1 Finans Fonksiyonu ve
Finansal Çevre
1
Yrd. Doç. Dr. Mehmet Burak KAHYAOĞLU TAŞINMAZ GELİŞTİRME
TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
TAŞINMAZ YATIRIMLARININ
FİNANSMANI
İ
çİndekİler1.1. Temel Kavramlar ...3
1.2. Finansman nedir? ...3
1.3. Finansal Piyasalar ...3
1.4. Finansal Kurumlar ...4
yrd. doç. dr. mehmet Burak KaHyaOĞlu
FINANS FONKSIYONU VE
FINANSAL ÇEVRE
3 Finans Fonksiyonu ve
Finansal Çevre
1
1.1. TEmEL KAVRAmLAR
• Finans; kişilerin kurumların ve firmaların faydalanabilecekleri para, fon ve sermayedir.
• Finansman; para ve sermayenin tedariki anlamında kullanılır.
• Finansal yönetim; ihtiyaç duyulan fonların uygun şartlarda tedarikini ve bunların etkin yönetilmesi faaliyetlerini kapsar.
• Fon; kişilerin veya firmaların yapacakları işlemlerde ihtiyaç duydukları para ve para benzerleridir.
• Sermaye; firmaların belirli bir amaç için ihtiyaç duydukları ve faaliyetlerine tahsis ettikleri fon (öz sermaye ve borç sermaye) miktarıdır.
• Finans biliminin amacı; değerin belirlenmesi ve değerin artırılmasıdır. Finans, aynı zamanda en iyi, en geçerli, en isabetli finansal kararların nasıl alınacağıyla da ilgilenir. Mesela siz elinizdeki fonlarla yatırım yapmalı mısınız? Bir finans kuralı size şöyle söyler: “Eğer bir aktif varlığın getirisi onun maliyetinden daha yüksek ise yatırım yapmalısınız ve değeri ancak böyle artırabilirsiniz.”
1.2. FiNANSmAN NEdiR?
Finansmanın meşgul olduğu başlıca üç alan vardır:
1. Finansal yönetim 2. Yatırımlar
3. Finansal pazarlar ile finansal aracılar.
Yatırım kavramı Türkçe’ de iki ayrı tip yatırımı birlikte ifade eder:
• Sabit sermaye mallarına (bina, makine-teçhizat, tesisler v.b.) yapılan yatırımlar,
• Menkul değerler (hisse senetleri, tahviller v.b.) üzerine yapılan yatırımlar.
Yatırım bilimi
Firmanın dışında bulunan yatırımcılar açısından meydana gelen finansal işlemleri inceler. Yatırım- cı, firmalara ait hisse senetlerini ve tahvilleri yani menkul değerleri almak, onlar üzerine yatırım yapmak istediği zaman gerekli fonları temin eder ve bunları satın alır. Böylece bir taraftan yatırımcı elindeki fonlardan bir getiri sağlarken, diğer yandan firmalar veya kamu kurumları ihtiyaç duyduk- ları fonları finansal pazarlardan temin etmiş olurlar.
1.3. FiNANSAL PiYASALAR
Genel anlamıyla piyasa, herhangi bir mal ve hizmete (ekonomik değere) sahip olup bunları satmak isteyenler ile alım gücüne sahip olan ve bu mal ve hizmetleri satın almak isteyenleri bir araya geti- ren her türlü ortamdır. AVM’ler, semt pazarları, altın piyasası, döviz piyasası, borsalar, emtia piya- saları (mısır, buğday, pamk vs.) para piyasası, sermaye piyasaları örnek olarak verilebilir. Piyasalar temel olarak ikiye ayrılmaktadır.
Şekil 1.1. Finansal Piyasalar
Reel piyasalar, mal ve hizmetler ile bu mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan üretim faktörlerinin (emek, sermaye, doğal kaynak) alınıp satıldığı piyasalardır. Finansal piyasalar ise, fon arz edenlerle fon talep edenlerin bir araya geldiği ve karşılıklı değişimin yapıldığı yerlere denir. Burada “fon” ke- limesi “satın alma gücü” anlamında kullanılmaktadır ve fonların kaynağı bireylerin (hane halkı) ve kurumların (firmalar ve devletler) tasarruflarıdır. Tasarruf gelirin tüketilmeyen kısmıdır.
Y=C+S (Y=gelir, C=tüketim, S=Tasarruf)
Fonlar (satın alma gücü) finansal piyasalar vasıtasıyla taraflar arasında etkin bir şekilde alınıp sa- tılmaktadır.
Finansal piyasaların üç temel unsuru vardır. Bunlar;
• Alıcılar (fon talep edenler)
• Satıcılar (fon arz edenler)
• Alım satım konusu olan şeyler. (Menkul kıymetler, para vb.)
Reel piyasalar- finansal piyasalar: Fiziki varlık (reel varlık) pazarlarında buğday, arpa, v.b. tarım ürünleri, altın, bakır, demir, petrol v.b. madenler ile oto, bilgisayar, makine-teçhizat v.b. fiziki var- lıklar alınıp satılır. Finansal varlık pazarlarında hisse senetleri, tahviller, bonolar, banka kabulleri, ipotekli borç senetleri, borç senetleri ve diğer finansal enstrümanlar alınıp satılır.
Para piyasaları sermaye piyasaları: Para piyasaları; vadeleri bir yıldan daha az olan hayli likit kısa vadeli menkul değerlerin (bonolar v.b.) alınıp satıldığı, sermaye pazarlarıysa; vadeleri bir yıldan daha fazla olan menkul değerlerin ( hisse senetleri, tahviller v.b.) alınıp satıldığı pazarlardır.
