Postmodern Aile Kuramları
Prof. Dr. Serap NAZLI
} 1970 yapılandırmacılık: Hafıza, algı, dikkat,
öğrenme vb. kavramlar ve hümanist psi. yak.
aile danışmanlığını etkilemiş;
} 1980’de sosyal yapılandırmacılık: Aile yaşamına ait belirli roller ve inançların içinde yaşadığı
kültürden etkilenir ve kuşaktan kuşağa aktarılır.
PROF DR SERAP NAZLI
Modern-Postmodern
} Modernistlere göre bilgi objektiftir ve kişiden bağımsızdır. Postmodernistlere göre bilgi sosyal olarak oluşturulmuştur ve bağımlıdır.
} Modenistlere göre dil simgeseldir ve gerçeğin fotoğrafını kesin olarak ifade eder.
Postmodernistlere göre dil, ona yüklediğimiz anlama göre yaşanan gerçeği ifade etmenin yoludur.
} Modenistlere göre sosyal sistem sibernetiktir, düzenlidir, roller ve yapı ile sosyal birimler belirlenir.
Postmodernistlere göre sosyal sistem, sosyal tabakalar halindedir ve sosyal etkileşimlerle oluşur.
} Modenistlere göre terapi bir uzman ve yardıma ihtiyacı olan kişi arasındaki etkileşimdir. Postmodernistlere göre terapi ise, farklı yaşantıları ve perspektifleri olan kişiler arasındaki birlikte çalışma, işbirliğidir.
PROF DR SERAP NAZLI
Çözüm Odaklı Aile Danışması
} Çözüm odaklı danışmanlar, danışanın getirdiği problemle pek fazla ilgilenmezler.
} Çözüm odaklı danışman’ın görevi “etkili çözüm bulma becerisi” kazandırmaktır.
} Çözüm odaklı aile danışmanları problemin geçmişten geldiğini kabul etseler de, gelecek üzerine odaklanırlar.
} Çünkü problem bu şekilde çözüme ulaşır.
} Danışman ailenin ifade ettiği amaçlardan yola çıkarak, birlikte bu amaçlara ulaşmak için
çözüm olasılıklarını yapılaştırırlar.
} Danışman, problemi konuşmak yerine çözümü konuşmayı tercih eder.
PROF DR SERAP NAZLI
}
Danışman aileye ilk oturumda “Burada ele almak istedi ğiniz problemi anlatın” yerine
“Bu durumu de ğiştirmek için birlikte nasıl
çalışabiliriz?” demeyi tercih ederler.
Çözüm odaklı aile danışmasının varsayımları:
} Direnç kullanışlı bir kavram değildir.
} Değişim kaçınılmazdır.
} Yalnızca küçük değişimler yeterlidir.
} Aile güçlüdür ve değişimin kaynağı ondadır.
} Asıl problem başarısız çabalardır.
} Problemi çözmek için çok şey bilmeye gerek yoktur.
PROF DR SERAP NAZLI
Danışma Süreci:
} Çözüm odaklı aile danışması, yapılandırmacı bakış açısını benimser.
} Çözüm odaklı aile danışmanı onlara çözüm yollarını göstermez, kendi problemlerini yine kendilerinin çözmeleri için onlara yardım
ederler.
} Aileler kendilerinin uzmanlarıdır, danışman ise ortak bir çözüm diyalogu oluşturmada
uzmandır.
}
Çözüm odaklı aile danışmanları de ğişimi kolaylaştırıcı, ailenin sahip oldu ğu
kaynakları ve güçlerini fark etmelerine ve bunları kullanmalarına yardımcı olacak
tarzda davranırlar.
PROF DR SERAP NAZLI
}
Danışmanlar ailelerin de ğiştirmek istedikleri sıkıntılarına odaklanarak,
ailelerle işbirli ği yaparak onların probleme
farklı bakış açıkları getirmelerine yardımcı
olurlar.
} Danışma sürecinde “dil” önemlidir.
} Bir önceki oturum sonrası hangi iyi şeyler oldu?
} Danışman aile ile birlikte tartışarak çözüme ulaşırlar.
} İstendik çıktılar üzerinde anlaşma sağlandığında danışma sonlandırır.
PROF DR SERAP NAZLI
}
Çözüm odaklı aile danışmasının kullandı ğı tekniklerden bazıları şunlardır:
}
Problemi ortak yaratma , ikincil de ğişimler
, övgü/iltifat, ipucu, maymuncuk, istisnalara
odaklanma ve mucize sorular .
