K
ardiyovasküler hastalıklar tanı ve tedavideki gelişmelere rağmen önemli bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Kronik hastalıklar raporuna göre, ül- kemizde yaklaşık 2 milyon koroner arter hastası bulunmaktadır. Önemli bir kardi- yovasküler risk faktörü olan hipertansiyonun prevalansı ise %31.8’dir. Tüm dün-Kardiyovasküler risk modelleri;
ideal bir model var m›?
Mehmet Ali Nahit fiendur 1 , Gülay Sain Güven 2
1Uzm. Dr., Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Ankara
2Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Genel Dahiliye Ünitesi, Ankara
ÖZET
Son yıllarda kardiyovasküler hastalıklar konusundaki farkındalığın artmasına, risk faktörleri ile mücadele konusunda aşamalar kaydedilmesine rağmen bu hastalıklar hem gelişmiş hem de ge- lişmekte olan ülkelerde hala en önemli ölüm nedenidir. Farklı ülkeler arasında mortalite oranla- rında ciddi farklılıklar görülmesi, bazı çalışmalarda kardiyovasküler hastalık için risk faktörleri bulunmayan kişilerde kardiyovasküler hastalık insidansının az olduğunun gösterilmesi ve sade- ce yaşam tarzı değişiklikleriyle bile kardiyovasküler hastalık insidansının azaltılabildiğinin gös- terilmesi bu konuyu daha da üzerinde konuşulur duruma getirmiştir. Kardiyovasküler hastalık riski, risk faktörlerinin artmasıyla doğru orantılı olarak artar. Risk faktörlerinin bir arada kulla- nılarak bireylerin gelecekteki kardiyovasküler riski öngörülebilir. Koroner arter hastalığının ilk prezantasyonu %20 ani ölüm ve %80 ile akut koroner sendromla olmaktadır. Bu nedenle riski öngörmeye çalışmak çok önemlidir. Kardiyovasküler risk olasılık modelleri de bu öngörüyü sağ- layabilmek için oluşturulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Kardiyovasküler, risk, model.
ABSTRACT
Cardiovascular risk models; is there an ideal model?
In recent years, despite increasing awareness about cardiovascular diseases and fighting with car- diovascular risk factors still this diseases is the most important cause of death in developed and developing countries. Serious differences in mortality rates of view between countries, some studi- es showed that cardiovascular disease incidence is lesser in people without cardiovascular risk fac- tors, even showing with only lifestyle changes reduced incidence of cardiovascular disease, this to- pic has made the situation even more is spoken on. Risk of cardiovascular disease, increases in di- rect proportion with the increase of risk factors. Using a combination of risk factors for cardiovas- cular risk of individuals, we can predict the cardiovascular risk in the future. The first presentati- on of coronary artery disease is sudden death by 20% and acute coronary syndrome by 80%. The- refore it is important to try to predict the cardiovascular risk. Cardiovascular risk models were cre- ated to provide this insight.
Key Words: Cardiovascular, risk, model.
yada yılda 17 milyon, Türkiye’de ise yaklaşık 200.000 kişi yaşamını kalp ve damar hastalıklarına bağlı neden- lerden kaybetmektedir [1].
Son yıllarda kardiyovasküler hastalıklar konusunda- ki farkındalığın artmasına, risk faktörleri ile mücadele konusunda aşamalar kaydedilmesine rağmen bu hasta- lıklar hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde hala en önemli ölüm nedenidir [2].
Kardiyovasküler hastalıklar dört başlık altında top- lanabilir [3];
1. Koroner arter hastalığı; anjina pektoris, miyokard infarktüsü
2. Serebrovasküler hastalık; inme veya geçici iske- mik atak (GİA)
3. Periferik arter hastalığı; klaudikasyon veya ekstre- mite iskemisi
4. Aort aterosklerozu; toraks veya abdominal aort anevrizması
Ulusal Kolesterol Eğitim Programı/Erişkin Tedavi Paneli III (National Cholesterol Education Prog- ram/Adult Treatment Panel III; NCEP/ATP III-2002) ra- porunda koroner arter hastalığı olmayıp da diğer ate- rosklerotik hastalığı olanların gelecekteki kardiyovaskü- ler riskinin koroner arter hastalığı olanlarla aynı oldu- ğu rapor edilmiştir. Bu nedenle bahsedilen aterosklero- tik hastalıklar koroner arter hastalığı eş değeri olarak kabul edilmektedir [3].
