T.C.
ANKARA ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ ÖZEL HUKUK (MEDENĐ HUKUK)
ANABĐLĐM DALI
ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐ
Yüksek Lisans Tezi
Mustafa DÜNDAR
Tez Danışmanı
Doç. Dr. Veysel BAŞPINAR
Ankara-2006
T.C.
ANKARA ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ ÖZEL HUKUK (MEDENĐ HUKUK)
ANABĐLĐM DALI
ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐ
Yüksek Lisans Tezi
Tez Danışmanı : Doç. Dr. Veysel BAŞPINAR
Tez Jürisi Üyeleri Adı ve SoyadıĐmzası
...
...
...
...
...
...
Tez Sınavı Tarihi ...
ĐÇĐNDEKĐLER
Sayfa
§ 1. GĐRĐŞ ...1
I. KONUNUN TAKDĐMĐ, ÖNEMĐ VE SINIRLANDIRILMASI ...1
A. Konunun Takdimi ...1
B. Konunun Önemi ...1
C. Konunun Sınırlandırılması ...2
BĐRĐNCĐ BÖLÜM ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN TANIMI, TARĐHî GELĐŞĐMĐ, BENZER SÖZLEŞMELERDEN FARKLARI, UNSURLARI VE ÖZELLĐKLERĐ § 2 KAVRAM VE TANIM ...4
I. Genel Olarak ...4
II. Tanım...7
§ 3 ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN TARĐHî GELĐŞĐMĐ VE BENZER BAZI SÖZLEŞMELERDEN FARKLARI ...9
I. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN TARĐHî GELĐŞĐMĐ ...9
A. Đsviçre Hukukunda ...9
B. Türk Hukukunda...10
II. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN BENZER BAZI SÖZLEŞMELERDEN FARKLARI ...12
A. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ve Đnanç Sözleşmesi...12
B. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ve Bağışlama Sözleşmesi ...14
1) Ölünceye kadar bakma sözleşmesi bağışlama ...16
2) Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin muvazaalı olarak yapılası ...18
C. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ve Đnanç Sözleşmesi ...19
§ 4. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN UNSURLARI VE ÇEŞĐTLERĐ ... 22
I. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN UNSURLARI. ...22
A. Tarafların Đradelerinin Karşılıklı ve Birbirine Uygun Olarak Açıklanması...23
B. Sözleşmenin Bakım Alacaklısının Hayatının Sonuna Kadar Bakılmasını Đhtiva Etmesi ...25
C. Karşılıklı Borç Yükleyen Bir Sözleşme Olarak Yapılması...26
D. Sözleşme Sonuçlarının Talih ve Tesadüfe Bağlı Olması ...29
II. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN ÇEŞĐTLERĐ ...30
A. Genel Olarak ...30
1) Borçlar hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesi...31
2) Miras hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesi. ...33
II. BÖLÜM ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN KURULUŞU § 5. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN TARAFLARI ...35
I. Genel Olarak ...35
II. Bakım Borçlusu ...38
A. Bakım Borçlusunun Gerçek veya Tüzel Kişi Olması ...38
B. Bakım Borçlusunun Küçük veya Kısıtlı Olması ...39
C. Bakım Borçlusunun Evli Olması...40
III. Bakım Alacaklısı...42
A. Bakım Alacaklısının Gerçek Kişi Olması ...42
B. Bakım Alacaklısının Küçük veya Kısıtlı Olması ...42
1) Borçlar hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesinde... 43
2) Miras hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesinde ... 45
C. Bakım Alacaklısının Evli Olması...46
§ 6. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN ŞEKLĐ ...51
I. Genel Olarak ...51
II. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Resmî Şekilde Yapılması...55
A. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesini Yapacak Merciler...58
B. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Resmî Memur Tarafından Düzenlenmesi...64
1) Đradelerin resmî memura açıklanması...64
2) Açıklanan iradelerin resmî memur tarafından tespiti ve yazılması ...66
3) Sözleşmenin taraflarca okunması ve imzalanması ...67
4) Tanıklara açıklama ve tanıkların sözleşmeye katılması. ...68
C. Sözleşmenin Kuruluşuna Katılması Yasak Olanlar ...69
III. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Adî Şekilde Yapılması...71
IV. Şekil Eksikliğinin Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesine Etkisi ...72
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN HÜKÜMLERĐ
§ 7. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNDE BAKIM
ALACAKLISININ HAK VE BORÇLARI ...75
I. Genel Olarak ...75
II. Bakım Alacaklısının Hakları ve Borçları ...76
A. Bakım Alacaklısının Hakları ...76
1) Bakım alacaklısının haklarının niteliği. ...76
a) Bakım alacaklısının haklarının devredilmezliği ...77
b) Bakım alacağının haczedilmezliği ve rehin yasağı...78
c) Bakım alacağının takas yasağı ...79
d) Bakım alacağının ifasının şahsa bağlılığı ...80
2) Bakım alacaklısının haklarının kapsamı ve çeşitleri ...81
a) Ölümüne kadar bakılmayı isteme hakkı...81
b) Aynı evi birlikte paylaşmayı isteme hakkı ...83
c) Bakım alacaklısının giydirilmeyi isteme hakkı...86
d) Bakım alacaklısının beslenmeyi isteme hakkı ...87
e) Tedavi masraflarının karşılanmasını isteme hakkı...88
f) Haklarının düzenli olarak sağlanmasını isteme hakkı ...90
g) Sevgi ve saygı gösterilmesini isteme hakkı ...91
h) Bakım alacaklısının cep harçlığı talep hakkı ...92
ı) Bakım alacaklısının dava ve avukatlık masraflarını talep hakkı ...93
i) Bakım alacaklısının cenaze masraflarının karşılanması ...93 3) Bakım Alacaklısının Haklarını Teminat Altına Almaya
Yönelik Hakları ...94
a) Kanunî ipotek hakkı ...94
b) Sözleşmeden kaynaklanan teminat hakları ...96
B. Bakım Alacaklısının Borçları ...97
1) Malvarlığı değerlerini devretme borcu ...97
a) Bakım alacaklısının borçlar hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesindeki borcu...97
b) Bakım alacaklısının miras hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesindeki borcu...98
2) Bakım alacaklısının iyiniyet kurallarına uygun davranma borcu ... 100
§ 8. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNDE BAKIM BORÇLUSUNUN HAKLARI VE BORÇLARI ...100
I. Genel Olarak ...100
A. Bakım Borçlusunun Hakları...101
B. Bakım Borçlusunun Borçları...101
II. Bakma Borcunun Đfa Yeri, Đfa Zamanı ve Zamanaşımı Süresi ...102
A) Bakma Borcunun Đfa Yeri ...102
B) Bakma Borcunun Đfa Zamanı ...102
C) Bakma Borcunun Zamanaşımı Süresi...103
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN SONA ERMESĐ
§ 9. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN SONA ERME
SEBEPLERĐ...105
I. Genel Olarak ...105
II. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Bakım Alacaklısının Ölümüne Bağlı Olarak Sona Ermesi ...106
III. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Borçlar Kanununda Düzenlenen Sona Erme Sebepleri ...107
A. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinden Dönme...107
1) Sözleşmeden dönme sebepleri ...107
a) Sözleşmeden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ...107
b) Sözleşmenin devamının çekilmez hâl alması veya imkânsızlaşması ...110
2) Tarafların dönme beyanı ve hukukî sonuçları ...111
a) Borçlar hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesinde ...111
aa) Sözleşmenin tek taraflı irade beyanıyla sona erdirilmesi...111
bb) Kusursuz tarafın tazminat talep hakkı ...113
cc) Bakım ve gözetim edimlerinin hâkim kararıyla ömür boyu gelire dönüştürülmesi ...114
dd) Gelire dönüştürmeyi gerektiren sebepler. ...116
b) Miras hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesinde ...118
B. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Süreli Dönme Beyanı ile Sona Erdirilmesi...119
1) Süreli dönme beyanı sebepleri ...119
a) Tarafların edimleri arasında dengesizlik bulunması ...119
b) Ediminin değeri fazla olan tarafta bağışlama amacının bulunmaması ...121
2) Tarafların dönme bayanı ve hukukî sonuçları ...122
C. Sözleşmeden dönme halinde tarafların iade yükümlülüğü...123
1) Bakım alacaklısının iade yükümlülüğü ...123
2) Bakım borçlusunun iade yükümlülüğü ...125
D. Bakım Borçlusunun Ölümü Halinde Sözleşmenin Sona Erdirilmesi ...125
1) Bakım alacaklısının sözleşmeyi fesih sebepleri...125
a) Bakım borçlusunun ölümü ...125
b) Bir yıllık sürenin geçmemiş olması ...127
2) Bakım alacaklısının fesih bildirimi ve feshin hukukî sonuçları ...128
E. Bakım Borçlusunun Đflası veya Mallarının Haczi Halinde Sözleşmenin Sona Ermesi ...129
1) Bakım borçlusunun iflası ...129
2) Bakım borçlusunun mallarının haczi ...130
§ 10. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNE ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARIN ĐTĐRAZ HAKLARI VE ĐPTAL TALEPLERĐ...131
I. Genel Olarak ...131
II. Bakım Alacaklısından Nafaka Đsteyebileceklerin Đtiraz Hakları ...132
A. Đtiraz Hakkının Şartları ...132
1) Bakım alacaklısının kanunî nafaka yükümlülüğünün bulunması ...132
2) Nafaka yükümlülüğünün yerine getirilemeyecek olması ...133
III. Bakım Alacaklısının Mirasçılarının Tenkis Talepleri...134
A. Tenkis Talebinin Şartları...134
1) Davacının saklı paylı (mahfuz hisseli) mirasçı olması ...134
2) Saklı payın ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile ihlâl edilmiş olması ...135
IV. Bakım Alacaklısının Alacaklılarının Đptal Davası ...136
SONUÇ ...138
KAYNAKÇA...141
KISALTMALAR
ABD. : Ankara Barosu Dergisi AD. : Adalet Dergisi
age. : adı geçen eser agm. : adı geçen makale Art. : Artikel (Madde) BK. : Borçlar Kanunu bkz. : bakınız
C. : Cilt c. : cümle Çev. : Çeviren dn. : dipnot
E. : Esas
f. : fıkra
HD. : Hukuk Dairesi HGK. : Hukuk Genel Kurulu
HUMK. : Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ĐBD. : Đstanbul Barosu Dergisi
ĐĐK. : Đcra ve Đflâs Kanunu
ĐÜHFM. : Đstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası Đz. BD. : Đzmir Barosu Dergisi
K. : Karar
m. : madde
MHAD. : Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi MK. : Medeni Kanun
N. : Nummer (No) RG. : Resmî Gazete s. : sayfa
S. : Sayı
T. : Tarih
TNBHD. : Türkiye Noterler Birliği Hukuk Dergisi vd. : ve devamı
Y. : Yıl
Yarg. : Yargıtay
YD. : Yargıtay Dergisi
YĐBK. : Yargıtay Đçtihadı Birleştirme Kararı YKD. : Yargıtay Kararları Dergisi
§ 1. GĐRĐŞ
I. KONUNUN TAKDĐMĐ, ÖNEMĐ VE SINIRLANDIRILMASI
A. Konunun Takdimi
Toplum içerisinde yaşayan insanlar hayatın gerekli kıldığı ölçülerde birbirleriyle karşılıklı olarak hukukî ilişki içerisinde olmak durumundadırlar.
