• Elektron transport sistemi ve oksidasyon-redüksiyon tepkimeleri için önemlidir.

MİNERALLER-III

BAKIR

• Redoks tepkimelerinde moleküler oksijene elektron transfer eder.

• Elektron transport sistemi ve oksidasyon-redüksiyon tepkimeleri için önemlidir.

• Vücuttaki toplam miktarı 80-100 mg olarak kabul

edilmektedir.

BAKIR

Emilimi, Taşınması, Depolanması

• Emilim: Diyetle alınan bakır aminoasitlerle kompleks yaparak ince barsağın proksimal kısmı ile daha az olmak üzere midede emilir.

• Transport: Plazmada albümine veya transkupreine bağlı olarak taşınır.

• Plazmadaki bakırın %95’i serüloplazmine, geri kalanı

albümine bağlı olarak bulunur.

BAKIR

Atımı

• Atımı: temel atım yolu gaitadır. Az bir miktar idrarla atılır.

BAKIR

İşlevleri

• Demirle ilişkili işlevleri

• Enzim yapılarındaki işlevleri

• Protein yapılarındaki işlevleri

BAKIR

Yetersizliği

• Yetersizliğine çok rastlanmaz. Yetersizlik riski olan kişiler

vejetaryenler, böbrek hastaları, ağır diyaresi olanlar,

kwashiorkorlu ve TPN alan hastalardır.

Bakır Metabolizması ile İlişkili Genetik Hastalık

Wilson Hastalığı (Hepatolentiküler Dejenerasyon), Kalıtsal bakır toksikozu

Menkes Sendromu (Dolaşık , Çelikleşmiş Saç Sendromu)

Cu metabolizması bozukluğu

BAKIR

Gereksinim, Toksik Etki, Kaynaklar

• Günlük diyetle 2-4 mg bakır alınır. Bu da yetişkin bireylerin gereksinimini karşılamak için yeterlidir.

• Toksik Etki: Seruloplazmin konsantrasyonu hamilelikte ve doğum kontrol ilaçları kullanan kişilerde artar. Ayrıca enfeksiyonlarda, KC hastalıklarında, akut miyokard infarktüsü, lösemiler, solit tümörler, konnektif doku hastalıklarında, pellegrada serum bakır düzeyi yükselir.

• Kaynakları: En iyi kaynakları hayvansal kaynaklı besinlerdir.

– Kırmızı etler

– Kabuklu deniz ürünleri – Yağlı tohumlar

– Kurubaklagiller

– Tahıllar

ÇİNKO

• Plazmada 75-120 μg/dl olarak bulunur.

• Kanda çinkonun %75-88’i eritrositlerde, %12-22’si plazmada,

%3’ü lökositlerde, %1 kadarı ise trombositlerde bulunmaktadır.

• Eritrositlerde çinko başlıca karbonik anhidraz ve diğer bazı

enzimlerin yapısında bulunur.

ÇİNKO Emilimi

• Diyetle alınan çinkonun yaklaşık %20-30’u çoğunlukla duodenum ve proksimal jejenumda emilmektedir.

• Proteinden düşük diyet, kalsiyum, fosfor, demir (Fe:Zn oranının

>3:1 olması Zn emilimini inhibe eder) ve bakır, çinko emilimini azaltırken; proteinden zengin diyet, EDTA, lizin, glisin, histidin ve sistein emilimi artırmaktadır .

• Bitkisel kaynaklı proteinlerdeki fitik asit, bakır, kadmiyum, inorganik demir, kalay gibi diğer bazı metaller de çinko emilimini azaltmaktadır.

• Vitamin D, protein, kazein, laktoz ise çinko emilimini artırmaktadır.

• metallothionein barsak mukozasında çinkoyu bağlar ve aşırı çinko

emilimini engeller.

ÇİNKO Taşınması

• Çinko kanda, çoğunlukla albümin (%60-70), α

-

makroglobülin (%30-40) ve daha düşük oranda da transferin

ve serbest amino asitlerle taşınmaktadır.

ÇİNKO (Dağılımı)

• Çinko için 4 adet spesifik (ZnT 1-4) ve çinkoyla birlikte diğer

eser elementleri de taşıyabilen 1 adet nonspesifik transport

sistemi tanımlanmıştır .