Koroner arter hastalığı olmayan 40 ile 94 yaşların- daki 7733 hastanın incelendiği Framingham çalışması- na (Framingham Heart Study) göre yaşam boyu kardi- yovasküler risk 40 yaşındaki erkekler için %49, aynı yaştaki kadınlar için %32 olarak bulunmuştur. Aynı ça- lışmaya göre 70 yaşındaki erkeklerde yaşam boyu kardi- yovasküler risk %35 iken kadınlarda %24’tür [4].
Kardiyovasküler mortalitenin Türkiye’deki oranları konusundaki tahminlerimiz Türk Erişkinlerinde Kalp Hastalıkları ve Risk Faktörleri (TEKHARF) çalışması so- nuçlarına dayanmaktadır. TEKHARF çalışmasında 12 yıllık izlem verileri koroner kalp hastalığı mortalitesi- nin 45-74 yaş grubunda erkeklerde %8.2, kadınlarda
%4.3 olduğunu bildirmiştir [5]. 2000-2001 verilerine dayanarak yapılan ve 2005 Ocak ayında sonlanan Ulu- sal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik (UHY-ME) çalış- ması sonuçlarına göre toplam ölümlerin %47.7’si kardi- yovasküler hastalıklara bağlı gelişmektedir.
Kardiyovasküler risk faktörleri değiştirilebilir ve de- ğiştirilemez risk faktörleri olarak iki grupta ele alınmak- tadır (Tablo 1) [6].
Üçüncü Ulusal Sağlık ve Beslenme Değerlendirmesi (National Health and Nutrition Examination Survey III, NHANES III) çalışmasına göre koroner kalp hastalığı ge- lişen hastaların %90’dan fazlasında en az bir kardiyo- vasküler risk faktörü tespit edilmiştir [7].
Dünya genelinde 52 ülkeden hastaların dahil edildi- ği bir çalışmada, ilk miyokard infarktüsü için popülasyo- na atfedilen riskin %90’ından fazlasından değiştirilebilir dokuz risk faktörü sorumlu tutulmuştur (Tablo 1b) [8].
Risk altındaki bireyler tanımlanabilirse değiştirilebi- lir risk faktörlerinin kontrol altına alınması ile koroner kalp hastalıkları, inme ve diyabet önlenebilir.
Risk faktörlerinin bir arada görülmesi ise bireylerin riskini katlayarak artırmaktadır. Kardiyovasküler hasta- lık riski, risk faktörlerinin artmasıyla doğru orantılı ola- rak artar [9]. Risk faktörlerinin bir arada kullanılarak bi- reylerin gelecekteki kardiyovasküler riski öngörülebilir.
Amerika Birleşik Devletleri’nin 2007 yılında yayın- lanan ulusal sağlık raporuna göre koroner arter hastalı- ğının ilk prezantasyonu %20 ani ölüm ve %80 akut ko- roner sendromla olmaktadır [10]. Bu nedenle riski ön-
Tablo 1. Kardiyovasküler hastalık risk faktörleri
1a: Değiştirilemez risk faktörleri 1b: Değiştirilebilir risk faktörleri
1. Yaş 1. Diyabet ve kötü kan şekeri regülasyonu
2. Cinsiyet 2. Sigara kullanımı
3. Birinci derece akrabalarda koroner arter hastalığı öyküsü 3. Hipertansiyon 4. Dislipidemi
5. Sedanter yaşam, obezite veya viseral yağlanma 6. Psikososyal faktörler
7. Meyve ve sebze tüketiminin az olması 8. Düzenli alkol kullanımı
9. Fiziksel aktivitenin az olması
görmeye çalışmak çok önemlidir. Kardiyovasküler risk olasılık modelleri de bu öngörüyü sağlayabilmek için oluşturulmuştur. Toplam kardiyovasküler riskin hesap- lanmasında kullanılan risk olasılık modelleri arasında Framingham KKH risk modeli, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Modeli, SCORE, JBS-2, QRISK ve ASSIGN gibi modeller bulunmaktadır. Bu modeller artıları ve eksile- riyle aşağıda gözden geçirilecektir.
