TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI
KAHRAMANMARAŞ TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ
İL TARIM VE KIRSAL KALKINMA MASTER PLANLARININ HAZIRLANMASINA
DESTEK PROJESİ
KAHRAMANMARAŞ TARIM MASTER PLANI
KAHRAMANMARAŞ 2006
T.C.
TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI
Araştırma Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı
KAHRAMANMARAŞ TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ
İlhan ATIŞ Kahramanmaraş Valisi
Ahmet OKUR Vali Yardımcısı
Mehmet TEMİZ Tarım İl Müdürü
Kahramanmaraş Tarım Master Planı Hazırlama Ekibi
Dr. Ömer Süha USLU Ziraat Yük. Müh.
Dr. Ali MUNGAN Ziraat Yük. Müh.
İÇİNDEKİLER
Sayfa No
KISALTMALAR……….………... 2
TABLOLAR………. 3
GRAFİKLER……… 6
9 EKLER……….. SUNUŞ………. 11
KAHRAMANMARAŞ TARIM MASTER PLANI……… 15
BÖLÜM 1. GİRİŞ……… 15
BÖLÜM 2. PLANLI KALKINMA VE TARIM……….. 18
2.1. TARIMSAL PLANLAMA SÜRECİ……… 18
2.2. POLİTİKA ÇERÇEVESİ……….. 18
2.2.1 Türk Tarım Politikasının Gelişimi………. 18
2.2.2. Uluslararası Tarım Politikasının Ulusal Tarım Politikalarına Etkileri……. 20
2.2.3. VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planında Tarım……….. 23
2.3. TARIMSAL KALKINMANIN GEREKLİLİKLERİ………... 26
2.4. MEVCUT PLAN VE PROGRAMLAR……… 27
2.4.1. Türkiye Hayvancılık Stratejisi Raporu………. 27
2.4.2. Ulusal Ormancılık Programı………. 27
2.4.3. Diğer Projeler………... 27
2.4.3.1. Çayır Mera Yem Bitkileri ve Hayvancılığı Geliştirme Projesi……... 27
2.4.3.2. Hayvancılığın Desteklenmesi İle İlgili Bakanlar Kurulu Kararı Gereğince Uygulanan Projeler………. 27
2.4.3.3. Mera Islahı ve Amenajman Projesi………. 28
2.2.3.4. Ön Soy Kütüğü Projesi……… 28
BÖLÜM 3. İLİN ÖZELLİKLERİ……… 29
3.1. BİYOFİZİKSEL ÖZELLİKLER………...……… 29
3.1.1. İlin Konumu……….. 29
3.1.2. Agro Ekolojik Alt Bölgeler……….. 29
3.1.3. İlin Topografyası……….. 30
3.1.3.1. Dağlar……….. 30
3.1.3.2. Vadiler………. 31
3.1.3.3. Ovalar……….. 31
3.1.3.4. Platolar………. 31
3.1.3.5. Yaylalar………... 32
3.1.3.6. Akarsular………. 32
3.1.3.7. Göller..………. 32
3.1.4. İklim………. 33
3.1.4.1. Rüzgar………. 35
3.1.4.2. Basınç……….. 36
3.1.4.3. Sis ve Nem……….. 36
3.1.4.4. Sıcaklık……… 36
3.1.4.5. Buharlaşma……….. 36
3.1.4.6. Yağış….………... 36
3.1.4.7. Sel…….………... 36
3.1.4.8. Kar ve Don……….. 36
3.1.4.9. Kuraklık……….. 36
3.1.5. Bitki Örtüsü……….. 37
3.1.6. İl Arazi Varlığı ve Niteliklerine Göre Dağılımı……..………... 37
3.1.6.1. Arazi Sınıfları……….. 39
3.2. SOSYO EKONOMİK YAPI………. 40
3.2.1. Nüfus……… 40
3.2.2. Kişi Başına Gelir……….. 42
3.2.3. Eğitim………... 44
3.2.4. Sağlık……… 45
3.2.5. Ulaşım……….. 46
3.2.5.1. Ulaşım İmkanları………. 46
3.2.5.2. Karayolları………... 46
3.2.5.3. Demiryolları……… 46
3.2.5.4. Havayolları……….. 46
3.2.5.5. Köy Yolları……….. 46
3.2.6. Köy İçme Suyu………. 47
3.3. TARIMSAL ÜRETİM SİSTEMİ……….. 47
3.3.1. Arazi Kullanım Durumu ve İşletmeler………. 47
3.3.2. Tarım Alet Makine Varlığı………... 49
3.4. TARIMSAL PAZARLAMA SİSTEMİ………. 50
3.4.1. Kahramanmaraş Kırmızı Biberi……… 50
3.4.2. Kahramanmaraş Dondurması………..…. 57
3.5. TARIMSAL HİZMETLER………... 61
3.5.1. Tarıma Hizmet Sağlayan İlgili Kuruluşlar………... 61
3.5.1.1. DSİ Bölge Müdürlüğü………. 61
3.5.1.2. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü……….. 62
3.5.1.3. Orman İşletme Müdürlüğü……….. 62
3.5.1.4. Toprak Mahsulleri Ofisi……….. 62
3.5.1.5. Kooperatifler………... 64
3.5.1.6. Şirketler………... 65
3.5.1.7. Üretici Birlikleri……….. 65
3.5.1.8. Ürün Borsaları………... 65
3.5.1.9. Ziraat Odası………. 65
3.5.1.10. Çiftçi Birlikleri……….. 65
3.5.1.11. Sivil Toplum Örgütleri……….. 66
3.5.1.12. Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği………. 66
3.5.1.13. Diğer Kooperatifler…..………. 66
3.5.2. Tarımsal Girdi Kaynakları……… 66
3.5.2.1. Tohum………. 66
3.5.2.2. Fidan……… 66
3.5.2.3. Yem………. 67
3.5.2.4. Zira İlaç ve Zirai Alet……….. 67
3.5.2.5. Gübre………... 68
3.5.2.6. İşgücü……….. 69
3.5.2.7. Ürün Sigortası………. 69
BÖLÜM 4. DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ……….. 70
4.1. YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR………... 70
4.2. YENİLENEMEYEN KAYNAKLAR………... 72
4.3. TOPRAK YAPISI………. 73
4.4. SU POTANSİYELİ………... 76
4.4.1. İçme ve Kullanma Suyu Durumu, İhtiyacı ve Projeleri………... 76
4.4.2. Tarım Arazilerinin Sulama Durumu……… 77
4.4.3. Kurumlara Göre Sulanan ve Sulanması Tasarlanan Alanların Dağılımı…. 77 4.4.4. Su Kaynakları, Su Potansiyeli ve Su Yüzeyleri………... 78
BÖLÜM 5. TARIMIN PERFORMANSININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ…………. 81
5.1. TARIM SEKTÖRÜNÜN GSYİH’YA KATKISI VE BÜYÜME HIZI………... 81
5.1.1. Tarım Sektörünün Türkiye’de GSYİH’ya Katkısı ve Büyüme Hızı……… 81
5.1.2. Tarım Sektörünün Kahramanmaraş Ekonomisindeki Yeri……….. 82
5.2. TARIMSAL ÜRETİM……….. 85
5.2.1. Bitkisel Üretim………. 85
5.2.1.1. Tarla Bitkileri Üretimi………. 85
5.2.1.2. Sebze Üretimi……….. 89
5.2.1.3. Meyve Üretimi……… 94
5.2.2. Hayvan Sayıları ve Hayvansal Üretim………. 102
5.2.2.1. Hayvan Sayıları………... 102
5.2.2.1.1. Büyükbaş Hayvan Sayısı………... 102
5.2.2.1.2. Küçükbaş Hayvan Sayısı………... 105
5.2.2.1.3. Kanatlı Sayısı………. 106
5.2.2.1.4. Arıcılık………... 108
5.2.2.2. Hayvansal Üretim……… 110
5.3. SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ………... 113
5.4. ORGANİK TARIM……….. 114
5.4.1. Organik Tarımın Amacı………... 114
5.4.2. Ekolojik Tarımın Gerekliliği……… 114
5.4.3. Organik Tarımın İlkeleri……….. 115
5.4.4. Dünyada ve Türkiye'de Organik Tarım……… 116
5.4.5. Kahramanmaraş İlinde Organik Tarım………. 117
5.5. TARIMSAL ÜRETİMDE YILLARA GÖRE DEĞİŞİMLER………. 117
5.6. VERİMLİLİK……… 124
BÖLÜM 6. PROBLEMLER POTANSİYELLER VE KISITLAR……….. 125
6.1. PROBLEMLER………. 125
6.1.1. Sosyo Ekonomik Problemler……… 125
6.1.2. Doğal Kaynak Problemleri………... 125
6.1.3. Çevre Problemleri………. 126
6.1.4. Üretim Problemleri ………..…… 126
6.1.4.1. Bitkisel Üretim Problemleri……….……... 126
6.1.4.2. Hayvansal Üretim Problemleri……… 127
6.1.4.3. Su Ürünleri Üretim Problemleri……….. 128
6.1.5. Pazarlama Problemleri………. 128
6.1.6. Su Kaynakları ve Sulama Problemleri…... 129
6.1.7. Yayım Hizmetlerindeki Problemler.…... 129
6.1.8. Örgütlenme Problemleri…………..…... 129
6.1.9. Tarım Politikalarının Etkisiyle Oluşan Problemler... 130
6.2. POTANSİYELLER VE KISITLAR………. 130
BÖLÜM 7. AMAÇ VE STRATEJİLERİN OLUŞTURULMASI………... 136
7.1. AMAÇLARIN BELİRLENMESİ………. 136
7.2. STRATEJİLERİN BELİRLENMESİ……..………. 136
7.2.1. Tarımsal Verimliliğin Artırılması İçin Stratejiler ……….. 137
7.2.2. Tarımsal Gelirin Artırılması İçin Stratejiler …….……….. 137
7.2.3. Gıda Güvenliğinin Sağlanması İçin Stratejiler….……….. 138
7.2.4. Sürdürülebilir Tarım İçin Stratejiler ……….……….. 138
BÖLÜM 8. PROJELERİN VE PROGRAMLARIN BELİRLENMESİ……….. 142
8.1. İLDE UYGULANAN YEREL İDARELER KAYNAKLI PROJELER………... 142
8.2. İLDE UYGULANAN T.K.B. KAYNAKLI ÜLKESEL PROJELER…………... 144
8.3. İLDE KAHRAMANMARAŞ TARIMSAL ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜNCE UYGLANAN T.K.B. KAYNAKLI BÖLGESEL PROJELER. 146 8.4. İLDE KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ TARAFINDAN UYGULANMIŞ VE UYGULANMAKTA OLAN ÇEŞİTLİ KAYNAKLAR TARAFINDAN DESTEKLENEN PROJELER………… 147 8.5. İLDE UYGULANAN SULAMA PROJELERİ……… 148
8.5.1. Mevcut Devlet Su İşleri Yatırımları ve DSİ Tarafından Yapılan Sulamalar……… 148
8.5.2. İl Özel İdare Müdürlüğü Tarafından Programa Alınan Sulamalar…….….. 150
8.6. BELİRTİLEN STRATEJİLER DOĞRULTUSUNDA İLDE
UYGULANABİLECEK PROGRAMLARIN VE PROJELERİN BELİRLENMESİ. 151
8.7. ÖNCELİKLİ PROJELER………..……… 153
BÖLÜM 9. EKLER……….. 156
KAYNAKLAR………. 187
KISALTMALAR
