CAMI MERI<EZLI HAYAT

(1)

YECDER KiTAPLARI 3

. ^. .

CAMI MERI<EZLI HAYAT

YECDER III. ULUSAL DİN GÖREVLİLERİ

SEMPOZYUM TEBLİGLERİ

(13 MAYIS 2012 -İSTANBUL)

(2)

Bu eserin tüm yayın haklan Yunus Emre Camii Külliyesi Eğitim ve Kültür Derneği'ne aittir. Eserde yer alanmetin ve resimlerin Yunus Emre Camii Külliyesi Eğitim ve Kültür Derneği'nin önceden yazılı izni olmaksızzn elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltzlması, yayımlanması ve depolanması yasaktır.

Kitabın Sahibi

Mehmet Keskin 1 Sarıgazi Yunus Emre Camii İmam Hatibi Yayma Hazırlayan

Şadettin Göksu /DKAB Öğretmeni Redaksiyon

Ayşe Umurbek/DKAB Öğretmeni Görsel Tasarım

Yüksel Yücel

ISBN: 978-605-62091-1-6

Yayın Numarası: 3

Basım Tarihi: Mart 2013

Basım Yeri: Pelikan Basım

· Gümüşsuyu Caddesi Odin İş Merkezi No:28/l Topkapı 1 İstanbul

Tel.:0212 613 79 55

http://www.pelikanbasim.com

Sarıgazi Yunus Enıre Camii Külliyesi Eğitim ve Kültür Derneği

Meclis Mahallesi, Cemal Gürsel Caddesi, Yunus Sk. No: 2 Sarıgazi - Sancaktepe / İSTANBUL

Tel: 0216 621 17 57

www.yecder.org - [email protected]

(3)

24 Cami Merkezli Din Eğitimi

haline getirmek durumunda değiliz. Caminin mimarisinden tutun her şeyi değişıniştir bugüne kadar. Yani Peygamber Mescidi'nin benzeri olsun diyen hiç kimse kalmamıştır. Yani üstü açık olsun diyen yok, üstü ağaç dallanyla örtülü olşun diyen de yok. Üzerinde kubbe olsun diyen de yok. Çok şeyler değişmiştir. Demek ld bir medeniyet kendisini kurarken, camisine de şeldl vermiştir. Bu bakımdan cami konusunu konuşurken haldl<aten dikkat etme- miz gerekiyor, pek çok özellik olduğunu hatırlamarruz icap ediyor. Onun için

caınileriınizin mimarisi de son derece önemlidir. Bunu da konuşmal< lazım.

Sadece hizmet alanı olarak böyle bir cami mantığı dışında, işte fonksiyonlar diyoruz, onlar açısından camileri ele aldığımızda, mimarisi ona göre şeldl

lenmeli. Bunu da konuşmalıyız diye düşünüyorum. Zaten arkadaşlarımız da gerekli şeyleri bu konularda sizlere söyleyeceklerdir. Ben zamanı geçirmeden sözü Milirab Minher Kürsü Eksenli Din Hizmetleri konusunda konuşmalarını

yapmal< üzere Prof. Dr. Ramazan Altıntaş arkadaşıma bıralayorum.

2. MİHRAB MİNBER KÜRSÜ EKSENLi DİN HİZMETLERİ:

"MAHİR İZ HOCA ÖRNEGİ"

Prof. Dr. Ramazan ALTINTAŞ

Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi ve Din İşleri Yüksek Kurulu Üyesi

GİRİŞ

Bu tebliğde, "Mahir İz" Hocamızın mihrab, minher ve kürsü bağlamında

önerdiği cami odaklı din hizmetleri nasıl olmalıdır? sorusuna cevap arana-

caktır.

Bir din hizmetleri gönüllüsü olan hocamızın cami odailli din hizmetleri projesi, hala güncelliğini korumal<tadır. Hocamızın önerileri, camiyi haya-

tın merkezine taşımaya katkıda bulunacak, cami-toplum ilişkilerine yeni

açılımlar getirecektir, diye düşünüyorum

A. DİNİ HAYATIN MERKEZi: "CAMİ"

Mürninleri toplayan, bir araya getiren ve birleştiren manasma gelen cami, hayatın merkezidir. Bilindiği gibi cami, Asr-ı Saadet'ten başlayaral< 14

(4)

asır, bütün İslam diyarında, Müslümanların ibadet, ilim ve meşveret durağı olmuştur. ibadet için toplanan cemaat, din ilmini de orada öğrenir, dün- ya işlerini de orada görür çözümlerdi. Müslümanların hayatında cami, çok fonksiyonlu işlem gören bir dini müessese haline gelmiştir.