Framingham risk modeli
İlk olarak 1998 yılında oluşturulan bu skorlamada yaş, cinsiyet, düşük dansiteli lipoprotein (LDL) ve yük- sek dansiteli lipoprotein (HDL) kolesterol düzeyleri, kan basıncı yüksekliği (tedavi alsın ya da almasın), siga- ra kullanması ve diyabetin olup olmamasına bakılarak 10 yıllık koroner kalp hastalığı (miyokard infarktüsü, koroner ölüm, anjina) gelişme riskine bakılmaktadır.
2002 yılında NCEP/ATP III kılavuzunda bu skorlama sistemi yeniden güncellenmiştir. Bu güncelleme ile bir- likte risk skalasından diyabet çıkarılmıştır, çünkü diya- bet koroner kalp hastalığı eşdeğeri olarak kabul edilmiş- tir. Aynı zamanda bu güncelleme ile yaş aralıkları geniş- letilmiş, sigara içenlerde yaşa özel skorlama ortaya kon- muştur (Tablo 2) [4].
NHANES III çalışmasında koroner kalp hastalığı ve eşdeğer hastalığı olmayan 20 ile 79 arasındaki 11.611 hastanın risk skorlarına bakılmış, 10 yıllık koroner kalp hastalığı riski üç ayrı grupta tanımlanmıştır;
• Düşük risk (10 yıllık koroner kalp hastalığı riski <
%10); %82
• Orta risk (10 yıllık koroner kalp hastalığı riski
%10-20); %16
• Yüksek risk (10 yıllık koroner kalp hastalığı riski >
%20); %3 hastada saptanmıştır [11].
Framingham risk skoru bütün potansiyel kardiyo- vasküler risk faktörlerini içermemektedir. Farklı popü- lasyonlarda risk skorlarını tahmin etmedeki rolü konu- sunda çelişkili sonuçlar olduğundan yeni kardiyovaskü- ler risk skorları oluşturulmuştur [12,13].
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) risk modeli
Bu risk modelinde 10 yıllık fatal olan ve olmayan inme ve koroner arter hastalığı riski hesaplanmaktadır.
Gelişmekte olan ülkelerde maliyet nedeniyle risk mo- delleri oluşturulmasının ve uygulamasının zor olduğu göz önüne alınarak bu model oluşturulmuştur. Bu mo- delde amaç gelir seviyesi orta-düşük ülkelerde yaşayan kişilerin kardiyovasküler hastalık riski hesaplanarak pri- mer korunma sağlanmaktır (Şekil 1) [14].
SCORE (Systemic Coronary Risk Evaluation)
Avrupa’da hazırlanan yeni risk modellerinden biri de, SCORE projesi verilerine dayanan SCORE risk sko- rudur. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) tarafından 2007 yılında risk hesaplama modeli olarak kullanılma- sı önerilmiştir. On iki Avrupa kohort çalışmasına (n=
205.178) ve 2.7 milyon izlem yılına dayanmaktadır. Bu modelde yaş, cinsiyet, sistolik kan basıncı, total koles- terol düzeyi, HDL kolesterol düzeyi ve sigara içiciliği dikkate alınarak risk hesaplanmıştır. SCORE risk sko- ruyla 10 yıllık fatal aterosklerotik olay (inme veya abdo- minal aort anevrizma rüptürü gibi) riski hesaplanmak- tadır. Aynı zamanda SCORE risk skorunda sadece 10 yıl- lık fatal olaylar değil aynı zamanda koroner kalp hasta- lığından ölüm riski de hesaplanmıştır. Dört risk grubu tanımlanmıştır; < %1 düşük risk, %1-5 orta risk, %5-10 yüksek risk ve > %10 ise çok yüksek risk (Şekil 2) [15].
SCORE modelinin eleştirilen yönlerinden biri, HDL ko- lesterol değerlendirilmesinin risk hesaplama modeline katılmamış olmasıdır. Bir diğeri ve en önemlisi, sonu- cun kardiyovasküler ölüm olmasıdır. Son olarak, risk cetveli karmaşık bulunmaktadır ve %10-20-30 gibi risk eşikleri yerine yeni gruplar önerilmiştir. SCORE risk programı, ulusal kalp dernekleri tarafından ülkenin ko- şullarına uyarlanabilecek şekilde tasarlanmıştır. SCORE programı iki model içermektedir; Belçika, Fransa, Yuna- nistan, İtalya, Lüksemburg, İspanya, İsviçre, Portekiz için “Avrupa düşük risk skoru”, Türkiye ve diğer tüm Avrupa ülkeleri için “Avrupa yüksek risk skoru” kulla- nılması önerilmektedir.