AB Avrupa Birliği
BYKP Beş Yıllık Kalkınma Planı DGD Doğrudan Gelir Desteği
DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmesi DİE Devlet İstatistik Enstitüsü
DPT Devlet Planlama Teşkilatı DSİ Devlet Su İşleri
DTÖ Dünya Ticaret Örgütü ETK Ekolojik Tarım Komitesi
FAO Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı GAP Güney Doğu Anadolu Projesi
GSYİH Gayri Safi Yurt İçi Hasıla IMF Uluslararası Para Fonu
KATSO K.Maraş Ticaret ve sanayi Odası KHGB Köylere Hizmet Götürme Birliği KHGM Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü KHK Kanun Hükmünde Kararname KİT Kamu İktisadi Teşebbüsleri KOB Katılım Ortaklığı Belgesi
KOBİ Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler KTB Kahramanmaraş Ticaret Borsası
KTİM Kahramanmaraş Tarım İşletmesi Müdürlüğü OBM Orman Bölge Müdürlüğü
OTP Ortak Tarım Politikası
SYDV Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı THY Türk Hava Yolları
TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü TİLÇEM Tarım İlçe Müdürlüğü
TİM Tarım İl Müdürlüğü
TKB Tarım ve Köyişleri Bakanlığı TMO Toprak Mahsulleri Ofisi
TSKB Tarım Satış Kooperatifleri Birliği TSV Tarım Sigortaları Vakfı
TŞFAŞ Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi TZOB Türkiye Ziraat Odaları Birliği
YAS Yeraltı Sulaması
TABLOLAR
Tablo
No Konusu Sayfa
No
Tablo 1 Kahramanmaraş İlinin Koordinatları………...……… 29
Tablo 2 Tablo Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgeleri……… 29
Tablo 3 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgeleriyle İlgili Bazı Veriler…… 30
Tablo 4 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Dağları……… 30
Tablo 5 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Ovaları……… 31
Tablo 6 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Akarsuları……… 32
Tablo 7 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Gölleri………. 33
Tablo 8 Kahramanmaraş İli İklim Verileri I ……… 33
Tablo 9 Kahramanmaraş İli İklim Verileri II ……….. 34
Tablo 10 Türkiye, K.Maraş ve Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Arazilerin Dağılımı ... 37
Tablo 11 İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Miktarları ……… 39
Tablo 12 Sayım Yıllarına Göre Ülke ve İl Nüfusu İle Yıllık Nüfus Artış Hızları………. 40
Tablo 13 Kahramanmaraş İlinin Nüfus Verileri……… 40
Tablo 14 1997 Yılı Nüfusuna Göre Bazı Nüfus Projeksiyonları ……….. 41
Tablo 15 Kahramanmaraş’ta İşgücünün İktisadi Faaliyet Kollarına Göre Dağılımı……. 42
Tablo 16 Kahramanmaraş’ta İşgücünün Tarım ve Tarım Dışı Sektörlere Dağılımı…….. 42
Tablo 17 Türkiye ve Kahramanmaraş’ta Kişi Başına Düşen GSYİH’nın Cari ve Sabit Fiyatlarla Yıllara Göre Dağılımı……… 43
Tablo 18 Kahramanmaraş’ta Alt Bölgelere Göre Bazı Temel Veriler………... 44
Tablo 19 Kahramanmaraş’ta Orta Öğretimde Bulunan Öğrenci Sayısı……….... 44
Tablo 20 Kahramanmaraş’ta Yüksek Öğretimde Bulunan Öğrenci Sayısı……… 45
Tablo 21 Türkiye, Akdeniz ve Kahramanmaraş’ta Sağlık Hizmetleri Verileri…………. 45
Tablo 22 Kahramanmaraş’ta Tarımda İşletme Büyüklüğü ve Arazi Edinim Biçimi……. 48
Tablo 23 Kahramanmaraş İline Ait 2001 Yılı Traktör Verileri ……… 49
Tablo 24 Türkiye İle K.Maraş İlinin Kırmızı Biber Ek.Alanı ve Üretim Karşılaştırması……… 50
Tablo 25 Türkiye Kırmızı Biber İhracat Miktarları ve Değerleri……….. 55
Tablo 26 Kırmızı Biber Pazarlaması SWOT Analizi………. 56
Tablo 27 Kahramanmaraş İli Dondurma Üretim Miktarı……….. 57
Tablo 28 Dondurma İhracat Miktarları ve Değerleri………. 60
Tablo 29 Dondurma Pazarlaması SWOT Analizi……….. 60
Tablo 30 Tarımsal Organizasyonların Fonksiyonları ve Sorumlulukları……….. 61
Tablo 31 K.Maraş Toprak Mahsulleri Ofisinin Şubelere Göre Hububat Alımları……… 63
Tablo 32 K.Maraş Şube Müdürlüğünün Yıllar İtibari İle Hububat Alım Miktarları……. 63
Tablo 33 K.Maraş Şube Müdürlüğünün Yıllar İtibari İle Hububat Satış Miktarları……. 64
Tablo 34 Kahramanmaraş’ta Alt Bölgeler Bazında Yem Fabrikalarının Dağılımı…… 67 Tablo 35 K.Maraş’ta Alt Bölgeler Bazında Zirai İlaç ve Zirai Mücadele Alet Bayileri 67
Tablo 36 Kahramanmaraş’ta Alt Bölgelere Göre Gübre Bayileri……….. 68
Tablo 37 Kahramanmaraş’ta Alt Bölgelere Kimyevi Gübre Tüketimi……….. 68
Tablo 38 Kahramanmaraş’ta Yıllara Göre Tarımsal Ürünlerde Hasar Oranları………… 69
Tablo 39 Kahramanmaraş’ta Yenilenebilir Kaynaklar………... 70
Tablo 40 Kahramanmaraş’ta Yenilenemeyen Kaynaklar………. 72
Tablo 41 K.Maraş İlinin Arazi Kullanım Şekillerinin Arazi Sınıflarına Göre Dağılımı 76 Tablo 42 Kahramanmaraş içme Suyu Projeksiyonu……….. 77
Tablo 43 2030’lu Kahramanmaraş’ın Su İhtiyacının Karşılanacağı Kaynaklar………… 77
Tablo 44 Kahramanmaraş’ta Tarım Arazilerinin Sulama Durumu……… 77
Tablo 45 Kurumlara Göre Sulanan ve Sulanacak Alanların Dağılımı………... 78
Tablo 46 Kahramanmaraş İlinde Su Kaynakları……… 78
Tablo 47 Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeyleri ve Kapladıkları Alan……… 79
Tablo 48 Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeylerinin Alt Bölgelere Göre Dağılımı……... 80
Tablo 49 K.Maraş’ta Bazı Sektörlerin Cari Fiyatlarla Sektör Payları ve Gelişme Hızları 82 Tablo 50 Kahramanmaraş’ta Tarım Sektöründe Cari fiyatlarla GSYİH’nın Dağılımı….. 83
Tablo 51 K.Maraş’ta Tarımsal Sanayi Kuruluşlarının Alt Sektörlere Göre Dağılımı… 83 Tablo 52 K.Maraş’ta Yıllara Göre Sektör Bazında Kamu Yatırımlarının Dağılım Oranı. 84 Tablo 53 K.Maraş’ta Tarım Hizmeti Yürüten Kuruluşların Araştırma Hizmet Birimlerine Ayrılan Ödenek Miktarları ………. 84
Tablo 54 2001 Yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Böl. Tarım Arazilerinin Dağılımı……. 85
Tablo 55 2001 Yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Böl. Tarla Bitkileri Ekiliş Alanları….. 85
Tablo 56 2001 yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Böl. Bazı Tarla Bitk. Üretim Miktarları 86 Tablo 57 K.Maraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Tarla Bitkilerinin Üretimlerindeki Yıllara Göre Değişimler……….. 87
Tablo 58 2001 Yılında K.Maraş ve Alt Bölg. Sebze Üretim Alanlarının Dağılımı……... 89
Tablo 59 2001 Yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Sebze Üretim Miktarları 90 Tablo 60 2001 Yılında Türkiye K.Maraş ve Alt Bölg. Bazı Sebzelerin Üretim Mik…… 90
Tablo 61 K.Maraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Sebzelerin Üretim Mik. Değişimler…… 92
Tablo 62 2001 Yılında Türkiye K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Ağaç Sayıları ve Meyve Üretim Miktarları……… 94
Tablo 63 2001 Yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölg. Bazı Meyvelerin Üretim Mik…. 98 Tablo 64 K.Maraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Meyvelerin Üretim Mik.Değişimler…… 100
Tablo 65 2001 yılı Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Mevcut Hayvan Sayıları…… 102
Tablo 66 Türkiye ve Kahramanmaraş’ta Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi…… 104
Tablo 67 Türkiye ve K.Maraş’ta Küçükbaş Hayvan Sayılarının Yıllara Göre Değişimi.. 106
Tablo 68 Türkiye ve K.Maraş’ta Tavuk ve Hindi Sayılarının Yıllara Göre Değişimi….. 107
Tablo 69 K.Maraş İlinde 2001 Yılında Arıcılık Yapan Köy ve Kovan Say ve Ürün Mik 108 Tablo 70 2001 Yılında Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kesilen Hayvan Sayıları…… 110
Tablo 71 2001 Yılı Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Hayvansal Ürünlerin Üretim Miktarları……… 110
Tablo 72 Türkiye ve K.Maraş’ta Kırmızı Et, Süt ve Yumurta Üretiminin Yıllara Göre
Değişimi……….. 111
