VİTAMİN K. Doç.Dr. Emine DIRAMAN

VİTAMİN K

Doç.Dr. Emine DIRAMAN

VİTAMİN K

- Koagülasyon vitamin,

- Antihemorajik vitamin,

- Fillokinon

ÖZELLİKLERİ

• Doğal vitamin K, yağda ve yağ çözücülerde çözünür,

• Isıya ve indirgen maddelere karşı dayanıklıdır,

• Doğal formlarının aksine menadionun tuzları gibi sentetik ürünlerinin bazıları suda çözünürler,

• Kan pıhtılaşmasında rol oynar,

• Sindirim kanalı mikroorganizmaları tarafından sentezlenir,

• Altın sarısı renkte, visköz bir vitamindir.

• Oksidasyona, alkalilere, asitlere ve ışığa dayanıksızdır,

• Atmosferik oksijenle yavaş, ışıkla hızlı yıkımlanır,

• 2-metil-1,4-naftakinon türevlerinden oluşmuştur ve yaygın olarak menadion adı verilir,

• UV ışınları, molekülde değişimler yapar bu nedenle koyu renkli şişelerde saklanmalıdır.

YAPISI

• Vitamin K kelimesi tek bir kimyasal bileşiği değil, antihemorajik özelliklere sahip bir grup kinon bileşiklerini tanımlar.

• Kanın pıhtılaşma etmeni olarak bulunmuş ve kuagulation vitamin adından dolayı K vitamini denmiştir.

• Antihemorajik vitamin de denir. K vitaminleri esas olarak naftokinon türevleridir. Yapısında naftakinon halkası ve bir alifatik yan zincir (fitil grubu) içerir.

mm K1 vitamini (2-metil-3-fitil -1,4-naftokinon) - fillokinon, fitonadion

- Bitkilerde sentezlenir

- Yapısında naftokinon halkası ve buna bağlı izopren birimlerden oluşmuş bir yan zinciri

bulunmaktadır

K2 vitamini (2-metil-3-difarnesil-1,4-naftokinon) - menakinon

- Bağırsak bakteri florasında sentezlenir

K3 vitamini ( 2-metil 1,4 naftakinon ) - Menadion

- Vitamin K'nın en basit formu, - yan zinciri olmayan

- 2-metil 1,4 naftakinon aktif çekirdeğine sahip vitamin K3’dür^.

K Vitamini Formları

• Doğada K1 vitamini, K2 vitamini olmak üzere iki şekilde bulunur. K1 ve K2 vitaminlerinin yan zincirlerinde farklılık vardır.

- K1 (Filokinon) vitaminin iki formu vardır ve bitkilerde bulunur.

- K2 (Menakinon) ise birçok çeşidi bulunan, vücuttaki bazı bakteriler tarafından da üretilen bir menakinon bileşenidir.

• Sentetik K vitaminlerinin en önemlisi K3 vitamini (menadion) dur .

- K3 vitamini (menadion) doğal olanlardan 2 kat daha güçlüdür.

Vücutta kalın bağırsak mikroflorasındaki bakteriler tarafından yapılır.

Her üç molekülde K vitamini etkinliği gösterir.

K VİTAMİNİ KAYNAKLARI

- Ispanak, kara lahana, maydanoz, marul, brokoli, kaba yonca gibi yeşil yapraklılarda,

- Karnıbahar, brüksel lahanası, lahana, domates, soyafasulyesi, pirinç kepeği ve yulaf filizlerinde bulunur.

- Süt, yumurta,karaciğer, peynir, tereyağı, yeşil çay gibi yeşil yapraklı sebzeler ve otlar;

- Kuru baklagiller, kahve ve tahıllar K vitamini kaynaklarıdır

Organizma normalde K vitamini ihtiyacını besinlerden ve bakterilerin bağırsaklarda sentez ettiği vitaminlerden sağlar.

Emilimi ve Metabolizması

• Emilimi, yağda çözünen diğer vitaminlerde olduğu gibidir.

- Emilimini diyetle alınan yağ miktarı ve safra asit düzeyi etkilemektedir.

• Fillokinon aktif transportla, menakinon pasif difüzyonla ince barsaklardan absorbe edilir.

• K1 vit. ve K2 vit., mukozal zarlardan şilomikron yapısında

lenfle sistemik kan dolaşımına ve oradan da karaciğere taşınır.

- Kana salınan vitamin K, lipoproteinlerle (VLDL,LDL) birlikte diğer dokulara taşınır.

Very Low Density Lipoproteins (VLDL)

Low Density Lipoproteins (LDL) ; High Density Lipoproteins (HDL) - Atılımı safra ile ve bazı yıkılım ürünleri ise idrarla atılır.

• Menadion (K3) ise suda çözündüğü için intestinal kanaldan daha hızlı absorbe edilir, portal kanla karaciğere taşınır.

- Emiliminde safra asiti gerekli değildir.

Karaciğer vitamin K'nın depo yeridir. Fakat vücut depoları oldukça azdır. Diğer yağda eriyenlere göre çabuk tüketilir. Bu nedenle diyetle (K1 ve∕veya K2 ) veya bakteriyel üretimle ( K3 ) sürekli alınması

gereklidir.

Vitamin K ve oksidasyon ürünlerinin vücuttan

atılımı safra ve idrar yoluyla gerçekleşir.

Fonksiyonları

• Kan pıhtılaşmasında önemli olan

- faktör VII (Prokonvertin),

- faktör IX (plazma tromboplastin komponenti; antihemofilik faktör), - faktör X (Stuart – power faktör)

- Protein C ve protein S ’dir.

* Bu faktörlerin, karaciğerde inaktif prekürsor formlarında

sentezlenir. Daha sonra aktif formlarına dönüştürülmesinde vitamin K’ya gereksinim duyulur.

Vitamin K, kanın pıhtılaşmasında kan plazma fibrinojeninin fibrine çevrilmesinde etkili bir maddedir.

* Bir çok pıhtlaşma faktöründeki glutamik asidin ϒ-karboksilasyonunda kofaktör olarak görev yapar.

* Kanın pıhtılaşması için Ca^{+2 '}a bağlanmasını sağlanır.

* K vitamini noksanlığında; KC, pıhtılaşma faktörlerini sentezlemeye devam eder fakat aktive olamaz.

KAN PIHTILAŞMASINDA K VİTAMİNİN ROLÜ

1- Karaciğerde inaktif öncüller olarak sentezlenen VII, IX ve X faktörlerinin karboksilasyonunda koenzim olarak rol oynar,

2- Protrombinin II sentezinde gereklidir

Vitamin K

Glutamil karboksilaz Peptiddeki

glutamik asid Peptiddeki ƴ-karboksi

glutamik asid

EKSİKLİĞİ SONUÇLARI

İnsanlarda Vitamin K yetmezliklerinin en önemli nedenleri arasında sürekli antibiyotik özellikle de sülfonamidlerin

kullanımı başta gelmektedir. Kolestazis ve malabsorbsiyon durumlarında da emilim yetersizlikleri görülür.

Yenidoğanlar da ise başlıca;

1- Plasentadan vitamin K geçişi yetersizliği

2- Yeni doğan intestinal bölgesinin steril olması

3- Besinsel olarak kontaminasyondan uzak steril besinlerin

alınması gibi temel nedenlere bağlı olarak yaşamın ilk günlerin de vitamin K yetersizliği şekillenir.