196 Danıştay Dergisi Yıl : 2018 Sayı : 149 T.C.
D A N I ġ T A Y Sekizinci Daire
Esas No : 2016/12645 Karar No : 2018/3792
Anahtar Kelimeler : -Disiplin Cezası, -Yok Hükmünde
Özeti : Disiplin cezasının yok hükmünde sayılarak kaldırılması istemiyle idareye yapılan baĢvurunun reddine iliĢkin iĢlemde hukuka aykırılık bulunmadığı hakkında.
Temyiz Ġsteminde Bulunan (Davalı) : Süleyman Demirel Üniversitesi Rektörlüğü
Vekili : Av. …
KarĢı Taraf (Davacı) : …
Vekili : …
Ġstemin Özeti : Isparta Ġdare Mahkemesinin 10/05/2016 gün ve E:2015/1177, K:2016/498 sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istemidir.
Savunmanın Özeti : Ġstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DanıĢtay Tetkik Hakimi : Kadriye KARACA
DüĢüncesi : Ġstemin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düĢünülmektedir.
TÜRK MĠLLETĠ ADINA
Hüküm veren DanıĢtay Sekizinci Dairesince iĢin gereği görüĢüldü:
Dava, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesinde Fakülte Sekreteri olarak görev yapan davacı tarafından, Yükseköğretim Kurumları Yönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliğinin 8/a maddesi uyarınca 1/30 oranında aylıktan kesme cezası ile cezalandırılmasına iliĢkin iĢlemin, yok hükmünde olduğundan bahisle kaldırılmasına yönelik talebinin reddine iliĢkin davalı idarenin 28.09.2015 tarih ve 17372 sayılı iĢleminin iptali istemiyle açılmıĢtır.
Danıştay Dergisi Yıl : 2018 Sayı : 149 197 Ġdare Mahkemesince, davalı idarece davacının talebinin, daha önce disiplin cezasının dava konusu edildiği ve verilen kararın kesinleĢtiği, dolayısıyla aynı iĢlemle ilgili olarak kesinleĢen mahkeme kararlarına rağmen bir iĢlem tesis etme yetkilerinin bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği, ancak davacının önceki davadaki sebeplerden tamamen farklı bir olguya dayanarak (iĢlemin yok hükmünde olduğunu ileri sürerek) idareye baĢvurduğu, ilgililerin yok hükmünde olduğunu iddia ettikleri iĢlemler için her zaman idareye baĢvurabilecekleri veya dava açabileceklerinin açık olduğu, davalı idarece, disiplin cezasıyla ilgili kesin hüküm bulunup bulunmadığı dikkate alınmadan, davacının talebi doğrultusunda, dava konusu edilen disiplin cezasının yok hükmünde olup olmadığı konusunda değerlendirme yapılarak bir karar alınması gerekirken, disiplin cezasının kesinleĢtiğinden bahisle tesis edilen dava konusu iĢlemde sebep unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu iĢlemin iptaline karar verilmiĢtir.
2577 sayılı Ġdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Ġdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırları" baĢlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında; iptal davalarının, idari iĢlemler hakkında yetki, Ģekil, sebep, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılabilecekleri hükme bağlanmıĢtır.
Ġdarenin görevlerini yerine getirirken tek yanlı olarak yaptığı irade açıklaması ile hukuksal sonuç yaratan, hukuk düzeninde değiĢiklik yapan idari iĢlemler yetki, Ģekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygun olmak zorundadır. Bu öğelerden herhangi birinde hukuka aykırılığın bulunması idari iĢlemi sakatlar ve iĢlemin iptalini gerektirebilecek nitelikte olabilir.
Bazı iĢlemler de vardır ki, bunlar, idare hukukunda "yok hükmünde"
olan iĢlemler denilen, sakatlıkları çok ağır olan ve hukuk dünyasında hiç doğmamıĢ kabul edilen iĢlemlerdir. Ġdare hukukunda, kurucu öğelerinde derhal fark edilebilir nitelikte ağır ve açık sakatlıkları bulunan iĢlemler, "yok hükmünde" olan iĢlemler olarak tanımlanmaktadır.