Her ne olursa olsun, İslam'da cami, hayatın merkezidir. İslam tarihin- de bu manada Mekke, Medine ve Kudüs eksen şehir hüviyetini korumuş,

Müslümanlar için model şehir olmuştur. Buradan hareketle ortaya çıkan

İslam şehir geleneğinin merkezinde, cami vardır. Cami aynı zamanda bir olan Allah'ı temsil eder; saraydan bedestene, medreselerden harnarnlara

varıncaya kadar diğer bütün müesseseler, caminin etrafında kurulmuştur.

Bu bir külliye biçimidir. Başta yönetim merkezleri olmak üzere, medrese- ler, bedestenler, şifahaneler, hanlar-hamamlar vb. hepsi de ruhen camiden

kopmamışlardır.

Mahir İz Hocamızında ifade ettikleri gibi dünya işleri çoğalıp dağıldıkça, cami, ancak ibadet ve ilim merkezi olarak kalmıştır. Özellikle Asr-ı Saadet'te camide yürütülen hizmetlerin her biri, daha sorıra ayrı bir müessese haline

gelmiştir. Bu da doğal olaral< şartların getirdiği bir sonuçtur. Burada Mahir İz Hocamızın işaret ettikleri bir husus var. O şöyle diyor: "Dünyaya ait bilgi- ler genişleyip, ihtisasa doğru gittikçe, camiye bağlı eğitim kurumları işlevi

ni kaybetıniş, fenni tedrisat için ayrı mektepler açılmıştır. Eğer bu ayrılık ya-

pılmayıp fen dersleri medrese programına girmiş olsaydı, "Tevhid-i Tedrisat Kanunu" dinin lehinde yürürlüğe girmiş olacak, böylece din-dünya işleri

bir arada öğretilecekti". Mahir Hoca'ya göre, eskilerin iyi niyetle yaptıkları

bu hata, beraberinde tedrisatta ayrılığı getirmiştir. Bu sebeple bugün camilerimiz; ibadet, va'zü nasihat, mukabele ve mevlid okuma gibi hizmetlerle

sınırlandırılriııştır.

B. CAMİDE BULUNAN MAKAMLAR

Camide üç mal<am vardır: Mihrab, Minher ve Kürsü.

Bu üç makam, cami eksenli yürütülen din hizmetlerinin uygulama ala-

nıdır. Her birisi, eğer al<tif hale getirilirse hala önemli hizmetler verınede vasıta olmaya devam edecektir.

(5)

a.Mihrab

-Mihrab, ilirnde mütebahhir, muktedabih, yani otorite olan "imamın" gö- rev yaptığı mekandır. Burada hizmet yapan kimse, nefis, şeytan ve heva ile mücadele etineli ve manevi bir önder olarak dünya meşgalelerinden ve dü-

şünce dağınıklığından tamamen soyutlanmalıdır.

İslam literatüründe imam, hem namazda ve hem de topluma din ve dün- ya işlerinde yol gösteren, mürşit ve önder demektir. Bu bağlamda Mahir İz Hocamız, imam, sadece camide değil, cami dışı din hizmetlerinin de ön- deri ve öncüsü olmaP-dır, der. Geleneğimizde bu işleri yürüten ldmselere