JBS-2 (Joint British Society-2)
Bu model 2005 yılında “Joint British Society” tara- fından oluşturulmuştur. Diğer risk modellerinden farkı sadece 10 yıllık koroner kalp hastalığı riskini değil, 10 yıllık kardiyovasküler hastalık (koroner arter hastalığı, inme ve geçici iskemik atak) riskini hesaplamasıdır. Ris- kin hesaplanmasında kullanılan majör faktörler; yaş, cinsiyet, sistolik kan basıncı, sigara kullanımı ile total kolesterol/HDL oranıdır. Risk oranları olarak 10 yıllık kardiyovasküler hastalık riski < %10; düşük risk, %10- 20; orta risk, %20-30; yüksek risk, > %30 çok yüksek risk olarak belirlenmiştir. Sadece üç yaş katmanı içer- mektedir: < 50, 50-59 ve ≥ 60. Bu üç katmanda bulunan kişilerin risk hesaplaması sırasıyla 49, 59 ve 69 yaş için hesaplanmaktadır. Bu yöntem, daha önceki modeller- de, yüksek göreceli riskte fakat düşük mutlak riskte bu- lunan genç kişilerin tedavi almaması yönündeki endi- şeleri azaltmıştır. Bu modelde yüksek risk grubu hasta- lar tanımlanmış ve bu hastalarda 10 yıl içinde öngörü- len kardiyovasküler risk her zaman %20’nin üzerinde
Tablo 2. Framingham risk modeli Erkekler için
Yaş Puan
20-34 -9
35-39 -4
40-44 0
45-49 3
50-54 6
55-59 8
60-64 10
65-69 11
70-74 12
75-79 13
Puan
Total kolesterol Yaş Yaş Yaş Yaş Yaş
(mg/dL) 20-39 40-49 50-59 60-69 70-79
< 160 0 0 0 0 0
160-199 4 3 2 1 0
200-239 7 5 3 1 0
240-279 9 6 4 2 1
≥ 280 11 8 5 3 1
Puan
Yaş Yaş Yaş Yaş Yaş
Sigara durumu 20-39 40-49 50-59 60-69 70-79
Sigara içmiyorsa 0 0 0 0 0
Sigara içiyorsa 8 5 3 1 1
HDL kolesterol (mg/dL) Puan
≥ 60 -1
50-59 0
40-49 1
< 40 2
Puan
Sistolik kan basıncı (mmHg) Tedavi almıyorsa Tedavi alıyorsa
< 120 0 0
120-129 0 1
130-139 1 2
140-159 1 2
≥ 160 2 3
Toplam puan 10 yıllık risk (%)
< 0 < 1
0 1
1 1
2 1
3 1
4 1
5 2
6 2
7 3
8 4
9 5
10 6
11 8
12 10
Kadınlar için
Yaş Puan
20-34 -7
35-39 -3
40-44 0
45-49 3
50-54 6
55-59 8
60-64 10
65-69 12
70-74 14
75-79 16
Puan
Total kolesterol Yaş Yaş Yaş Yaş Yaş
(mg/dL) 20-39 40-49 50-59 60-69 70-79
< 160 0 0 0 0 0
160-199 4 3 2 1 1
200-239 8 6 4 2 1
240-279 11 8 5 3 2
≥ 280 13 10 7 4 2
Puan
Yaş Yaş Yaş Yaş Yaş
Sigara durumu 20-39 40-49 50-59 60-69 70-79
Sigara içmiyorsa 0 0 0 0 0
Sigara içiyorsa 9 7 4 2 1
HDL kolesterol (mg/dL) Puan
≥ 60 -1
50-59 0
40-49 1
< 40 2
Puan
Sistolik kan basıncı (mmHg) Tedavi almıyorsa Tedavi alıyorsa
< 120 0 0
120-129 1 3
130-139 2 4
140-159 3 5
≥ 160 4 6
Toplam puan 10 yıllık risk (%)
< 9 < 1
9 1
10 1
11 1
12 1
13 2
14 2
15 3
16 4
17 5
18 6
19 8
20 11
21 14
olduğu kabul edilmiştir. Yüksek risk grubunda bulunan ve kardiyovasküler risk hesaplamasına gerek olmayan hastalar; aterosklerotik kardiyovasküler hastalıklar (ko- roner arter hastalığı, beyin damar hastalığı ve periferik damar hastalığı), tip 1 ve 2 diyabeti bulunanlar, total kolesterol/HDL kolesterol oranı ≥ 6 olanlar, hipertansi- yona bağlı hedef organ hasarı bulunanlar, diyabetik nefropati dahil kronik böbrek hastalığı bulunanlar, ka- lıtsal dislipidemisi bulunanlar ve metabolik sendromu bulunanlar olarak belirlenmiştir (Şekil 3) [16].