Şahıslar, toplumdaki ilişkilerini aralarında yapacakları hukukî işlemlerle düzenlerler.
Her hukuk sisteminde şahıslar arası ilişkileri düzenleyen çeşitli hukukî düzenlemelere yer verilmiştir. Hukuk sistemimizde de farklı sözleşme türlerine yer verilmiş ve buna ilişkin ayrıntılı düzenlemeler yapılmıştır. Đnceleme konumuz olan
“Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi” de bu amaçla Borçlar Kanununda düzenlenmiş isimli sözleşmeler arasında yer almaktadır (BK. m. 511-519). Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile toplumda belirli bir yaşa gelmiş, sosyal güvencesi bulunmayan veya bulunsa bile, kendi işlerini tek başına yapamayan, yardıma, bakım ve gözetime muhtaç kimselerin ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanmıştır.
B. Konunun Önemi
Ülkemizde sosyal güvenlik kurumları artmış ve bu kapsamda çeşitli adlar altında sosyal güvenceye tabi olanların sayısı çoğalmıştır. Ancak, ölünceye kadar bakma sözleşmesine, ülkemizde daha çok geleceklerini güvence altına almak isteyen, herhangi bir sosyal güvencesi bulunmayan veya bulunsa bile yaşlarının ilerlemesi, hastalık ve güçsüzlük gibi sebeplerle işlerini görmekte sıkıntıya düşen, kendisine
bakıp ilgilenecek kimsesi bulunmayan, bakım ve gözetim ihtiyacı duyan kimseler tarafından başvurulmaktadır.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi halen toplumuzda yaygın olarak uygulanmaktadır. Sözleşmenin miras hukuku ve icra hukuku gibi başka hukukî alanlarla çeşitli konularda ilişkisi vardır. Sözleşmenin içerik ve düzenleme şekliyle ilgili olarak Borçlar Kanunda ayrıntılı düzenlemeler yapılmıştır. Tarafların çoğu zaman hukukî bilgiden yoksun oluşları sebebiyle, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin kuruluş, işleyiş ve sona ermesi konusunda onların mağduriyetlerine sebebiyet verir nitelikte uyuşmazlıklar meydana gelmektedir. Bu çalışmada söz konusu uyuşmazlıklar ortaya konulacak ve çözüm arayışlarına yer verilecektir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi tez konusu olarak bu sebeplerle seçilmiştir.
C. Konunun Sınırlandırılması
Çalışmamızda ölünceye kadar bakma sözleşmesinin bütün yönleri ele alınmamıştır. Bunun yerine bir tezin kapsamında yer alması gereken kadar kısımların, özellikle Türk Hukuk sistemindeki yeri açısından incelenmiştir. Buna karşılık çalışmada yabancı ülke hukuklarındaki uygulamalarına temas edilmemiştir.
Bununla birlikte, konunun tarihî gelişimi kısaca ele alınarak incelememizin daha iyi anlaşılabilmesini sağlamak amacıyla Đsviçre hukukundaki düzenlemelere gereği kadar yer verilmiştir.
Çalışma konusu dört ana bölüme ayrılmıştır. Yeri geldiğinde de her bölüm ayrılarak ayrı başlık altında ayrıntılı inceleme yapılması yolu tercih edilmiştir.
Birinci bölümde, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin kavram ve tanımı, tarihi gelişimi, hukukumuzda yer alan başka sözleşme türleri ile arasındaki benzerlik ve farklılıklar, sözleşmenin hukukî niteliği, unsurları ve özellikleri ele alınmıştır.
Đkinci bölümde, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin kurulması, sözleşmenin tarafları ve uyulması gerekli şekil kurallarına yer verilmiştir.
Çalışmamızın üçüncü bölümünde, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin hükümleri ve bakım alacaklısı ve bakım borçlusunun hukukî durumları, tarafların karşılıklı hak ve borçları üzerinde durulmuştur.
Dördüncü bölümde ise, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin sona erme sebepleri, her iki taraf açısından, ve sözleşme dışı taraflar açısından ayrıntılı bir şekilde incelenmeye çalışılmıştır.
Đncelememizin sonunda vardığımız kanaatlere sonuç kısmında topluca yer verilmiştir.
BĐRĐNCĐ BÖLÜM
ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN TANIMI, TARĐHî GELĐŞĐMĐ, BENZER SÖZLEŞMELERDEN FARKLARI, UNSURLARI VE
ÖZELLĐKLERĐ
§ 2. KAVRAM VE TANIM
I. GENEL OLARAK
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile ilgili düzenlemeler, Borçlar Kanunun 511 – 519. maddeleri arasında “ölünceye kadar bakma akdi” başlığı altında yer almaktadır. Kanunun bu sözleşmeyle ilgili tanım, şekil ve itiraz ve tenkis ile ilgili hükümlerde ise (BK. m. 511-515), “kaydı hayat ile bakma mukavelesi” terimi kullanılmıştır.
Doktrinde ve yargı kararlarında ölünceye kadar bakma sözleşmesi hakkında farklı terimler kullanılmıştır. Gerçekten de adı geçen sözleşme ile ilgili olarak bazı yazarlar1 “Ölünceye Kadar Bakma Akdi” terimini kullanırken, bazları2 “Sağlığınca Bakma Sözleşmesi” deyimini tercih etmiş ve kullanmışlardır. Uygulamada bu
1 Ölünceye Kadar Bakma Akdi terimini tercih eden yazarlar için bkz. ; TUNÇOMAĞ , K., Türk Borçlar Hukuku, II. Cilt, Özel Borç Đlişkileri, Akdin Muhtelif Nev’ileri, Üçüncü Bası, Đstanbul 1977, s. 1170; BĐLGE, N., Borçlar Hukuku, Özel Borç Münasebetleri, Ankara 1971, s. 425 vd.;
TUNÇOMAĞ, K., Ölünceye Kadar Bakma Akdi, Ankara 1959, s. 22 vd.; VELĐDEDOĞLU, H.