Maymuncuk:
} Şimdi ve gelecekteki buluşmamızda yaşamınızda, evliliğinizde ve ailenizde olmasını istediklerinizin gerçekleşip gerçekleşmediğini inceleyeceğim.
} Farklı bir şey yapın.
} Bir dürtünüzün veya isteğinizin üstesinden geldiğinizde buna dikkat edin.
} Sizin durumunuzdaki bir çok insan…….
} Düşüncelerinizi bir kâğıda yazın, okuyun ve yakın.
PROF DR SERAP NAZLI
Mucize /sihirli sorular:
}
Bu gece bir mucize olsa ve sabah
uyandı ğınızda problem çözülmüş olsa, farklı ne yapardınız?
}
Farz edin ki gece siz uyurken bir mucize olsun. Uyudu ğunuz için bu mucizenin ne
oldu ğunu bilmiyorsunuz. Ertesi sabahın farklı oldu ğunu ve bir gece önce bir mucizenin
oldu ğunu anlamanızı sağlayacak olan şey ne
olurdu?
Çözüm odaklı aile danışmasının güçlü-sınırlı yanları:
} + Somut ve ailenin hikayesi ile yönlendirilir.
} + Ailelerin kendi konumlarını ve fırsatlarını fark etmelerine yardımcı olur.
} + Klinik anlayışa sahip değildir, değişime odaklanır.
} +Ailelerin kendi kaynaklarını kullanmalarına yardımcı olurlar.
} + Küçük değişimler gibi ulaşılabilir amaçlar önemsenir.
} -geçmişe odaklanmaması, kısa sürede danışma sürecinin sonlandırılması, terapötik konulara girilmemesi sınırlı yanları arasında sayılır.
PROF DR SERAP NAZLI
ÖYKÜSEL AİLE DANIŞMASI
} Öyküsel (narrative) aile danışması postmodern ve sosyal yapısalcı felsefeyi temel almıştır.
} Öyküsel aile danışmasına göre insanlar kendi öyküleri ile yaşarlar.
} Aileler kendi öykülerini değiştirerek yaşamlarını değiştirirler.
}
Kültürel de ğerler aile yapısını etkiler ve bunlar aile üyelerinin “dil”ine yansır.
}
Hem terapötik hem do ğal değişim konuşmada odaklanır.
}
Öyküsel aile danışması “dışsallaştırma”
denen insanları problemlerden ayıran bir dil kullanır.
PROF DR SERAP NAZLI
} Aileler kendi öykülerini değiştirerek yaşamlarını değiştirirler.
} Problemlerini çözmek için problemlerini dışsallaştırırlar.
} Dışsallaştırma ile problem bağımsız hale gelir.
} Böylece aileler kendi aralarındaki tartışmayı azaltarak, problemlerini çözmek için bir takım oluştururlar ve diyalog kurarlar.
}
Öyküsel aile danışmanları problemin
nedeni yerine, problemin aile ilişkilerini nasıl etkiledi ğine odaklanırlar.
}
Problemi aileden dışlama, problemden dolayı bireylerin kendilerini yetersiz
görmelerini ortadan kaldırır.
PROF DR SERAP NAZLI
}
Kullanılan tekniklerden bazıları şunlardır:
}
Problemi dışsallaştırma , problemin bireyi etkilemesi bireyin problemi etkilemesi, ikilemleri çıkarma, engelleri tahmin etme, soruları kullanma , mektup, kutlama ve
belge.
İstisna sorular:
} Eğer aile kaosta olduğunu söylerse, istisna sorular ile ailenin ne zaman kaosta olmadığı sorulur.
} Aile çocuğunun her zaman yalan söylediğini odaklanır, aileye çocuklarının dürüst davrandığında ebeveynlerinin, kardeşlerinin neler yaptığını sorar.
PROF DR SERAP NAZLI
Belirleme soruları:
} Şimdi bu duruma nasıl geldiğinizin daha iyi farkında mısınız?
} Buna hangi davranışların neden olduğunu görebiliyor musunuz?”
Güçlü-sınırlı yanlar:
} + Ailenin sosyal çevresini dikkate alması
} +Ailenin geçmişte değil kendilerine gelecekte yeni öyküler yazabilecek güçte görmeleri
} -Otorite figürü görmek isteyen ailelere göre değildir.
} -Aile sistemini değerlendirmede zayıftır
PROF DR SERAP NAZLI