QRISK ve QRISK2
Bu iki risk skoru İngiltere ve Galler’de farklı etnik kökendeki insanların kardiyovasküler riskini hesapla- mak amacıyla oluşturulmuştur. QRISK2 Framingham ATP III’te kullanılan risk faktörlerine ek olarak ırk, sosyoekonomik durum ve aile hikayesi ile diyabet, kronik böbrek hastalığı, atriyal fibrilasyon ve romato- id artrit hastalığını da risk faktörleri arasına katmak- tadır [17].
Şekil 1. Dünya Sağlık Örgütü kardiyovasküler risk modeli.
Sigara (+) Diyabetik hasta Risk kategorisi
10 yıllık inme ve miyokard infarktüsü risk (fatal ve non- fatal
Yaş SKB
< %10 70
> %40
%10-20 arası
%20-30 arası
%30-40 arası
70
60
50
40
Total kolesterol mmol/L
180 160 140 120
180 160 140 120 180 160 140 120 180 160 140 120 180 160 140 120 180 160 140 120 180 160 140 120 180 160 140 120 60
50
4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 40
ERKEK KADIN
Sigara (+)
Sigara (-) Sigara (-)
Sigara (+) Diyabetik olmayan hasta
Yaş
SKB: Sistolik kan basıncı.
SKB
ERKEK KADIN
Sigara (+)
Sigara (-) Sigara (-)
4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 Total kolesterol mmol/L
ASSIGN
Bu risk olasılık modeli de 10 yıllık kardiyovasküler risk olasılığını hesaplamak, aile öyküsü ve sosyoekono- mik durumun da yer aldığı İskoçya’da Dundee Üniver- sitesi tarafından 2006 yılında oluşturulmuş bir model- dir. Günümüzde çok kullanılmamaktadır [18].
‹DEAL B‹R MODEL VAR MI?
Risk modelleri belirli riskler üzerinden oluşturulmuş birer olasılık hesabıdır. Her risk modelinde farklı risk faktörleri kullanılarak hesaplamalar yapılmaktadır. Yu- karıda bahsedildiği gibi birçok risk modeli oluşturul- muştur. Bu risk modelleri belli sayıda risk faktörünü içermektedir. Bazı çalışmalarda laboratuvar testleri ola- rak HS-CRP veya CRP’nin kardiyovasküler risk hesapla- mada kullanılması önerilirken çoğu risk modelinde kul- lanılması önerilmemektedir. Görüntüleme tekniklerin- den karotid intima kalınlığı, koroner kalsiyum skorla- ma ve stres egzersiz testlerinin kardiyovasküler risk mo- dellerinde kullanılabileceği belirtilmiştir, ancak şu anda mevcut risk modelleri laboratuvar ve görüntüleme mo- dellerini kullanmamaktadır [19,20].
Risk modellerinde yaş grupları oluşturulmuştur. Er- ken yaşta kardiyovasküler risk skorları hesaplanama- maktadır. Framingham risk modelinde 40 yaş öncesi bi- reylerin 10 yıllık koroner arter hastalığı riski hesaplana- bilirken diğer risk modellerinde hesaplanamamaktadır.
Çoğu risk modelinde ancak 40 yaş ve üzeri bireylerde kardiyovasküler risk hesaplanabilmektedir.
Kullanılan risk skorların çoğu Framingham kohor- tundan elde edilen algoritmaya dayanmaktadır ve kar- diyovasküler risk yerine, koroner riski öngörmektedir.