V./ ESMER, G., Gayrimenkul Tasarrufları ve Tapu Sicili Tatbikatı, Đstanbul 1950, s. 156 vd.;
YAVUZ, C., Türk Borçlar Hukuku, Özel Hükümler, Yenilenmiş 6. Baskı, Đstanbul 2002, s. 826 vd.;
ERDEM, N., Türk Borçlar Kanunu Şerhi ve Davaları, Özel Hükümler, (Madde 355-544) Adana 1990, s. 613 vd.; ARIK, K. F., Ölünceye Kadar Bakma Akdi, AD. 1959, C. 50, S. 3, s. 277 vd.
2 Sağlığınca Bakma Sözleşmesi terimini kullananlar için bkz. OSER, H./SCHÖNENBERGER, W., (Çev. SUNGURBEY, Đ.) Đsviçre Borçlar Kanunu Şerhi, Eski Kefillik, Yeni Kefillik, Kumar, Bahis, Sağlığınca Gelir, Sağlığınca Bakma Sözleşmeleri, ĐBK. md. 516/529a-TBK md. 483/519, Ankara 1964, s. 429 vd; KARAHASAN, M. R., Türk Borçlar Hukuku, Özel Borç Đlişkileri, Öğreti, Yargıtay Kararları, Đlgili Mevzuat, Đstanbul 2002, C. 2, s. 1265 vd. ; Yarg., 14. HD., 13.02.1986 T., 4115/E., 929/K., ; 14. HD., 05.07.1984 T., 422/E., 4932/K., (KARAHASAN, M. R., Türk Borçlar Hukuku, Özel Borç Đlişkileri, Đstanbul 1992, Cilt 6, s. 974-975).
sözleşme ile ilgili olarak “kaydı hayatla bakma mukavelesi”3, “ölünceye kadar bakıp gözetme sözleşmesi”4 ve “ölünceye kadar bakıp besleme akdi”5 ifadelerine yer verilmiştir. Biz çalışmamızda son zamanlarda genel kabul gören, doktrin ve uygulamada da hakim görüş tarafından benimsenmiş olan6 “ölünceye kadar bakma sözleşmesi” deyimini tercih ederek kullanmayı uygun buluyoruz. Her ne kadar bu deyim uzun sayılabilecek nitelikte ise de, kanaatimizce anılan sözleşmeyi en iyi şekilde ifade etmektedir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi Borçlar Kanununda düzenlenmiş ise de, bu sözleşme ile ilgili maddelerde, sistematik bir ayrım yapılarak düzenleme yapıldığını söylemek mümkün değildir. Gerçekten de, sözleşmenin bakım alacaklısının yerine getireceği edimlerin niteliğine ve bu edimlerin sonuçlarına göre, konu ile ilgili sözleşmelerin iki gruba ayrılması mümkündür. Bakım alacaklısının bakım borçlusuna ondan temin edeceği bakım alacağına karşılık sağlar arası bir tasarrufla mal varlığı değerlerinin tamamını veya bir kısmını devretme borcu altına girdiği sözleşme grubuna “borçlar hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesi” veya “alelade ölünceye kadar bakma sözleşmesi” adı verilir. Buna
3 SITKI, Đ., Kaydı Hayat Đle Bakma Mukavelesi, Đstanbul Baro Mecmuası, S. 74 - 2, Y. Şubat 1933, s.
23 ; Yarg., 14. HD., 22.03.1974 T. 691/E, 598/K,; Yarg., 14. HD., 13.03.1974 T. 504/E., 493/K., (DALAMANLI, L. Đçtihatlı ve Örnekli Tatbikatta Satış Vaadleri, Ölünceye Kadar Bakma ve Miras Taksim Sözleşmeleri, Đstanbul 1980, s. 163 -167).
4 Yarg., 7. HD., 06.11.2003 T., 2003-2289/E., 2003-3183/K., (Meşe Yazılım Đçtihat Bankası, Versiyon No:43.6, Đçtihat No: 84601); Yarg., 13. HD., 06.11.1978 T. 3713/E., 4667/K., (DALAMANLI, age. s. 144) ; Yarg., 1. HD., 15.12.1999 T., 1999- 13192/E., 1999-13400/K., (YKD., C. 26, S. 24, Y. 2000, s. 520) ; Yarg., 1. HD., 25.09.1986 T., 1986 - 6769/E., 6392/K., (YKD.
C.13, S.4, Y. 1987, s. 514); Yarg., 14. HD., 27.10.1992 T., 1992-7352/E, 9253/K, (YKD., C. 18 , S.
11 , Y. 1992, s. 1733, - YKD. C. 19, S. 1, Y. 1993, s. 65-66,); Yarg., 1. HD., 19.03.2001 T., 2507/E., 3004/K. ; ve Yarg., 1. HD., 14.03.2001 T., 2272/E., 2771/K., (KAÇAK, N., Emsal Đçtihatlarla Borçlar Kanunu, Ankara 2002, s. 1029 - 1040); YHGK., 22.01.2003 T., 2003/1-2 E., 2003/2 K.,
(ABD.,C. 24 , S. 5/48, Nisan 2003 , s.108-109).
5 TARHAN, M., Ölünceye Kadar Bakma Akdi Hakkında Toplu Bir Tetkik, Ankara - 1949, s. 7.
6 AKARTEPE, A., Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi, Đstanbul-2005, s. 4; YAVUZ, age., s. 826 vd.; HATEMĐ, H. /SEROZAN, R./ARPACI, A., Borçlar Hukuku, Özel Bölüm, Đstanbul 1992 s. 547 vd.
karşılık, bakım alacaklısının bakım alacağına karşılık bakım borçlusuna borcunu ölüme bağlı bir tasarrufla onu kendisine mirasçı atayarak yerine getirdiği sözleşme grubunu da “miras hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesi” veya “miras hukukuna tabi ölünceye kadar bakma sözleşmesi”7 olarak adlandırmak mümkündür.
BK. m 511.’ de, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin tanımı yapıldıktan sonra, sözleşmenin tarafları, alacaklı ve borçlu olarak adlandırılmıştır.8 Bu adlandırma Borçlar Hukukunun diğer özel borç ilişkilerinde sözleşmenin taraflarını adlandırmada yeterli olabilir. Ancak, söz konusu kavramlar inceleme konumuz olan ölünceye kadar bakma sözleşmesinin taraflarını tam anlamıyla ifade etmemekte, onların konumlarını gereği gibi karşılamamaktadır. Bu durum, Borçlar Kanunumuzun Đsviçre Medeni Kanununun Fransızca aslından tercüme edilerek alınmış olmasından kaynaklanmaktadır. Gerçekten de, Fransızca’da bu terimleri karşılayacak, adı geçen sözleşmeye özgü terimler mevcut değildir9. Doktrinde bazı yazarlar, sözleşmenin taraflarını sağlığınca bakan ve sağlığınca bakılan,10 alacaklı ve borçlu11, bakım alacaklısı ve bakım borçlusu12 terimleri ile isimlendirerek ölünceye kadar bakma sözleşmesini incelemişlerdir. Bu çalışmamızda sözleşmenin taraflarını,
7 TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi s. 23; YAVUZ, age., s. 827 ; BĐLGE, age., s.
426 ; DALAMANLI, age., s. 123; AKARTEPE, age., s. 4; ZEVKLĐLER, A. Borçlar Hukuku, Özel Borç Đlişkileri, Genişletilmiş - Gözden Geçirilmiş 8. Baskı, Ankara 2004, s. 433;
HATEMĐ/SEROZAN/ARPACI, age., s. 548.
8 “… Borçlu, alacaklı tarafından mirasçı nasb olunmuş (mirasçı atanmış) ise bu akid (sözleşme) hakkında miras mukavelesi (sözleşmesi) hükümleri cereyan eder (uygulanır)”(BK, nın 511. md).
9 AKARTEPE, age., s. 5 dn. 15; TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi s. 22; GÜCÜN, A.
C., Nazari ve Ameli Hukuk Davaları, I. Kitap, Đstanbul 1944, s. 680.
10 OSER, H./SCHÖNENBERGER, W., age., s. 441 vd.; KARAHASAN, age. s. 1265.
11 TARHAN, age., s. 8; VELĐDEDEOĞLU, H. V.,/ÖZDEMĐR, R., Türk Borçlar Kanunu Şerhi (Genel – Özel) Ankara 1987, s. 715 ; ÖNDER, A. Ölünceye Kadar Bakma Akdi, AD., C. 40, S. 7, Y.
1949, s. 995.
12 HATEMĐ/SEROZAN/ARPACI, age., s. 548; TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi s.
23.
onun niteliğini ve taraf edimlerini daha iyi ifade etmesi sebebiyle doktrinde13 de genel kabul görmüş ve yerleşmiş bulunan bakım alacaklısı ve bakım borçlusu terimlerinin kullanımı tercih edilmiştir.