Tablo 73 2001 Yılı Kahramanmaraş İçsularında Bulunan Balıkların İsimleri, Avlanma ve Yetiştirilme Miktarları……… 113
Tablo 74 Yıllar İtibariyle Su Ürünleri Avcılığı ve Yetiştiriciliği……….. 113
Tablo 75 2001 Yılında Bazı Bitkisel Ürünlerde K.Maraş, Türkiye, AB ve Dünya’da Verimlilik……….. 124
Tablo 76 Tarımsal Kaynaklar, Kurumsal Yapı ve Nüfus Potansiyellerinin Tespiti…….. 131
Tablo 77 Tarımsal Ürünler, Tarımsal Yapı ve Pazarlama Potansiyellerinin Tespiti……. 133
Tablo 78 Kahramanmaraş İçin Geliştirilen Stratejilerin SWOT Analizi………... 139
Tablo 79 Hayvancılık Faaliyetleri………. 142
Tablo 80 Bitkisel Üretimle İlgili Faaliyetler………. 143
Tablo 81 Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü 2002 Yılı Yatırım Programının İl ve Müesseselere Dağılımı…….. 145
Tablo 82 Ön İnceleme ve Master Planı Tamamlanan Projeler……….. 148
Tablo 83 Planlaması Tamamlanan Projeler………... 149
Tablo 84 İnşa Halinde Olan Projeler………. 149
Tablo 85 İşletmede Olan Büyüksu işleri……… 150
Tablo 86 İl Özel İdare Müdürlüğü Tarafından Programa Alınan Sulamalar………. 150
Tablo 87 Kahramanmaraş İlinde Uygulanması Önerilen Yeni Projeler……… 153
GRAFİKLER
Grafik
No Konusu Sayfa
No Grafik 1 Kahramanmaraş İli 2001 Yılı Ortalama Yağış Miktarı İle 21 Yıllık (1980-
2000) Ortalama Yağış Miktarlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması…….
34
Grafik 2 Kahramanmaraş İli 2001 Yılı Ortalama Sıcaklık Miktarı İle 21 Yıllık (1980- 2000) Ortalama Sıcaklık Miktarlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması… 35 Grafik 3 K.Maraş İli 2001 Yılı Ortalama Nispi Nem Oranı İle 21 Yıllık (1980-2000)
Ortalama Nispi Nem Oranlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması……….. 35 Grafik 4 Kahramanmaraş’ta Arazi Varlığının Dağılımı……… 38 Grafik 5 Kahramanmaraş’ta Arazi Varlığının Alt Bölgelere Göre Oransal Dağılımı… 38 Grafik 6 İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Dağılımı……… 39 Grafik 7 Kahramanmaraş İli Alt Bölgelerine Göre 1997 Yılı Şehir ve Köy
Nüfuslarının Karşılaştırılması………...…
41
Grafik 8 Sayım Yılları Arası Nüfus Artış Hızları……….. 41 Grafik 9 Kahramanmaraş’ta Kişi Başına Düşen GSYİH’nın Dağılımı……… 43 Grafik 10 K.Maraş İlinde Tarım İşletmelerinin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı…… 47 Grafik 11 Kahramanmaraş’ta Tarım İşletmelerinin Büyüklüklerine Göre Dağılımı…… 48 Grafik 12 Kahramanmaraş’ta Alt Bölgelere Göre Traktör Dağılım Oranları…………... 49 Grafik 13 Türkiye Kırmızı Biber Üretiminde K.Maraş İlinin Payı (%)……… 51 Grafik 14 Kahramanmaraş Kırmızı Biberinin Üretimindeki Gelişme Eğilimi…………. 51 Grafik 15 K.Maraş İlinde 1992 Yılına Göre Kırmızı Biber Ekim Al. Değ. Oranı (%)… 52 Grafik 16 K.Maraş İlinde 1992 Yılına Göre Kırmızı Biber Ür. Mik. Değ. Oranı (%)…. 52 Grafik 17 Kırmızı Biber Üretici Fiyatlarındaki Reel Değişim (1998 Yılı=100 TL)……. 53 Grafik 18 K.Maraş İlinde 1997 Yılına Göre Dondurma Ür. Mik. Değişim Oranı (%)… 57 Grafik 19 Dondurma Üretici Fiyatlarındaki Reel Değişim (1997 Yılı=100 TL)……….. 59 Grafik 20 Kahramanmaraş İlinde Toprak Gruplarının Oransal Dağılımı………. 74 Grafik 21 Kahramanmaraş İlinde Su Kaynaklarının Dağılımı……….. 79 Grafik 22 Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeylerinin Dağılımı……… 80 Grafik 23 Türkiye’de GSYİH’da Tarım Sektörünün Payı ve Büyüme Hızı (Cari)…….. 81 Grafik 24 Kahramanmaraş’ta Tarım Sektörünün GSYİH’daki Payı (Cari)……….. 82 Grafik 25 Kahramanmaraş İlinde Tarım Sektöründeki Büyüme Hızı (Cari)……… 83 Grafik 26 Türkiye ve Kahramanmaraş’ta Tarla Bitkisi Alanlarının Oransal Dağılımı… 86 Grafik 27 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Tarla Bitkilerinin Ekiliş Oranları………... 86 Grafik 28 K.Maraş Alt Bölgelerinde Bazı Tarla Bitkileri Üretimlerinin Oransal Dağ…. 87 Grafik 29 K.Maraş’ta Buğday ve Şeker Pancarı Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. 88 Grafik 30 K.Maraş’ta Pamuk, Kuru Fasulye ve Nohut Üret. Yıllara Göre Değişimler.... 88 Grafik 31 K.Maraş’ta Mısır, Kırmızı Biber ve Ayçiçeği Üret. Yıllara Göre Değişimler. 88 Grafik 32 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Sebze Alanlarının Oransal Dağılımı…….. 89 Grafik 33 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları………. 91
Grafik 34 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları………. 91 Grafik 35 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları………. 92 Grafik 36 K.Maraş’ta Domates ve Karpuz Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler……. 92 Grafik 37 Kahramanmaraş’ta Patlıcan ve Hıyar Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. 93 Grafik 38 K.Maraş’ta Yeşil Biber ve Taze Fasulye Üretimindeki Yıllara Göre Değ…... 93 Grafik 39 Türkiye ve K.Maraş’ta Meyve Veren Yaştaki Ağaçların Oransal Dağılımı… 95 Grafik 40 K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Veren Yaştaki Ağaçları Oransal Dağ… 95 Grafik 41 Türkiye ve K.Maraş’ta Meyve Vermeyen Yaştaki Ağaçların Oransal Dağ…. 96 Grafik 42 K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Vermeyen Yaştaki Ağaç. Oransal Dağ. 96 Grafik 43 Türkiye ve Kahramanmaraş’ta Meyve Üretiminin Oransal Dağılım (%)….... 97 Grafik 44 K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Üretiminin Oransal Dağılım (%)……... 98 Grafik 45 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%)…... 99 Grafik 46 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%)…... 99 Grafik 47 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%)…... 100 Grafik 48 K.Maraş’ta Elma ve Yaş Üzüm Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler……. 101 Grafik 49 K.Maraş’ta Kayısı, Antepfıstığı ve Ceviz Üretimindeki Yıllara Göre Değ….. 101 Grafik 50 K.Maraş’ta Kiraz, Badem ve Çilek Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler… 101 Grafik 51 Kahramanmaraş’ta Sığır Mevcudunun Dağılımı……….. 103 Grafik 52 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Sığır Mevcudunun Oransal Değişimi…… 103 Grafik 53 Türkiye’de İlinde Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi………... 104 Grafik 54 Kahramanmaraş İlinde Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi………….. 105 Grafik 55 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Küçükbaş Hayvan Mevcudunun Dağılımı. 105 Grafik 56 K.Maraş İlinde Küçükbaş Hayvan Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi……. 106 Grafik 57 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kanatlı Mevcudunun Oransal Dağılımı…. 106 Grafik 58 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kanatlı Hayvan Sayıları………. 107 Grafik 59 Kahramanmaraş İlinde Tavuk Sayısındaki Yıllara Göre Değişim…………... 107 Grafik 60 Kahramanmaraş İlinde Hindi Sayısındaki Yıllara Göre Değişim……… 108 Grafik 61 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Arı Kovanlarının Dağılımı………. 109 Grafik 62 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bal ve Balmumu Üretiminin Dağılımı…... 109 Grafik 63 K.Maraş Alt Bölgelerinde Üretilen Bazı Hayvansal Ürünlerin Oransal Dağ... 110 Grafik 64 K.Maraş Alt Bölgelerinde Üretilen Bazı Hayvansal Ürünlerin Oransal Dağ... 111 Grafik 65 Kahramanmaraş İlinde Kırmızı Et Üretiminde Yıllara Göre Değişim………. 111 Grafik 66 Kahramanmaraş İlinde Süt Üretiminde Yıllara Göre Değişim………. 112 Grafik 67 Kahramanmaraş İlinde Yumurta Üretiminde Yıllara Göre Değişim………… 112 Grafik 68 Kahramanmaraş İlinde Bal Üretiminde Yıllara Göre Değişim……… 112 Grafik 69 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Pamuk ekiliş ve Üretimindeki Değişim Or. 117 Grafik 70 K.Maraş İlinde 1995 Yılına Göre II. Ürün Mısır Ek. ve Ür. Değ. Oranları…. 118 Grafik 71 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Kırmızı Biber Ekiliş ve Üret. Değ. Oran… 118 Grafik 72 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Kuru Fasulye Ek. ve Üret. Değ. Oranları... 119 Grafik 73 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Nohut Ekiliş ve Üret. Değişim Oranları…. 119