"hademe-i hayrat" denir. Hayrın hizmetkarları manasma gelir. Mahir İz Ho-

camızın tasavvur ettiği gönüllü din hizmetleri görevlisi, salt caminin içiyle yetinniemeli, geniş yelpazeli

din

hizmetlerini caminin dışındaki insanlara da götürmelidir. Bir nevi o, bulunduğu alanda sosyal nafilelere ağırlık veren bir ldmse olınalıdır. Çünkü önder konumunda bulunan imam, çok önemli bir kamu hizmeti görmektedir. Yerine göre o, hastanın ilacını, fakirin odun ve kömürünü tedarik etmeli, sokal<ta engeliiierin sorunlarıyla yalrmdan il- gilenmeli, düğün salonlarında ahlak konulu konuşmalar yapmalı ve çev- reye duyarsız olanların öğretmeni olınalıclır. İmam, bütün bu sosyal aktivi- telere öncülük yapan yüc~ bir şahsiyettir. Sorumluluğu bu kadar çok olan bir maneviyat önderinin insanlardan maddi anlamda gelecek her şeye kar-

şı müstağni bir edatakınması gereldr. Toplumumuz için bir güven unsuru olan din görevlilerirnizin, Mahir Hocamıza göre, maddi durumları da çok iyi

düzerılenmelidir.

Mihra}Jta hizmet verecek olan imarrılarırnız her yönüyle "örnek bir mo- -del" olmalıdır. Mahir İz'in vurguladığı gibi, mihrab hizmetlerinde bulu- nacaiz imamlar, mürşit makamında olduldarı için üstün nitelilderle do-

nanmalıdırlar. Bu konuda O, şu teldiflerde bulunmuştur: Özellilde selatin

canıilerin ve büyük şehirlerde ulu camiierin imarnet görevini ifa edecelderin seçiminde azami itina ve titizlik gösterilmelidir. Buralarda imamlık yapacak olan ldmselerde şu özellilder aranmalıdır:

"İmamlar, sesi gür ve güzel, kıraat ve tecvidi düzgün, bilgili, giyim-ku-

şam ve temizliğe özen gösteren, valmr bir duruş sergileyen vasıflardald ehil ldmseler arasından seçilmelidir."

(6)

"Din ve Cemiyet" adlı eserindeMahir İz Hocamız "mihrabiye" terimi üze- rinde durur. Ona göre, mihrabiyeden maksat, alıkam-ı Kur'aniyeyi hatırlat

maktır.

İmamlarımız, iş vakitlerinin dışındaki namazların sonunda, ahlak ve sosyal konulara dair ayetlerden oluşan bir aşr-ı şerif okumalıdırlar. Bu ayet- ler sadece metin olarak okunmamalı, arkasındcin mutlaka meali verilmeli ve kısa bir açıklaması yapılmalıdır. Böylece cemaatin Kur'an kültürü artmış

olacaktır.

· Bir diğer önemli husus da, tilavet ve açıklama, bir mihrabiye okunacal<

zamanı aşmamalıdır. İmamlarımız, cemaatine bıkkınlık ve sıkıntı getirecek davramşlardan uzal< durmalıdır. İşte, eğer, okunan ayetlerin manası anlatı

lırsa, amel, arnel-i salih olur.

imarnet vazifesi ile görevli zat, caminin temizliğinden sorumludur. Bu ifadeden kastedilen şey, illa temizlik iş!ni imarnın yapacağı anlamına gelmez .. Bu konuda farklı çözüm önerileri ve.projeleri geliştirilebilir. O, koordi- natörlük yapabilir. Mahir İz Hocamıza göre, imamlarımız, temizliğe riayet etmeyen cemaati, kavl-i leyyin ile ıslah etmelidir. Bu konuda takip edeceği

metot, aşağıdald mısralarda dile getirildiği gibi olmalıdır:

"Rağbet-i mal iledir cami-i İslamın da Mescid-i köhne-i bi-val<fa cemaat gelmez."

Camide okunan mevlitlerde, mevlidin metni ile Kur'an-ı Kerim dışında halkı heyecanlandıracal< başka şeyler okunmamalıdır. Hocamızın bu tavsi- yesi de dild<at çeldcidir. O, imamlarımızı, özellilde camirıin ruhani havasını

bozabilecek her türlü beşeri kattan salrmdırmal<tadır.