II. TANIM
Borçlar Kanununun diğer kısımlarında yer alan sözleşme tiplerinden bazılarının tanımı yer aldığı gibi14 ölünceye kadar bakma sözleşmesinin de tanımı yapılmıştır (BK. m. 511). Buna göre ölünceye kadar bakma sözleşmesi; “Kaydı hayat ile bakma mukavelesi, akitlerden birinin diğerine ölünceye kadar bakmak ve onu görüp gözetmek şartıyla bir mamelek yahut bazı mallar iltizam etmesinden ibaret olan bir akittir.” Bu maddenin tercüme yoluyla alındığı, Đsviçre Borçlar Kanunu m. 521/1. fıkrasında sözleşmenin tanımı : “ Sağlığınca bakma sözleşmesiyle sağlığınca bakılan, sağlığınca bakana bir varlık yada tek varlık değerleri geçirmek, sağlığınca bakan da sağlığınca bakılana yaşama süresince bakım, özen sağlamak borcuna girer15 ” şeklinde yapılmıştır.
Doktrinde bir görüş kanunun bu tanımını yeterli görürken16, bir başka görüş söz konusu tanımı eleştirmektedir. Bu görüşü savunan yazarlara göre, söz konusu tanımın örnekleme yolu kullanılarak yapılması sonucu sözleşmeyi belirleyici
13 TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi s. 23; YAVUZ, age., s. 827 ; BĐLGE, age., s.
426; AKARTEPE, age., s. 5.
14 Satım sözleşmesi (BK. m. 182); Bağışlama sözleşmesi (BK. m. 234.); Đstisna sözleşmesi (BK. m.
355).
15 OSER, H./SCHÖNENBERGER, W., age., s. 442.
16 ÖNDER, agm., s. 995.
unsurlarda eksikliklere sebebiyet vermektedir. Bunun sonucu olarak sayma usulü ile tanım yapmanın sözleşme tanımlarını gereksiz yere uzatmaktadır17.
Doktrinde18 ve yargı kararlarında19 ölünceye kadar bakma sözleşmesinin çeşitli tanımlamaları yapılmıştır. Ancak bu tanımlamalar, sözleşmenin bir kısım unsurlarına değinmek suretiyle yapılmıştır. Kanaatimizce, adı geçen sözleşmeyi tanımlarken, diğer sözleşme türleri ile ortak unsurları yanında, bu sözleşmeyi onlardan farklı kılan özellikleri de göz önünde bulundurmak ve ona göre hareket etmek daha doğru olur. Buna göre inceleme konumuz olan ölünceye kadar bakma sözleşmesini şöyle tanımlamak mümkündür:
“Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bir kimsenin kendisine, bir başka kişinin ömrünün sonuna kadar bakıp gözetmesi karşılığında, kendi mal varlığı değerlerinin tamamını ve bir kısmını, karşı edim olarak devretme taahhüdü altına girdiği, iki tarafa tam borç yükleyen, sonucu talih ve tesadüfe bağlı bir sözleşmedir.”
Çalışmamızın bundan sonraki kısımlarında açıklamalar ve incelemeler söz konusu tanım çerçevesinde yapılmıştır.
17 TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi, s. 24.
18 AKARTEPE, age. s. 7; TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi, s. 24; BĐLGE, age., s. 426
; DALAMANLI , age., s. 123; GÜVENÇ, F., Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesine Karşı Mirasçıların Açabilecekleri Tenkis Davası, ĐBD., C. 1983/1-3 , s. 50; ARIK, K. F., agm., s. 283;
BAL, A., Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmeleri ve Bu Sözleşmelerden Doğan Anlaşmazlıklarla Đlgili Bir Đnceleme, AD. C. 81, S. 4, s. 8.
19 “Ölünceye kadar bakıp gözetme sözleşmesi, taraflarına karşılıklı hak ve borçlar yükleyen bir bağıttır ” (Yarg., HGK., 22.01.2003 T., 2003 / 1-2 E., 2003/2 K., ABD., C. 24, S. 5/48, Nisan 2003, s.108-109) ; “ Ölünceye kadar bakma akti, niteliği itibariyle güvence sağlayan bir akittir.” (Yarg., HGK.,
16.07.1997 T., 1996/2-916 E., 1997/354 K., Yasa HĐMD., C. 17, S. 199/6, Temmuz 1998, s. 778);
“ Ölünceye kadar bakıp gözetme sözleşmesi, taraflarına karşılıklı hak ve borçlar yükleyen bir bağıttır. ” (Yarg., 1. HD., 14.03.2001 T., 2001/2272 E., 2771 K., YKD. C. 27, S. 10, Ekim 2001, s. 1497)
; “Ölünceye kadar bakıp gözetme sözleşmesi, basitçe taraflarına karşılıklı hak ve borçlar yükleyen, bazı yönleri itibariyle talih ve tesadüfe, ayrıca şekle bağlı bir sözleşme şeklinde tanımlanabilir. ” (Yarg., 1.
HD., 19.03.2001 T., 2001/2507 E., 3004 K., YKD. C. 27, S. 10, Kasım 2001, s. 1658) “ Ölünceye kadar bakma akti, niteliği itibariyle güvence sağlayan bir akittir “ ( Yarg., 2. HD., 07.12.2000 T., 2000/13722 E., 15421 K., YKD., C. 27 , S. 4 , Nisan 2001, s. 496).
§ 3. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN TARĐHî GELĐŞĐMĐ VE BENZER BAZI SÖZLEŞMELERDEN FARKLARI
I. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN TARĐHî GELĐŞĐMĐ
A. Đsviçre Hukukunda
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin tarihî kökleri, orta çağâ kadar uzanmaktadır20. Özellikle Almanca dilini konuşan, Almanya’ nın farklı eyaletleri ile Đsviçre’ nin Almanca konuşan kantonlarında olduğu gibi, milletler arasında gerek
kurum olarak kanunlarında düzenlenmek ve gerekse sözleşmeye ilişkin farklı isimlerdeki tabirleri kapsayan hükümleri mevzuatları içerisine yerleştirmek suretiyle ölünceye kadar bakma sözleşmesi uygulanmıştır21. Buna karşılık Fransız hukukunda ve özellikle Đsviçre’ nin Fransızca ve Đtalyanca konuşulan kantonlarında sözleşmeyle ilgili ayrıntılı düzenlemelere fazlaca yer verilmemiştir22.
Bu sözleşme Đsviçre’de daha çok kırsal kesimlerde aile içi bireyler arasında yani ana, baba ve çocukları veya yakın hısımlar arasında yaygın olarak uygulama alanı bulmuştur. Bununla beraber, az da olsa devletçe tanınan ve yetki verilen kurumlarda bu tür sözleşmeleri yapmışlardır23.
Đsviçre’de, sözleşmenin uygulamasının bölgeden bölgeye farklılıklara,
alışkanlıklara bağlı olarak değişmesi ve tarafları arasında çoğu zaman bir taşınmaz
20 AKARTEPE, age., s. 8.
21 TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi, s. 20.
22 TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi, s. 20-21.
23 GÖKTÜRK, H. A., Borçlar Hukuku, Đkinci Kısım, Akdin Muhtelif Nevileri , Ankara 1951, s.
664
satışını veya devrini mecburî kılması sebebiyle, sözleşmeyle ilgili düzenlemeleri kantonların inisiyatifine bırakan ve kantonların belli konulardaki hukukî düzenleme yapma yetkilerini saklı tutan 1881 yılı Đsviçre Borçlar Kanununun 523. maddesi (Art. 523 aOR) kabul edilerek, 1911 yılındaki Medeni Hukukun bir arada toplanması çalışmalarına kadar, bu hususta genel bir düzenleme yapılmamıştır24. Đsviçre’de ölünceye kadar bakma sözleşmesi kurallarının bugünkü anlamdaki yapısı, Zürih Borçlar Kanunu hükümleri temel kabul edilerek düzenlenmiştir25.Gerçekten de, ülkede Medeni Hukukun birleştirilmesi sebebiyle var olan sakıncalar ve zorluklar kalmadığından, kantonların özerk yetkilerine bırakılan sözleşmeyle ilgili düzenleme yapma yetkisi kaldırılarak, bugünkü Đsviçre Borçlar Kanununun 521 – 529 . maddeleri arasında yer alan hükümler düzenlenerek kabul edilmiş ve 1912 yılı başından itibaren de uygulamaya konulmuştur26.
B. Türk Hukukunda
Türk Medenî Kanununun kabulü ve yürürlüğünden önceki dönemde geçerli olan eski hukukumuzda bugünkü anlamda olmamakla beraber, ölünceye kadar bakma sözleşmesine benzer düzenlemeler bulunuyordu.