ÇİNKO (Atımı)

• Organizmada önemli bir çinko deposu bulunmaz, fazla çinko vücuttan kolayca atılır.

• Çinko vücuttan büyük oranda feçesle atılır.

ÇİNKO (İşlevleri)

• Çinko ve Metaloenzimler

• Akut-faz Yanıtı ve İmmun İşlev

• Yara İyileşmesi

• Büyüme, İskelet Gelişimi ve Üreme

• Santral Sinir Sistemi

• Protein, Nükleik Asit Metabolizması

• Karbonhidrat Metabolizması

• Lipid Metabolizması

•

•

•

ÇİNKO

(Yetersizliği ve Hastalıklarla İlişkisi)

• En önemli klinik bulguları, büyüme-gelişme geriliği, iskelet

matürasyonunda gerilik, erkeklerde spermatogenesis ile primer ve

sekonder seks karakterlerinin gelişimi, dişilerde doğum ve laktasyona

kadar üreme sürecinin tüm bölümlerinin olumsuz yönde etkilenmesi, ve

hepatosplenomegalidir. Yaşlılık, gebelik, laktasyon, alkolizm durumlarında

da çinkonun diyetsel eksikliği görülmektedir

ÇİNKO

Gereksinim, Toksik Etki ve Kaynaklar

• Diyetle alınması gereken günlük çinko miktarı yetişkinler için, 10-15 mg; infantlar için, 3-5 mg dır. Gebelik sırasında günlük ihtiyaç 20 mg’a kadar çıkar.

• Toksik Etki: Günde 100-300 mg alımı toksik etki oluşturur.

Fazla alımı bakır emilimini engeller. Günde 2 g gibi çok yüksek alım düzeylerinde kusma ve gastrointestinal şikayetler görülür.

• Kaynakları: En iyi kaynakları deniz ürünleridir.

– Et

– Yumurta – Tahıllar

– Kurubaklagiller

Manganez ( Mn)

• Manganez, -3’ten +7’ye kadar 11 farklı değerlikte bulunur.

• Yetişkin bireylerin vücudunda 20 mg kadar bulunur. Başlıca

KC, kemik, pankreas, tükrük bezleri ve midede dağılmıştır.

Manganez ( Mn)

Emilimi, Taşınması, Depolanması ve Atımı

• Günlük diyetle alınan Mn’ın %3-4 kadar az bir miktarı emilir.

Bu oran maksimum %15’e çıkar. Fosfat ve fitatlar emilimi , emilemeyen manganez dışkı ile atılır. Çok az bir miktar idrarla atılır.

• Emilebilen miktar portal dolaşıma geçer ve KC’de tutulur.

Burada bir pazma proteini olan transmangamine bağlanır.

Albumin ve globulinde bir miktar Mn bağlar.

Manganez ( Mn) İşlevleri

Enzim yapılarındaki işlevleri

Karbonhidrat metabolizmasında Yağ metabolizmasında

Melanin ve dopamin üretiminde görevlidir.

Kemiklerin yapsında bulunur.

Manganez ( Mn)

Yetersizliği ve Hastalıklarla İlişkisi

• Diyabette

• Pankreas yetersizliğinde

• Protein enerji malnütrisyonu ve özellikle kuvaşiorkorda serum Mn düzeyleri düşer.

• Miyokard infarktüs sonrası azalır.

• Bu hastalık durumlarında gelişen yetersizliğin beslenme durumu ile ilişkili olarak ortaya çıktığı bilinmektedir.

• Eksikliğinde hemostaz bozuklukları görülür, protrombin

zamanı uzar.

Manganez ( Mn)

Gereksinim, Toksik Etki, Kaynakları

• Yetişkinlerde günde 2-5 mg Mn alımı gereksini karşılar. Günlük diyet 3-9 mg Mn içerir.

• Toksik Etki: Solunum yoluyla Mn alınması toksik etki oluşturur.

KC ve merkezi sinir sisteminde birikerek Parkinson Hastalığına benzer semptomlar oluşturur.

• Kaynakları: En iyi kaynakları bitkisel besinlerdir.

– Kurubaklagiller – Yağlı tohumlar

– Yeşil yapraklı sebzeler – Kahve ve çay

– Hayvansal kaynaklı besinler Mn’den fakirdir.