Maalesef bugün camilerimiz, gerek farldı insanların ve gerekse hayır kurumlarının yardım istediği mekanlar haline gelmiştir. Buramn manevi

havasından istifadeyle, mürninlerde potansiyel halde bulunan paylaşma duyguları, fiili hale gelmektedir. Aym zamanda camide verilen din eğitimiy

le beslenen cemaatin merhamet ve şefl<at duyguları daha çok gelişmekte

dir. Bütün bunlara rağmen, caminin manevi şahsiyetirıi korumada Mahir İz Hocamız titizlil< gösterilmesi gerektiğini ifade bağlamında, "İmam, cami

(7)

içinde veya cami kapısında dilenmeyi engellemelidir" demektedir. O, bu hususta şöyle bir çözüm önerisinde bulunur. Umum Müslümanlar, eğer dilenen kimse, gerçekten ihtiyaç sahibi ise, dilenen kimseye iş bulmcılı, bunu kabul etmezse, yardım yapılmamalıdır. Çünkü işi kabul etmeyen bu kimse, asalaldığı bir alılal< halirıe getirmiş anlamına gelir. Bu da İslam'ın izzetine gölge düşürür.

Mahir İz Hocamız, cami dışı din hizmetleri konusunda imamlarımıza sosyal alanda bazı önerilerde bulunınal<tadır. Burılardan bazıları şurılardır:

İmam, mahallesine hakim olmalı ve oralarda olup biten sosyal ve alılak içe- riiili problemlere karşı duyarlı olmalıdır. Hocamıza göre imam, cemaatine gelen ya da gelemeyen, semtindeki zengin ve yoksul Müslümanların bir lis-' tesini çıl<arıp birbirleriyle tanıştırmalıdır. Camiden kopmadan cami dışı din hizmetleri içerisine giren bu sosyal hizmet, ferdi nafile ibadet sevalıının kat kat fevkindedir. Görüldüğü gibi, sankiMahir İz Hocamız, Asr-ı Saadet'te en- sar ile muhacir arasında gerçeldeştirilmiş olan kardeşliğin çağdaş dünyada yeni bir versiyonu bağlamında bir muahat projesini hayata geçirmeye çağrı yapmal<tadır. Bu tür girişimler, hiç kuşkusuz toplumun birlikteliğine hizmet edecektir.

b. Minher

Mahir İz Hocamız, cuma ve bayram namazlarında ırıinberde okunacal<

hutbelerin içeriğinin kalitesi üzerinde de durmal<tadır. Ona göre, hutbeler mahalli sorurılardan yola çıkarak hazırlanmalıdır. Bir mahalle veya semtin sorunu olmayan bir konuda okunacal< hutbeler, ahalinin konuya Fransız/

yabancı kalmasına sebebiyet verecektir. Onun için hutbe, bir hafta içinde bizzat yaşanılan muhitte görülen İslam'a mugayir işlerin önüne nasıl geçi-

leceği konularım içermelidir. Hutbelerin muhtevası ancak böyle olursa, işte

o zaman okunan hutbeler amacına ulaşmış ve cemiyet hayatımn iyi yönde

gidişine katla sağlamış olurlar.

Mahir İz Hocamız, hutbelerin içeriği konusunda çok önemli bir nokta- ya da değirıirler. O da, hutbelerde, nafilelerden değil, yaşanılan valaadan, hayattan bahsedilmesi meselesidir. Ona göre, Müslümanların sahipsiz ve hamisiz kalmaları sebebiyle, nafile kapısı kapanalı bir asır olmuştur. Eğer

(8)

hutbelerde nafile ibadetlerden bahsedilecekse, sosyal nafilelerden bahse- dilmelidir. Nafile ibadetler, aricak başkasına yapılacak maddi-manevi yar-

dımlada anlamlı ve sosyal yaralara merhem olabilir. Halka hizmeti bıralap

kendi nefsini kurtarmaya, mertebe kazarımaya çalışmak, kimseyi sorumlu- luktan kurtaramaz.

Bir diğer önemli husus da din dilini kullarımakta ortaya çıkar. Hatip cemaatine, aniayacakları bir dil ve üslupla konuşmalıdır. Mçıhir İz Hocamızın bu önerisi de son derece ehemmiyet arz etmektedir. Din görevlilerimiz, açık,

seçik ve son derece anlaşılır bir dil kullanmalıdır. Ağdalı ve uydurma dilden

kaçınmalıdır. Dini terminolojiye çok dil<kat etmelidir. Hz. Peygamberden

· gelen bir rivayette: "Şüphesiz Id, sihir tesiri yapan hitabet tarzı vardır" buy- rulur. (Acluni, Keşfu'l-Hafa, Mısır, 1951, I, 258).