Bilindiği gibi bir iĢlemin geçerli olabilmesi için asli ve tamamlayıcı öğeleri taĢıması gerekir. Bu öğelerden birisinin bulunmaması iĢlemi sakat duruma getirir. Bir iĢlemin tamamlayıcı öğelerindeki eksiklikler de bu iĢlemi değiĢik derecelerde sakatlar. Tamamlayıcı öğelerdeki eksiklikler nedeniyle sakat olan idari iĢlemler usulüne uygun biçimde idarece geri alınıncaya veya aleyhine açılan bir dava sonucu iptal edilinceye kadar hukuk aleminde yürürlüğünü sürdürür. Ancak bir idari iĢlemin asli öğelerinde eksiklik varsa, bu durum iĢlemin "yok" sayılmasına neden olur ve ilgililer hakkında hüküm
198 Danıştay Dergisi Yıl : 2018 Sayı : 149 ifade etmezler, hukuksal durumda değiĢiklik yaratmazlar, çünkü hiç var olmamıĢ sayılırlar.
Bilindiği üzere, yok hükmünde olan iĢlemlerin iptalleri için dava açmaya gerek yoktur. Fakat, idarenin iĢlemini yok hükmünde saymayıp yürütmeye devam etmesi, ilgiliyi bu iĢlemin iptali için dava açmaya zorlayabilir. Bu gibi durumlarda, idari yargı yerince, dava konusu iĢlemin yok hükmünde olup olmadığının öncelikle araĢtırılması, eğer iĢlemin yok hükmünde sayılmasını gerektirecek nitelikte bir hukuka aykırılık tespit edilirse; süre koĢuluyla bağlı kalınmaksızın, dava konusu iĢlemin yok hükmünde olduğuna karar verilerek uyuĢmazlığın çözülmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; Süleyman Demirel Üniversitesi Genel Sekreteri olarak görev yapan davacının, Yükseköğretim Kurumları Yönetici Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliğinin 8/a maddesi uyarınca aylıktan kesme cezası ile cezalandırılmasına iliĢkin 17.04.2013 tarih ve 5000 sayılı iĢlemin iptali istemiyle açtığı davada, Ġdare Mahkemesince 04.12.2013 tarih ve E:2013/1141, K:2013/1296 sayılı kararıyla davanın süre aĢımı yönünden reddine karar verildiği, bu kararın DanıĢtay Sekizinci Dairesinin 08.05.2014 tarih ve E:2014/1284, K:2014/3782 sayılı kararıyla onandığı, Dairenin 08.12.2014 tarih ve E:2014/7899, K:2014/9917 sayılı kararıyla da karar düzeltme isteminin reddine karar verildiği ve kararın kesinleĢtiği, akabinde davacı tarafından, 2015 yılının Ağustos ayında, hakkında verilen disiplin cezasının üst makamca verilmiĢ bir soruĢturma onayı olmadan soruĢturma yapılarak verildiğini 10 gün önce öğrendiğinden bahisle disiplin cezasının yok hükmünde sayılarak kaldırılması talebiyle 24.08.2014 tarihinde davalı idare baĢvurduğu, davalı idarenin 28.09.2015 tarih ve 17372 sayılı iĢlemiyle, söz konusu disiplin cezasının idari yargı mahkemelerinde tüm itiraz aĢamaları tamamlanarak kesinleĢen bir iĢlem olduğu, kesinleĢmiĢ mahkeme kararlarına rağmen iĢlem tesis etme yetkilerinin bulunmadığı gerekçesiyle davacının baĢvurusunun reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaĢılmaktadır.
Olayda; davacı tarafından aylıktan kesme cezası ile cezalandırılmasına iliĢkin 17.04.2013 tarih ve 5000 sayılı iĢlemin rektör onayı ve soruĢturma emri olmaksızın yürütülen soruĢturma sonucunda tesis edildiği, dolayısıyla da disiplin cezasına iliĢkin iĢlemin yok hükmünde olduğundan bahisle kaldırılması istemiyle idareye yapılan baĢvurunun reddine iliĢkin iĢlem dava konusu edilmektedir.
Danıştay Dergisi Yıl : 2018 Sayı : 149 199 UyuĢmazlığın çözümü için, rektör onayı ve soruĢturma emri olmaksızın yürütülen soruĢturma sonucunda iĢlem tesisinde, disiplin cezasının yok hükmünde sayılmasını gerektirecek nitelikte bir hukuka aykırılık olup olmadığı hususunun açıklığa kavuĢturulması gerekmektedir.