Eski hukukumuzda taşınmazlar başlıca beş bölüme ayrılmış ve bunlardan da mirî araziler, sırf mülkler ve vakıf arazilerden de icareteynli vakıflar diğer arazi gruplarından farklı düzenlemelere tabi tutulmuşlardır. Bu mallar üzerinden farklı hükümlere tabi olmak üzere, ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapma imkânı verilmiştir. Bu dönemde ölünceye kadar bakıp beslemek ve görüp gözetmek şartıyla
24 OSER/SCHÖNENBERGER, age., s. 441 vd.; AKARTEPE, age., s. 9.
25 OSER/SCHÖNENBERGER, age., s. 441; AKARTEPE, age., s. 8.
26 AKARTEPE, age., s. 9; OSER/SCHÖNENBERGER, age., s. 441.
taşınmaz ve taşınır malların bağışlanması ve devri yapılabilmiştir27. 1888 (Teşrinisani 1304) tarihli kanun ile Arazi Kanunnamesinin değişik 114. maddesi ve Mecelle’ nin28 855. maddeleri kendi alanlarını ilgilendiren araziler ile ilgili gerekli düzenlemeleri yapılarak, ölünceye kadar bakıp gözetme sözleşmesi yapma imkânı tanınmıştır29. Eski hukukumuzda ölünceye kadar bakma sözleşmesi taşınır mallarla mülk arazi niteliğindeki taşınmaz mallarda, karşılığında bir kazanım elde etme şartıyla bağışlama şeklinde yapılabilmekteydi30. Mülk arazi niteliğindeki taşınmaz- ların konu olduğu ölünceye kadar bakma sözleşmelerine genellikle “beslemek şartıyla hibe (bağışlama)”, mirî ve vakıf arazilerin konu olduğu sözleşme tiplerine de
“beslemek şartıyla ferağ denirdi”31. Sözleşmenin taraflarından bakım alacaklısına sözleşmeye konu olan arazi türüne göre vahib veya fariğ, bakım borçlusuna da
“mevhubunleh” veya “mefruğunleh” terimleri kullanılmaktaydı32. Tüm bu farklılıklar yapılan sözleşmenin sonuçlarında da ortaya çıkmakta ve sözleşmeye konu arazinin niteliğine göre değişik durumlar meydana gelmekteydi. Meselâ; mirî arazi ve icareteynli vakıf arazilerde bakım borçlusunun arazi üzerindeki tasarruf etme hakkının doğması, ancak bakım alacaklısının ölümü, bakım alacaklısının hukukî olarak ehliyetli mirasçısının bulunması halinde mümkündü33.
27 TUNÇOMAĞ, K., Eski ve Şimdiki Hukukumuza Göre Ölünceye Kadar Bakma Akdi, ; MHAD., S. 2, ,No: 2 , s.166; AKGÜN, M. Z., Ölünceye Kadar Bakma Akdi , AD., C. 44 , S. 8 , s. 840 – 841.
28 ÖNDER, agm., s. 995.
29 Arazi Kanunnamesinin 114. md. “Bir kimse arazi emiriyeden tapu ile tasarrufunda yeri ölünceye değin kendüyü beslemek şartıyla ferağ eylese,ferağ sahih ve şart muteberdir…” Mecelle’ nin 855.
md. “ Đvaz şartı ile olan hibe sahih ve şart muteberdir.” hükmünü ihtiva etmektedir.
30 MARDĐN, E., Ölünceye Kadar Bakma Mukavelesi, ĐÜHFM., C. 6, S. 1, s.58; TUNÇOMAĞ, agm., s. 166; . AKGÜN, agm., s. 841.
31 TUNÇOMAĞ, age., s. 22.
32 TARHAN, age., s. 46 vd.; TUNÇOMAĞ, age., s. 22; AKGÜN, agm., s. 842; MARDĐN, agm., s.
59-60.
33 TARHAN, age., s. 54; MARDĐN, agm., s. 60-63; VELĐDEDOĞLU/ESMER, age., s. 154-155.
Bugün ülkemizde uygulanmakta olan ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile ilgili hükümler, Đsviçre Borçlar Kanunundan yapılan çevirinin 04 Ekim 1926 tarihinde Medeni Kanun ile birlikte kanunlaştırılarak yürürlüğe konulmuştur.
Sözleşmeyle ilgili temel düzenlemeler Borçlar Kanununun 22. babı içerisinde yapılmıştır. Müessese söz konusu yerde Borçlar Kanununun 511. maddesinde sözleşmenin tanımıyla başlayıp 519. maddesindeki bakım borçlusunun iflası ve haczi hallerinin düzenlenmesi ile sona ermiştir.
II. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN BENZER SÖZLEŞMELERDEN FARKLARI
A. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ve Đnanç Sözleşmesi
Đnanç sözleşmesi (Đnançlı Temlik) ile ilgili Borçlar Kanununda açık bir
düzenleme yapılmamıştır. Bu müessese doktrin ve uygulamayla hukukumuza girmiştir. Özellikle alacağın tahsili amacıyla temliki, ciro ve teminat amacıyla mülkiyetin geçirilmesini içeren işlemlerde uygulama alanı bulmuştur34. Đnançlı sözleşmeler, bir kimsenin menfaatinin başkası tarafından korunması veya garanti sağlamak amacıyla ona bazı şeyleri ya da hakları devrettiği sözleşmelerdir. Ancak, bahsedilen hakları elde edenin bundan doğan bazı yetkileri hiç kullanmaması, bazılarını da ancak hak ve menfaat sahibinin önceden gösterdiği biçimde kullanması
34 EREN, F., Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 8. bası, Đstanbul 2003, s. 330 ; OĞUZMAN, M.
K./ ÖZ, M. T., Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 4. Bası, Đstanbul 2005, s. 112; Ayrıca Đnançlı Đşlemlerle ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. ÖZSUNAY, E., Türk Hukukunda ve Mukayeseli Hukukta Đnançlı Muameleler, Đstanbul 1968; ÖZTÜRK, G., Đnançlı Đşlemler, Ankara 1998; ÖZKAYA, E., Đnançlı Đşlem ve Muvazaa Davaları, Ankara 1999.
hususunda anlaşmaktadırlar35. Başka bir deyişle, inanç sözleşmesi inananın, inanılana kendisine ait bir alacak veya mülkiyet hakkını belirli amaçlar doğrultusunda belirli bir süre geçirdikten sonra, istenilen amaç gerçekleştikten ya da öngörülen süreler dolduktan sonra aynı hakların inana devredilmesi veyahut da geri verilmesi borcu doğuran hukukî işlemlerdir. Taraflar böyle bir sözleşme ve buna bağlı işlemlere genellikle, teminat teşkil etmek veya idare olunmak üzere başvururlar. Sözleşme ile, mal varlığına dahil bir şey ya da hak, aynı amacı güden olağan hukukî muamelelerden daha güçlü bir hukukî durum oluşturarak, inanılana inançlı olarak kazandırılır. Bu tip sözleşmeler yalnızca tasarruf işlemlerinde geçerli olabilir. Đnançlı sözleşmeler, iki unsurdan oluşur. Bu iki unsurdan birincisi inanç anlaşması ikincisi ise devir anlaşmasıdır36. Đnanç sözleşmesine konu olan şeyin, inanılan tarafından elde edilmesi çeşitli biçimlerde gerçekleşebilir. Kendisine inanılan, inanç konusunu doğrudan inanan kişiden elde edebileceği gibi, üçüncü bir şahıstan da edinebilir.
Gerek inançlı sözleşmelerde ve gerekse ölünceye kadar bakma sözleşmesinde karşılıklı güven unsuru, önemli rol oynar. Buna rağmen, her iki müessese arasında çakışan, birbirinden ayrılan yönler ağırlıktadır. Gerçekten de inançlı sözleşmelerde inanan, inanılana mülkiyet hakkını şartlı olarak geçirmekte ve bunun karşılığında da şahsî bir alacak hakkı kazanmaktadır. Đnanan, BK. m. 96 gereğince, inanılana karşı açacağı tazminat davası ile zararlarının karşılanmasını
35 ÖZSUNAY, age., s. 46 vd.; ÖZTÜRK, age., s. 34; ÖZKAYA, age., s. 6; EREN, age., s. 331 ; OĞUZMAN, M. K./SELĐÇĐ, Ö./OKTAY-ÖZDEMĐR, S., Eşya Hukuku, 10. Bası, Đstanbul – 2004, s. 296–297; Yarg. HGK., 23.05.1990 T., 1990/1-200 E., 1990/315 K., (ÖZKAYA, age., s. 34).