Bunların dışında piyasalar çeşitli özelliklerine göre aşağıdaki şekillerde de sınıflandırılabilir;
Spot piyasalar ve vadeli piyasalar: Spot pazarlarında alış verişler anında (veya bir iki teslim günün- de) gerçekleşir ve varlıklar alıcıya teslim edilir. Eğer malların teslimi gelecekte mesela bir ay, üç ay, altı ay v.b. süre içerisinde yapılacaksa bunlara gelecek pazarları denir.
İpotek (mortgage) piyasaları- tüketici kredisi piyasaları: Mortgage pazarlarında konut, ticari, sınai ve zirai gayrimenkuller alınıp satılır, buna karşılık tüketici kredileri pazarında kişilerin ihtiyaç duy- dukları oto, mobilya, eğitim, tatil v.b. amaçlarla ihtiyaç duydukları fonlar alınıp satılır.
Uluslararası, ulusal, bölgesel ve yerel (mahalli) piyasalar: Pazarın organizasyon büyüklüğüne ve işlem alanına bağlı olarak alışverişin bütün dünyayı, bir ulusun sınırlarını, bir bölgeyi ve bir mahalli kapsaması halinde pazarlara uluslar arası, ulusal, bölgesel, mahalli pazarlar denir.
Birincil ve ikincil piyasalar: Eğer finansal varlıklar ( hisse senetleri, tahviller, bonolar v.b.) pazarda ilk defa arz ediliyorsa, bu pazarlara birincil pazarlar denir. Birincil pazarlarda satılan menkul değer- ler, sonra aracılar vasıtasıyla, yatırım yapmak isteyen kişi ve kurumlara satılır. Bu pazarlara da ikincil pazarlar veya tezgâh üstü pazarlar denir.
Özel piyasalar- kamu piyasaları: İşlemler sadece iki kişi veya grup arasında gerçekleştiriliyorsa bunlara özel pazarlar, bütün kamuya yayılmışsa bunlara kamu pazarları denir.
5 Finans Fonksiyonu ve
Finansal Çevre
1
En iyi gayret aracılığı; halka arz edilecek sermaye pazarı araçlarının izahnamede yer alan satış süresi içerisinde satılmasını, satılamayan kısmının ihraççı firmaya iadesini veya bunların daha önce satın alma taahhüdünde bulunan üçüncü kişilere satılmasını ifade eder.
Aracılık yüklenimi; ihraççı firmaya halka arz edilen menkul değerlerin tamamının veya bir kısmının satılacağının taahhüt edilmesidir.
Aracılık yüklenimi bakiyeyi yüklenim ve tümünü yüklenim şeklinde olur.
Bakiyeyi yüklenim; aracı kurumun satılmayan menkul değerin kendisi tarafından satın alınmasını, Tümünü yüklenim; bütün menkul değerlerin satın alınmasını ifade eder.
Finansal pazarlarda; fon arz ve talebini sağlayan ve fon arz ve talebine yardım eden başlıca ku- rumlar bankalar, aracı kurumlar ve özel finans kurumlarıdır. Bankaların faaliyet felsefesinde faiz hâkimken, özel finans kurumlarında kâr felsefesi hâkimdir. Ayrıca Pazarlarda brokerler (komisyon- cular) ve dealerlar (cober), taraflar arasındaki finansal işlemlerin yapılmasını, yani menkul değerle- rin alınıp satılmalarını kolaylaştırırlar. Yaptıkları hizmetler sebebiyle de bir ücret (komisyon) alırlar.
Ticari bankalar: kısa vadeli tasarruf ve borç pazarında faaliyet gösterirler ve borçların vadesi ge- nellikle bir yılı aşmaz. Bu bankalar para transferinin dışında firmalara, kişi ve kurumlara başka hiz- metler de sağlarlar. Ülkemizde mevduat ve yatırım bankalarına ilaveten özel finans kurumları da bulunmaktadır. Bu kurumların bankacılık sistemi içerisindeki ağırlığı %10’nu geçmiştir.
Özel Finans Kurumları: mali sektörde faaliyet gösteren, reel ekonomiyi finanse eden, bankacılık hizmetleri sunan ve faiz yerine “kâr ve zarara katılma” esasına göre çalışan yasal ve ekonomik kuruluşlardır. Özel finans kurumları; tasarruf sahiplerinden topladıkları fonları, faizsiz finansman felsefesi dâhilinde ticaret ve sanayide değerlendirerek oluşan kâr veya zararı tasarruf sahipleriyle paylaşmaktadır.
Türk Bankacılık sisteminde banka ve şube sayısı
A) Mevduat bankaları: 2007 2008
banka sayısı Şube sayısı Banka sayısı Şube sayısı 1. Kamu bankaları 3 2.203 3 2.416
2. Özel bankalar 11 3.625 11 4.290
3. Fondaki bankalar 1 1 1 1
4. Yabancı bankalar 18 1.741 17 2.034
Toplam 33 7.570 32 8.741
B) Kalkınma ve yatırım bankaları: 13 48 13 49
imKB’de faaliyet gösteren aracı kurumlar ve bankalar
1-Mali kuruluşlar
2-Bankalar “Şirket sayısı (adet)”
101 17 118
“İşlem miktarı (milyon adet)”
5.826 4.201 8,529
“İşlem hacmi (milyon TL)”
11.731 9.467 16.808
