HAKSIZ TAHRİK
Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR
HAKSIZ TAHRİK
TCK md. 29
HAKSIZ TAHRİK
Madde 29- (1) Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye,
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir.
Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
Küçüktaşdemir 3
GENEL OLARAK
Kişi, kendisine karşı gerçekleştirilen haksız bir fiilin yol açtığı hiddet ve şiddetli elemin etkisiyle suç işlediğinde cezası hafifletilir.
Haksız tahrik bütün suçlar açısından uygulama alanı bulabilir.
Buna karşın taksirli suçlarda haksız tahrikin mümkün olup olmayacağı tartışmalıdır. Doktrin genel olarak uygulanabileceğini düşünür. (Örn. Hafızoğulları/Özen)
Yargıtay taksirli suçlarda haksız tahrik hükümlerinin uygulanamayacağı görüşündedir.
KONUNUN ESASINI AÇIKLAYAN DÜŞÜNCELER
Kimi görüşe göre failin kusurluluğunu etkileyen, failin kusurluluğunu azaltan bir nedendir.
Failin içine düştüğü hiddetli ve şiddetli elem, kusurun irade unsuru üzerinde etkili olmaktadır.
Kimi görüşe göreyse, hakkaniyet gereği olarak
kabul edildiği düşünülen, suçu hafifleten öznel bir nedendir. (bkz. Hafızoğulları/Özen)
Küçüktaşdemir
5
Özel hükümlerde, kimi suç tipi için özel olarak haksız tahrik hali düzenlenmiş olabilir. Bu
durumda TCK md. 29 uygulanmaz. Örneğin:
TCK md. 129: Haksız Fiil Nedeniyle veya Karşılıklı Hakaret
TCK md.129/2: Hakaret suçunun kasten yaralama eylemine tepki olarak işlenmesi
Küçüktaşdemir
GENEL OLARAK
HAKSIZ TAHRİK
BİR HAKSIZ FİİL
OLMALIDIR
HİDDET VEYA ŞİDDETLİ ELEME YOL
AÇMALIDIR
FAİL BU ELEMİN ETKİSİ ALTINDA SUÇU İŞLER
SUÇ, HAKSIZ
FİİLİN FAİLİNE
KARŞI İŞLENİR
Küçüktaşdemir 7
1) Suçun Mağdurunun Haksız Fiilinin Bulunması
Haksız fiili gerçekleştiren kişinin isnat yeteneğinin bulunup bulunmaması önem arz etmez.
Fail, kendi haksız fiiliyle kendisini tahrik eden olaya
bizzat neden olmuşsa, haksız tahrikten yararlanamaz.
Fiilin mutlaka suç olması gerekmez, hukuka aykırı olması yeterlidir.
Burada hukuk düzeninin bütünü göz önüne alınır.
Bu nedenle fiilin illa suç teşkil etmesi şart değildir.
○ Haksız tahriki oluşturan fiil aynı zamanda bir suçsa, bu suçun kasten veya taksirle işlenmiş olup olmaması
arasında ayrım gözetilmez.
Küçüktaşdemir
9
2) Failin, Hiddet veya Şiddetli Elemin Etkisi Altında Hareket Etmesi
Haksız fiil muhatabında hiddet veya şiddetli eleme yol açmalıdır. (Nedensel olmalıdır.)
Hiddet veya elemin etkisi geçtikten sonra failin haksız tahrik altında olduğu söylenemez.
Haksız tahrik hükümlerinden yararlanmak için mutlaka haksız fiilin mağduru olmak gerekmez. (Örn. kızı cinsel saldırıya uğrayan babanın saldırganı yaralaması veya öldürmesi)
Bir fiilin tahrik edici nitelikte olup olmadığı, zamana, şartlara, tarafların özellikleri ve ilişkilerine, yani somut olaya göre ve ortalama bir insan baz alınarak değerlendirilir.
