO

):Karbonhidrat ve yağ metabolizması sonucu her gün yaklaşık 15.000 mmol CO

açığa çıkmaktadır. CO

kendisi

bir asit olmamasına karşın H

O

ile reaksiyona girerek H

CO

’e

dönüşmektedir.

Nonkarbonik asitler ^:

Protein metabolizması sonucu oluşmaktadır. Ana kaynak

sülfür içeren sistin ve metiyonin gibi amino

asitlerin yıkımı ile ortaya çıkan

sülfirik asittir (H

SO

).

Vücuttaki asitler

Azotlu atıklar

 Üre

 proteinamino asitler NH₂ Amnonyum karaciğerde üreye dönüştürülür.

 Urik asit

 Nükletotid katabolizması sonunda

 Kreatinin

 Kreatinin fosfat katabolizması

B öbrekte pH dengesi



Günlük oluşan H

yükünün atılımı



H

iyonun tarafından

ortamdan uzaklaştırılan

HCO

yeniden üretilmesi



Filtre olan HCO

’ün

tübüllerden geri emilimi

Kandaki pH Tamponları

Tampon sistemi genel olarak ortamdan H

vererek veya uzaklaştırarak bir dokuda veya solusyonda oluşabilecek pH değişiklikleri en aza indirgemeye çalışan sistemler

olarak tanımlanabilir. Başlıca tamponlar

Bikarbonat tamponu(hücre dışında)

Fosfat tamponu(hücre içinde)

Proteinler

Hemoglobin

.

H⁺ +HCO₃<--- H₂CO₃ <---CO₂ + H₂O

Metabolizma sonunda oluşan CO₂ büyük bir kısmı ise alyuvarlara girer(%70). Alyuvarlarda

karbonik anhidraz enziminin

katalizlemesi sonucu CO₂, su ile birleşerek

karbonik asiti oluşturur. Karbonik asit (H₂CO₃), iyonlaşarak H⁺ ve HCO_3– (bikarbonat) iyonu

meydana getirir. Bikarbonat plazmadaki en önemli tampon sistemi oluşturur. Bikarbona tamponun pK değeri 6.8 dir.

Ekstrasellüler Bikarbonat tamponu

Vücudun asit baz dengesinin iki önemli belirleyicisi, majör tampon sistemini

oluşturan bikarbonat (HCO^-3) ve

karbondioksit (CO₂) tir. Böbrekler HCO^-3, akciğerler CO₂

konsantrasyonunun başlıca belirleyicileridir. Normal koşullarda

kanda pH 7.35-7.45 arasıdır. Plazma HCO^-3 düzeyinde azalma veya CO₂’te artma asidemi, HCO^-3 düzeyinde artma veya CO₂’te azalma ise alkalemi tanımlanır.

Alkemi-Asidemi

Asidosiz Alkalozis

pH Ayarlanması

Normal ph değerinin 7.4 olduğu göz önüne alınırsa

baz / asit oranının 20 olarak bulunur. Ayrıca böbreklerin HCO^-3, akciğerlerin ise CO₂

konsantrasyonunun başlıca belirleyicileri olduğu göz önüne alındığında

 pH = Böbrek

Akciğer

olarak ifade edilebilir.

Çevrenin Osmolaritesi

“Tatlı” su – 0.5 - 50 mOsm

“Acı” su – 50 - 1000mOsm

“Tuzlu” su - 900 - 1100mOsm

Hypersaline su –1100 mOsm üstü

İnsan neden deniz suyu içemez?

Deniz suyu için bir insan içtiği her litredeniz sunu karşın bir litre vücut sıvısını idrar ile atar.

108