36 ÖZTÜRK, age., s. 45-46; ÖZKAYA, age., s. 8-9; EREN, age., s. 331.
talep edebilir37. Bunun yanında inanan, hizmet akdine ilişkin BK.’ m. 313 kapsamında da haklarını talep etme imkanına sahiptir38. Çünkü inanılan, inanç anlaşması gereğince inanan aleyhine hareket etmemek, devredilen hakkı belirlenen sürede elinde tutarak, istenilen amaç gerçekleştikten sonra, mülkiyet veya alacak hakkını inanana devretmek mecburiyetindedir39. Halbuki, ölünceye kadar bakma sözleşmesinde, özellikle de borçlar hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesinde, bakım alacaklısı, bakım borçlusuna mülkiyet haklarını tamamen devretmekte ve devredilen bu hakların tekrar kendisine dönüşü söz konusu olmamaktadır. Her iki sözleşme arasındaki diğer bir fark da, rehin hakkı tesisinde karşımıza çıkmaktadır. Gerçekten de, inançlı sözleşmede, inanan taraf devretmiş olduğu taşınır veya taşınmazını tekrar geri alma konusunda şahsî hak talebinden başka bir hakka sahip değildir. Buna karşılık, ölünceye kadar bakma sözleşmesinde, bakım alacaklısı gerek bakım borçlusuna devretmiş olduğu taşınmaz üzerinde ve gerekse başka taşınmazlar üzerinde ipotek tesis etme hakkına sahiptir.
B. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ve Bağışlama Sözleşmesi
Bağışlama sözleşmesi BK. m. 234’te genel olarak tanımlanmıştır. Kanunda yer alan tanıma göre “bağışlama, hayatta olan kimseler arasında bir tasarruftur ki
37 Uygulamada devredilen taşınmazların inananın borçlarını ödemesi halinde inanılanın devir iradesi yerine mahkemelerden iptal – tescil talebinde bulunulabileceği kabul edilmektedir. “(…)Dava, inanç sözleşmesine dayalı tapu iptali ve tescil isteğine ilişkindir.
5.2.1947 tarih 20/6 sayılı Đçtihadı Birleştirme Kararında belirtildiği gibi; inanç sözleşmesi, inanç gösterilene bir hakkın kullanılmasında davranışlarını, inanç gösterenin tespit ettiği amaca uydurmak borcunu yükler. Diğer bir anlatımla, inanç gösterilen kişi, inanç gösteren namına yapılacak bir işlemden sonra, taşınmazın mülkiyetini ona yani inanç gösterene geçirme yükümlülüğü altına girmiştir. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde, bunun dava yoluyla hükmen yerine getirilmesi istenebilir….” Yarg., HGK., 29.06.2005 T. 2005/14-395 E., ; 2005/421 K., ; Yarg., 1.
HD., 08.02.2005 T., 2005/13766 E., 2005/986 K. ; Yarg., 1. HD., 07.10.2004 T., ; 2004/8810 E., 2004/10850 K. ; (Meşe yazılım, age., Đçtihat No: 96071).
38 ÖZKAYA, age., s. 22.
39 EREN, age., s. 332; OĞUZMAN/SELĐÇĐ/OKTAY-ÖZDEMĐR, age., s. 297.
onunla bir kimse, mukabilinde bir ivaz taahhüt edilmeksizin malının tamamını veya bir kısmını diğer bir kimseye temlik eder.” Görüldüğü gibi bağışlama sözleşmesi40, bağışta bulunan tarafın karşılık beklemeksizin, bağışta bulunulan tarafın mamelekî değerlerinde bir artış sağlamak kastıyla, kendi mal varlığından bağışlana kazandırmada bulunduğu sözleşmedir. Başka bir deyişle, bağışlayanın bir karşılık beklemeksizin, sağlığında, bağışlama amacıyla mal varlığından bağışlanana bir değeri vermeyi taahhüt ettiği sözleşmeye bağışlama sözleşmesi denir. Bağışlama ile bağışlayanın mal varlığında bir azalma, bağışlananın mal varlığında ise bir artma meydana gelir. Bu azalış ve artış arasında bir illiyet bağı olup, birbirleriyle irtibatlıdırlar. Yani bağışlayanın amacı herhangi bir karşılık almadan bağışlanana bir şey kazandırmak, onun mamelekî değerlerinde bir artışın meydana gelmesini
sağlamaktır. Bağışlama kural olarak, tek taraflı borç doğuran, ani edimli, karşılıksız bir sözleşmedir. Bağışlamanın konusunu ekonomik bir değer taşıyan mal varlığı parçaları oluşturur. Yani parayla ölçülmesi mümkün olmayan değerler bağışlamanın konusunu oluşturmazlar.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bağışlamanın aksine tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerdendir. Bu sözleşmede bakım borçlusunun bazı edimlerinin manevi nitelik arz eder. Bu sebeple, tek tarafa borç yükleyen ve maddî varlığı olan mamelek değerlerini konu edinmesi bakımından bağışlama sözleşmesinden ayrılır.
Gerçekten de, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin karşılıklı tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olması, kural olarak tek tarafa borç yükleyen bir sözleşme olan bağışlamadan onu esaslı olarak ayıran temel fark olarak karşımıza çıkar.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde tarafların karşılıklı olarak birbirlerine
40 YAVUZ, age., s. 222 – 223.
borçlanmaları sebebiyle karşılığı olmayan bir kazandırmadan söz edilemez.
Dolayısıyla sözleşmenin taraflarından hiç birisi karşılığı bulunmayan bir kazandırmada bulunmayı veya yapma borcu altına girmeyi kabul etmez. Bu temel farklılığa rağmen her iki sözleşmenin, benzer unsurlar taşıdıkları yönler veya bir işlemin diğer işlemin ardına gizlendiği haller de vardır41. Bunları şöyle sıralamak mümkündür.
1) Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin bağışlama sözleşmesi özelliklerini taşıması
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bazen, bakım borçlusunun üstlenmiş olduğu bakım ve gözetim borcu, her hangi bir maddî karşılık almadan veya bakım alacaklısının herhangi bir karşı edim taahhüdü olmadan ortaya çıkabilir. Bu gibi hallerde bakım borçlusu, bakım alacaklısının ölümüne kadar onun tüm ihtiyaçlarını gidermeyi, görüp gözetmeyi ve koruyup kollamayı üstlenmekte ve karşılığında da her hangi bir hak elde etmemektedir. Bu nitelikleri taşıyan bir ölünceye kadar bakma sözleşmesi bağışlama olarak kabul edilmekte ve bağışlama sözleşmesine ilişkin hükümlerin uygulanması gerekeceği kabul edilmektedir42. Böyle bir halde, BK. m.
511. vd. yerine, BK. m. 240’ nda yer alan bağışlama sözleşmesine ilişkin hükümleri uygulanarak uyuşmazlılıklar çözülmelidir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, tarafların sözleşmeyle üstlendikleri edimler arasında belirgin bir fark oluşturacak şekilde karşımıza çıkabilmektedir. Bu husus iki farklı durumda karşımıza çıkar. Bunlardan ilki, fazla edim yükümlülüğü
41 TUNÇOMAĞ, age., s. 37-38; AKARTEPE, age., s. 14.
42 AKARTEPE, age., s. 15; TUNÇOMAĞ, age., s. 38.
altına giren tarafın bağışlama kastı ile hareket ettiğinin edimler arasındaki dengesizlikten açıkça anlaşılmasıdır. Bir diğeri ise, onun edimler arasındaki bu eşitsizliği bilerek oluşturduğunu belirtmesi halidir. Belirtilen bu hallerde, bakım sözleşmesi ile bağışlama sözleşmeleri bir biri içerisinde yer almaktadır. Başka bir deyişle, bahsi geçen hallerde taraflar arasında karma bağışlama sözleşmesi meydana gelmektedir43. BK. m. 516’ da bu gibi hallerde, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin edimlerinden birisinin bir miktar fazlalık taşıyabileceği kabul edilerek, bu konuda düzenleme yapılmış ve oluşan fazlalılığın bağışlama kastı ile yapılmasını, bu nitelikteki bakma sözleşmelerinin devamı için bir şart olarak öngörülmüştür. Bu tür ilişkilere genellikle yakın hısımlar arasında yapılan ölünceye kadar bakma sözleşmelerinde rastlanmaktadır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi içerisinde bağışlama sözleşmesi unsurlarının yer almış olması, onun bakma sözleşmesi olma niteliğini yitirmesine sebep olmaz. Dolayısıyla bu gibi hallerde BK’ nın 234 vd.
maddeleri değil, BK. m. 511 vd. maddeleri uygulama alanı bulmalıdır. Yani karma bağışlama sözleşmesi özellikleri bulunan bir bakma sözleşmesi, kısımlara ayrılarak bir kısmına bağışlama hükümleri bir kısmına ise ölünceye kadar bakma sözleşmesi hükümlerinin uygulanması düşünülemez44.
43 AKARTEPE, age., s. 16; TUNÇOMAĞ, age., s. 38.
44 TUNÇOMAĞ, age., s. 38-39; AKARTEPE, age., s. 16.
2 ) Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin muvazaalı olarak yapılması
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin tarafları, uygulamada genellikle45 aralarında yaptıkları bağışlama sözleşmesini gizlemek veya bu yolla mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla bağışlama sözleşmesi yaptıkları halde, ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmış gibi göstermektedirler. Özellikle, miras bırakanların tasarruf oranlarını aşarak, bazı mirasçılarına daha fazla mal bırakma ve diğer mirasçılarında saklı payları sebebiyle tenkis taleplerinde46 bulunmalarını engellemek amacıyla, ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapma yoluna gitmektedirler47. Bu tür muvazaalı ölünceye kadar bakma sözleşmelerinde görünüşte (muvazaalı) tarafların gerçek iradelerini yansıtmayan bir bakma sözleşmesi ile tarafların gerçek iradelerini yansıtan ancak dışa karşı gizlenen bir bağışlama sözleşmesi bulunmaktadır.