Küçüktaşdemir
Küçüktaşdemir 11
3) Suç, Hiddet ve Şiddetli Elemin Etkisi Altında İşlenmiş Olmalıdır
Haksız fiilin yol açtığı hiddet ve elem ile failin gerçekleştirdiği suç arasında nedensel bağ bulunmalıdır.
Başka bir ifadeyle failin gerçekleştirdiği suç, haksız fiile tepki olarak işlenmelidir.
○ Failde hiddet ve elem sürdüğü sürece, tepkinin kısa veya uzun zaman sonra gösterilmiş olması arasında fark yoktur.
Haksız fiilin kendisi, hiddet ve üzüntünün karinesi olarak kabul edilmemelidir.
4)Suç, Tahrike Yol Açan Haksız Fiili
Gerçekleştiren Kişiye Karşı İşlenmelidir .
Tahrik eden kişiyle, tahrik olan kişinin gerçekleştirdiği suçun mağduru farklı kişilerse haksız tahrik hükümleri uygulanmaz.
Yalnız, sapma sonucunda haksız tahrik altında işlenen fiil sonuçlarını başka bir kişi üzerinde oluşturduğunda fail haksız tahrikten yararlanır.
Haksız tahrik altında işlenen suç kasten veya taksirle işlenmiş olabilir. Küçüktaşdemir
13
HAKSIZ TAHRİKLE İLGİLİ ÖZELLİK
GÖSTEREN VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KİMİ DURUMLAR
Ortada haksız fiil bulunmadığı halde, failin bu fiilin varlığı konusunda yanılarak tahrik altında suç
işlemesi halinde haksız tahrikten yararlanıp yararlanmayacağı tartışmalıdır.
Bu durum TCK md. 30/3 kapsamına girer.
○ Çünkü fail kusurluluğu etkileyen bir nedenin (haksız tahrik) maddi şartlarında yanılmıştır.
○ Bu noktada yanılgının kaçınılabilir olup olmadığına bakılmalıdır.
Küçüktaşdemir 15
HAKSIZ TAHRİK İLE MEŞRU SAVUNMA BİR ARADA BULUNAMAZ.
Meşru savunmada filhal mevcut bir saldırı vardır.
İŞTİRAK HALİNDE İŞLENEN SUÇLARDA,
SADECE TAHRİK EDİLEN KİŞİ İÇİN HAKSIZ TAHRİK UYGULANIR.
Özel Hükümler Açısından
TASARLAMA VE HAKSIZ TAHRİKİN BİR ARADA BULUNABİLMESİ TARTIŞMALIDIR.
○ Hakim görüş beraber uygulanabilecekleri yönündedir.
HAKSIZ TAHRİKİN ŞARTLARI VARSA KAN GÜTME SAİKİ BULUNMAZ.
Küçüktaşdemir
HAKSIZ TAHRİKLE İLGİLİ ÖZELLİK
GÖSTEREN VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN
KİMİ DURUMLAR
Küçüktaşdemir 17
«Karşılıklı tahrik oluşturan eylemlerin varlığı halinde, fail ve maktulün tahrik oluşturan haksız davranışları birbirine oranla değerlendirilmeli, öncelik sonralık durumları ile birbirlerine etki-tepki biçiminde gelişip gelişmedikleri göz önünde tutulmalı, ulaştıkları boyutlar, vahamet düzeyleri, etkileri ve dereceleri gibi hususlar dikkate alınmalı, buna göre; etki-tepki arasında denge bulunup bulunmadığı gözetilerek, failin başlangıçtaki haksız davranışına gösterilen tepkide aşırılık ve açık bir oransızlık saptanması halinde, failin haksız tahrik hükümlerinden yararlandırılması yoluna gidilmelidir.» Yargıtay CGK 2011/1-51/2011-42
HAKSIZ TAHRİKLE İLGİLİ ÖZELLİK
GÖSTEREN VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN
KİMİ DURUMLAR
HAKSIZ TAHRİKİN SONUÇLARI
TCK md. 29’a göre kişinin cezası indirilir.