Framingham kohortu, göreceli olarak küçük, çoğu be- yaz, orta sınıf bir kohorttur. Yine de, ülke ya da etnik grup spesifik, geniş ölçekli epidemiyolojik kohort çalış- malarının yapılması çok gerçekçi olmadığı için, Fra- mingham risk skorunun istatistiksel manipülasyonları ve sınırlı da olsa ülke spesifik veriler ile desteklenmesi, lokal olarak kullanılabilir, doğru risk cetvellerinin oluş- masına yardımcı olmaktadır.
Bazı risk modelleri kardiyovasküler risk olarak kalp yetmezliği, inme ve aktif periferik arter riskini hesapla- maktadır. Bu risk modelleri oluşturulurken kohort çalış- maları da göz önüne alınarak tedavi almayan hastaların Şekil 2. SCORE risk modeli.
Sigara içmeyen 180
120 140 160
180
120 140 160
180
120 140 160
180
120 140 160
180
120 140 160
Kadınlar Erkekler
Sigara içmeyen Yaş
65
60
55
50
40
Sigara içen Sigara içen
Sistolik kan basıncı (mmHg)
Kolesterol (mmol/L)
4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 150 200
mg/dL
©2007 ESC
250 300
%15 ve üzeri
%10-14
%5-8
%3-4
%2
%1
< %1
Yüksek KVH riski olan topluluklarda
10 yıllık ölümcül KVH
riski
riskleri hesaplanarak modeller oluşturmuştur; ancak günümüzde sık kullanılan antihiperlipidemik ve anti- hipertansif tedavilerin risk olasılıklarını nasıl etkilediği bilinmemekle birlikte, bu olasılık hesaplarını daha kar- maşık hale getirmektedir. Risk modelleri 10 yıllık koro- ner kalp hastalığı veya kardiyovasküler olay geçirme ris- kini hesaplamaktadır, ancak bu ömür boyu riski hesap- lamamaktadır. Bu nedenle hastalarda sadece belli bir dönem için risk hesaplanabilmektedir.
Kardiyovasküler risk modellerini iyileştirmek için iki yol vardır. İlki, laboratuvar verilerinin de kardiyo- vasküler risk hesaplamada kullanılması, ikincisi ise ya- şam boyu kardiyovasküler riskin hesaplanabilmesidir.
Görüldüğü gibi şu an için ideal bir model yoktur. Ancak varolan modellerle kardiyovasküler riskin hesaplanma- sı, hem hastasına riskine göre yaklaşacak hekim hem de korunma önlemlerini alacak hasta için gereklidir. Kar- diyovasküler hastalık riski veya koroner arter hastalığı riski hesaplandıktan sonra bu bilgiler hastalarla payla- şılmalı, gerekli önlemleri almak konusunda ortak bir plan oluşturulmalıdır.
Kaynaklar
1. Ulusal Kalp Sağlığı Politikası Ana İlkeleri, TKD, www.tkd- online.org/UKSP/TKD_UlusalKalpSagligiPolitikasi_Tas- lak.pdf, 2006.
2. Petersen S, Peto V, Rayner M, Leal J, Luengo-Fernandez R, Gray A. European Cardiovascular Statistics: 2005 edition.
London: British Heart Foundation; 2005.
3. Third report of the National Cholesterol Education Prog- ram (NCEP) Expert Panel on detection, evaluation, and tre- atment of high blood cholesterol in adults (Adult Treat- ment Panel III). Circulation 2002; 106:3143.
4. Lloyd-Jones DM, Larson MG, Beiser A, Levy D. Lifetime risk of developing coronary heart disease. Lancet 1999;
353:89-92.
5. Onat A, Karabulut A, Yazıcı M, Can G, Sansoy V. Türk Yetiş- kinlerde Hiperkolesterolemi ve Hipertansiyon Birlikteliği:
Sıklığına ve Kardiyovasküler Riski Öngördürmesine İlişkin TEKHARF Çalışması Verileri. Türk Kardiyoloji Derneği Arşi- vi 2004; 32:533-41.
6. Vasan RS, Sullivan LM, Wilson PW, Sempos CT, Sundström J, Kannel WB, et al. Relative importance of borderline and elevated levels of coronary heart disease risk factors. Ann Intern Med 2005; 142:393.
Şekil 3. JBS-2 risk modeli.