Grafik 74 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Elma Ağaç Say. ve Üret. Değişim Oranları 120 Grafik 75 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Kayısı Ağaç Say. ve Üret. Değ. Oranları... 120 Grafik 76 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Kiraz Ağaç Say. ve Üret. Değ. Oranları…. 121 Grafik 77 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Ceviz Ağaç Say. ve Üret. Değ. Oranları…. 121 Grafik 78 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Üzüm Ekiliş ve Üret. Değişim Oranları…. 122 Grafik 79 K.Maraş İlinde Su Ürünleri Üretim Mik. ve Ür. Değerlerinin Oransal Dağ… 122 Grafik 80 Kahramanmaraş İlinde 1996 Yılına Göre Yumurta ve Bal Üret. Değ. Oran… 123
EKLER
Sayfa No
EK 1 ALT BÖLGELERE AİT DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ……. 156
1 I. Alt Bölge Doğal Kaynak Envanteri………... 156
2 II. Alt Bölge Doğal Kaynak Envanteri……….. 166
3 III. Alt Bölge Doğal Kaynak Envanteri………. 174
4 IV. Alt Bölge Doğal Kaynak Envanteri………. 181
EK 2 HARİTALAR………... 188
1 Kahramanmaraş İl Haritası……… 189
2 Kahramanmaraş Alt Bölge Haritası………... 190
3 Kahramanmaraş Arazi Dağılım Haritası………... 191
4 Kahramanmaraş Toprak Haritası………... 192
5 Kahramanmaraş Su Kaynakları Haritası………... 193
6 Kahramanmaraş İklim Haritası……….. 194
7 Kahramanmaraş Maden Haritası………... 195
8 Kahramanmaraş İlinin Uydudan Genel Görünümü………... 196
9 Dsi Vaziyet Planı………... 197
SUNUŞ
Ülkemizde tarım sektörü, insanların beslenmesi, istihdamı, ekonomiye katkısı ve ihracat potansiyeli bakımından büyük önem taşımaktadır.
Özellikle Avrupa Birliği’ne uyum sürecinde, kırsal alandaki sorunların tespiti ve bu sorunlara kalıcı çözümler bulunması öncelikli bir konudur.
Çiftçilerimizin; iç ve dış pazarlar için üretim yapar hale gelmeleri, daha iyi gelir düzeyine kavuşabilmeleri için üretim kaynaklarını daha etkin kullanmaları gerekmektedir.
Ülkemiz için; sahip olduğu tarımsal kaynakların tespiti, geliştirilmesi, amacına uygun kullanılması ve bu çalışmaların, kaynakları kullananlarla beraber planlanması önem arz eden bir husustur.
Dolayısıyla, il ve bölge Tarım Master Planlarının hazırlanması; tarımsal kaynakların ve problemlerin belirlenmesi, kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin değerlendirilmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunması açısından önem taşımaktadır.
Tarım Master Planlarının hazırlanmasının amacı; sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması için, bölgenin mevcut kaynaklarının, fırsatlarının ve kısıtlarının analiz edilmesi suretiyle ihtiyaçlarının belirlenmesi ve potansiyelin verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik stratejiler geliştirerek, bölgeye uygun tarımsal program ve proje alanlarının belirlenmesidir.
Bu bağlamda, master planlar; yerel kurum ve kuruluşlar ile üniversite, sivil toplum örgütleri ve özel sektör temsilcilerinin katılımları sağlanarak, tarımın kısa, orta ve uzun vadeli kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına, problemlerin çözüm yollarının yerinden ve doğru bir şekilde ortaya konulmasına ve uygulanmasına rehberlik etmektedir.
Tarım sektörünün temsilcileri olarak görevimiz; sektörün yapısal sorunlarını çözecek politikaları belirlemek ve bunları en kısa sürede hep birlikte uygulamaya koymaktır.
Bu çerçevede, yöre halkının yaşam standardını yükseltmeye yönelik ihtiyaçların tespit edilmesi, bunların en kısa yoldan çözüme kavuşturulması için gerekli çalışmaların yapılmasına ışık tutması amacıyla hazırlanan ve tarımsal planlamanın yerelleşmesi anlamına gelen Tarım Master Planlarının, kamu ve özel sektör girişimcilerine yol gösterici ve faydalı olmasını temenni ederim.
Mehmet Mehdi EKER Bakan
SUNUŞ
Teknolojideki her ilerleme insanın daha mutlu, daha rahat yaşamasını sağlamak amacına yönelik olarak yapılmış ve yapıla gelmiştir. Dünya nüfus artışı ve buna bağlı olarak tarım ürünlerine olan talebin yoğunluğu; bitkisel ve hayvansal üretimin, konvansiyonel üretim şeklinde yapılmasına neden olmuştur. Akdeniz iklimi ve karasal iklimin hüküm sürdüğü, geçit bölgeleri arasında bulunan İlimizde toprak, su, iklim ve benzeri doğal kaynakların, sürekli kullanılabilir duruma getirilmesi hedeflenmiştir.
Bir ülkede toprak ve su kaynaklarının rasyonel bir şekilde kullanılması gelişmişliğin en önde gelen temel ilkelerinden biridir. Ulusal kaynakların, sosyal ve ekonomik faydayı maksimum düzeyde sağlayacak şekilde geliştirilmesi, iller ve bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarının en aza indirilmesi, ülkelerin başlıca ekonomik hedeflerindendir.
Ülkemizde kırsal kalkınmanın süreklilik ve kalıcılık temellerine kavuşturulamaması, kırsal ve kentsel yerleşim arasındaki refah düzeyi farkının giderek açılmasına ve kırsal nüfusun büyük kentlere yığılmasına sebep olmaktadır.
Ekonomik, sosyal, kültürel ve mekansal politikaların, birbirine olan etkilerinin de dikkate alınması suretiyle tarım sektörünün, milli gelir, istihdam, dış ticaret, tarıma dayalı sanayileri destekleme ve tüketim harcamalarındaki payı ile stratejik temel ihtiyaç maddeleri üreten bir sektör olarak desteklenmesi gerekmektedir. Tarım sektörü kırsal kesimde önemli bir istihdam kaynağı olarak da önem arz etmektedir.
Ülkemiz ekonomisinde her ne kadar sanayi sektörü etkin bir rol alsa da artan dünya nüfusu ve beslenme ihtiyacının karşılanması en önemli problem olarak önümüzde durmaktadır. Tarım sektöründeki verimlilik düzeyinin arttırılması, yalnız ülke insanlarının beslenmesinde yürüteceği etkin görev yanında, ülkemizin ekonomik gelişme trendinin arttırılmasında da çok önemli bir işleve sahip olacaktır.
Tarım Master planında, yerel düzeydeki tarımsal planlamanın pratik yapılabilirliğinin gösterilmesinin yanında, tarımsal politikada benimsenen “kendi kendine yeterlilik” ilkesi de temel politika olarak benimsenmiştir. Uygulanacak tarım politikaları doğrultusunda dengeli, sürdürülebilir ve çevreyle uyumlu tarımsal kalkınmanın sağlanmasına yönelik altyapının oluşturulması temel amaçtır. İlimizde, bu çerçevede ülke ekonomisine kısa sürede katkı sağlayacak projelere öncelik verilecektir. Kahramanmaraş İli coğrafi konumu ve arazi yapısı bakımından tarım sektörünün gelişmesine müsaittir.
Hazırlanan Master plan, Ülkemizde artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesinin sağlanması, ihracatta mukayeseli üstünlüğe sahip olduğumuz ürünlerde üretimin artırılması, tarımsal ve hayvansal ürünlerde verimliliğin artırılması, üretici gelirinin yükseltilmesi ve kamu kaynaklarının rasyonel olarak kullanılması, ilin tarımına uzun vadeli yol göstermesinin yanında orta ve kısa vadelerde kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına ve uygulanmasına da rehberlik edecektir.
İlimizin refah düzeyini artırmaya yönelik olarak hazırlanan ve İlimizin tarımsal ihtiyaçları ile bunların çözüm yollarının ortaya konulmaya çalışıldığı bu değerli çalışmanın, müteşebbislere yol gösterici ve faydalı olmasını temenni ediyorum.