Yargısal içtihatlarda ve öğretide, yokluk halinin ancak, iĢlemin asli kurucu öğesi olan yetki öğesi yönünden incelenmesinde fonksiyon veya yetki gaspı hallerinin saptanması veya yasanın açıkça yasakladığı bir konuda yapılması halinde mümkün olabileceği kabul edilmektedir. Herhangi bir özel hukuk tüzel kiĢisinin kamu kurumu yerine geçerek kamulaĢtırma kararı alması veya görev süresi sona eren bir kamu görevlisinin görevden ayrıldıktan sonra iĢlem tesis etmesi "yetki gasbı"na; belediye meclisince çıkarılan yönetmelikle vergi konulması ise "fonksiyon gasbı"na örnek olarak gösterilebilir. Bu gibi durumlarda, iĢlemin varlık koĢulları oluĢmamıĢ olduğundan bizzat iĢlemin yokluğu sonucu doğmakta, iĢlem hiç doğmamıĢ, var olmamıĢ sayılmakta, bu tür iĢlemlere karĢı açılacak davalarda yargı yeri iĢlemin yok hükmünde olduğunun tespitine karar vermektedir.
Davacının rektör onayı ve soruĢturma emri olmaksızın yürütülen soruĢturma sonucunda disiplin cezası verildiği iddiası ise, iĢlemde fonksiyon veya yetki gaspı hallerinin saptanmadığı ve yasanın açıkça yasakladığı bir konuda iĢlem tesis edilmediği açık olduğundan disiplin cezasına iliĢkin iĢlemi tamamlayıcı unsurlarından Ģekil yönünden sakat hale getirmekte ve bu hukuka aykırılık idari iĢlemin iptal edilmesini gerektirebilecek nitelikte olup iĢlemin yok hükmünde sayılmasına neden olmaz. Davacının bu iddiası ancak disiplin cezasının iptali istemiyle açılan davada hukuka aykırılık sebebi olarak ileri sürülebilir ve disiplin cezasına iliĢkin yargılamada göz önüne alınabilir.
Ġptal davalarında, idari iĢlemler hakkında hukuka uygunluk denetimi yapılmaktadır. Özellikle vurgulanması gereken husus, yetki ve Ģekil unsurları yönünden hukuka uygun olduğu anlaĢılan bir iĢlemin, idarece gösterilen sebeple sınırlı olarak yargısal denetiminin yapılamayacağı, iĢlemin, mevcut yasal düzenlemeler bütünlüğü içinde hukuka uygun bir sebebin bulunup bulunmadığının, idare hukukunun en belirgin ilkesi olan re'sen araĢtırma ilkesi çerçevesinde incelenmesi gereğidir.
Görülmekte olan bir davada idarece dava konusu iĢlemin tesisinde esas alınmamıĢ, ancak yargı yerince dosyanın incelenmesi sonucu baĢka bir neden saptanmıĢ ve idarece ileri sürülen nedenin hukuken geçerli olmadığı belirtilmiĢ ise, Ġdarenin ileri sürdüğü sebep dıĢında dosyada saptanan nedene göre uyuĢmazlığın çözümlenmesi idare hukukunda "sebep ikamesi"
ilkesi olarak nitelendirilmektedir.
200 Danıştay Dergisi Yıl : 2018 Sayı : 149 Bu durumda; Ġdare Mahkemesince dava konusu iĢlem sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bulunarak iptal edilmiĢ ise de; idare hukukunun resen araĢtırma ilkesi ile sebep ikamesi ilkeleri çerçevesinde; davacı tarafından disiplin cezasının yok hükmünde olduğuna iliĢkin ileri sürülen iddialar iĢlemin yok hükmünde sayılmasına neden olmayacağından davacı tarafından disiplin cezasının yok hükmünde sayılarak kaldırılması istemiyle idareye yapılan baĢvurunun reddine iliĢkin iĢlemde hukuka aykırılık, aksi yönde verilen Mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; Isparta Ġdare Mahkemesinin temyize konu kararının bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeĢ) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 03/07/2018 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
