Ankara Birinci Birleşik Plastik Sanatlar Salonu Güzel Sanatlar Birliği, müstakil ressamlar ve heykeltı- raşlar ve «D» grubu toplu olarak dört yüz eserle bu sene ilk büyük sergiyi Ankara Halkevinde açtılar. Resmi küşad Ab- dülhalik Renda tarafmdan yapıldı. Kültür Bakanı Saffet Arıkan güzel bir hitabe irad ederek serginin ehemmiyet ve hedefini izah etti. 1937 salonu keyfiyet ve kemiyet itibarile şimdiye kadar gördüklerimizin en zengin ve kuvvetlisi olup Türk plastik sanatında yeni bir hamle telâkki edilebilir.
Güzel Sanatlar Birliğinin kısmında eserlerin ilk Em- presyonu statik'dir. General Halilin eserleri İstanbulun mazi ve an'anesini taşıyor. Doksan yaşındaki sanatkâr bu asrı endividüel zaviyeden samimî bir tarih gibi anlatıyor. «Ra- um» ve «Objet» deki ışık - ihtiyar ve yorgun şehrin miza- cını andırıyor. Hamdi merhum Form'u tercüme ile uğraştı.
Bu şuursuz cehd kozmopolit eserler doğurdu. Zekâi, Ali Riza ve Halil münderecat ve muhtevide samimî çalıştılar. Tabiî kompozisyon kanunlarını kısmen bilgi, kısmen de insiyaki olarak kullanıp garp tekniğinden istifadeye çalıştılar. Bu sa- natkârlar yerlidir- ve bu bakımdan iktidarları dahilinde mu- vaffak olmuşlardır. Natür ve Realite'ye samimî bağlılığı Ge- neral Halilin iyi eserler başarmasına en mühim âmil olmuş- tur.
Çallının Natürmort'undaki kendine mahsus bir telâkki- nin olgun renkleri var. Bu telâkki; İstibdad, Meşrutiyet ve Harbi Umuminin doğurduğu atmosferin âfeti içinde hayat mücadelesile yıpranmış, bitab ve yaşlı neslin bulanık dünya telâkkisidir. Badireden, badireye yuvarlanan ruhların tereddüt ve şaşkınlığı Çallı ve yaşlı arkadaşlarının eserle- rinde aşikârdır. (Sayısı mahdut fevkalâde iktidarlar müs- tesna) kemale varmış artistlerden 1914 de kadar Stil sahibi olmıyan bütün yaşlı Avrupa sanatkârları cihan kıtalinden sonra kötürüm olmuşlardır.
Şevket Dağ'ın cami enteriyörü muttarid bir mesainin
mükerrer bir Habilite'sidir. Nazmi Ziyamn Sonbahar pey- zajı garbî bir kozmos içinde güzel bir eserdir. 18 inci asır or- tasında başlıyan Klasizm ve Romantik cereyanından ko- pup gelmiş ve Realism devrinde de bir müddet yaşayıp bize ulaşmış bir hatıra güya... Renk perspektifi ve ekspresiyonu yumuşak pasajlı gamlarla umumî ahenkte az aksayarak iyi kullanılmıştır. Beşik sükûneti ile mavi grubunun uzaklaşan sessizliği melankolik bir entervaldir.
«Heceleyen Çoban» S. Bengü'nün sevimli bir biblo es- kizidir. Muhtevi ve münderecat reeldir. Form bakımından empressiyonist bir iştir. Yüzdeki «Grimace» in tesbiti şu- urlu bir görgü ile «Banalite» den arızasız atlıyan bir mesa- idir.
Bursalı Şefiğin peyizajları monoton bir armoni içinde- dir. Meselâ: Ton generatör kahve rengidir. Fakat gamlara dikkat etmeyişi. Kontrast renkleri kirli kullanışı «Timbre»
kıtlığına ve yeknasaklığma âmil olmuştur.
Ayetullah Sümerin denizleri romantiktir. Hikmet, Sami ve Vecihi ayni paleti kullanıyorlar. Fırça darbelerinde «Ry- thme» ve idare biraz ihmal edilmiştir. Feyhamanın renk te- lâkkisi de pek farklı değil. Fakat satıhları süslemek meyli pek safiyane ve aşikâr görünüyor.
Müstakiller
Müstakiller ve «D» grubunun salonlarında dinamik bir sansasiyon başlangıcı mevcuttur.