İlhan ATIŞ Kahramanmaraş Valisi
SUNUŞ
Tarım bakımından gelişmiş olan ülkelerin bugün gelmiş oldukları nokta incelendiğinde, dikkatimizi çeken en önemli husus, yürütülen tüm faaliyet ve hizmetlerin belirli bir program kapsamında, tespit edilen amaç ve hedeflere ulaşmak için planlamaların yapılmış olmasıdır. Ülkemiz tarımının gelişmesi için de benzer çalışmaların yapılması elzemdir. Türkiye’nin bir tarım ülkesi olduğunun aksi iddia edilemez. Bu bağlamda tarımsal sorunları aşmak ve tarımı geliştirebilmek için yapılan çalışmaların daha kapsamlı ve ileriye dönük olması gereklidir. Bu sebeple tarımdaki gelişme ile birlikte, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda belirlenen hedeflere ulaşmak ve dolayısıyla toplumun hayat standardını yükseltmek için planlamanın kesinlikle göz ardı edilmemesi gerekmektedir.
Kahramanmaraş İli Tarım Master Planının hazırlanması esnasında; Tarım Master Planların hedefine ulaşması için, gerekli olan tüm temel kriterlere riayet edilmiştir. İlin, tarım ile ilgili mevcut durumu, ihtiyaçları, problemleri, karşılaşılan engeller ve yeni açılımlar sağlayacak projelerin tespiti, böyle bir çalışma yapmayı zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda, tarımsal potansiyeller göz önünde bulundurularak, tarımsal verim ve gelirin artırılması, tarımın diğer sektörlerle arasındaki ilişkilerin belirlenmesi ve entegrasyonun sağlanması için çok titiz bir çalışma yapılmıştır
Tarım master planların hazırlanması ile gündeme gelen en önemli değişiklik, planların
“aşağıdan-yukarı yönetimi” ile ilimiz düzeyinde, mevcut kaynakların, fırsatların ve hedeflerin belirlenerek sorun ve çözüm önerilerinin tespiti ve bir anlamda, hazırlanması düşünülen bölgesel kalkınma programlarına esas teşkil edecek olmasıdır.
Bu proje çerçevesinde hazırlanan Kahramanmaraş İli Tarım Master Planı, gerek kamu ve özel sektör ve gerekse uluslararası yatırıma, hizmet imkanı verebilecek bir kılavuz niteliğindedir. Master plan, tarımsal ve kırsal kalkınma çabalarında karar alıcılar için yol gösterici olmasının yanında, özel sektör için de İlimizde karlı yatırım alanlarının ortaya konulmasında fayda sağlayacaktır. Böylece sınırlı kaynakların daha etkin ve verimli kullanılması sağlanarak, yöremiz insanının öncelikli sorunlarına yönelik gerçekçi tedbirler alınacak ve hayat standartlarının yükseltilmesine katkıda bulunulabilecektir.
Bu gerçeklerden hareketle; Bakanlığımız ve FAO işbirliğince yürütülen ve İl Müdürlüğümüzce yapılan yoğun çalışmalar neticesinde hazırlanan bu kitabın, ilimiz tarımı için faydalı bir kaynak olacağını, ilgili sektörlerin yatırımlarına öncülük edeceğini ve Kahramanmaraş’ta tarım ve tarıma dayalı sanayi entegrasyonunun gerçekleşmesine vesile olacağını ümit ederim.
Bu duygu ve düşüncelerle, Kahramanmaraş İli Tarım Master Planı’nın hazırlanmasında emeği geçen Master Plan hazırlama ekibine, İl ve İlçe Müdürlüğümüz personellerine, değerli katkılarını bizden esirgemeyen diğer kurum ve kuruluşların personel ve yetkililerine ve ayrıca kitap haline getirilmesinde tüm emeği geçenlere teşekkür ederim.
Mehmet TEMİZ Tarım İl Müdürü
KAHRAMANMARAŞ TARIM MASTER PLANI
BÖLÜM 1. GİRİŞ
Kahramanmaraş ili tarım master planı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından FAO ile yapılan anlaşma neticesinde Türkiye’nin tarım master planını çıkartmak için 81 ilimizde başlatılan bir projedir. FAO ile teknik işbirliğine gidilerek, yapılması öngörülen il bazında tarımsal kalkınma master planlarının hazırlanması, VIII. ve IX. Beş Yıllık Kalkınma Planlarında (2001-2010) yer almaktadır. Bu amaçla, Kahramanmaraş ili tarımsal master planı
“İl Tarım ve Kırsal Kalkınma Planlarının Hazırlanmasına Destek Projesi” kapsamında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğü elemanları tarafından hazırlanmıştır. Kahramanmaraş ili için hazırlanmış olan bu Master Planın amacı ilin genel, ekonomik, sosyal, agro-ekolojik özelliklerinin tarım sektörü ile olan karşılıklı ilişki ve etkileşimlerini, potansiyeller ve problemler çerçevesinde belirleyip inceleyerek ilin tarımsal kalkınma planını ortaya çıkarmaktır.
Tarım master planında, yerel düzeydeki tarımsal planlamanın pratik yapılabilirliğinin gösterilmesinin yanında, tarımsal politikada benimsenen “kendi kendine yeterlilik” ilkesi de temel politika olarak benimsenmiştir. Hazırlanacak olan tarımsal projeler için de başvuru kaynağı niteliğinde bir çalışmadır.
Türkiye’de Kalkınma Stratejileri, 1923’lü yıllardan itibaren kendi kendine yeterlilik ve ithal ikamesine dayalı sanayileşmenin benimsenmesi şeklinde tanımlanabilir. Her ne kadar 1980’li yıllardan itibaren dışa açılma politikası uygulansa da “kendi kendine yeterlilik” temel politika olarak her zaman benimsenmiştir.
Türkiye’de 1963 yılında başlayan planlı kalkınma sürecinde belirlenen hedefler; artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesinin sağlanması, ihracatta mukayeseli üstünlüğe sahip olduğumuz ürünlerde üretimin artırılması, tarımsal ve hayvansal ürünlerde verimliliğin artırılması, üretici gelirinin yükseltilmesi ve kamu kaynaklarının rasyonel olarak kullanılması şeklinde özetlenebilir.
Yukarıda belirtilen hedeflere paralel olarak hazırlanan tarım master planın amacı;
tarımsal kaynakların belirlenmesi (toprak, su, ekoloji, işgücü ve teknik bilgi düzeyi), kısıtların ortaya konulması (üretim tekniği, örgütlenme, yatırım gereksinimi, işgücü ve pazarlama problemleri vb), tarımsal kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek tarımda verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, ürün arzında sürekliliğin sağlanması; tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin belirlenmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunması olarak ifade edilebilir. Master plan ilin tarımına uzun vadeli yol göstermesinin yanında orta ve kısa vadelerde kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına ve uygulanmasına da rehberlik edecektir. İlin ihtiyaçları ve gerçeklerine dikkat çekilerek, kalkınma için gerekli potansiyeller ve bunların harekete geçirilmesi için fırsatlar da dahil, yapılması gerekenler belirlenecektir.
Günümüzde, ülke nüfusunun yıllık ortalama %2 dolaylarında artmaya devam etmesi ve kişi başına gelir artışı gıda ürünleri talebini artıran önemli iki unsurdur. Diğer yandan Türkiye’de gıda güvencesinin tam olarak sağlandığı söylenemez. Çünkü düşük gelir grupları ve kırsal kesimde temel besin elementleri her birey tarafından yeterli miktarda tüketilememektedir. Ülkede yaşayan her birey, günlük asgari tüketilmesi gereken besin maddeleri miktarını tüketebildiği zaman, tam gıda güvenliğine ulaşıldığı söylenebilir.
Kişi başına gelir artışı, gelir dağılımındaki dengesizliğin azaltılması, nüfus artışı, gıda fiyatlarının ucuzlaması, kentleşme, nüfusun yaş piramidindeki değişme ve ülkemize gelen turist sayısındaki artış gibi faktörler gelecek yıllarda gıda talep büyümesini daha da hızlandıracaktır. Ulusal üretim, tüketimin gerisinde kaldığı sürece ithalat miktarındaki artış kaçınılmazdır.
Ülke nüfusunun sağlıklı-dengeli beslenmesi ve gelecek nesillerinde sağlıklı olması çevre ve biyolojik çeşitliliğin korunarak sürdürülebilir bir ekonomik kalkınmanın sağlanması, iç ve dış piyasada rekabet gücü yüksek ürünlerin üretilmesi ile çiftçilerin gelirinin artırılması, çevreye zarar vermeden veya en az zararla kaynakların rantabl kullanılması ve tarımsal alt yapının iyileştirilmesi için gerekli olan politika araçlarının belirlenerek uygulanması, giderek daha fazla önem taşımaktadır.
Ülkemizde son 10 yıl içerisinde bir dizi yapısal reform başlatılmıştır. Ülkemizin insan ve fiziki kaynaklarının modern, pazara dayalı bir ekonomiye destek verecek bir tabana oturtulması hedeflenmiştir. DTÖ ile Tarım Anlaşmasının imzalanması (1995) ve Avrupa Gümrük Birliği, Türk tarımının geniş ölçüde iyileştirilmesi gerektiğini ortaya çıkarmıştır.
Planlamanın kapsamı, tarım sektörü ile sınırlı olması nedeniyle yönetim sorumluluğu Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’ndadır. Bununla beraber, ilde hizmetleriyle tarım sektörünü doğrudan veya dolaylı şekilde etkileyen diğer kuruluşlarla sıkı işbirliğine önem verilmiştir.