SKB180
160 140 120 100
SKB180
160 140 120 100
180
SKB
160 140 120 100
SKB180
160 140 120 100
SKB180
160 140 120 100
SKB180
160 140 120 100
180
SKB
160 140 120 100
180
SKB
160 140 120 100
SKB180
160 140 120 100
180
SKB
160 140 120 100
SKB180
160 140 120 100
180
SKB
160 140 120 100 3 4 5 6 7 8 9 10
TK/HDL
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL 3 4 5 6 7 8 9 10
TK/HDL 3 4 5 6 7 8 9 10
TK/HDL
Sigara içmeyen Sigara içmeyen
Sigara içen Sigara içen
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL
3 4 5 6 7 8 9 10 TK/HDL 50 YAŞIN ALTI
Yüksek riski bulunmayan erkekler
50-59 YAŞ ARASI
60 YAŞ ve ÜZERİ 60 YAŞ ve ÜZERİ
50-59 YAŞ ARASI 50 YAŞIN ALTI
Düşük Risk 10 Yıllık KVH riski < %10
Yüksek Risk 10 Yıllık KVH riski > %20
10 yıllık KVH riski
SKB: Sistolik kan basıncı (mmHg) TK/HDL: Serum total kolesterol
HDL kolesterol oranı
%30
%20
%10 Orta Risk
10 Yıllık KVH riski < %10-20
Çok Yüksek Risk 10 Yıllık KVH riski > %30
Yüksek riski bulunmayan kadınlar
7. Ford ES, Giles WH, Mokdad AH. The distribution of 10-Ye- ar risk for coronary heart disease among US adults: findings from the National Health and Nutrition Examination Sur- vey III. J Am Coll Cardiol 2004; 43:1791.
8. Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, Dans T, Avezum A, Lanans F, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associ- ated with myocardial infarction in 52 countries (the IN- TERHEART study): case-control study. Lancet 2004;
364:937.
9. Eberly LE, Neaton JD, Thomas AJ, Yu D; Multiple-stage scre- ening and mortality in the Multiple Risk Factor Interventi- on Trial Clin Trials. 2004;1:148-61.
10. Rosamond W, Flegal K, Friday G, Furie K, Go A, Greenlund K, et al. Heart disease and stroke statistics-2007 update: a report from the American Heart Association Statistics Com- mittee and Stroke Statistics Subcommitee. Circulation 2007; 115:e69-171.
11. D’Agostino RB, Sr, Vasan RS, Pencina MJ, Wolf PA, Cobain M, Massaro JM, et al. General cardiovascular risk profile for use in primary care: the Framingham Heart Study. Circula- tion 2008; 117:743.
12. Bastuji-Garin S, Deverly A, Moyse D, Castaigne A. The Fra- mingham prediction rule is not valid in a European popu- lation of treated hypertensive patients. J Hypertens 2002;
20:1973.
13. Conroy RM, Pyörälä K, Fitzgerald AP, Sans S, Menotti A, De Backer G, et al. Estimation of ten-year risk of fatal cardi- ovascular disease in Europe: the SCORE project. Eur Heart J 2003; 24:987-1003.
14. World Health Organization (WHO) and International Soci- ety of Hypertension (ISH) risk prediction charts: assessment of cardiovascular risk for prevention and control of cardi- ovascular disease in low and middle-income countries. J Hypertens 2007; 25:1578-82.
15. Graham I, Atar D, Borch-Johnsen K, Boysen G, Burell G, Cifkova R, et al. European guidelines on cardiovascular di- sease prevention in clinical practice: executive summary.
Eur Heart J 2007; 28:2375-414.
16. JBS 2: Joint British Societies’ guidelines on prevention of car- diovascular disease in clinical practice. Heart 2005; 91: v1-v52.
17. Hippisley-Cox J, Coupland C, Vinogradova Y, Robson J, May M, Brindle P, et al. Derivation and validation of QRISK, a new cardiovascular disease risk score for the United King- dom: prospective open cohort study. BMJ 2007; 335:136.
18. Mark Woodward, Peter Brindle and Hugh Tunstall-Pedoe.
Adding social deprivation and family history to cardiovas- cular risk assessment: the ASSIGN score from the Scottish Heart Health Extended Cohort (SHHEC) 2007; 93:172-6.
19. Nambi, V, Ballantyne, CM. “Risky business”: ten years is not a lifetime. Circulation 2009; 119:362.
20. Scott, IA. Evaluating cardiovascular risk assessment for asymptomatic people. BMJ 2009; 338:a2844.
