TOHUMLUK ÜRETİMİNDE VE PAZARLAMASINDA İHLALLER
Ali Ekber Yıldırım
Dünya Gazetesi Tarım Yazarı www.tarimdunyasi.net
Tohumun önemi
Avcı-toplayıcılıkla yaşamını sürdüren atalarımızı evcilleştiren tohum, tarımın temelidir
Günümüzde ise,tohum ticari bir meta
olsa da yaşam hakkının vazgeçilemezidir
Çağdaş toplumlar, belli kurallar,yasalar çerçevesinde yaşamını sürdürür
Milyonlarca insanın yaşadığı ülkeler, kentler kuralsız,yasasız yaşanmaz olur
Kural,yasa
Toplum olarak kurallara uyma,yasaları uygulama konusunda başarılı
olduğumuz söylenemez. Kurallar sıklıkla ihlal edilir,yasalar çiğnenir
İhlal nedir? Bozma,zarar verme,yasa ve düzene uymama
Ekonomide; ihlal,kaçak,kayıt dışı,
kopya,merdiven altı, sahte, tağşiş gibi sözcükler sıklıkla kullanılıyor
Yasal düzenlemeler
5553 sayılı Tohumculuk Yasası
6769 sayılı Sınaî Mülkiyet Yasası’nın
izinsiz marka kullanımını ve taklit marka kullanımını yasaklayan hükümler var
5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Yasa
Sorunu doğru tespit etmek
Yaşanan bir sorunu çözmek için
öncelikle doğru tespit etmek gerekiyor
Sorun;genel anlamıyla kayıt dışı uygulamalar
Kaçakçılık,tağşiş,sahtekarlık,fikri mülkiyet hakkına tecavüz vb.
Bunu kim yapıyor?
Sektör içersinde yapan veya destek olan var mı?
Kayıt dışılık
İhlal,kaçak,sahtecilik aynı zamanda kayıt dışı durumu yansıtıyor
Kayıt dışı üretim hemen her sektörde var, en çok da tarımda var.
Tarım Bakanlığı bugüne kadar binlerce tağşişli-sahte ürün teşhir etti
Sahte bal,sahte peynir,sahte zeytinyağı teşhir edilirken,sahte tohum hiç teşhir edilmedi
Antibiyotikli süt
Tire Süt Kooperatifi,çiğ sütü analiz
ederek alıyor.Antibiyotik varsa almıyor
Kooperatifin almadığı sütü sonra birileri gelip yarı fiyatına alıyor
Satan memnun,dökeceği sütü yarı
fiyatına satıyor. Alan memnun yüzde 50 ucuza süt alıyor.
Antibiyotikli süt,merdiven altı üretimde kullanılarak tüketiciye sunuluyor
Ulusal Strateji
Türkiye Tohumcular Birliği-Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü
(TÜSSİDE) ”Tohumculuk Sektörü Ulusal Strateji Geliştirme Projesi’
raporlarında sektör temsilcilerinin dile getirdiği ortak sorun “kayıt dışılık”
Herkes kayıt dışı üretimden,kayıt dışı satıştan yakınıyor
Buna çözüm üretilmesini talep ediyor
Fide sektörü ne diyor?
Sektörün yarısı kayıt dışı
Denetimler yetersiz
Ürün/kalite standardı yok
Çiftçiler,yetiştiriciler bilinçli değil
Müşterinin öncelikli kriteri sorusuna hemen herkes “fiyat” diyor
Kayıt dışı üretim yapana 17 bin lira ceza caydırıcı değil
Kaçak tohum nedir?
553 sayılı Tohumculuk Yasası’na göre;
Milli çeşit listesinde kayıt altına
alınmamış bir çeşidin tohumu üretilmiş ve ticarete sunuluyor ise,
Üretim izni alınmadan bir çeşidin tohumu üretilmiş ve ticarete
sunuluyorsa,
İthalat genelgesine aykırı biçimde bir çeşidin tohumu ithal edilmiş ise,
Kaçak tohum-2
Sertifikalandırma ile ilgili kurallara
uymadan,tarla ve laboratuar kontrolleri yapılmadan,sertifikalandırmaya ilişkin ambalajlama ve etiketlendirme kuralları gözetilmeden bir çeşidin tohumu
üretilmiş ve ticarete sunuluyor ise,kaçak kabul ediliyor.
Yasa ile kabul ediliyor, fakat yasanın gereği çoğu zaman yapılmıyor
Kaçak tohumda 3 ürün
Kaçak tohumda şikayetler 3 ürün üzerinde yoğunlaşıyor
Buğday,Pamuk,Patates
Bu 3 üründe de devlet desteği var
Kaçakçılığı cazip kılan destekleme mi?
O zaman destekleme politikasını buna uygun geliştirmek,uygulamak gerekmez mi?