Master plan 2002-2010 dönemi için hazırlanmakta olup; kalkınma amaçları, bu amaçlara ulaşmada stratejiler ve bu stratejilerin desteğinde muhtemel program ve projeleri içermektedir.
Kahramanmaraş ilinde, alan çalışmasına başlamadan önce, ildeki kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum örgütü temsilcileri ve çiftçilerin katılımı ile il düzeyinde yürütülecek tarım mastır planı çalışmaları ile ilgili olarak paydaş (stakeholder) toplantısı yapılmıştır.
Paydaş toplantıda tarım sektöründe meydana gelecek değişmelerden olumlu ve olumsuz olarak etkilenecek olan kesimler tespit edilmiştir. İlle ilgili olarak gelecekte yapılacak olan çalışmalarda, bu kesimlerin görüş ve katkılarının dikkate alınması uygulanacak olan programların başarılı olması için temel şart olarak kabul edilmiştir.
Kahramanmaraş İli Tarım Master Plan hazırlanmasında, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarım İl Müdürlüğü, İlçe Müdürlükleri ile Kamu kuruluşları (DSİ, KHGM, OBM, TİM), KSÜ Ziraat Fakültesi, sivil toplum örgütleri, tarımla ilgili diğer organizasyonlar (Ziraat Odaları Birliği, Tarım Kredi Kooperatifler Birliği, Tarım Satış Koop.Birliği) gibi konu ile ilgili tüm özel ve Kamu kuruluşların katılımı ile Kahramanmaraş Tarım Master Planının hazırlanması ile ilgili paydaş toplantı yapılmıştır. Bu toplantıda katılımcılar master planın amacı hakkında bilgilendirilmiş, katılımcılar da Kahramanmaraş ilinin tarım ve tarımla ilgili diğer sektörlerinin problemleri ve potansiyellerini ortaya koymuşlar, problemlerin çözümü hakkında planlama ekibine bilgi vermişlerdir.
Biyo-fiziksel ve sosyo-ekonomik koşullar bakımından Kahramanmaraş ili tekdüze bir yapıya sahip olmayıp; önemli farklılıklar göstermektedir. Bu durum göz önüne alınarak, il agro-ekolojik alt bölgelere ayrılmıştır. Her alt bölgede yer alan ilçelerin, tarım ilçe müdürlüklerinin elemanlarının tamamının birlikte katıldığı toplantılarda alt bölgenin
problemleri, potansiyelleri, fırsatları ve kısıtları tartışılmış ve ayrıca, alt bölgeleri temsil edebilecek ilçe ve köylerle ilgili çalışmalar yapılmıştır. Bu programa göre tespit edilen köyler mümkün olduğunca ziyaret edilerek problemler ve problemlerin çözümü için neler yapılabileceği yerinde tartışılmıştır.
Çalışmaların tamamlanmasının ardından yapılan ilk paydaş toplantısına iştirak eden kişilerin katılımı ile ikinci paydaş toplantısı yapılmış ve bu toplantıda tespit edilen problem, potansiyel ve bunlara yönelik olarak önerilen muhtemel program ve alt programlar üzerinde mutabakata varılmıştır.
Master Planda kullanılacak olan birincil veriler paydaş toplantılarda ve ziyaretler sırasında katılımcılardan, çalışmada kullanılan ikincil veriler ise Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Devlet İstatistik Enstitüsü, Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğü ve BM Gıda Tarım Teşkilatı (FAO) v.b. arşivlerden alınmıştır.
Kahramanmaraş İli Tarım Master Planı sekiz ana bölümden oluşmaktadır;
1. Bölümde; plan öncesi durum, amaç, kapsam, yöntem ve içerikten bahsedilmiştir.
2. Bölümde; master planı etkileyebilecek olan ülkesel plan ve genel politikalar, kalkınma koşulları ve yürürlükteki idari sistem, halen takip edilmekte olan kalkınma stratejileri ve planlar hakkında bilgi verilmiştir.
3. Bölümde; biyo-fiziki ve sosyo-ekonomik özellikler, tarımsal üretim ve pazarlama sistemleri ve mevcut tarımsal hizmetler olarak ilin genel bir tanımına (profiline) yer verilmiştir.
4. Bölümde; ilin doğal, fiziksel, insan ve kurumsal kaynak boyutunu içine alan tarımsal kaynak envanteri tanımlanmıştır.
5. Bölümde; tarımın performansı (yerel ekonomiye katkısı, üretim ve verimlilik, bölgesel ve ulusal ekonomi ile bağlantılar) ele alınmıştır. Bu bölüm ilin tarımsal sektörünü, mevcut durumu ve geçmiş performansı ile gelecekten beklentiler açısından incelemektedir.
Tarımın il ekonomisine ve kırsal bölge halkının geçimine olan katkısı değerlendirilmektedir.
6. Bölümde; bir taraftan tarımın ve çiftçilerin karşı karşıya olduğu problemler, noksanlıklar ve kısıtlar, ve diğer taraftan kalkınma için potansiyeller ve fırsatlar analiz edilmiştir.
7. Bölümde; kalkınma amaçları ve stratejiler formüle edilmiştir. Bu bölüm master plan amaçlarının nasıl belirlenip birleştirildiğini, kalkınma fırsatları ve seçeneklerinin nasıl analiz edildiğini ve geniş stratejilerin nasıl tanımlandığını anlatmaktadır.
8. Bölümde; projelerin öncelik sırasına göre kısa listesi hazırlanmış, finansman kapsamı ve imkanları, uygulama sorumlulukları ve yöntemlerden bahsedilmiştir.
BÖLÜM 2. PLANLI KALKINMA VE TARIM 2.1. TARIMSAL PLANLAMA SÜRECİ
1963 yılında planlı dönemin başlamasıyla birlikte, ulusal düzeydeki tarımsal planlama, beş yıllık kalkınma planları içinde yer almaya başlamıştır. Böylece tarımsal planlamada merkezi planlamanın yönlendirmesi artmıştır. Bununla birlikte, VII. BYKP’nında ulusal düzeyin altındaki düzeylerde yerinden planlamaya yönelik bir strateji değişikliğinin işaretleri görülmektedir. Bu değişiklik, il özel idarelerinin etkin hale getirilmesi ve yerel kurumların güçlendirilmesini içine alan kapsamlı yapısal reform için genel bir altyapı oluşturmaktadır.
Tarım dahil tarımla ilgili bütün önemli sektörleri kapsayacak şekilde hazırlanacak bu entegre planın, bütün sektörlere önemli katkısı olacağı ümit edilmektedir.
VIII. BYKP’nında yerinden planlamaya verilen önem daha da artmıştır. Planda “İl planlama ve koordinasyon birimleri güçlendirilecektir” ve “Tarım sektörü ile ilgili her türlü konuda, her aşamada ve düzeyde katılımcı proje planlaması ve yönetim esas alınacaktır”
ibarelerine yer verilmiştir. Bu çerçevede, 81 ilin her birinde tarımsal mastır planların hazırlanması çalışmaları başlamıştır.
Diğer yandan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), il düzeyinde (Mersin ve Düzce illerinde) entegre kalkınma planı pilot uygulamalarını başlatmıştır. Tarım dahil bütün önemli sektörleri kapsayacak şekilde hazırlanacak bu entegre planlara, il tarım mastır planlarının önemli katkısı olacağı umulmaktadır.
2.2. POLİTİKA ÇERÇEVESİ
2.2.1 Türk Tarım Politikasının Gelişimi
Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren tarımsal sorunları aşmak ve tarımı geliştirebilmek için çeşitli programlar uygulanmıştır. Tarıma ilişkin geniş çaplı kurumsallaşmanın gerçekleştirilmesinin yanında, fiyat politikaları ve dış ticaret koruması yoluyla tarım desteklenmiştir.
1963 yılında planlı döneme geçilmesiyle birlikte tarıma yönelik politikalar, kalkınma planları çerçevesinde belirlenmeye başlamıştır.
Geçmişten günümüze ülkemizdeki tarımsal politikalar incelendiğinde; destekleme alımları, girdi destekleri, zirai kredi faiz sübvansiyonları, doğal afet ödemeleri, teşvik primi ödemeleri, destekleme primleri ve ekim alanlarının sınırlandırılması; araştırma, eğitim, yayım ve denetim gibi kamu hizmetleri, tarımsal alt yapı yatırımları, yatırım teşvikleri, ihracat iadesi ödemeleri, ithalat korumaları ve vergi politikaları gibi araçlarla tarımın desteklendiği ve yönlendirildiği görülmektedir.
Ülke ekonomisindeki önemi nedeniyle, tarım sektörü cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren devlet tarafından desteklenmiştir. Günümüze kadar tarımın desteklenmesi bazı ürünlerde fiyatlara, ya doğrudan müdahale yoluyla, ya da girdi ve kredi desteği şeklinde yapılmıştır.
Cumhuriyetten günümüze kadar tarım politikalarının kronolojik sıralaması yapılırsa;
1923-1950 yılları arasında tarımsal KİT’lerin kurulmuş olduğu yıllardır.
1950-1960 yıllarında liberal ekonomi politikası benimsenmiş ve 1960’lı yıllardan itibaren planlı döneme geçilmesi ile birlikte tarıma yapılan destek devam etmiştir.
1960-1970 yıllarında tarımsal girdi kullanımının teşviki ve sulama alanlarındaki büyük yatırımlar ile tarımda verim artışı sağlanmıştır.
1970-1980 yıllarında tarımsal ürünlere fiyat desteği yapılmış ve desteklenen tarım ürünü sayısı 24’e ulaşarak destekleme en yüksek seviyeye çıkmıştır.