45 Uygulamada karşılaşılan ölünceye kadar bakma sözleşmesi altına bağışlama sözleşmesinin gizlenerek muvazaalı işlem yapılması halinde Yargıtay dikkat edilmesi,aranması gereken ölçütleri belirlemiş ve bu uygulamalar istikrar kazanmış durumdadır.Yargıtay bu nitelikli bazı kararlarında;
“(…) miras bırakanın, ölünceye kadar bakıp gözetme karşılığı yaptığı temlikin muvazaa ile illetli olup olmadığının belirlenebilmesi için de, sözleşme tarihinde murisin yaşı, fiziki ve genel sağlık durumu, aile koşulları ve ilişkileri, elinde bulunan mal varlığının miktarı, temlik edilen malın, tüm mamelekine oranı, bunun makul karşılanabilecek bir sınırda kalıp kalmadığı gibi bilgi ve olguların göz önünde tutulması gerekir. “ Yarg., 1. HD., 20.06.2005 T., 2005/6811 E., 2005/7558 K.; (Meşe yazılım, Đçtihat No: 45954).
“…Hemen belirtmek gerekir ki bu tür uyuşmazlıkların sağlıklı, adil ve doğru bir çözüme ulaştırılabilmesi, davalıya yapılan temlikin gerçek yönünün diğer bir söyleyişle miras bırakanın asıl irade ve amacının duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarılmasına bağlıdır. Bir iç sorun olan ve gizlenen gerçek irade ve amacın tespiti ve aydınlığa kavuşturulması genellikle zor olduğundan bu yöndeki delillerin eksiksiz toplanılması yanında birlikte ve doğru şekilde değerlendirilmesi de büyük önem taşınmaktadır. Bunun içinde ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimleri, olayların olağan akışı, miras bırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalı yanın alış gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark, taraflar ile miras bırakan arasındaki beşeri ilişki gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır.” Yarg., 1.HD., 05.06.2005 T. 2005/5913 E., 2005/6859 K., (Meşe yazılım, Đçtihat No: 62124; Benzer nitelik ve içerikteki diğer bazı karar örnekleri için bkz.
Yarg., HGK., 07.04.1993 T. 1992/1-780 E., 1993/146 K., (YKD. C.19 ;S. 7; s. 983 ; Temmuz 1993);
Yarg., HGK., 09.02.2005 T. 2005/1-19 E., 2005/42 K., ; Yarg., HGK., 02.06.2004 T. 2004/1-311 E., 2004/331 K., ; Yarg., 1. HD., 08.06.2005 T. ; 2005/ 6540 E., 2005/ 6940 K.) ; Yarg., 1.HD., 30.05.2005 T., 2005 /6064 E., ; 2005/ 6580 K., ; Yarg., 1.HD., 02.05.2005 T. 2005 /4785 E., 2005/
5465 K., ; Yarg., 1.HD., 27.12.2004 T. 2004 /13081 E., ; 2004/ 14450 K., ; (Meşe yazılım içtihat bankası güncellenmiş 42.6. Versiyon sürümü).
46 ĐNAN, A. N./ERTAŞ, Ş./ALBAŞ, H., Miras Hukuku, 6. baskı; Ankara 2006 ; s. 278.
47 TUNÇOMAĞ, age., s. 39; ÇERNĐS, V., Ölünceye Kadar Bakma Akdinde Şekil Noksanı,
Muvazaa ve Bunların Müeyyidesi, ĐBD., C. XXVIII , S. 2, s. 132 – 133; AKARTEPE, age., s. 16.
Görünüşteki işlem, tarafların gerçek iradelerine uygun olarak yaptıkları bir işlem değildir. Çünkü sözleşmeler tarafların gerçek, birbirlerine uygun irade açıklamaları kapsamında sonuç doğurur. BK. m. 18 hükmü karşısında, tarafların gerçek iradeye uygun olarak beyanda bulunmamaları veya açıklanan iradelerin gerçek iradeyi yansıtmaması sebebiyle aralarında yaptıkları görünüşteki ölünceye kadar bakma sözleşmesi geçersizdir48. Buna karşılık bağışlama sözleşmesi ise, Kanunun öngördüğü şekil şartlarını taşımadığı için geçerli değildir. Bunun sonucu olarak her iki işlem de hâkim tarafından geçersiz sayılır ve iptal edilir49.
C. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ve Ömür Boyunca Gelir Sözleşmesi
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile ömür boyunca gelir (kaydı hayatla irad) sözleşmeleri, Borçlar Kanununda aynı bab50 altında birlikte düzenlenmişlerdir.
Bu iki sözleşme bazı yönleri itibariyle, birbirine benzer özellikler taşımakta ise de, pek çok noktada da birbirlerinden ayrılmakta, farklı özellikler göstermektedirler.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ve ömür boyunca gelir sözleşmeleri
48 EREN, age., s. 321 vd.
“…Ancak mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak için esas amacını gizleyerek, gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını, tapuda yaptığı resmi sözleşmede iradesini ölünceye kadar bakma sözleşmesi doğrultusunda açıklamak suretiyle devretmektedir. …Görünürdeki ölünceye kadar bakma sözleşmesi tarafların gerçek iradelerine uymadığından, gizli bağış sözleşmesi de Medeni Kanun'un 706, Borçlar Kanunu'nun 213 ve Tapu Kanunu'nun 26. maddelerinde öngörülen şekil koşullarından yoksun bulunduğundan, saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar dava açarak resmi sözleşmenin muvazaa nedeni ile geçersizliğinin tespitini ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptalini isteyebilirler (...)” (Yarg., 1.HD., 05.06.2005 T. 2005 / 5913 E., 2005 / 6859 K.,Meşe yazılım, age., Đçtihat No: 62124).
49 EREN, age., s. 322 vd.; “(…) görünüşteki ölünceye kadar bakım sözleşmesi tarafların gerçek iradelerine uymadığından, gizli sözleşmede şekil koşullarından yoksun bulunduğundan, miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar resmi sözleşmenin muvazaa nedeniyle geçersizliğinin tespitini ve tapu kaydının iptalini isteyebilirler.” Yarg., HGK., 20.12.2002 T., 2002/1–1052 E., 2002/1092 K., (Meşe yazılım ; age., Đçtihat No: 95384) ; Yarg., 1. HD., 14.03.2001 T. 2001 / 2272 E., 2001 / 2771 K., (YKD. C. 27 ; S. 10; s. 1497 ; Ekim 2001).
50 Borçlar Kanununun 22. Babının 507-510. maddeleri arasında Kaydı Hayatla Đrad (Ömür Boyunca Gelir) sözleşmesi düzenlenirken; 511–519. maddeleri arasında ise Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.
karşılaştırıldığında farklı nitelikleri veya farklılık gösteren noktaları şu şekilde sıralamak mümkündür.
Her iki sözleşmede de, sözleşmelerin kurulması ile beraber gerek bakım alacaklısı ve gerekse irat alacaklısının iki tür hakkı bulunmaktadır. Đlk hak, asıl hak olarak da kabul edilebilecek temel hak, genel itibariyle bakım alacaklısının veya irat alacaklısının, ölünceye kadar bakılmayı istemeye ya da ömür boyunca irat bağlanmasını istemeye yönelik haktır. Talî nitelikte sayılabilecek diğer hak ise, asıl hakka bağlı, dönemlere bağlı olarak doğan ve zamanı geldikçe ifası lazım gelen ferdi edimleri isteme hakkıdır51. Bu, ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım borçlusunun, bakım alacaklısının bakım ve gözetimini, ömür boyunca gelir sözleşmesinde ise, gelir alacaklısına belirlenen dönemlerde belli miktar gelir veya para dışında yiyecek, içecek veya giyecek gibi şeyleri vermeyi kapsamaktadır52. Dolayısıyla söz konusu hakların bu nitelikleri her iki sözleşmeyi bir birinden ayıran temel fark olarak karşımıza çıkmaktadır. Borçluların yüklendikleri edimlerin şahsen veya üçüncü kişiler tarafından ifa edilip edilemeyeceği hususu da iki sözleşme arasındaki farklardan birisini oluşturur. Gerçekten de, ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım borçlusunun şahsî yetenek ve becerisi önem arzetmektedir. Bu sebeple adı geçen sözleşmede bakım ve gözetim borcunun bizzat bakım borçlusu tarafından yerine getirilmesi gerekir. Buna karşılık, ömür boyunca gelir sözleşmesinde ise, borçlar hukukunun “ifanın gayrişahsiliği (kişiye bağlı olmama) genel ilkesi” (BK. m. 67) gereğince gelir borçlusu borcunu bir vekil, bir ifa temsilcisi
51 TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi s. 40; BĐLGE, age., s 415; YAVUZ, age., s.
823 vd.; AKARTEPE, age., s. 18.