Buğday
Elenmiş mahsulün zahireciler tarafından tohumluk olarak ucuz fiyatla satışı,
tohumluk satışlarını olumsuz etkiliyor
Yetkisiz tohumluk satanların tespiti ve ceza verilmesi denetimin arttırılması gerekiyor
Devlet desteğinden yararlanmak için sahte fatura düzenleniyor
Patates
Yemeklik olarak üretilen patatesler yasal olmayan bir biçimde tohumluk olarak
pazarlanıyor
Yemeklik patatesler tüccar ve hal
komisyoncuları tarafından üreticiden
alınarak çiftçilere tohumluk diye satılıyor
Çiftçiler sertifikasız satılan bu patatesleri 4’e bölerek ekiyor
Tohumculuk sektörü olumsuz etkileniyor
Pamuk
Pamuk gerçekten çok yararlı bir bitkidir
Yağından,çekirdeğinden,elyafından, küspesinden yararlanılıyor
Türkiye’de çok daha farklı kullanım alanları var
Tağşiş yapanlar pamuk yağını zeytinyağı diye satıyor
Çırçır işletmeleri çekirdeğini sertifikalı tohum diye satıyor,devlet desteği alıyor
Pamukta kaçak tohum
Devlet pamukta sadece sertifikalı tohum kullanana destek veriyor
Pamukta sertifikalı tohum kullanım oranı yüzde 90’nın altına düştü
Verimlilik azalıyor,hastalıklar artıyor
Sertifikasız tohumu sertifikalı gibi satanlar haksız kazanç ve haksız rekabete neden oluyor
Devlet bu tabloyu sorgulamalı
Kaçak tohumun zararı kime?
Tohumu Ar-Ge çalışması ile geliştiren, üreten,yatırım yapan ve ona değer
katan gerçek üretici zarar görüyor
Tohumu kullanan çiftçi,verim
düşüklüğü, hastalık vb. olumsuz etkilerin faturasını ödüyor
Devlet zarar görüyor,vergi alamıyor, haksız destekleme ile zarara uğruyor
Nasıl önlenir?
Devlet denetimi ve caydırıcı cezalar
Çiftçinin bilinçlendirilmesi
Tohumculuk sektörünün bu işi yapanları teşhir etmesi,kendi içinden ayıklaması
Tohumculuk desteklerinin yeniden düzenlenmesi
Kayıt dışı veya kaçak tohum derken;
çiftçinin kendi ürününden tohumluk ayırmasından söz etmiyoruz
Destekleme değişirse önlenir mi?
Kayıt dışı tohumculuğun önemli
nedenlerinden birisi verilen destekten yararlanmaksa desteğin yapısını
değiştirerek önlem alınabilir mi?
Bakanlık ve sektör işbirliği yaparak bu soruna çözüm bulabilir
Bakan Ahmet Eşref Fakıbaba çok kararlı
“yolsuzluk yapan babam olsa affetmem”
diyor
Tohumda hırsızlık
1- Kriminal hırsızlık- araba hırsızlığı gibi tohumluğun çalınması
2- Bir ülkenin bitki,tohum ve genetik
kaynaklarının çalınarak başka ülkelere kaçırılarak üretilmesi,çoğaltılması
3- Tohumluğun izinsiz olarak çoğaltılması, satılması
4- Yasal olmayan tohumluğun yasal ürün gibi satılması
Bursa Tarım Fuarı
Fuar’da binlerce lira ödeyip stand
kiralayan,fidan veya fidesini tanıtan bir üretici
Dışarıda ise yol kenarında tamamen gayri resmi,ne olduğu belli olmayan fidan satan bir başka kesim
Ne belediye,ne devlet ve ne de fuar yönetimi bunu engelleyemiyor.
Haksız rekabeti anlatan en güzel örnek
Ekonomik boyutu
Yılda 2 milyon ton tohum toprakla buluşuyor bunun yarısı sertifikalı
Verimliliği düşünen büyük işletmeler, çiftçiler sertifikasız tohum kullanmak istemez
Küçük aile işletmeleri,geçimlik üretim yapan sertifikalı tohumu
önemsemeyebilir
Emine Hanım’ın yerel tohum duyarlılığı
Yaşam hakkı
Köylünün kendi tohumluğunu
ayırması,üretmesi,çoğaltması hırsızlık değil, çiftçinin hakkıdır.Bu konuda
yasada istisnası da var
Yaşam hakkı temel haktır
Dünyada tohumculuk alanında ciddi tekelleşme yaşanırken tohum
sahipliği,tohum üretim hakkı, insanların yaşam hakkını elinden almamalı
Organik tohum üreticileri de şikayetçi
Yakın zamanda Organik Tohum Çalıştayı yapıldı
Buğday Derneği’nin yaptığı açıklama da Tohumculuk Yasası’nın net ifadeler
içermediğini değişmesi gerektiğini söylüyor
O cephe de de kayıt dışı tohumluktan yakınma var
2018’de ne olacak?
2018 itibariyle sertifikasız tohum ekene destek verilmeyecek
Bu geçerliliğini koruyor mu? Bakan değişti.Yeni bakan uygulayacak mı?
Sertifikalı tohum açığı var,sertifikasız tohuma da destek vereceğiz denilebilir mi?
Son söz
Tarım sektöründe yaşanan sorunlar çözülmek isteniyorsa, tarımın temeli olan tohumdan başlamak gerekiyor
Bu konuda yasalardan başlayarak,
sektörde yaşanan tüm sorunlar tek tek ele alınarak sektörün tüm paydaşları ile birlikte çözüm aranmalı
TEŞEKKÜRLER
.