1994 yılında ürün sayısı dokuza indirilerek devam etmiştir. 2000 yılı itibarı ile sadece 9 üründe (buğday, arpa, mısır, çavdar, yulaf, çeltik, haşhaş, tütün ve şekerpancarı) fiyat desteği uygulaması devam etmiştir.
Bu yıllarda Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından tarla ürünleri arzını etkileyen iki önemli proje uygulamaya konulmuştur.
Bunlardan birincisi 1982 yılında Nadas Alanlarının Daraltılması Araştırma ve Yayım Projesi olup, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde 33 ilde ve geçit bölgelerinde uygulamaya konulmuş ve 8 milyon ha civarında olan nadas alanları 1994 yılı itibari ile 5,2 milyon ha’a indirilmiştir. 1994 yılında biten proje 1995 yılında revize edilerek İç Anadolu Bölgesindeki yeni illere kaydırılmıştır. Burada nadas alanlarının yemeklik ve yemlik baklagil ekimi ile değerlendirilmesi amaçlanmış ve proje ile mercimek, korunga, fiğ ve nohutta büyük üretim artışları sağlanmıştır.
Diğer proje ise; İkinci Ürün Araştırma ve Yayım Projesidir. Bu proje ile ekolojisi uygun olan ve sulanabilir tarım alanlarında aynı tarladan ikinci ürün alınması hedeflenmiştir.
Proje ilk olarak 18 ilde uygulanmış, Ege, Akdeniz, Çukurova ve GAP Bölgesinde yazlık olarak mısır, soya, ayçiçeği, yer fıstığı, susam, çeltik, kuru fasulye ekimi ve kışlık olarak ise macar fiği, taze patates, taze bakla üretimi önerilmiştir.
Uygulama sonucunda özellikle soya ve hibrit mısır üretiminde artış sağlanmıştır.1994 yılında proje revize edilerek 15 ilde daha uygulamaya konulmuştur. 1999 yılı rakamlarına göre, Türkiye çapında 140.000-145.000 ha arasındaki arazide ikinci ürün ekimi yapılmaktadır.
Hayvancılık konusunda, 2000/467 sayılı Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı ile hayvancılığa çeşitli destekler verilmiştir. (Yem Bitkileri, Suni Tohumlama, Damızlık Teşviki, Süt Teşvik Primi uygulaması vb ).
Söz konusu Kararnameye ek olarak 14 Kasım 2001 tarihli Resmi Gazetede süt teşvik primi uygulaması ve besiciliğin desteklenmesi yönünde yeni ilaveler olmuştur. İşletmesinde çift cidarlı kazan, pastörizatör veya UHT sistemi olan işletmelere süt satan işletmelere 10 YTL/lt süt teşviki verilmiştir.
Süt teşvik primi soy kütüğüne kayıtlı veya birliklere üye olan üreticilere 60 YTL/lt olarak verilecektir. Bu şekilde Hayvancılığın Desteklenmesi Kararı’nın uygulama alanının genişletilerek, 2002 yılında bu kararname kapsamında hayvancılığa 75.000 YTL destek sağlanmıştır.
Günümüze kadar uygulanmış olan tarım politikaları sonucunda üretim artışı sağlanırken bazı ürünlerde üretim fazlası olmuştur. Örneğin Dünya fiyatları üzerinde yapılan destekleme alımları bazı ürünlerde (Fındık, tütün, şeker pancarı) üretim fazlasına yol açarken bazı ürünlerde de (Yağlı tohumlar ve yem bitkileri ) üretim eksikliğine yol açmıştır.
Uygulanan tarım politikaları bir çok amaca yönelik olmakla birlikte, temel amaç kendi kendine yeterlilik olmuştur. Bu açıdan değerlendirildiğinde, şimdiye kadar uygulanan tarım politikaları başarılı olmuştur.Ancak, mevcut politika uygulamalarının en önemlilerinden biri olan destekleme alımları zamanla, üretimin pazar koşullarına uygun olarak gelişmesini engellemiş, üretici gelirlerinde istikrarsızlık yaratmış ve bazı ürünlerin iç ve dış pazarlarda değerlendirilmesini zorlaştıracak şekilde aşırı stokların oluşmasına neden olmuştur. Ayrıca, sürdürülen tarım politikaları, sağlanan desteklerin üreticiye yeteri kadar yansımaması nedeniyle sosyal amaçların gerçekleştirilememesi yanında, kamu kaynaklarına önemli ölçüde yük getirmesi bakımından da olumsuz etkilere sahiptir.
2.2.2. Uluslararası Tarım Politikasının Ulusal Tarım Politikalarına Etkileri
Son yıllarda ülkemiz tarım politikaları, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Tarım Anlaşması, AB ile imzalan 1/95 sayılı Ortaklık Konsey Kararı ile girilen Gümrük Birliği Anlaşması ve IMF ile imzalanan Stand-By anlaşması sonucunda yeniden gözden geçirilerek, tarım sektöründeki devlet müdahalelerinin azaltılması ve destekleme sisteminde buna yönelik değişiklikler yapılması, özellikle 1990’lı yılların ikinci yarısında başlatılan tarım politikalarının yeniden şekillendirilmesine ilişkin yoğun arayışta, uluslararası kuralların yönlendirmesi gündeme gelmiştir.
Bu çerçevede ülkemizin üstlendiği yükümlülükler şu başlıklar altında sıralanabilir:
1- Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Tarım Anlaşması ile ilgili yükümlülükler;
Dünya tarım ürünleri ticaretinin serbestleşmesini hedefleyen DTÖ Tarım Anlaşması, üzerinde yoğunlaştığı alanlar açısından üçlü bir yapıya sahiptir.
a) Tarifelendirme ve tarife indirimi (Pazara Giriş):
Türkiye ekonomik liberalizasyon süreci içerisinde birçok üründe koruma yöntemi olarak gümrük vergilerini kullandığı için tarifelendirme konusunda fazla sorun yaşamamıştır.
Anlaşma çerçevesinde Türkiye’nin, 2004 yılına kadar gümrük tarifelerinde ortalama
%24, her bir üründe ise en az %10 oranında indirim gerçekleştirmesi gerekmektedir.
b) İhracat Sübvansiyonları:
İhracat sübvansiyonlarının azaltılması Tarım Anlaşmasının bir diğer taahhüdüdür.
Türkiye 1986-1990 yılları arasında verilen sübvansiyonları tavan olarak bildirmiş, gelecekte ihracat sübvansiyonu verilmesi gerekirse, on yıl içinde eşit taksitler halinde kaynak tahsisinde
%24, sübvansiyonlu mal miktarlarında ise %16 indirim yapılacağı taahhüt edilmiştir. 1995- 2004 yılları arasında ihracat sübvansiyonlarında değer olarak %24, miktar olarak ise %14 oranında indirimde bulunulacaktır. Türkiye’de son yıllarda bu kapsamda tarım ürünleri ihracatının da desteklenmesi azaltılmıştır. Bu nedenle, Türkiye’nin tarım ürünleri ihracatına uygulanan sübvansiyonlarla ilgili yükümlülükleri, bu alanda ciddi politika değişikliğinin ortaya çıkmasına sebep olmayacaktır.
c) İç Destekler:
Ülkelerin ulusal tarım politikaları çerçevesinde sağladıkları iç destekler de dünya ticaretini dolaylı yoldan olumsuz etkilemektedir. Bu çerçevede iç destekler ticaret üzerinde yarattıkları olumsuz etkiye göre kırmızı kutu, mavi kutu ve yeşil kutu uygulamaları olmak üzere üç kategoriye ayrılmıştır. Kategorilerin belirlenmesinde ilgili sübvansiyonun üretimi hangi ölçüde teşvik ettiği esas alınmıştır. 1995-2004 yılları arasında, 1986-1988 yılları baz alınarak destekler değer olarak %24, miktar olarak ise %14 oranında azaltılacaktır. Ancak yeşil kutu kriterleri olarak belirtilen (araştırma, yayım, kontrol, alt yapı, pazarlama sistemlerinin iyileştirilmesi, gıda güvenliği stokları, ürün sigortaları, doğal afet yardımları, yurtiçi gıda yardımları, gelir desteği, yapısal uyum, çevre programları, üretimden bağımsız gelir desteği uygulamaları) (decoupled) alanlarda indirim taahhüdünde bulunulmayacaktır.
İç desteklerin indirimi konusundaki diğer bir istisna da “de minimis” uygulamasıdır.
Türkiye gelişmekte olan ülkeler için uygulanan asgari destek (de minimis) kuralı uyarınca , destekleme düzeyi, üretim değerinin %10’unun altında olduğundan iç desteklerle ilgili herhangi bir taahhütte bulunmamıştır. Bu çerçevede, DTÖ nezdinde 2004 yılına kadar iç desteklerin indirimi ile ilgili bir taahhüdümüz bulunmamakla birlikte, bu taahhütle gelecekte de hiç bir ürün için %10’luk desteğin üzerinde bir destek verilmemesi taahhüdü altına girilmiştir.
DTÖ Tarım Antlaşmasıyla Türkiye’nin üstlendiği yükümlülükler Türk tarım politikalarında belli düzenlemeleri öngörse de, Kahramanmaraş ili tarımında önemli değişiklikler meydana getirmesi beklenmemektedir.
2- Türk Tarımının Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikasına (OTP) Uyumu;
Genel olarak, Türkiye’nin OTP’ye uyumu, tarım sektöründe fiyat ve pazar mekanizmalarının yakınlaştırılması, yapısal politikaların uyumlaştırılması ve mevzuatın yakınlaştırılması olmak üzere üç ana başlık altında değerlendirilebilir.
AB’de fiyat desteğinin ağırlığının giderek azaldığı, Türkiye’de ise halen tarımsal destekleme politikasının esas unsuru olarak fiyat desteğinin kullanıldığı görülmektedir. Ancak Türkiye, 2000 yılı içerisinde doğrudan gelir desteği için pilot uygulamalar başlatmış olup, bu uygulamayı yaygınlaştırma çalışmalarını sürdürmektedir.