52 YAVUZ, age., s. 823 vd.; AKARTEPE, age., s. 18; TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi s. 41.
veya yardımcı şahıslardan her hangi birisi aracılığıyla yerine getirebilir53. Bakma sözleşmesinde bakım alacaklısının bakım ve gözetimi şeklinde ortaya çıkan hizmet edimleri, ömür boyunca gelir sözleşmesine dönemler halinde ifa edilecek olsa da bu sözleşmeye konu olamazlar54.
Her iki sözleşmenin borçlularının edimlerini ifa süreleri kural olarak55 alacaklı tarafların hayat süreleri ile sınırlıdır. Bu sebeple, gerek bakım alacaklısının ve gerekse gelir alacaklısının ne kadar yaşayacakları başlangıçta belli olmadığından, adı geçen sözleşmelerin her ikisi de talih ve tesadüfe bağlı sözleşmeler grubunda yer alırlar56. Bunun dışında hem bakım sözleşmeleri ve hem de gelir sözleşmeleri ekonomik ve sosyal amaçlı yani alacaklılarının statüsüne uygun ilgiyi, bakımı ve belli bir geliri sağlama gibi amaçlarla yapılan sözleşmeler niteliğindedirler57.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile ömür boyu gelir sözleşmesi geçerlilik şekli olarak yazılı şekilde yapılmadıkça hukukî sonuç doğurmazlar58. Ancak, ömür boyunca gelir sözleşmesinin kurulmuş olması için adi yazılı şekil59 yeterli görülürken, bakma sözleşmesinin geçerliliği için, sözleşmenin miras sözleşmesi
53 EREN, age., s. 885 vd.; TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi, s. 41;
HATEMĐ/SEROZAN/ARPACI, age., s. 546; AKARTEPE, age., s. 18 .
“Borcun bizzat borçlu tarafından ifa edilmesinde alacaklının menfaate bulunmadıkça borçlu borcunu şahsan ifaya mecbur değildir. “ (BK. 67. md).
54 BĐLGE, age., s. 418.
55 BK.’ nın 507/1. fıkrasında belirlendiği üzere, taraflar aralarında serbest iradeleriyle aksini kararlaştırabileceklerdir. “Kaydı hayat ile tesis olunan irad, ya alacaklının veya borçlunun yahut üçüncü bir şahsın hayatı müddetince takyid olunabilir.” Ancak taraflarca başka bir düzenleme yapılmaması halinde, BK ‘nın 507/2 fıkrası gereğince ömür boyunca gelir sözleşmesi alacaklının hayatıyla sınırlı yapılmış sayılacaktır.
56 BĐLGE, age., s. 414-415; TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi, s. 41;
OSER/SCHÖNENBERGER, age., s. 431.
57 TUNÇOMAĞ, Ölünceye Kadar Bakma Akdi, s. 41.
58 BĐLGE, age., s. 420 ve 428; YAVUZ, age., s. 823; HATEMĐ/SEROZAN/ARPACI , age., s.
546.
59 YAVUZ, age., s. 823; BĐLGE, age., s. 420; “ Kaydı hayat ile irad tesisine dair olan akid, tahriri şekilde olmadıkça muteber muteber değildir.” (BK 508. md)
şeklinde yapılması mecburî kılınmıştır60(BK. m. 512). Ayrıca, sözleşmenin doğrudan bakım sözleşmesi kapsamında ifasının her iki taraftan birisi için çekilmez hale gelmesi halinde, bir tarafın talebi veya mahkeme hükmü ile bakım ve gözetim edimleri yerine geçmek üzere bakım alacaklısına bir gelir bağlanması ve bu yolla bakım sözleşmesinin devamının sağlanması amaçlanmıştır. Halbuki, ömür boyunca gelir sözleşmesinde uygulamada kabul gördüğü üzere, mahkeme hükmü ile sözleşme sona erdirilerek, devredilen şeyin gelir alacaklısına geçirilmesi sağlanmaktadır.
§ 4. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN UNSURLARI VE ÇEŞĐTLERĐ
I. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESĐNĐN UNSURLARI
Bir hukukî işlemin, sözleşme olarak kabul edilebilmesi için, bünyesinde bulundurması mecburî bazı unsurlara ihtiyaç vardır. Başka bir deyişle, bir sözleşmenin kurulup meydana gelebilmesi ve istenilen hukukî sonuçları meydana getirebilmesi için bazı unsurların bulunması mecburîdir61.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, hukuk düzeninde yer alan tüm sözleşme tipleri gibi, sözleşmeyi kurmaya yarayan, bulunmamaları halinde sözleşmeden bahsedilemeyecek, mecburî kurucu unsurlara, öğelere sahiptir. Bu unsurlar, ölünceye kadar bakma sözleşmesini diğer sözleşme tiplerinden ayıran, adı geçen sözleşmeyi kuran veya sözleşmenin hukukî sonuç doğurmasını sağlayan öğelerdir. Dolayısıyla
60 Akidlerde şekil ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. EREN, age., s. 236 vd.; OĞUZMAN/ÖZ, age., s.
116 vd.,; REĐSOĞLU, S., Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Değişiklik ve Đlavelerle 10. Bası , Đstanbul – 1995, s. 60 vd.; ALTAŞ, H., Şekle Aykırılığın Olumsuz sonuçlarının Düzeltilmesi, Ankara 1998, s. 73 vd..
61 Ayrıntılı bilgi için bkz. EREN, age., s. 203 vd.
ölünceye kadar bakma sözleşmesinin tarafları bu objektif ve subjektif esaslı unsurlar üzerinde tarafların iradesi uyuşmadıkça bakma sözleşmesinin kurulması söz konusu olmaz62. Bu sebeple, tarafların kanunun aradığı unsurların dışında bazı unsurlar üzerinde anlaşmaları halinde, bakma sözleşmesi dışında farklı bir sözleşme meydana gelebilir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin tipiklik öğesini oluşturan, sözleşmeye karakteristik özelliğini kazandıran ve diğer sözleşme türlerinden ayrılmasını sağlayan unsurları, taraf iradelerinin bir birine uygun olarak açıklanması, açıklanan bu iradenin bakıma muhtaç olan tarafın ölümüne kadar bakılmasını içermesi, sözleşme ile her iki tarafın da karşılıklı borç altına girmeleri ve nihayet sözleşmenin sonuçlarının şans ve rastlantıya bağlı olması şeklinde sınırlandırmak mümkündür.
A. Tarafların Đradelerinin Karşılıklı ve Birbirine Uygun Olarak Açıklanması
Sözleşmelerin tarafları, birbirlerine uygun iradelerini açıkladıkları anda hem sözleşmeyi kurmuş olurlar hem de amaçladıkları sözleşmenin içeriğini ve kapsamını da tayin etmiş olurlar63. Böyle bir sonuç BK. m. 1’e de uygundur. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin bir tarafı bakılıp gözetilmeyi isterken, diğer tarafı da karşı edim
62 Bir sözleşmesinin kurulabilmesi için, tarafların irade beyanları arasındaki uygunluk, yapılmak istenen sözleşmenin bütün esaslı noktalarını kapsayacak şekilde olmalıdır.Bir sözleşmenin içerdiği, bulundurması gereken noktaları esaslı noktalar ve yan (tali) noktalar olarak gruplandırmak mümkündür. “Akdin objektif esaslı noktaları, akdin tip ve türünü belirleyen, onun asgari muhtevasını oluşturan noktalardır. Akdin subjektif esaslı noktaları ise, akdin muhtevasına taraflarca birlikte konulan veya karşı tarafın bilgisi altında yalnız bir tarafça akte sokulması mutlaka istenilen noktalardır.” Bu konuda ayrıntılı bilgi için bkz. EREN, age., s. 209 vd.
63 “Akidler, tarafların birbirine uygun irade beyanlarının (açıklamalarının) karşılıklı olması (değiştirilmesi, mübadelesi) sonucu meydana gelir. Đrade beyanlarının uygunluğundan amaç ya
gerçek, tabi iradelerin fiilen yada beyanların anlam (muhteva) itibariyle birbirine uygun olmasıdır.
Đrade beyanlarının birbirine uygunluğuna kısaca “ uygunluk = Uyuşma = Anlaşma = Übereinstimmung = Konsens ” adı verilir.” Ayrıntılı bilgi için bkz EREN, age., s. 205 vd.