5237 s. TCK, hafif ve ağır tahrik ayrımını kabul etmez.
İndirim miktar ve oranları bu maddede belirtilmiştir.
«İndirim oranının belirlenmesinde failin yaşadığı sosyal çevre, olayın oluş şekli, haksız fiilin niteliği, failde meydana getirdiği ruhsal durum ve tahrik
eden ile failin davranışları göz önüne alınmalıdır.»
Koca/Üzülmez
PRATIKLER I
A, çocuğu C’ye okulda küfreden sınıf arkadaşı B’yi döverek hastanelik etmiş, B’nin de babası ertesi gün gelip C’yi öldürmüştür.
A, karısı B’yi son iki yıl içerinde en az beş defa yaralamış, karısına birçok defa hakarette ve kötü muamelede bulunmuş, çocuğun kaçırılıp alıkonması ve tehdit suçlarını işlemiştir. Bir gün gelir B, A’ya
‘şerefsiz pe..., seni boynuzladım, ne işin var burada’
der ve A bunun üzerine belindeki tabancasını çıkararak karısını vurup öldürür. (Haber için bkz.
http://www.milliyet.com.tr/-boynuzladim-a-tahrik-indi rimi-yok-gundem-2007267/
) Küçüktaşdemir 19
PRATİKLER II
Haktan Pekter isimli şarkıcı, çıktığı bir televizyon programında, rejinin kendisini değil de dans eden seyircileri çekmesine alınır. Ne zamandır medyanın kendisiyle ilgilenmediğini düşünmektedir ve depresyon başlangıcındadır.
Rejinin yaptığından şiddetli eleme kapılır ve
rejiye hakaret eder. Kendisine hakaret edilen reji
herkesin seyircilerin ortasında Pekter’i sille tokat
döver. Bunun üzerine Pekter makyaj odasındaki
çantasında bulunan silahını alarak rejiyi öldürür.
PRATİKLER III
Ali sahibi olduğu bakkal dükkanın karşısındaki
apartmanda kalan bir dulla aşk yaşamaktadır. Ona bir aşk mektubu yazarak götürmesi için çırağına verir.
Çırak daireleri karıştırarak, dükkanlarından her zaman alışveriş yapan, yan dairede kalan ve bir bodyguardın eşi olan iki çocuklu kadının evinin kapısını çalar ve
kadına vermesi için bodyguard olan eşine teslim eder.
Mektubu okuyan eş, insanların olmadığı bir sırada dükkanın içindeki, Ali’ye ateş eder. Ali’yi ıskalayan kurşunlar arkasında rafları toplayan çırağına isabet eder ve ağır bir şekilde yaralanmasına neden olur.
Küçüktaşdemir 21
TAKDİRİ İNDİRİM NEDENLERİ
TCK md. 62
TAKDİRİ İNDİRİN NEDENLERİ
Cezanın bireyselleştirilmesinin bir aracıdır.
Cezanın bireyselleştirilmesinde en son uygulanan hükümdür.
Birden fazla neden bile bulunsa tek bir indirim yapılır.
Cezanın bireyselleştirilmesi konusunda bu başlığa tekrar değinilecektir.
Sayılan nedenlerin sınırlı sayıda mı yoksa örnek olarak mı verildiği tartışmalı olup,
Hafızoğulları/Özen sınırlı sayıda verildikleri görüşündedir.
Küçüktaşdemir 23
Takdiri indirim nedenleri Madde 62-
(1) Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir.
(2) Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama
sürecindeki davranışları, cezanın failin geleceği
üzerindeki olası etkileri gibi hususlar göz önünde
bulundurulabilir. Takdiri indirim nedenleri kararda
gösterilir.
KAYNAKÇA
HAFIZOĞULLARI/ÖZEN, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, US-A Yayıncılık, Ankara
KOCA/ÜZÜLMEZ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin, Ankara
İÇEL, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Beta, İstanbul
Küçüktaşdemir 25