Türkiye’nin uyguladığı ikinci önemli destek olan girdi desteği OTP çerçevesinde hiç kullanılmamaktadır. Türkiye’de 2000-2001 yıllarında uygulanan gübre desteği sabit tutulup, 2002 yılında kaldırılacaktır.
Türkiye’nin yapısal uyum açısından da önemli eksikleri bulunmaktadır. AB kırsal kalkınma adı altında bütünleştirilmiş bir yaklaşım belirleyerek, kırsal alanlarda tarım faaliyetlerinin turizm, küçük ölçekli sanayi, el sanatları ve benzeri ekonomik faaliyetlerle desteklenmesi için çaba göstermektedir.
Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikası (OTP) uyum amacıyla 1/95 Sayılı Ortaklık Konsey Kararının 8. Maddesi Türk mevzuatında ticaretin önündeki teknik engellerin 5 yıl içinde kaldırılması öngörülmüştür. 8 Kasım 2000 yılı içinde AB ile imzalanan Katılım Ortaklığı Belgesini (KOB) takiben, 24 Mart 2001 yılında yürürlüğe giren Ulusal Programda Türkiye tarımında kısa ve uzun vadede yapılması gerekenler belirlenmiştir.
Kısa vadede çiftçi kayıt sistemi, hayvan kimlik sistemleri ve bitki sertifikası oluşturulması, pazar piyasa sistemlerinin düzenlenmesi, çevresel, yapısal ve kırsal kalkınma önlemlerinin uygulanması konularını kapsamaktadır.
Orta vadede ise tarımsal ve kırsal kalkınma politikalarında AB müktesebatına uyumun tamamlanması, gıda işleme tesislerinin AB normlarında modernize edilmesi, balıkçılıkta toplam kalite ve güvenirliliğin geliştirilmesi hedeflenmiştir.
AB tarım politikalarının Gündem 2000 doğrultusunda tahıllar, sığır eti ve 2005/2006’dan itibaren süt için doğrudan ödemeler şeklinde olması öngörülmüştür.
Türkiye’de 2000 yılı içinde tarımsal destekleme aracı olarak üretimden ve girdi kullanımından bağımsız olarak Doğrudan Gelir Desteği pilot uygulamasına 4 ilde (Ankara, Antalya, Adıyaman ve Trabzon), 7 ilçede başlanılmış ve dekar başına 5 $ verilmiştir. Ancak 200 dekardan büyük araziye sahip çiftçiler sadece 200 da için ödemeden yararlanmıştır. Çiftçi Kayıt Sistemi ve Doğrudan Gelir Desteği ödemeleri ve ülke çapında uygulama başlatılmasına ilişkin 21 Haziran 2001 tarihinde çıkan uygulama tebliği ile çiftçiye işlediği tarım arazisi dikkate alınarak 200 da (200 da) kadar olan tarım arazisi için dekara 10 Milyon TL ödenmesi, 5 da altındaki tarım işletmeleri için toplam 50 Milyon TL ödenmesi karara bağlanmıştır.
Üretim fazlası olan ürünlerde ise Alternatif Ürün Projesi gündeme gelmiştir. Proje ile üretim fazlası olan ve destekleme alımları sebebiyle bütçeye büyük yük getiren fındık, tütün ve şeker pancarı gibi ürünlerde, üretim alanlarının azaltılması yoluyla kazanılan tarım alanlarında, üretim açığı olan ürünlerin (yağlı tohumlu bitkiler ve yem bitkileri) ekilişinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır.
3- IMF Niyet Mektubu;
Türkiye’nin IMF ile imzalamış olduğu Stand-By Anlaşması (anti-enflasyon programı) çerçevesinde verilmiş olan ülke taahhütleri aşağıda verilmektedir.
Mevcut destekleme politikaların kademeli olarak kaldırılması yerine fakir çiftçiye yönelik DGD uygulanması (bu konudaki pilot uygulama yukarıda açıklanmıştır).
Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerine (TSKB) özerklik verilmesi. Konuyla ilgili olarak 16 Haziran 2000 tarih ve 24.081 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan kanun ile TSKB özerk ve mali yönden bağımsız bir yapıya kavuşturulması hedeflenerek Yeniden Yapılandırma Kurulu oluşturulmuştur.
Girdi sübvansiyonlarının kademeli olarak kaldırılması, (gübre ve kredi). Bu konuda 2000-2001 yıllarında gübre desteği sabit tutulup, 2002 yılında kaldırılacaktır. Tarımsal amaçlı kredilerde de faiz oranları düşürülmüştür.
Tarımsal amaçlı KİT’lerin özelleştirilmesi. Tarımsal amaçlı KİT’lerin bu doğrultuda yeniden yapılandırılması çalışmaları devam etmektedir. TEKEL, TŞFAŞ, ÇAYKUR için özelleştirme gündemde olup, TMO 2001 yılında küçülecek stratejik ve olağanüstü hal stoku bulunduracak ve 2002 yılında borsada oluşan fiyat ile alım yapacaktır.
Türkiye’de tarım ürünleri pazarlama sistemi kamu, özel ve kooperatifler olmak üzere üç kurumsal yapıda yer almaktadır. Pazarlama sistemi içinde kamu kurumları; hububat (TMO), şeker pancarı (TŞFAŞ), çay (ÇAYKUR) ile tütün, tuz ve alkol (TEKEL) ürünlerinin pazarlanmasında aktif olarak yer almakta ve fiyat oluşumunda satın aldıkları ürün miktarının üretim miktarına oranı kadar, etkili olmaktadırlar. Türkiye Hükümeti ile IMF arasında
imzalanan Stand-By Anlaşmasında yer alan tarım reformu kapsamında bu kurumların bazılarının özelleştirilmesi öngörülmektedir.
TMO ve TŞFAŞ’ne yönelik uygulamalardan Kahramanmaraş ili tarımının doğrudan etkilenmesi muhtemeldir. Çünkü, bu ilde buğday ve şeker pancarı iki önemli tarımsal üründür.
2.2.3. VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planında Tarım a) Mevcut Durum
Geçmişte uygulanan destekleme politikaları ile üretici gelirlerinde istikrar sağlanamamış, dünya fiyatları üzerindeki destekleme alım fiyatları bazı ürünlerin ekim alanlarının aşırı genişlemesine, üretim fazlası oluşmasına ve devletin fazla alım yaparak yüksek stok maliyetine katlanmasına sebep olmuştur.
Doğrudan gelir desteği kapsamında ulusal tarım stratejisi kapsamında çiftçilerin kayıt altına alınması hedeflenmiş olup, kayıt altına alınan çiftçilerin işledikleri araziler dekar başına Bakanlar Kurulu kararı ile belirtilen miktarda geri ödemesiz hibe olarak desteklenmektedir.
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nca 2005 yılı ürünü prim uygulamaları ile 2006 yılı sertifikalı tohum ve fidan destekleri uygulamaya konulmuştur. Bu yıllarda yağlı tohumlu bitkilerde üretim açığını kapatarak, bu ürünlerin ithalatı için ödenen döviz miktarını azaltmak amacıyla yağlı tohumlu bitkilerin üretimi için aşağıda belirtilen miktarlarda prim ödemesi yapılmaktadır: Pamuk için 26.67 ykr/kg, sertifikalı pamuk tohumu kullanıldığında 32.00 ykr/kg, ayçiçeği için 17.50 ykr/kg, soya için 20.00 ykr/kg, sertifikalısoya tohumu kullanıldığında 24.00 ykr/kg, kanola için 20.00 ykr/kg, zeytinyağı için 10.00 ykr/kg ve mısır için 5.00 ykr/kg ödenmesine karar verilmiştir.
Tarımsal tohumluk ve fidan kullanımı destekleri kapsamında tarımsal üretimde uygun teknik ve teknoloji kullanımı sağlayarak üretimi artırmak ve kaliteli ürün elde etmek amacıyla, çiftçi kayıt sistemine kayıtlı arazilerde, sertifikalı tohum ve/veya fidan kullanan çiftçilere aşağıda belirtilen miktarlarda destekleme ödemesi yapılmaktadır: buğday için 5 YTL/da, arpa, tritikale, yulaf ve çavdar için 3 YTL/da, çeltik ve yerfıstığı için 8 YTL/da, susam, kanola ve aspir için 4 YTL/da, nohut, kuru fasulye ve mercimek için 6 YTL/da, patates için 20 YTL/da, virüsten ari meyve fidanı ile bahçe tesisi 300 YTL/da, zeytin, narenciye, nar, kivi, badem ve ceviz ile bahçe tesisi 250 YTL/da ve diğer meyve türleri ile bahçe ve bağ tesisi 200 YTL/da destek almaktadır.
Üretim fazlası olan ürünlerde ise Alternatif Ürün Projesi gündeme gelmiştir. Proje ile üretim fazlası olan ve destekleme alımları nedeniyle bütçeye büyük yük getiren fındık, tütün ve şeker pancarı gibi ürünlerde üretim alanlarının azaltılması yoluyla kazanılan tarım alanlarında, üretim açığı olan ürünlerin (yağlı tohumlu bitkiler ve yem bitkiler) ekilişinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır.
VII. Plan döneminde Türkiye’de yukarıda belirtilen tarım politikalarında değişikliğe gidilirken yapılan yasal düzenlemeler ise aşağıda verilmektedir;
* 4342 Sayılı Mera Kanunu 1998 yılında yürürlüğe girmiştir.
* Tarımda Yeniden Yapılanma ve Destekleme Kurulu oluşturulmuştur.
