SPORDA DİKKAT SPORDA DİKKAT

(1)

SPORDA DİKKAT

(2)

DİKKAT TANIMLARI

• Cox(1970) dikkati “önem verme yeteneği, belli bir uyarıcının farkındalığını arttıran algının yoğunlaşması” olarak tanımlarken,

• Chaplin “bir tepki veya tepki gurubuna

tercihli olarak karşılık verme süreci” olarak,

• Harris(1984) “dış dünyayı algılamak için kullandığımız bir süreç” olarak,

• Boutcher(1992) ve Schidt(1991) ise “bir

bilgi kaynağından bir başkasına odaklanma

ve herhangi bir zamanda dikkat edilebilen

bilgi miktarı olarak tanımlamışlardır.

(3)

DİKKAT VE SPOR PERFORMANSI Boutcher(1992)’e göre dikkat-

performans literatürü üç farklı yaklaşımla çalışılmıştır. Bunlar;

1.Bilgi işlem yaklaşımı

2.Sosyo-psikolojik yaklaşım

3.Psiko-fizyolojik yaklaşım

(4)

BİLGİ İŞLEM YAKLAŞIMI

Bilişsel bir yaklaşım olup

uyaran-tepki ilişkisini anlamaya çalışır. Bu yaklaşım algılama

yoluyla belleğe gelen bilginin kısa süreli belleğe ve oradan uzun süreli belleğe geçiş

aşamaları ve bu aşamalarda

bellekte olagelen yapılarla

ilgilenir.

(5)

BİLGİ İŞLEM YAKLAŞIMI İLE ÇALIŞAN ARAŞTIRMACILAR

DİKKATİN ÜÇ YÖNÜNE ODAKLANMAKTADIRLAR.

BUNLAR;

1.SEÇİCİ DİKKAT 2.KAPASİTE

3.UYANIKLIK

(6)

SEÇİCİ DİKKAT

Dışsal ve içsel çevreden bilgi-işlem

sistemine bilginin elenerek girmesi

süreci olarak tanımlanır.

(7)

Spor becerilerinin hem ÖĞRENİLMESİ hem de UYGULANMASINDA seçici dikkatin

merkezi bir rolü vardır.

Örneğin/basketbol da top sürmesini yeni öğrenenler dikkatlerini topa yoğunlaştırırken, öğrenmiş olanlar dikkatlerini oyunu takibe

yoğunlaştırır.

Yukarıda ki örnek bize aynı zamanda

dikkatin değiştirilebilirliğini de gösterir.

(8)

DİKKATİN DEĞİŞİLEBİLİRLİĞİ

Değişilebilirlikten dikkatin iki yönü üzerinde durulur.

1.KONTROL SÜREÇLERİ

2.OTOMATİK SÜREÇLER

(9)

KONTROL SÜREÇLERİ

• Yeni ve tutarsız bilgiyi işlemde kullanır.

• Yavaştır

• Çaba gerektirir.

• Kapasitesi sınırlıdır.

• Yüksek farkındalık gerektirir.

• Bireyin kendisi tarafından kontrol edilir.

• Beceri kazanımlarının ilk aşamalarında kullanılır.

(10)

OTOMATİK SÜREÇLER

• İyi öğrenilmiş becerilerin yapılmasından sorumlu olurlar.

• Hızlıdır.

• Fazla çaba gerektirmez.

• Bilinçli kontrol gerektirmez.

• Daha az dikkat gerektirir.

• Daha az farkındalık gerektirir.

(11)

DİKKAT KAPASİTESİ

Dikkat ile ilgili ilk kuramlardandır. Bu kurama göre bilgiyi işleyen sabit bir

kapasite vardır ve görev gereksinimleri bu kapasiteye yaklaşır yada aşarsa

performansın bozulacağı varsayılmıştır.

Bu kurama göre bellekte bir defada

işlenen bilgi miktarında sınırlılık vardır.

(12)

DİKKATTE UYANIKLIK

Bireyin uyarana tepki verebilirliği veya duyarlılığı olarak tanımlanır. Optimum uyarılmışlık bireyin görevle ilgili

ipuçlarına odaklanmasını sağlar.

(13)

SOSYO-PSİKOLOJİK YAKLAŞIM

Sporcu iyi öğrenilmiş becerileri yapmaya çalışırken bazen görevle ilgili olmayan

bilgiye odaklanma söz konusu olmaktadır ve buda performansı negatif yönde

etkilemektedir.

(14)

Boutcher(1992) ‘a göre dikkat alıştırmalarının üç alanı;

•Distraksiyon kuramları

•Otomatik işlem

•Dikkat stilidir.

(15)

DİSTRAKSİYON KURAMLARI

Dikkatin görevle ilgili olmayan işaretlere

çekilerek dikkat kayıplarına maruz kalınması

söz konusu olabilmektedir.

(16)

Sporda bir çok potansiyel dikkat dağıtıcılar vardır. bunlar;

•Dışsal dikkat dağıtıcılar(seyirci, çevresel koşullar,vb.)

•İçsel dikkat

dağıtıcılar(kaygı,yorgunluk,vb.)

(17)

OTOMATİK İŞLEV

Müsabaka baskısı sonucu sporcunun iyi performans sergilemeye itilmesi ve bu

nedenle performans sürecine odaklanması ile (performansını bilinçli olarak izlemeye olması) otomatik işleyen sürecin

bozulmasıdır.

(18)

DİKKAT STİLİ

Nideffer kavramsal olarak

dikkatin aynı anda iki boyutta yer alabileceğini öne sürmüştür.

1.GENİŞLİK(DAR-GENİŞ)

2.YÖN(İÇSEL-DIŞSAL)

(19)

GENİŞLİK

DAR ODAK:Sadece birkaç işarete odaklanma.

GENİŞ ODAK:Aynı anda birçok

ipucuna odaklanma.

(20)

YÖN

İÇSEL:Bireyin içsel süreçlerinden kaynaklanır.

DIŞSAL:Çevreden gelen ipuçlarını

içerir.(gürültü,topun uçuşu vb)

(21)

Nideffer dikkat gereksinimlerinin dört farklı tipi olduğunu ileri sürer

• Geniş-İçsel

• Geniş-Dışsal

• Dar-İçsel

• Dar-Dışsal

Yukarıdakilerin her birisi birer dikkat

stilidir.

(22)

İÇSEL İÇSEL

DIŞSAL DIŞSAL

DAR DAR GENİŞ GENİŞ

Spesifik imajlar Bilişsel işaretler

Düşünme

planlama analizde kullanılır

Basketbol:faul atışı

Takozdaki sprinterin

konsantrasyon u

Dış çevrenin geniş alanıdır.

Örneğin/futbolcu nun pas atacak oyuncuyu

araması

(23)

PSİKO-FİZYOLOJİK YAKŞALIM

Dikkat süreçlerinin psikofizyolojik incelemesinde kullanılırlar.

Göstergeler ise;

• EEG kayıtları

• Spesifik bir uyarana beyinin tepkisi.

• KAH

(24)

KONSANTRASYON

Dikkatin daralması,belli uyaranlara

sabitlenmesi ve seçilen uyaranlar üzerinde

dikkatin tutulmasıdır.

(25)