Zeki; «Holbein» ve «Dürer» memleketinin sanat terbi- yesini kavramış sağlam bir mürididir. Natürmort ve peyi- zajlarında desen ve renklerin sıhhat ve salâbetinin nüvesin- de şarkın sıcak zevk ve ehengi de mezcolmuş - form güzel ve kuvvetlidir.
Ali her tablosunda arayan bir iktidardır. Küçük kütle- lerden mürekkep detayların vakur ve ağır kontrastlarının küllünden monumantal bir impresyon doğuruyor.
Seyfi Torayın natürmortları hisli entellectüel'dir. İl- min hisle imtizacı zarif bir ahenk teşkil ediyor. Bu birleş- tirmeden artistin bir eser meydana getirmek için muvazene şarttır. Tevazün Seyfinin eserlerinde mevcuttur. Toray, vir- tüöz bir artisttir.
Hamid Görel'in peyizajları orijinal bir hamledir. Fırça darbelerindeki «Rythme» senfoni dalgaları gibi - mevzun ve zengindir. Tempo andante vakarı taşıyor. Renkler berrak ve serin olup kombinezonlar ve armonilerdeki taktik zariftir.
Refik Epikman'ın peyizajlarında renk ve desen kuvvet- li ve munis, form mazbuttur. Bu inzibat ve tahakküm haşin- likle değil, samimiyet ve tevazula temin edilmiş gibi. Sert ve soğuk satıhlar bile güzel ve ılık pasajlarla karabet ve vah- daniyet temin etmişlerdir. Eserlerinde memleketimizin ka- rakteri plastik güzelliği ils çok kuvvetli canlamyor.
Mahmudun «Buda» ismindeki küçük kompozisyonu es- rarengiz renk atomlarının kaynaştığı tonlar içinde sihirli cazibeler saklıyor.
En optimist ressam Şeref Akdlkdir. Kâinatı mes'ut bir zaviyeden görüyor. Renklerin armonisi sevdiği ve huzurla yaşadığı hayattan ilâvesiz alınmış samimî duygulardır.
« D » grubu
Zühdünün kadın büstü klasik ve iyi bir eserdir. Sü- kûnet, sadakat ve bilgi dolu. Küçük baş bir ilahe asaletile ihtişam ve vakar taşıyor. Elen diyarından, Arkadya'dan esen aşk ve bahar kokulu bir rüzgâr gibi - hayır ve sevgi müjde- liyor.
Turgud; lirik minyatür ülkesinde, ilham menbalarım şarkın koynunda ariyan espritüel bir artisttir. Minyatürü
modernize etmek istiyen cehdinin nasıl bir netice vereceği- ni şimdiden kestirmek mümkün değildir.
Nurullah Berk'in eserleri çok taze ve sempatiktir. Yu- muşak ve serin pasaj ve kontrast'lar, konturların mevzun ve mutedil süzülüşlerile güzel bir ahenk teşkil ediyor.
Cemal Tollu'nun peyizajları nefis ipek halılar gibi de- koratif pentürdür. Soğuk renklerden yaratılan yumuşak ve cazib armoni orijinalidir.
Bedri Rahminin eserlerinde «Dufy» nin tesiri çoktur.
Bu sergideki eserler etüd ve eskiz halindedir. Eşrefin resim- leri özlü ve mütevazidir. İnce ve çelebi bir hassasiyet, me- lankolik masum duygular veriyor.
Serbestler
Bu arkadaşlar içinde Sabri Berkel ve Malik Aksel çok kıymetli eserler teşhir etmişlerdir.
S. Berkel'in kâinat görüşü çok sağlam ve derin realizm çerçevesinden süzülüyor. Portresi «Renaissance» başlangıcı- nı hatırlatıyor. Akşam peyizajı onun güzel ve hazin roman- tik dünyasıdır. Enerjisi biraz tevekkelle yuğurulmuş - biraz melankoli var. Bu âlem içinde kıymetli olgun bir sanatkâr- dır.
Heykeltıraş Kenan Yontunç'un Atatürk büstü karakte- ristikdir. Entellectüel bir görüş ve zevk var. Teknik temiz, form zariftir.
Malik Aksel; «Infantilisme» kisvesi altında «MĞphis- to» hücumu yaratıyor. Gülen portresi, insanlara gülüyor ? Oynıyan kadınlar pitoresk malûllerine zarif bir tarizdir. İki kız portresinde büyük satıhlar ve çizgiler tereddütsüz, mut- lak kanaatlerin ifadeleridir.
Ressam Nurettin Ergüven