Hatip, işgal ettiği makamın "Makam-ı Ahmedi" olduğunu bilmelidir.

Orada, sadece mevzu ile ilgili ayet ve hadisler okunınalı dır. Hikmetli de olsa

şiirler okunmamalı, imamlarımız, yerli ve yabancı hükema ve feylesofların

vecizelerinden bahsetmemelidir. Bahsedilirse, mal<ama hürmetsizlil< olur, bu da bidattir. Bunlar anlatılacaksa kürsüden söylenmelidir. Bu görüşleriy

le Mahir İz Hocamız, kürsü ile ıİıinber hizmetlerinin farldı konumuna işaret

etmiş olmal<tadır.

Hutbeler, zemin ve zamana göre ne ç~k kısa ve ne de çok uzun olmalıdır.

Hatipler, cami dışındaki mütecavizlere, minherden yurııruk sıkmamalı,

onlara cevap dışarıda verilmelidir. Onlara cevap vermeye kalkmak, hatip- ten bir ş~y öğrenmek için caırıiye gelen cemaati ihmal edip, asli vazifesi dı

şına çıkmak olur. Şüphesiz hocamızın bu uyarısı mutlaka dil<kate alınma

lıdır. Çünkü bu tip bir dil kullarımak hem itici hem de dışlayıcı olur. İmam,

birleştirici ve cezbedici bir dil geliştirmelidir. Böylece birliğin rnekarn olan camiierin ayrıştırmaya alet edilmesirlin de önüne geçilmiş olur.

Özellikle selatin camileri ile büyük şehirlerdeki ulu camiierin hatipleri ciddi imtihanlar sonucu seçilerek muayyen bir ücretle tayin edilmelidir.

c.Kürsü

Kürsü hizmetleriyle ilişldli olarak Mahir İz Hocamız uygulanabilir şeyler

(9)

30 Cami M er kez li Din E ği tirni

öğütler. Bunlardan bazıları şunlardır:

Talim, irşad ve telldn makarnı olan kürsünün asıl sahibi vaizlerdir.

V aizler, güçlü dini bilginin yanı sıra, genel kültür sahibi münevverlerden

farksız olmalıdır.

Hallrm hissine değil, fılaine hitap etmelidir.

Sadece nafile ibadetleri anlatmaya kendisini vakfetmiş vaizlere teşekkür

edilerek emeldiye sevk edilmelidir.

V aiz, içinde yaşadığı toplumun ve çağın sorunlarından bigane kalamaz.

Vaizin din ve dünya için ödev ve sorurrılululdarı vardır. En lüzumlu gün- cel vaaz konuları seçilmelidir.

SONUÇ

Değerli hocamız Mahir İz, yaşadığı dönemin ihtiyaçlarını göz önünde tutarak cami odaklı din hizmetlerinin verirrıli ve üretl<en bir şekilde nasıl yapılması gerektiğini anlatmıştır.

Camide bulunan mihrab, minher ve kürsü vasıtasıyla verilen dini hizmetlerin birbirini tamamlayan bütünün parçaları olduğuna dikkatlerimizi

çekmiştir.

Ayrıca. o, bu üç makamı dolduran üç görevlinin birbirinden bağımsız,

müstakil şahsiyetler olması gerektiğini vurgulamıştır.

Din hizmetlerinde istihdam edilecek bu şahsiyetlerin ilim-hal ve kal ehli

olmalarının önemi üzerinde şiddetle durmuşlardır.

Bize mesaj olarak verdilderi diğer çok önerrıli bir konu da konuşmaların muhtevasıyla ilişkilidir. O da, konuların güncel ve sosyal problemierin çö- zümüne uygun düşmesidir.

Mahir İz Hocarnızı rahmetle anıyoruz.

NOT: Bu konuşma metni Mahir İz Hocamızın "Din ve Cemiyet" adlı ese- rinden yararlanarak hazırlanmıştır.

CAMI MERI<EZLI HAYAT

YECDER KiTAPLARI 3

. . .